Қазақстан Республикасындағы аудиттің қалыптасуы

СОДЕРЖАНИЕ

КІРІСПЕ 1

Қазақстан Республикасындағы аудиттің қалыптасуы 4
Қаржылық аудитті жоспарлау және ұйымдастыру 9
Кәсіпорынның есептік саясатының аудиті 11
Кредиторлық берешек аудиті 13
Өндіріске жұмсалған шығындардың есебі 16
Дайын өнімнің есебі 22
Материалдық емес активтер және олардың сипаттамасы 26

2.Материалдық емес активтердің жіктелуі мен есептелуі 29
Дебиторлық берешектің аудиті 35
Товарлы материалдық қорлардың аудиті 39
Меншік капитал есебі 47
ШАРУАШЫЛЫҚ СУБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ТАБЫСТАРЫ МЕН ШЫҒЫСТАРЫНЫҢ ЕСЕБІ 50
Табыс туралы түсінік 50
Негізгі қызметтен алынатын табыстар есебі 52
Қаржылық есеп берудің сипаттамасы мен маңызы 54
Есеп саясаты 59
Есеп саясатының мазмұны 62
Есеп саясатын дайындау 62

ІІІаруашылық субъектілердің түрлері жоне олардың қызметін ұйымдастыру 65
Тауарлық.материалдық запастар (қорлар) есебі 66
Материалдық емес активтердің аудиті 67
Негізгі кұралдардың аудиті 68
Еңбекақы есебі 71
Негізгі құралдардың жіктелуі 73
Материалдық емес активтер есебі 74
КІРІСПЕ
Мен, б±л курстыќ ж±мысымды «Сауда кєсіпорында-
рындаѓы бухгалтерлік есеп ерекшеліктері» таќырыбын ашып ќарастырамын.Осы таќырыпты ашып, зерделеп ќарайтын болсаќ жалпы сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есеп µте ќажет болып табылады.
Эканомиканыњ барлыќ салаларындаѓы кєсіпорынныњ иелері ењбек ±жымдары шикізат пен материалды ±ќыпты ж±мсауѓа,µндіріс ќалдыќтарын азайтуѓа, ысырапты жоюѓа,бєсекеге жарамды µнімдерін µндіруге оныњ сапасын кµтеруге, µзіндік ќ±нын тµмендетуге, ќоршаѓан ортаны саќтауѓа м‰дделі. Б±л орайда кєсіпорынныњ материалдыќ ќ±ндылыќтарын, аќша ќаражаттарын жєне басќа да ресурстарын зањсыз жєне тиімсіз ж±мсауѓа жєне тонауѓа ќарсы к‰ресте бухгалтерлік есептіњ мањызы мен мєнін рйрыќша баѓалауѓа болмайды.
Р.А.Фаулки «Есеп б±л барлыќ бизнестіњ тілі, яѓни философиясы»-деп атаѓан.Бухгалтерлік есеп ±йымныњ ќаржылыќ аќпараттарын µлшейтін, µндіретін, есептейтін жєне оны пайдаланушыларѓа жеткізіп отыратын ж‰йе болып табылады. Бухгалтерлік есеп басќару ж‰йесінде ењ мањызды орындарыныњ бірін иеленеді.Б±ѓан дєдед ретінде ББ¦ 1992жылы µткізген конференциясында «Есептей алмаѓан, басќара алмайды»- деген сµздіњ бекер айтылмаѓандыѓын атап µтуге болады. Жалпы бухгалтерлік есеп ±йымѓа оныњ ќаржылыќ жаѓдайын жоспарлау,баѓалау,баќылау жєне талдау секілді функцияларды орындау ‰шін ќажет.
Б‰гінгі тањда ел экономикасыныњ нарыќтыќ жолѓа кµшуіне байланысты жања кєсіпкерлік ќызметтердіњ пайда бола бастауына сєйкес бухгалтерлік есептіњ мањызы мен рольі арта т‰суде. Осыѓан орай бухгалтерлік есептіњ мазм±ны мен ќ±рылымына µзгерістер енгізілді. Міне осыларды ескере отырып б±рын есепші деп саналып келген бухгалтер маманы кєсіпорынныњ ќаржылыќ жаѓдайын аныќтап, баѓалап,есептеп отырумен ќатар кєсіпроынныњ алдаѓы уаќыттаѓы эканомикалыќ жаѓына т±раќты дамуына кепілдік береді.
Сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есептіњ ролі µте жоѓары. Сауда кєсіпорындарында тауарлардыњ ќозѓалысы осы бухгалтерлік есеп ерекшеліктерінпайдалану ‰лкен ‰лес єкеледі.Кєсіпорынѓа пайда мен шыѓын мµлшерін аныќтауда ќажет болып табылады.Сауда кєсіпорындарында тауарды µткізуден т‰скен аќша ќаражаттарын есептеу, тауардыњ баѓасын аныќтауѓа осы бухгалтерлік есепті барлыќ кєсіпорындар, ±йымдар пайдаланады. ¤йткені ол кєсіпорындар мен ±йымдар бухгалтерлік есептіњ мањызды есеп т‰рі екенін жаќсы. Осы бухгалтерлік есептіњ ерекшеліктері арќылы сауда кєсіпорындары мен ±йымдар µте ‰лкен дєрежеге ќол жеткізе алады. Сауда кєсіпорындарында ж‰ріп жатќан барлыќ ќ±жаттау операциялары осы бухгалтерлік есеп ж‰йесі арќылы іске асып отырады. Осы ќ±жаттар негізінде сауда кєсіпорындары тиімді де, сенімді µз ж±мыстарын ж‰ргізе алады. Єрбір тауарды сатып алу ‰шін оныњ ќ±нын аныќтап, оны бегілеу осы бухгалтерлік есепте ж‰ргізіледі.
Меніњ жалпы осы куостыќ ж±мысым 8 бµлімшеден т±рады.Єрбір бµлімшеде сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есептіњ ерекшеліктері ќарастырылѓан.
1-ші бµлімшеде «Тауарлыќ операциялар есебі» ќарастырылѓан.Онда тауарды µткізу ‰ш сауда звеносы айналысады, олар кµтерме,бµлшек жєне ќоѓамдыќ тамаќтандыру кєсіпорындары.
        
        СОДЕРЖАНИЕ
КІРІСПЕ
Ќазаќстан Республикасындаѓы аудиттіњ ќалыптасуы
Ќаржылыќ аудитті жоспарлау жєне ±йымдастыру
Кєсіпорынныњ есептік саясатыныњ аудиті
Кредиторлыќ берешек аудиті
¤ндіріске ж±мсалѓан шыѓындардыњ есебі
Дайын µнімніњ есебі
Материалдыќ емес ... жєне ... ... емес активтердіњ жіктелуі мен есептелуі
Дебиторлыќ берешектіњ аудиті
Товарлы материалдыќ ќорлардыњ аудиті
Меншік капитал есебі
ШАРУАШЫЛЫЌ СУБЪЕКТІЛЕРІНІЊ ТАБЫСТАРЫ МЕН ШЫЃЫСТАРЫНЫЊ ЕСЕБІ
Табыс туралы т‰сінік
Негізгі ќызметтен ... ... ... есеп берудіњ сипаттамасы мен мањызы
Есеп саясаты
Есеп саясатыныњ мазм±ны
Есеп ... ... ... ... жоне олардыњ ќызметін
±йымдастыру
Тауарлыќ-материалдыќ запастар (ќорлар) есебі
Материалдыќ емес активтердіњ аудиті
Негізгі ... ... ... ... ... емес ... есебі
КІРІСПЕ
Мен, б±л курстыќ ж±мысымды «Сауда кєсіпорында-
рындаѓы бухгалтерлік есеп ерекшеліктері» таќырыбын ашып
ќарастырамын.Осы таќырыпты ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп µте
ќажет болып табылады.
Эканомиканыњ барлыќ салаларындаѓы кєсіпорынныњ иелері ењбек
±жымдары шикізат пен материалды ±ќыпты ж±мсауѓа,µндіріс
ќалдыќтарын азайтуѓа, ... ... ... µндіруге оныњ сапасын кµтеруге, µзіндік ќ±нын
тµмендетуге, ќоршаѓан ортаны саќтауѓа м‰дделі. Б±л орайда
кєсіпорынныњ материалдыќ ќ±ндылыќтарын, аќша ќаражаттарын
жєне басќа да ... ... жєне ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептіњ мањызы мен мєнін
рйрыќша баѓалауѓа болмайды.
Р.А.Фаулки «Есеп б±л барлыќ бизнестіњ тілі, яѓни
философиясы»-деп атаѓан.Бухгалтерлік есеп ±йымныњ
ќаржылыќ аќпараттарын µлшейтін, µндіретін, ... жєне ... ... ... ... болып табылады.
Бухгалтерлік есеп басќару ж‰йесінде ењ мањызды
орындарыныњ бірін иеленеді.Б±ѓан дєдед ретінде ББ¦
1992жылы µткізген конференциясында «Есептей алмаѓан, басќара
алмайды»- деген ... ... ... атап ... ... ... есеп ... оныњ ќаржылыќ
жаѓдайын жоспарлау,баѓалау,баќылау жєне талдау секілді
функцияларды орындау ‰шін ќажет.
Б‰гінгі тањда ел ... ... ... ... жања ... ... ... бола
бастауына сєйкес бухгалтерлік есептіњ мањызы мен рольі арта
т‰суде. Осыѓан орай ... ... ... мен
ќ±рылымына µзгерістер енгізілді. Міне осыларды ескере
отырып б±рын есепші деп саналып келген бухгалтер маманы
кєсіпорынныњ ќаржылыќ жаѓдайын аныќтап, баѓалап,есептеп
отырумен ... ... ... уаќыттаѓы эканомикалыќ
жаѓына т±раќты дамуына кепілдік береді.
Сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есептіњ ролі µте жоѓары.
Сауда кєсіпорындарында тауарлардыњ ќозѓалысы ... есеп ... ... ... пайда мен шыѓын мµлшерін
аныќтауда ќажет болып табылады.Сауда кєсіпорындарында
тауарды µткізуден т‰скен аќша ќаражаттарын есептеу, тауардыњ
баѓасын аныќтауѓа осы бухгалтерлік ... ... ... ... ... ол
кєсіпорындар мен ±йымдар бухгалтерлік есептіњ мањызды
есеп т‰рі екенін жаќсы. Осы бухгалтерлік есептіњ
ерекшеліктері арќылы сауда кєсіпорындары мен ... ... ... ќол ... ... ... ... жатќан барлыќ ќ±жаттау операциялары осы бухгалтерлік
есеп ж‰йесі арќылы іске асып ... Осы ... ... кєсіпорындары тиімді де, сенімді µз ж±мыстарын ж‰ргізе
алады. Єрбір тауарды сатып алу ‰шін оныњ ќ±нын аныќтап, оны
бегілеу осы ... ... ... жалпы осы куостыќ ж±мысым 8 бµлімшеден т±рады.Єрбір
бµлімшеде сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есептіњ
ерекшеліктері ќарастырылѓан.
1-ші бµлімшеде «Тауарлыќ операциялар есебі» ќарастырылѓан.Онда
тауарды µткізу ‰ш ... ... ... ... жєне ќоѓамдыќ тамаќтандыру
кєсіпорындары.
2-ші бµлімшеде «Тауарлыќ операцияларды ќ±жаттау» мєселесі
ќарастырылады.Сауда ±йымдары тауарларды єрт‰рлі
жаѓдайларда алуы м‰мкін.Осы жаѓдайларѓа байланысты
ќандай ќ±жаттар толтырылуы ... ... ... бµлімшеде «Ќолма-ќол аќшамен тауарларды µткізу
операцияларын ж‰зеге асыру» ... ... ... ... кєсіпорындарында тауарды баѓалау» есептік
баѓаны тањдау мєселесі ќарастырылѓан.
5-ші бµлімшеде «Тауарлыќ операцияларды есептеу тєртібі» толыќ
ќарастырылѓан.
6-шы бµлімшеде «Тауарлыќ ... ... жєне есеп ... сауда кєсіпорындарында мањызды роль атќаратындыѓы
баяндалѓан.
7-ші бµлімшеде «Бµлшек сауда кєсіпорындарындаѓы бухгалтерлік
есепті ±йымдастыру ерекшеліктері» талќыланѓан.
8-ші бµлімшеде «Кµтерме саудадаѓы тауарлардыњ операциялыќ ... ... ... ... болып табылатыны жазылѓан.
Меніњ осы 8 бµлімше бойынша жазылѓан «Бµлшек сауда
кєсіпорындаѓы ... ... ... ... жазылѓан курстыќ ж±мысымныњ
мєнін, мазм±нын ашады деп айта аламын.
Курстыќ ж±мысымныњ маќсаты-осы сауда кєсіпорындарындаѓы
бухгалтерлік есептіњ ролі µте жоѓары жєне ... ... ... ... ... ... аудит фирмасы алѓаш рет 1990 жылы
Ќазаќстан Кењес µкіметініњ Министрлер Кењесініњ ќаулысы
бойынша ќ±рылды (15.11.1990 ж. № 60). Осы ќаулы негізінде
Республиканыњ ... ... ... шаруашылыќ есеп
принципінде аудит орталыѓы "Ќазахстанаудит" фирмасы
ашылды, ал облыстарда оныњ территориялыќ белімшелері
ќ±рылды. 1992 жылдан бастап дербес акционерлік ... ... ... ... ... ... ... ќызмет
кµрсетіп отыр.
Еліміздегі аудит ж‰мысыныњ тиянаќты дамуына бірден-бір негіз
болѓан, зањ т±рѓысынан ж±мыс жургізуге, ќ±ќылыѓын аныќтап
отырѓан, 1993 жылы 18 ... ... ... ... ... "Ќазаќстан Республикасындаѓы аудиторлык ќызмет"
туралы зањы. Б±л зањ аудит ќызметін бір ж‰йеге келтіріп,
оныњ тиімді ж‰ргізілуін ќамтамасыз етеді. Осы зањѓа ... ... ... даму жолы ... шет ел ... ... ... аудит ж‰ргізу, мамандану
жолдары белгіленеді.
Ќазіргі кезде біздіњ елімізде Еуропалыќ "‰лкен алтылыќ" тобыныњ
филиалдары ж±мыс істейді. Сонымен ќатар, біздіњ елдіњ аудит
фирмасы да ... ... ... ... ... ... ... таѓы басќалай ќызмет кµрсетудіњ сапасы
кµтеріліп отыр.
Ќазаќстан Республикасында ... ... кµшу ... ... ... тексеру -ерекше орын алатыны шет
ел ‰лгісілен белгілі. Себебі нарыќты ќатынас принципімен
дамуды ќамтамасыз ету ушін ол елде ... ... ... ... ... ету ... µте ... болуы ќажет. Соныњ нєтижесінде ѓана нарыќты
ќатынас жолымен дамудыњ тиімділігі іске ... ... ... ... елде экономикасыныњ нарыќты
ќатынас жолымен дамуы іс ж‰зінде орындалмайды. Сондыќтан
да аудит ж±мысыныњ ќажеттілігі кµптеген себептермен
аныќталады. Олар, біріншіден, ... ... ... ... ету ‰шін,
екіншіден, µз ж±мысына µзі сенімді т‰рде басќару, ж‰ргізу
‰шін, ‰шіншіден, кєсіпкерлер µзара ќарым-ќатынаста сенімді
ж±мыс істеу ‰шін жєне ... ... ... болу ... Аудит дегеніміз ол - кєсіпорынныњ
табыстылыќ есебін тексеріп, онда кµрсетілген ... ... ... ... ... бухгалтерлік есебін, ќаржысын, салыќ зањдарын, банк
жєне єлеуметтік есеп процесін келісім-шарт бойынша ... ... ... ол - ... ... ... соѓан
ќатысты объектілер турады мєліметтерді арнайы ќорытынды жасау
‰шін дербес тексеру ж‰ргізу. Аудит дегеніміз ол -
шаруашылыќ-табыстылыќ операцияларыныњ ... ... ... ... ... ... ... арнайы тµлем арќылы баќылау,
тексеру, т‰сінікгеме беру, сараптау ќызметін ... ... ол - ... ... ... ... аныќтау маќсатымен
ж‰ргізілетін тексеру.
Осы келтірілген аныќтамалардыњ мазм±нын талдап ќарастыратын
болсаќ єр т‰рлі мазм±нда ќ±ралѓаньш кµреміз. Бір автор
ќысќаша аныќтама берсе, кейбіреуі ете к‰рделі ... ... ... осы ... бір ѓана ... ол ... ... негізін аныќтау. Солай бола
т±рса да ешбір аныќтамада ... ... ... ... ... Ол аудиторлыќ ќорытынды туралы. Себебі, ќандай
бір аудиторлыќ тексеру болмасын оныњ негізгі маќсаты
аудиторлыќ ќорытынды жасау. Аудиторлыќ тексеру
тапсырушыныњ келісім-шартга кµрсеткен ... ... ол ... ... ... негізгі принципі.
Олай дейтініміз, тапсырушы µз субъектісініњ
шаруашылыќ-кµрсеткішін толыќ немесе бір
бµлімін аудитгік тексертуге ќ±ќылы.
Аудитті ±йымдастыру жєне оны ... ... ... жєне оныњ ... ... ... ... субъектілері аудит фирмаларымен
немесе жеке аудиторлармен шарт жасасуы ќажет. Ќалыптасќан
тєртіп бойынша шарт жасаудан б±рын аудит фирмасы немесе
жеке аудитор ез тарапынан ... - хат ... ... ... хаты ... тапсырушы алдындаѓы жазбаша
т‰ріндегі беретін µз жауапкершілігін, алдына ќойылѓан
маќсаттарды орындау ‰шін кµрсететін ... ... ... ... жасаудан б±рын міндеттеме хатты тапсырушы
µз тарапынан зерттеп, жан-жаќты талќылап содан ѓана міндеттеме
хаттыњ мазм±ны ойынан ... ... ѓана ... ... жасауѓа
келіседі.
Міндеттеме хаттыњ т‰рі жєне мазм±ны тапсырушы талабына сєйкес
єр т‰рлі болуы м‰мкін, онда негізінде тµмендегідей маќсаттар
ќойылады:
- ќаржы ... ... ... ... ... мєліметтердіњ д‰рыстыѓына
жауапкершілігі:
-аудит ж±мысыныњ кµлемі, ондаѓы аудитордыњ ж±мыс бабындаѓы
ќолданатын зањ ... жєне ... ... ќ±жаттар;
- тапсырылатын аудит есебініњ, аудит ќорытындысыныњ
‰лгісі;
ж‰ргізілетін аудит ж±мысыныњ баѓдарламасы;
Аудит келісім-шартыныњ мазм±ны бірнеше бµлімнен т±рады:
Бірінші бµлімінде екі ... ... ... ... ... беріледі. Мысалы, аудитор
фирмасыныњ аты, оныњ жауапты директоры, тапсырушы жаѓынан
шаруашылыќ субъектісініњ аты, оныњ жауапты ќызметкері.
Екінші болімінде аудитор жауапкершілігі аныќталады. ... ... ... мерзімі, ќ±жаттарѓа жауапкерішлігі
сияќты аудитор міндеттері аталып кµрсетіледі.
‡шінші бµлімінде тапсырушыныњ міндеттері аныќталады. Мысалы,
аудит ж±мысын ±йымдастыру, ќажет ќ±жаттарды, есептерді
уаќтылы беру. Ќажет ... ... єр ... аныќтамалар
беру, ќызметкерлерден т‰сініктемелер алып беру таѓы сол сияќты
кµптеген міндеттерді орындауы ќажет.
Осы шартта, аудит ж‰мысыныњ ќорытындысын тапсырушыѓа µткізу
тєртібі де ќарастарылады. Міндетті ... ... ... ... тіркеледі. Онда аудит ж±мысьша тµлем наќты
кµрсетіліп, екі жаќ алдын-ала шартќа тіркеу ќ±жатын аныќтайды.
Шартта ќажет болѓан жайѓдайда ќосымша тµлем жасау ... ... Оѓан ... ... ... ... ... ж±мыс кездесуіне немесе екі жаќтыњ келісуі бойьшша
ќосымша ќызмет жасау аныќталѓан жаѓдайда болады. Осындай
себептермен бірінші жасалынѓан шарт ќайта жасалуы ... ... ... ... ... жою жаѓдайы
кездеседі. Ол біріншіден, тапсырушы жаѓынан аудит
шартын тоќтату немесе жою талабы ќойылуы м‰мкін. Оѓан
уаќтылы тµлем жасаудан бас тарту, µз ара ... ... ... болуы м‰мкін.
Сол сияќты аудитор фирмасы жаѓынан да єр т‰рлі себептермен
аудит шартын тоќтату ... жою ... ... ... ... ... шарт талаптарын орындамаудан болады.
Аудит ±йымдары мен тапсырушылардыњ ќ±ќысы, міндеті,
жауапкершілігі Ќазаќстан Республикасыныњ "Аудит
ќызметі туралы" ... аныќ ... ... ... жєне ±йымдастыру
Аудиторлыќ тексерулерді ±йымдастыру, жоспарлау, ж‰йелі
зерделеу, мєні бойынша аудиторлыќ процедураларды
орындау, пікір ќалыптастыру жєне аудиттіњ нєтижелері
бойынша корытынды ќ±жаттарды ... ... ... ... жалѓасып кете беретін тізбекті кезењдерден т±рады.
Ќаржылыќ аудитті жоспарлау мыналарды ќамтамасыз етуі тиіс:
ішкі баќылаудыњ тиімділігі, есептемелер мен бухгалтерлік
есептіњ жаѓдайлары туралы ќажетті ... ... тиіс ... ... кµлемі мен
µткізу уаќытын, мазм±нын аныќтауды.
Ќаржылыќ аудитті жоспарлауѓа аудиттіњ жалпы жоспарын жасау
(болжалды ж±мыс) жэне аудиторлыќ баѓдарламаларды (ХАС 300)
єзірлеу ... ... ... ... мына ... кµрсеткіштер
кµрініс табуы керек:
а) орындалатын ж±мыстыњ мµлшері;
є) ж±мыстыњ ±заќтыѓы мен ... ... ... ... ... мен ... жалпы жоспарды тексерілетін кєсіпорынныњ басшылыѓымен
жєне ќызметкермен аќылдасып талќылауына болады, б±л аудиттіњ
іс-єрекетін к‰шейтеді єрі ... ... ... ... ‰йлестіреді.
Аудитор жалпы жоспарды сапалы жасауына жєне болжалды ж±мыс
мµлшерін єлдеќайда ... ... ... ... ... ... тексерулерді µткізу бойынша келісімшарттаѓы
шарттарды зерделеу;
2) тексерілетін кєсіпорынныњ ќызметіне ќатысы бар жања
зањдардыњ, ережелердіњ, ... жєне ... да ... ... ... ... ескеру;
µткізілетін аудиттіњ элдеќайда мањызды мєселелерін бµліп алу
жєне айрыќша назар ... ... ... ... т‰сіну;
шаруашылыќ ж‰ргізуші субъектініњ ішкі аудиті мен есептік
ж‰йесіне ... ... ... алуы ... ... ... мен ... тексеруге
ќатыстырудыњ м‰мкіндіктерін талдау (ХАС 610);
филиалдарда аудитті µткізудіњ маќсатќа ... ... ... ... пе, ќажет емес пе, соны
аныќтау (ХАС 620);
8) тєуекелділік дењгейіне (яѓни, ќаншалыќты ... ... ... аудиторлыќ тексерулердіњ кµлемін, уаќытын жєне
табиѓатын аныќтау (ХАС 400, 300, 320 жэне т.б.)-
Тексеру барысында жалпы жоспар мен аудит баѓдарламалары
т‰зетілуі м‰мкін.
Батыстыќ аудиттіњ ... ірі ... жєне т.б. ... ... ... яѓни тізбектілігі мен ењбек сыйымдылыѓы
‰шін кестелік графиктер пайдаланылады. М±нда тексеру
обектілерін ... ... ... кµп кµњіл
бµлінеді.
Ж‰йелі зерделеу ж‰к аз т‰сетін (к‰ш аз ж±мсалатын) пунктер мен
аќпараттардыњ тасќынын жєне мµлшерін аныќтауѓа, аудиторлыќ
тексерулердіњ єр т‰рлі ... ... ... ... береді. Аудитті ±йымдастырудыњ б±л кезењінде
к‰рделі схемаларды немесе процедураларды ќорытындылап
(жалпылап) сипаттауѓа м‰мкіндік беретін операциялардыњ
тізбектілік картасын жасау маќсатќа лайыќты болады.
Ќаржылыќ ... ... ... ... ... ... ењбек сыйымдылыѓыныњ дењгейі мен
логикалыќ тізбектілігініњ (ќисынды жалѓасыныњ)
сипаттамалары жазылады. М±ныњ бєрі аудитордыњ
ќызметін єлдеќайда тиімді ±йымдастырады.
Кєсіпорынныњ есептік саясатыныњ аудиті
Аудиторлыќ тексеруге ... ењ ... ... ... басшылары µз принциптері мен негіздеріне сєйкес
ќаржылыќ есептемелерді ашу жєне бухгалтерлік есепті ж‰ргізу
‰шін ... ... ... ... ... бойынша кєсіпорын басшысыныњ б±йрыѓы шыќќанын
немесе шыќпаѓанын аныќтап алу керек.
Есептік саясатты ќалыптастырудыњ негізіне шаруашылыќ
операцияларды, активтерді, меншік капиталды,
міндетемелерді, ... ... жэне т.б. ... ... ... ... ... есеп
стандарттары жатады. Есептік саясатты ќалыптастыру
єрбір стандартта берілетін тєсілдердіњ біреуін тањдауды,
оны (тандалѓанын) шаруашылыќ ж‰ргізуші субъект ќызметініњ
жаѓдайына ќарай ... ... ... ... ... ... ... негіздері ретінде
ќабылдауды білдіреді (немесе ±йѓарады). Ол ќаржылыќ
есептеменіњ єзірленіп, ±сынылуына єсер ететін мањызды да
жауапты процедура ... ... ... саясатты
ќалыптастыру ісіне субъект басшысы жауапты.
Кєсіпорынныњ есептік саясатымен танысу барысында
аудитор ќаржылыќ есептемелерді пайдаланушылардыњ ... мен ... ... єсері бар бухгалтерлік
есептіњ ж‰ргізу тєсілініњ есептік саясатын ќалыптастыруда
тандалѓаны толыќ ашылда ма, міне ... ... алуы ... ... ... ... тиіс жєне
кєсіпорынныњ есептік саясатын ќалыптастыру барысында
ќабылданѓан елеулі ж‰ргізу тєсілдері бар ... ... ... мыналар кµрсетіледі:
материалдыќ емес активтер мен негізгі ќ±ралдар ќ±ндарыныњ орнын
толтыру тєсілі;
µндірістік ќорларды аяќталмаѓан µндірісті, тауарларды
жєне дайын µнімдерді баѓалау;
µнімдерді (тауарлар, ж±мыс, ... ... ... ... жєне т.б. ... ... банктердіњ ќысќа
мерзімді ќарыздары, банктен тыс мекемелерден алынѓан ќарыз жєне
кредиторлыќ берешек жатады. Банктердіњ ќысќа мерзімді ќарыздары
бір жылдан аспайтын мерзімге беріледі.
Ќысќа мерзімді ... алу мен ... ... ... 601-603 шоттарында ескеріледі. Б±л шоттардыњ
єр0айсысында «Ќысќа мерзімді ќарыздар» аралыќ шоты бар. ... ... ... ... ... ... ... берешек сомасын, дебет бойынша айналым -ќарызды
µтеуге аударылѓан соманы, кредит бойынша айналым -ќарызѓа
алынѓан соманы кµрсетеді.
Алынѓан ќарыздар сомасы 42 «Банктердегі ... ... жэне ... да ... ... ... ... валютасындаѓы аѓымдаѓы корреспонденттік шоттардаѓы
аќша», 44 «(¦лттыќ валютада аѓымдаѓы корреспонденттік
шоттардаѓы аќша», 64 «Еншілес (тєуелді) ±йымдарѓа
кредиторлыќ берешек», 67 «Берушілермен жєне
мердігермен есеп айырысу» жєне т.б ... ... ... ... 60 ... ... (акшалай
ќаражаттыњ есебі бойынша шоттармен корреспонденцияда
«Банктердіњ ќысќа мерзімді ќарыздары» аралыќ шоты)
тиісті шоттары дебеттеледі.
Ќысќа мерзімді ќарыздардыњ аналитикалык есебініњ ... банк ... жєне жеке ... ... ќарыз проценттерін тµлеу мен оларды кезењ шыѓыс-тарына
жатќызудыњ д±рыстыѓы;
э) 60 ... ... ... ... ... ... ... бойынша синтетикалыќ жэне аналити-калыќ есебін
4 журнал-ордерде жєне бухгалтерлік баланста ж‰ргізудіњ
д±рыстыѓы
б) баланста «Аѓымдаѓы міндеттемелер» бµлімшесінде «¦заќ
мерзімді ќарыздардыњ ... ... бабы ... ... µтеу ... осы бап ... соманыњ
негізділігін аныќтау ќажет;
г) овердрафт, сенімді клиентке оныњ шотындаѓы ќалдыќтан тыс
берілетін ќысќа мерзімді ќарыз т‰рін білдіреді, ... ... ... ... банк ќарыздары.
602 «Банктік операциялардыњ жекелеген т‰рлерін ж‰зеге асыратын
±йымдардыњ ... ... ... ... ... берушілер
мен ќарызды µтеу мерзімдері бойынша ж‰ргізіледі.
Банктен тыс ... ... ... ... ... ... ... кредит жэне берешек
міндеттемелерге «серіктестік» кредитт‰рінде болады.
Кредиторлыќ берешек аудиті
Кредиторлыќ берешек - кєсіпорыннын басќа занды немесе жеке
т±лѓаларѓа міндеттемелері (берешегі).
Пайда болу ... ... ... ... ... ... ... бµлінеді.
Ќалыпты кредиторлыќ берешек пен кєсіпорынныњ бизнес-жоспарын
орындау барысына, сондай-аќ есеп айырысудыњ іс ж‰зіндегі
формаларымен байланыстыларын санаѓан ... ... ... ... акцептелген есеп-ќисап ќ±жаттары
бойынша жабдыќтаушыларѓа берешек жєне бюджетке тµлемдері µтіп
кеткен берешек жєне т.б.
Аќталмаѓан кредиторлыќ берешек болып бюджетпен есеп айырысу
бойынша-ќаржы органдарына, ењбекті µтеу ... ... ... ... ... - ... жєне т.б ... µткен берешектер
саналады.
Аудит пєні ќоѓамныњ м‰ддесін білдіретін экономикалыќ ќ±былыстар
мен оќиѓалар жєне ... ... ... ... ... карай тексерілетін, зерттелетін жєне объективті
баѓасын алатын єр т‰рлі маќсаттарды кµздейтін зањды жєне
жеке т±лѓалар, басќаруды оњтайландыру, экономикалыќ
ќызметтердіњ тиімділігін арттыру, кењес берушілік,
баќылаушы-талдамалы жєне ... да ... ... ... жатады.
Аудит мазм±ны алѓа ќойылѓан маќсаттар мен баќылау объектілерін
ескеру арќылы ... ... ... егер ... ... ... субъектініњ
ќаржылыќ ќызметі кіретін болса, онда м±ндаѓы маќсат
оныњ есеп берулері мен расталуыныњ (немесе рас ... мен ... ... ... яѓни ... есеп ... ... ќаржылыќ жаѓдайымен ќаншалыќты
сєйкес келетіндігі туралы µз пікірін тапсырыс ... ... ... ... ХАС (МСА) 200-де ... ... айтылѓан.
Онда былай делінген: ќаржылыќ есеп беру аудитініњ маќсаты ... ... ... ... ... ... ... есеп берулердіњ жасалѓаны немесе жасалмаѓаны туралы
аудиторѓа µз пікірін білдіруге м‰мкіндік беру.
Б±л негізгі маќсат ... ... ... ресурстарды,
салыќтарды д±рыс есептеудіњ талдауын, ќаржылыќ жаѓдайды
жаќсарту бойынша шараларды єзірлеуді, шаруашылыќ
ж‰ргізуші субъектілердіњ кірістері мен шыѓыстарын,
ќызмет нєтижелері мен ... ... ... ... аныќтаудыњ шарттары мен
міндеттері туралы клиентпен болатын арадаѓы
келісімшартпен толыќтырылуы м‰мкін.
Егер аудиттіњ объектісіне кєсіпорындаѓы ... ... ... ... онда ... ... оныњ
ќолданыстаѓы зањныњ талаптарына, шаруашылыќ ж‰ргізуші
субъектілердіњ µз ішінде ќабылданѓан есептік ... ... ... ... ... ... ... ќаншалыќты сєйкестігін тексеру жатады.
Егер аудиттіњ объектісіне барлыќ шаруашылыќ ќызметтері кіретін
болса, онда маќсат-осы ќызметтіњ тиімділігін баѓалау, шыѓынды
барынша кемітудіњ ыќтимал жолдарын аныќтау, ... мен ... ... ... ж±мыстыњ аса
жоѓары т‰пкілікті нєтижесіне ќол жеткізу ‰шін ±сыныстарды
єзірлеу.
Аудит маќсатыныњ ... ... ... ... ... ... ... жаќсартатын жоѓары сапалы
кењес беру ќызметі болады, сонымен ќатар аудитордыњ беделі
мен табысы ќоса µседі. Алѓа ќойылѓан аудит маќсаттарына ... ... ... ... ... алу ... Олардыњ
ішінен ерекшелеп мыналарды бµліп кµрсету керек:
1)Кєсіпорынныњ каржылыќ есептемесініњ шындыќќа жанасымдылыѓын
ќамтамасыз ету жєне осы есеп беруді пайдаланушылар ‰шін
аќпараттыќ ... ... ... ... ... кабылдаудыњ логикалыќ т±рѓыдан негізделген базасын ќ±ру
‰шін жеткілікті дєрежеде ќ±зыретті маѓл±маттарды алып,
баѓалау;
Кєсіпорын экономикасын ... оныњ ... бір ... ... ... ... ... жєне сыртќы
экономикалыќ ќызметін ж‰йелі талдау;
Кєсіпорын ќызметі жєне оныњ жарѓысыныњ ... ... ... жєне ... да ... мен
нормативтердіњ орныќтылыѓын (негізділігін) тексеру;
Зањныњ саќталуын, бухгалтерлік есепті ж‰ргізудіњ жєне есеп
берудіњ д±рыстыѓын, шаруашылыќ ж‰ргізуші субъектілердіњ
ќаржылыќ жаѓдайы туралы шындыќќа жанасымды аќпаратпен
пайдаланушылардыњ ... ... ... ж±мсалѓан шыѓындардыњ есебі
Кєсіпорын - т‰рлі µндірістерден жєне шаруашылыќтардан (негізгі,
кµмекші, ќосымша, ќосалкы жєне эксперименттік) ... ... ... ... ... ... ... шыѓындарды есепке алу маќсатында µндірілетін µнімніњ
атќаратын ќызметіне ќарай барлыќ µндірістер ... ... ... ... ... ... ... кєсіпорын шыѓаратын µнімдер, сондай-ак µнімді
сатуѓа жане зауыт ішінде т±тынуѓа (желілік, ±сталыќ, престеу —
машина жасау зауыттарында) арналѓан шала ... ... ... µндіріс негізгі µндірістіњ µнімін єзірлеуге ќатыспайды,
біраќ µнім µндіруге, ќызмет кµрсетуге, ж±мыс жасауѓа тікелей
ыќпал етеді ... жєне ... ... ... жабдыќтау жєне т.б.).
Ќосымша цехтар (маќта ќалдыќтарынан тазартылѓан ... ... ... негізгі µндіріс ќалдыќтарын кєдеге
жаратуѓа септігін тигізеді.
Ќосалќы цехтар (ыдыстар меи буып-т‰ю материалдарын дайындаумен
айналысатын цехтар) негізгі материалдардан емес, біраќ,
негізгі жєне кµмекші µндірістерде ... µнім ... ... ... тєжірибелік ‰лгілерді
дайындайды жєне т‰рлі эксперименттік ж±мыстарды атќарады.
Б±дан басќа кєсіпорында ќызмет ... ... ... ... ... ... ... т±рѓын-‰й
коммуналдыќ, шаруашылыќ, моншалар, кір жуатын орындар)
болады. Б±л кєсіпорындар µнімді дайындауѓа, сондай-аќ басќа
да тарапта ж±мыстарды атќаруѓа немесе ќызмет кµрсетуге µз
септігін тигізеді.
¤ндірістік ... ... ... кез-келген кєсіпорын
‰шін мањызы зор.
¤ндірістіњ бухгалтерлік есебін ±йымдастыру кµбіне µндірістіњ
т±рпатына (типіне) байланысты болады. ¤ндіріс жеке-дара,
сериялыќ жєне ... ... ... ‰ш ... (т±рпатќа)
бµлінеді.
Жеке-дара (жекелеген) µндіріс- µнім жекелеген даналарымен
немесе ќайталанып отыратын ... ... ... Б‰л ауыр машина жасауѓа, кеме
жасауѓа, бірегей станоктар мен турбиналарды µндіруге тєн.
Оныњ мынадай ерекшеліктері бар: ондаѓы цехтар наќты ... ... ... пен цехтардыњ µндіріс
баѓдарламасында б±йымдар мен олардыњ бµлімдерініњ кµп
мµлшерде болуымен ерекшелінеді; дайындыќ-ќорытындылау
ж±мыстарына кететін шыѓындардыњ дењгейі салыстырмалы жаѓдайда
алѓанда біршама ‰лкен болады; ... ... да ... ... цикл ±заќ ... ... ... єдетте, шыѓындарды есепке алу ‰шін жєне
µнімніњ µзіндік ќ±ньш калькуляциялау ‰шін тапсырыстыќ єдіс
ќолданылады, б±л орайда шыѓындар ... ... ... ... алынады.
Сериялыќ µндіріс біркслкі б±ымдарды дайындап шыѓарудыњ
оќтьш-оќтын ќайталаньш отыруымен сипатталады жєне оѓан
мынадай ерекшеліктер тєн: шыѓарылатын µнім номенклатурлсыныњ
шектеулілігі; ж±мыс орындарыныњ ... ... ... мамандануы; мамандандырылѓан машиналардыњ, аспаптар мен
ќондырѓылардыњ ќолданылуыныњ шектеулілігі. Сериялыќ µндіріс
машина жасау µнеркєсібінде жєне металл ... ... ... Б±л ... ... ... ... алу
сериялы б±йымдарѓа тєн етіп ќолданылалы, біраќ ол
б±йымдарды ќ±растыратын партияларѓа ќолдан ылмайды,
Сериялардыњ кµлеміне ќарай µндірістер мынадай ‰ш т‰рге
бµлінеді: ірі сериялыќ µндіріс ... жыл бойы ... ... ... ... тар, ... желілер меи цехтар бойынша жана
технологиялыќ жаѓынан мамандырылѓан), ±саќ
сериялыќ µндіріс (жекелеген µндірістен ±саќ сериямен
µнім шыѓаруѓа арналѓан).
Сериялыќ ... ... ... ... жєне ... ... калькуляциялаудыњ нормативтік немесе ќайта жасау
єдістерін ќолданады.
Жаппай µндіріс— ±заќ уакыт бойы бірдей µнімді ‰здіксіз
шыѓаратын µндіріс т±рпаты (типі). Шыѓарылатын
µнімдердіњ ассортименті (т‰рлері) кµп ... ... ... ... кµп ... м‰мкін,
белгілі бір салаѓа ыњѓайланѓан жабдыќтардыњ жоѓары дењгейі
жєне µндірістіњ ... ... ... ... ... осы
т±рпатына тєн белгілер болып табылады. Б±л арада єдеттегідей
µнімніњ жєне оныњ негізгі элементтерініњ µзіндік ќ±нын есепке
алудыњ жєне калькуляииялаудыњ нормативтік єдісі ... ... типі ... тек ... ... жєне µнімніњ µзіндік ќ±нын калькуляциялауѓа ѓана
єсер етіп ќоймайды, сонымен бірге бастапќы есепті
±йымдастыруѓа, талдамалык есепке де єсер ... ірі ... жєне ... µндірістерде
шыѓарылатын µнім мен жалаќы ауысым (смена) ішінде
µндірілген µнім рапорттарына, ал жеке-дара жєне ±саќ
сериялыќ µндірістерде - жасалѓан ж±мыстар нарядтарымен
‰йлесімде ... ... ... ... ... ... µндіру, ж±мыстарды атќару жєне ќызметті
кµрсету белгілі бір шыѓындармен байланысты оњай есеп
мынаны ќамтамасыз етуі керек: жалпы µнім ... ... ... наќты µзіндік ќ±нын есептеу(калькуляциялау),
ќызметті кµрсету, ж±мысты орындау, µнлірілген µнімніњ наќты
шыѓысын толыќ, дер кезінде жєне шынайы кµрсету, сондай-аќ
жалпы бизнесті ... жєне ... ... ќабылдау
мен жоспарлау ‰шін аќпараттарды жинау жєне баќылауды кµздейді.
Шешімді ќабылдау ‰шін аќпараттарды жинаѓан кезде белгілі бір
шешім типтерін ќабылдау ‰шін ... бір ... ... ... ал кейбіреулері ‰шін сол шыѓындар
ескерілмеуі м‰мкін. Шын мєнінде, µндірістік шыѓындар
кµптеген белгілері ... ... ... шыѓындардыњ туындайтын (пайда болатын) орындары (µндірістер,
цехтар,
учаскелер) бойынша; µндіріс тізбесі (соныњ ішінде µњдеуі)
бойынша, ал олар
шыѓындарды есепке алу мен жоспарлау ... ... ... етіп ... ќызметтер, ж±мыстар жєне µнім т‰рлері бойынша: µндіріс
шыѓындары жекелеген µнім т‰рлсрініњ µзіндік ќ±нына
немесе біртектес µнім топтарына енеді;
- шыѓындар µнімніњ ... ... ену ... ... ... -
µнімніњ
µзіндік ќ±нына тікелей жатќызылатын, яѓии жекелеген µнім
т‰рлерін µндірумен
байланысты болып; жанама ... ... ... ... яѓни ... µнім т‰рлерін µндірумен байланысты
болып бµлінеді;
- µндіріс шыѓындары µнімніњ кµлеміне ... ... ... - ... ... ... µзгеруімен шыѓынныњ да
µсуі немесе азаюы м‰мкін
(негізгі материалдар мен шикі заттыњ шыѓысы, технологиялыќ
энергия мен ... ... ... ... ... ... ... шыѓару кµлемі µзгерген кезде, дењгейі
µзгермейтін шыѓындар (µндіріс ѓимараттарын жарыќтандыру мен
жылытуѓа кеткен шыѓыстар, негізгі ќ±ралдардыњ
амортизациясы);
- шыѓыстар т‰рі бойынша (баптары жєне ... ... ... бойынша шыѓындарѓа: материалдыќ
шыѓындар; ењбек аќы шыѓындары; енбек аќыдан аударылатын
аударымдар; негізгі ќ±ралдардыњ амортизациясы (тозуы);
басќа да ... ... ... ... (функциясы) бойынша:
- µндірістік (µндіріс принциптіњ барысында пайда болады);
- коммерциялыќ (сатумен байланысты);
- єкімшілік (басќару процесімен байланысты).
Коммерциялыќ жєне ... ... ... шыѓыстарына жатады,
ал олар µњдірістік калькуляциялауды есептеудіњ негізі болып
табылады, олардыњ сызбасын (схемасын) мынадай етіп салуѓа
болады:
¤ндіріске ж±мсалѓан ... ... ... бойынша ќандай
калькуляциялау объектісіне жататындыѓын белгілеу ‰шін, еееп
обьектілерін, шыѓын баптарын ‰стсме шыѓыстарын ажыратады.
Ал б±л ‰стеме шыѓыстарды баптары ... жєне ... ... ... ... топтастыруѓа
м‰мкіндік береді.
Орташа жєне ірі кєсіпорындарда µндіріс шыѓындарын есепке алу
жєне ... ... ... ... ... кєсіпорынныњ
бухгалтериясы ќ±рамында, бірт±тас болып келетін екі
бухгалтерия, яѓни ќаржылыќ жєне басќару
бухгалтсриясы болуы м‰мкін.
Ќаржылыќ бухгалтерия шоттардыњ бас жоспарыныњ
10-80-бµлімшелеріне енетін шоттарын ж‰ргізіп,
есептін Бас ... ... ... жєне ... беруін жасайды.
Басќару бухгалтериясы шоттардыњ Басжоспарыныњ 90-бµлімшелеріне
енетін шоттарды пайдаланады. Ол µндіріс шыѓындары туралы
аќпаратты ќорытып, µзіндік ќ±нды калькуляциялайды,
µндіріс шыѓындарыныњ ... мен ... ... ... ... баќылайды, µндірістегі шала
фабрикаттардыњ ќозѓалысьш есепке алады, есептіњ
б‰кіл кµлемініњ нормативтік, жоспарлыќ жєне талдамалыќ
ж±мыстарын атќарады. Басќару бухгалтериясы жабыќ болып
келеді. Б±л µз ... ... да ... бір
"ноу-хауды" жєне µндірісті басќарудын озыќ дењгейін
±йымдастыруды, "жаналыќтарды" µз ... ... ... ... ... ... ... бухгалтериясы аќпаратыныњ сырткы т±тынушылар
‰шін ѓана емес, сонымен бірге осы ... ... де ... ... ... ќаржылык бухгалтериясында аяќталмаѓан µндірісті
есептеу ‰шін 211 - "Негізгі µндіріс", 212 "¤з µндіріі ‰шін
шала фабрикаттары", 213 - "Кµмекші µндіріс", 214 - ... ... ... Б±л ... топтастыру транзиттік
болып табылады, онда бір-екі к‰нде аяќталмаѓан µндіріс
ќалдыѓы есептеліп, яѓни ... ... ... ... ... {демек, 211-214 шоттары дебеттеліп,
900.910,920,950 шоттары кредііттеледі),соданеоњ келесі жылдын
басында ќайтадан ... ... ... ... ... 900, 910, ... ... дебеттеліп, 211-214 шоттары кредиттследі).
Сонымен, 211-214 шотгар "бір к‰ндік шоттар" болып табылады жєне
оныњ ... осы ... ... ... ... ... енгізу ‰шін арналѓан.
Тікелей шыѓыстарга кеткен материалдар соњѓы µнімніњ
ќ±рамына(яѓни, оныњ ќ±нына) басќа да шыѓындарымсн
ќатар ќосылады. Мысалѓа, автомобиль µндірісі ... ... ... ... ‰шін аѓаш негізгі материалдар болып
табыладьг.
Ж±мыс к‰шіне ж‰мсалѓан тікелей шыѓындар — б±л µнімді єзірлеуге
тікелей ќатысќан µндіріс ж±мысшыларына ессптелген ењбек аќысы
(ењбек ... ... ... ќоса ... ... Мысалы, толассыз µндірісте ж±мыс істейтін
оператордыњ немесе металл µњдеуші ... ... ... ... т.б. осы ... ... ... аќылары
жатады.
Ќызмет кµрсететін цех ж±мысшыларыныњ ењбек акысы тікелей ењбек
аќы болып табылмайды, ал олар ... ... ... шыѓыстар µндіріске кеткен барлыќ шыѓындардан тікелей
шыѓындарды (тікелей материалдар шыѓындары мен ... ... ... шегеріп тастаѓаннан шыѓады.
Одан басќа, ‰стеме шыѓыстардыњ ќатарына: ... ... ... ... ... ... жєне ... да себептердіњ салдарынан
µндірістіњ уакытша тоќтап ќалуыныњ шыѓыстарыт.б. жатады.
Жалпы алѓанда, µндіріс есебін тµрт негізгі кезењге бµлуге
болады
- µндіріс т‰рлері ... ... ... ... кезењніњ барысында тікелей шыѓыстар туралы
аќпараттарѓа шолу жасалады (негізгі, кµмекші т.б.
µндірістері бойынша).
"‡стеме шыѓыстардыњ" ... ... ... ‰стсме
шыѓыстары жинаќталып, олардыыњ жалпы дењгейі туралы
аќпараттар беріледі;
‰стеме шыѓыстарын белгіленген тєсіл (шаруашылыќ ж‰ргізуші
субъектініњ ееептіксаясатында ќаралѓан ... ... ... таратады;
"Транзиттік" шоттардаѓы жинаќталѓан шыѓыстарды дайын µнім шотына
есептен шыѓарып, дайын µњімніњ наќты µзіндік ќ±ны ќалыптасады,
сондай-аќ аяќталмаѓан µндірістіњ де ... ... ... ... ... ... µнім - негізгі жєне ќосалќы цехтарыныњ сатуѓа арналѓан
µнімі. Дайын µнімніњ µндірісте жасалѓаны, оныњ бірт±тастыѓы,
стандартпен немесе техникалыќ шарттарѓа сєйкестігі, техникалыќ
баќылау (сынау) ... ... ... ... ... жєне ... ... куєландырѓаны,
ќоймаѓа тапсырылѓаны, тапсырыс берушілердіњ ќабылдап
алѓаны жєне басќа жайлары - міндетті т‰рде актімен
рєсімделеді.
Дайын µнімді есептеу ‰шін 221 "Дайын µнім" деп аталатын ... ... шот ... ... ... ... ќаражатыныњ ќ±рамына кіреді
жєне ол ќаржылыќ есеп беруде наќты µзіндік ќ±ны ... ... ... наќты µзіндік ќ±ны есептік кезењ (ай)
аяќталѓаннан кейін аныќталады. Аѓымдаѓы есептік
кезењде µнім т±раќты ... ... ... ... сату) болады, сондыќтан µнім аѓымдаѓы есеп ‰шін
есептік баѓасы бойынша шартты ... ... ол ... ... ‰шін) дайын µнімніњ µткен айдаѓы наќты
µзіндік ќ±ны, тіркелген баѓасы пайдаланылуы м‰мкін.
Есептік ... ... ... ... мен ... ... шыѓарылып, оныњ есептік баѓасын наќты µзіндік ќ±нына
дейін µткізеді.
Ауытќудыњ пайызы мен сомасы ай ішінде т‰скен жєне ай басындаѓы
µнімніњ ќалдыѓынан есептелінеді. Ауытќу ... ... ... ... ... ... дайын µнімніњ шотында есептелінеді: экономиясы
(‰немделгені)- ќызыл жазумен, ал артыќ ж±мсалѓаны -
єдеттегі (даѓдылы) - ... ... ... ... формула бойынша есептейді:
Ауытќудыњ пайызы = Ауытќу сомасы _____________ *100%
Ќалдыќ + Есептік ќ±ны бойынша
т‰скен т‰сімдер
Бухгалтерлік шоттар есебінде ... ... ... ... ... ... ... бойынша кµрсетуге болады:
Ќатар
Шаруашылыќ операцияларыныњ мазм±ны
Сомасы
тењге
Шоттар
дебет
Корреспонденциясы
Кредит1 2 3 4 ... ... µнім ... А б±йымы
-2 Б б±йымы
250000
800000
221
221
900
9002.Дайын µнім сатылады:
-А б±йымы
-Б б±йымы
170000
630000
801
801
221
221
Есептік кезенніњ ... жєне ... ... ... ... ќ±ны ... , ол мынаны ќ±рады:
А б±йымы – 230000 тењге
Б б±йымы – 870000 тењге
Ауытќудыњ пайызы мынаны ќ±рады:
-А б±йымы бойынша = ( 250000 – ... 100 % = ... ... бойынша = ( 870000- 800000)
Х 100% = 8,05 %
(870000)
Сатылѓан µнімніњ ауытќу сомасы мынаны ќ±рады:
- А ... ... = 170000 Х 8% = 13600 ... - ... ... );
-Б б±йымы бойынша = 630000 Х 8,05 % = 50715 тењге – ... ... ... жєне ... ... ... ... жазылады:
- ќызыл жазу єдісімен : 221 шоты дебеттеледі де, 900 ... ... 20000 ) ... ;
Содан соњ осы операциямен бір мезгілде 801 шоты дебеттеліп, ... ... - (13600) ... ... ... ... к±нына жеткізу ‰шін єдеттегі (даѓдылы)
жазу жазылады: ол кезде 221 шоты дебеттеліп, 900 ... - 70000 ... ... соњ ... бір
мезгілде 801 шоты дебеттеліп, 221 шоты кредиттеледі -
50715 тењгеге.
Дайын µнімді ќабылдау-тапсыру накладной бойынша немесе µнімді
шыѓару жиынтыѓы ... ... ... кірістеледі.
Ќабылдау-тапсыру ќ±жаты (накладнойы) цехта екі дана етіп
жазылады. Дайын µнімді ќоймаѓа ... ... бір ... ќоймада, екіншісі цехта ќалады.
Экономиканыњ єр т‰рлі салаларында ќабылдау-тапсыру ќ±жатыныњ
(накладнойыныњ) арнайы (немесе арнаулы) бланкілері ќолданылуы
м‰мкін. Солардыњ бірі жоѓарыда келтірілді.
Ќабылдау-тапсыру ќ±жаты ... ... ... жєне ... басќа да µнеркєсіп салаларында µндіріс
есебініњ тапсырыстарын есептеу ‰шін ќолданылады.
Ќабылдау-тапсыру ќ±жатын µнімді шыѓару
кµрсеткіштерімен ќатар, µнімді µткізу ‰шін де
пайдаланады. Бр ... ... ... ... ... ‰лкен номенклатурада дайындалатын µнім
тетіктерін есепке алу ‰шін де ќолданылады.
¤ндірістік тапсырмалардыњ орындалу барысын жедел ... ... жєне ... ... ... жедел есептеп отыру
‰шін µнеркєсіптіњ барлыќ салаларында "¤нім шыѓару жиынтыѓы"
деген ќ±жаттыњ нысаны ќолданылады.
Осы жиынтыќ бойынша бір айдаѓы µнімді ... ... ... оѓан ... ... ќоса тіркеледі.
Ќоймаларда дайын µнім есебін, материалдар есебі сияќты ќойма
есебініњ карточкаларында ж‰ргізіледі. Айдыњ аяѓында
карточкалардаѓы шыѓарылѓан ... ... ... µнім ... ... ... ... кірісі мен шыѓысы жµніндегі
ќ±жаттар, оныњ тізімдемесі мен (реестрімен) бірге
бухгалтерияѓа т‰седі.
Дайын µнімніњ кірісі мен шыѓысы жµніндегі ќ±жаттарды тапсыру
тізімініњ ... ... ... ... ... µнімніњ
жинаќтау есебініњ жинаќ ведомосына есептік топтар бойынша
шыѓарады. Жинаќ ведомосыныњ деректерін дайын µнім
ќалдыќтарыныњ кітабымен салыстырып тексереді, б±л
ќойма ... ... ... ... ... болып шыѓуын ќамтамасыз етеді. Айдыњ
аяѓында есеп беру калькуляциясын жасаѓаннан кейін, барлыќ
µнімніњ наќты µзіндік ќ±ны жєне мен ... ... ... немесе наќты µзіндік ќ±ны мен кєсіпорынныњ
келісімді баѓалары бойынша есептелген µзіндік ќ±ныныњ
арасындаѓы айырмашылыќтары аныќталады ... ... ... ... деректері 221 "Дайын µнім" шотыныњ
дебетінде жинаќталып, 900 "Негізгі µндіріс",
920"Ќосалќы ... жєне 910 « ¤з ... ... ... (егер шала µнімдердіњ немесе
фабрикаттарыныњ бір бµлігі сату ‰шін шыѓарылса)
шоттарыныњ кредитінде кµрініс табады.
Материалдыќ емес активтер жєне олардыњ сипаттамасы
Материалдыќ емес ... — б±л ... ±заќ ... ... ... ... ... (ж±мыстарды, ќызметтерді),
сатуѓа, єкімшілік маќсатќа жєне басќа субъектіге жалѓа беруге
арналѓан табиѓи нысаны (мєні) жоќ аќшалай емес ... ... ... ... олар ... ... жєне оларды пайдаланудан субъект болашаќта
экономикалыќ олжа табады деп к‰тіледі.
Материалдыќ емес активтерді аныќтауѓа болады: егер де оларды
жалѓа берсе, ... ... ... алынатын
экономикалыќ олжаѓа олардыњ тікелей ќатысы болса.
Материалдыќ емес активтерді субъект баќылай алатын болса,
онда оныњ экономикалыќ олжа табу м‰мкіндігі ... ... ... осы ... емес активпен
тікелей байланысты, егер олар мынадай жаѓдай ... ... ... ... ... ... ролі ... субъектініњ осы активті
пайдалану ќабілеттілігі мен ниеті болса; б‰гінгі к‰нге
пара-пар ќаржылыќ, ... жєне ... да ... ... ... ... ... экономикалыќ олжаны
алуѓа ќолайлы жаѓдай туѓызса.
Материалдыќ емес (±стап кµруге болмайтын) активтер - наќты
табиѓи нысаны жоќ сезілмейтін ... ие ... ... де, ... емес активтердіњ де
ќ±рамында кездесуі м‰мкін.
Мысалѓа, кєсіпорын технологиялыќ ќ±рал-жабдыќты ... ... ... ... ... ету керек, µйткені
онсыз ќ±рал-жабдыќтар ќызмет ете алмайды. Сондыќтан,
баѓдарлама ќ±рал-жабдыќтыњ бµлінбейтін бµлігі болып
саналады. Осыдан, компьютерлік баѓдарламамен ќамтамасыз ... ... ... байымдап аќыл-парасатпен аныќтау керек,
µйткені ол негізгі ќ±ралдыњ да, материалдыќ емес активтіњ ... ... ... ... емес ... ... ... (алып
ж‰рушілердіњ) ќ±рамында болады, атап айтсаќ:
компьютерлік баѓдарламамен ќамтамасыз ететін -
дискетте, фильм-лентасында, зањды ќ±жаттау (лицензия,
патент) — ќаѓазда болады, біраќ дискетте, ... да, ... ... ... ... ... болып табылады жєне олар
активтіњ мєнін аныќтау ‰шін негіз бола ... ... ... ... емес ... ... ... ±ќсастыќтар бар, біраќ соњѓыныњ есебінде
тењестіру немесе ±ќсастыру, µлшеу, пайдалы ќызмет ету мерзімін
баѓалау ... ... ... ете ... ... ... материалдыќ емес активтер фирманыњ
басќа да активтеріне жеке тењестірілуі м‰мкін, мысалѓа,
патент, сауда маркісі сияќтылары, ал ... ... ... м‰мкін, керісінше, осындай материалдыќ емес
активтердіњ ќ±ны басќа да фирманыњ активтерімен тыѓыз
байланыста шыѓарылуы м‰мкін: б±ндай материалдыќ емес
активтіњ ... ... ... ол ... ... ќызметкерлердіњ машыќтыќ дењгейіне негізделеді. Мысалы:
Жоѓары радиациялыќ (сєуле шашатын) зонада орналасќан
фармацевтикалыќ "Феникс" кєсіпорны дєрі-дµрмек
препаратын µндіретін фармацевтикалыќ "Бота" фирмасымен
лицензиондыќ келісім жасасты ... Ол ... ... болатын ауруларды емдеу ‰шін ќажет.
Компанияныњ келешектегі экономикалыќ пайдасы (олжасы) жоѓарыда
аталѓан лицензиондыќ келісіммен де тікелей байланысты болады,
егер де:
- сол ... ... ... ... препаратќа деген
с±ранысы жоѓары болса жµне онда ж‰ргізілген єлеуметтік
мєселелерге, сондай-аќ µндірілетін препараттыњ келешекте
‰лкен экономикалыќ пайда єкелетіндігіне толыќ сенім
болса;
- препарат µндіру ... ... ... ... ... ... ол оныњ бизнес-жоспарында кµрініс тапса;
- кредиторлардыњ, жасалѓан келісім-шартќа ... ... ... да ... ... ... ... бар болса.
Субъекті кей жаѓдайларда тиесілі занды ќ±жаттардыњ ќ±ќын
рєсімдемей-аќ осы экономикалыќ олжамен басќа
кєсіпорындардыњ ш±ѓылдануына тиым сала ... ... ... ... ... ... ... онда
ол басќа субъектініњ айналысуына тиым салады.
Материалдыќ емес активтерге: ... ... ... ... ... ... ... тауар белгілері, ќызмет
ету белгілері, фирма атаулары, тєжірибелі-конструкторлыќ
ж±мыстар жєне т.б.
2.Материалдыќ емес активтердіњ жіктелуі мен ... емес ... (МЕА) ... ... ... ... ... материалдыќ емес активтер. Б±л топќа
"ноу-хау", ЭЕМ мен мєліметтер базасын баѓдарламалыќ
жабдыќтау, ... ... ... шыѓындары, белгілі бір формуланы пайдалану
технологиясы немесе µнімніњ сыртќы бейнесі, µнеркєсіптік
‰лгілері, сервитуттары жєне таѓы ... ... - ... ... озыќ ... т‰рінде кµрсетілген нысан жєне т.б. т‰рінде
кµрінетін техникалыќ білімдерін айќындау ‰шін халыќаралыќ
ќатынастарда ќолданылатын термин.
Кењ маѓынасында "ноу-хау "техникалыќ ќ±жаттама т‰рінде
рєсімделген, біраќ патенттелмеген, ... ... ... ... ... ... техникалыќ, коммерциялыќ жµне басќа да
ќырсырларын кµрсететін білім жиынтыѓы. Лицензиялыќ
келісім-шарттарда, техникалыќ ынтымаќтастыќ туралы
шарттарда, лизингте, "кілтті ќолма-ќол" тапсырылатын
ќ±рлыста жєне т.б. ... ... сан ... т‰рлерінде
кењінен ќолданылады. Жањалыќтар патенті, тауар белгілері,
авторлыќ ќ±ќыќтар мен патенттік аќпараттар субъектініњ
меншігі болып табылады. Кєсіпорын "ноу-хаудыњ" ќ±пиясын
саќтап, оны ... ... ... ... алѓан
жаѓдайда ѓана материалдыќ активтіњ аныќтамасына жауап бере
алады.
"Ноу-хау" ... ... мен ... ... ... ¤зініњ
табиѓаты жєне тµлем нысаны жаѓынан ол лицензия баѓасына ±ќсас.
"Ноу-хау" сатьп алушылардан ќосымша алынѓан табыстыњ есебінен
ќалыптасады жєне ол оныњ ... ... ... ... ... ... кµрсетіледі. Субъект белгілі бір
аќыѓа сатып алатын лицензиялар мен патенттерден "ноу-хаудыњ"
µзгешелігі, ол єдетте, субъектініњ ... ... ... ... ... ретінде салынуы
м‰мкін. "Ноу-хаудыњ" субъект балансына алынатын ќ±ны
ќ±рылтайшылар немесе ќатысушылардыњ келісім-шарттарыныњ
кµмегімен аныќталады.
¤ндірістік аќпаратты пайдалану ќ±ќыќтарын есепке алу. Оѓан
материалдыќ емес активтер ќатарына ... бір ... ... табыс єкелетін, аќыѓа сатып алынѓан
µндірістік аќпарат немесе субъектініњ µнімін болашаќ
кезењдегі т±тынушылары туралы; шикізатпен, материалдармен
жєне ќызметтермен жабдыќтау туралы, бєсекелестері жєне
таѓысы таѓылар ... ... ... ... ... ... акционерлік
кєсіпорындарды ќ±ру кезењінде пайда болѓан шыѓындар
±йымдастыру шыѓындарына жатќызылады. Б±л ... ... ... ... материалдыќ емес активтер болып есептелінеді.
Б±ѓан кєсіпорын ќызметініњ бастапќы кезењіндегі шыѓындар ... ... ... ... шыѓындары
кірмеуге тиіс. М±ндай шыѓындарѓа жарнамаларѓа кеткен
шыѓын, кењесшілерге тµленген аќы, кєсіпорынды ... ... ... ... ашу т.б. ... баѓдарламасымен жабдыќтау – кєсіпорын иенденген, ±заќ уаќыт
бойы пайда єкелуге ќабілетті баѓдарламаларды пайдалануѓа
ќажетті мєліметтерді ... жєне ... ... ... ... ... ... емес активтер.
Б±л топќа тауар тањбалары, тауарлардыњ шыќќан жері жєне ... ... мен ... кµрсету тањбалары деп тауарларды
тиесілі тањбалар бойынша айыра алатын белгісін айтады.
Кєсіпкерлікті ... ... ... ... жеке ... ... ... тањбасы ќ±ќыќтыќ зандармен ќорѓалады.
Тіркелген тауар тањбасыныњ иесі тауар тањбасын ќалай
пайдаланамын десе де ... ... бар, ... ... ... сала алады. Тауар тањбасын немесе тауарды
р±ќсатсыз жасау, ќолдану, єкелу, сатуѓа ±сыныс жасау,
шаруашылыќ айналымына µзгеріс енгізу таѓы басќа ... ... ... онда ол ... иесініњ ќ±ќтарына ќол
с±ѓу болып есептелінеді.
Тањбалар сµз т‰рінде, кµркем ... ... ... ... ... ... болуы м‰мкін: олар кез-келген
т‰сте немесе т‰стер ‰йлесімінде тіркеледі.
Айыру белгісі жоќ, тек бір ѓана белгіден т±ратын, сондай-аќ
мемлекеттік елтањба, ту, ... ... ... ... жєне ‰кіметаралыќ ±йымдардыњ эмблемалары,
толыќ немесе ќысќартылѓан аттары, ресми ќабылданѓан баќылау,
кепілдік жєне сапасын ... ... ... марапаттау белгілері жєне басќа да айырым
белгілерінен немесе соларѓа µте ±ќсас, аралас
дењгейіндегі белгілерден ... ... ... ... Тауарды, т±тынушыны немесе жасаушыны
жањылыстыратын элементтері бар, ќоѓамдыќ м‰дделер мен
адамгершілік принциптеріне ќайшы келетін тауар тањбалары
да тіркелмейді.
Зањды немесе жеке ... ... ... ... немесе оныњ
бір бµлігіне ќатысты тауар тањбасын, оныњ иесініњ келісімі
бойынша бере алады. Б±л єрекет лицензиялыќ келісім ... ... сай ... ... ... ... — тауарды тањбалау ‰шін
пайдаланылатын елдіњ, елді мекенніњ, жердіњ немесе
басќа географиялыќ объектініњ атын ќоса жµне ... ... ... ... ... ... ... географиялыќ объектініњ тарихи
атауы болуы м‰мкін. Ол белгіленген тєртіп бойынша тіркеледі.
Тауырдыњ шыќќан ... ... ... деп оны ... ... проспектілерде, банкілерде жєне
басќа да тауарды шаруашылыќ айналымына енгізуге байланысты
басќа да ... ... ... ... мен ... шыќќан жерініњ атауы бєсекелестіктіњ
єрекет етуші ќ±ралы болып табылады. ... ТМД ... ... ... ... жµне ішкі нарыќта
сатылатын "Белорусь" (тракторлары), "Зенит" (фототауарлары),
"Новое заря" (парфюмериясы), "Лада" (автомобильдері), "Рахат"
(конфеттері), "Слава", "Чайка" (саѓаттары) жєне т.б. тауарлыќ
белгілермен б±йымдарды шыѓарушылар ... ... де ... ... ... Сонымен ќатар, шетелге µнім
шыѓарушы кµсіпорындар тауар тањбаларымен тауарлардыњ
шыѓу орындарыныњ атын ќорѓауды да ќамќорлыќќа ... ... ... ... ... ... немесе дєл сондай
шетелдік тауар тањбаларын пайдалану, арам пиѓылды
бєсекелестіктіњ де нєтижесі болып табылатын кездейсоќ
ќайшылыќтарѓа ±рындыруы м‰мкін. Ал енді географиялыќ
белгілеулерге ... ... ... ... ... µте жиі ... ... ол кєсіпорынныњ
танымал болуына септігін тигізеді жєне ол тауарлардыњ сату
м‰мкіндігін ... ... ... ... ... нарыќтыќ экономика жаѓдайында тауар тањбасы
кєсіпорынныњ µте ќымбат т±ратын активі болып
табылады, ... ... оны сата ... ... ... ... ‰лесі ретінде пайдалану
ќ±ќыѓын береді. Біраќ ол ‰шін тауар тањбасыныњ ќ±нын білу
керек. Есеп ... ... ... ... ... єдісі бар: µзіндік ќ±н, сатып алу
ќ±ны, нарыќтыќ ќ±ны бойынша баѓалау. Алайда, меншікті тауар
тањбаларын ... ќ±ны ... ... алѓан д±рыс болса,
сатып алынѓан тауар тањбасын немесе тауар ... ... ... алу ... ал ... ... ... сынѓан тауар тањбасын нарыќтыќ ќ±нымен
есепке алѓан жµн. Тауар тањбасыныњ нарыќтыќ ќ±нын аныќтау ‰шін
арнайы есептеулер ж‰ргізу ... ... ... ... ... ... шыѓу
орындарыныњ атауын ќорѓау жєне ќолданумен байланысты
туындаѓан ќ±ќыќтыќ, экономикалыќ жєне ±йымдастыру
ќарым-ќатынастары 1993 жылѓы ќањтардын, 18-і ... ... ... Кењесі ќабылдаѓан
"Тауарлыќ тањбалар, ќызмет кµрсету тањбалары жєне
тауарлар шыѓарылѓан жерлердіњ атауы туралы" Ќазакстан
Республикасы Зањымен реттеледі.
Ќолдану (пайдалану) ќ‰ќыќтарымен байланысты материалдыќ емес
активтер. Б±л ... ... ашу ... ... ... ќ±ќыќтары, копирайт (кµшіру ќ±ќыѓы) лицензиялар жµне
басќалар жатады.
Патенттер. Патент оныњ ±стаушысыныњ патент ќамтыѓан нєрсесін,
процесін немесе ќызмет т‰рін жєне дєл сондай єрекетті ... ... ... тиым ... баќылайтын, сататын,
µндіретін жєне пайдаланатын ќ±ќыќ болып табылады. Патенттіњ
к‰ші оны берген мемлекеттіњ аумаѓында ѓана ж‰реді. Патенттіњ
ќызмет мерзімі (15-20 жыл) ... ... ... ... ... деп белгілі кєсіппен, саудамен,
тауар сатып алумен ш±ѓылданатын т±лѓаларѓа берілген ќ±жат
саналады. Патент берілгенде патентті ќалым (пошлина)
±сталынады. Патентті алуѓа ... ірі ... ... ... ... ... ... алуѓа да,
патенттелінген жањалыќтарды µндіріске енгізуге де
ќаржысы болуы керек.
¤неркєсіптік ‰лгілер. ¤неркєсіптік ... ... ... ... патенттер ќолданылып ж‰рген
зањдарѓа сєйкес беріледі. ¤неркєсіптік ‰лгілері:
модельдерімен, суреттерімен немесе ... ... ... Егер ... ... ... Республикасында немесе шетелдерде,
белгісіз болып келсе, онда ол жања µнеркєсіптік ‰лгі болып
табылады. Егер ... ... ... ... ... жасалынып, шаруашылыќ айналымына т‰суге дайын болса,
онда оныњ ... ... ... ... ... ... шыѓармашылыќ ењбегі ретінде
мойындалады. Егер µнеркєсіптік ‰лгі бірнеше азаматтардыњ
бірлескен ... ... ... онда ... ... ... авторы болып есептелінеді.
¤неркєсіптік ‰лгілерге патент Ќазаќстан Республикасыныњ
Мемлекеттік тізіліміне тіркелген соњ беріледі.
Лицензиялыќ келісім бойынша патент иесі (лицензиар)
µнеркєсіптік ‰лгіні пайдалану ... ... да ... бере ... ал ... ... ... т±руѓа жєне келісімде
ќарастырылѓан басќа да іс-єрекеттерді орындауѓа
міндетгі. ¤неркєсіптік ‰лгілердіњ ќ±кыќтыќ,
экономикалыќ жµне ±йымдастыру ќатынастары Ќазаќстан
Республикасы зандарымен реттеледі.
Лицензия ... ... ... ... ... алынѓан)
—ќандай да бір операцияларды ж‰зеге асыруѓа ќ±зырлы
мемлекеттік органдарыныњ берген р±ќсаты. Лицензиялар
келесі белгілері бойынша бµлінеді: Субъект бойынша:
- Ќазаќстан Республикасыныњ зањды жєне жеке ... ... ... жєне жеке т±лѓаларѓа, азаматтыѓы жоќ
т±лѓаларѓа,
халыќаралыќ ±йымдарѓа берілетіндер.
Ќызмет ету кµлемі бойынша:
- негізгі (бас) - мерзімі шектеусіз, белгілі бір ќызмет т‰рімен
ш±ѓылданатындарѓа, егер де ... ... бір ... ... ... ... онда бас
лицензия ќызметтіњ бірнеше т‰рімен ш±ѓылданатындарѓа да
беріледі;
- бір жолѓы (біраќ рет пайдалануѓа ...... ... операциясын жасау ‰шін р±ќсат етілген шегінде
µнімніњ кµлемін, санын ... ... ... ... ... ... ... операциондыќ — валюта зањдылыѓымен аныќталѓан, валюталыќ
ќ±ндылыќтарды пайдаланумен байланысты белгілі бір банк
ќызметініњ операцияларын жасау ‰шін беріледі.
Мерзімдік єрекеті бойынша:
- т±раќты — ... ... ... ... — белгілі бір мерзімге берілген.
Аймаќтыќ єрекет ету сферасы (территориялыќ єрекет ету ... ... ... ... ... ... етеді;
- Ќазаќстан Республикасыныњ белгілі бір аймаѓында ѓана єрекет
етеді;
Ќазаќстан Республикасынан тыс жерлерде де таратылады.
Материалдыќ емес активтердіњ басќа да т‰рлері.
Материалдыќ емес ... б±л ... ... ... ... ... жєне таѓы басќалары
кіреді
Гудвилл. Гудвиллды бухгалтерлік есеп т±рѓысынан ќараѓанда, ол
компанияларды біріктіріп немесе сатып алѓан кезде
кєсіпорынныњ сатып алынѓан баѓасын жєне оныњ ... ... ... ... баланстыќ калдыќ ќ±ныныњ
(міндеттемелерін ќоспаѓанда) арасындаѓы айырмасын
кµрсетеді.
Гудвилл материалдыќ емес ... б±л ... ... ... т±рѓан кєсіпорындардыњ немесе олардыњ ќ±рылымдыќ
бµлімдерініњ бір тобын ... ... ... ... ... болу себептері єрќилы болып келеді.
Єдетте, м±ндай кµсіпорындардыњ (бµлімшелердіњ) баланстыќ
ќ±нымен емес, аукционда (конкурста), кєсіпорынныњ
болашаќтаѓы ... ... ... оныњ ... ... ... жєне басќа факторларѓа
байланысты жинаќталѓан баѓасына сатылатыны немесе
сатып алынатыны нарыќтыќ ќатынастар жаѓдайында пайда
болатын зањды ќ±былыс. Кєсіпорынныњ (бµлімшеніњ) сатылу
ќ±ны оныњ балансындаѓы ... асып ... ... ... ... ... ... бакылаудыњ ыќпалды тєсілі дебиторлыќ жєне
кредиторлыќ берешектердіњ, кірістік ќ±жаттарды тіркеудін
д±рыстыѓына функционалдыќ аудитті уаќтылы µткізу, ... ... ... салыстыру болып табылады.
Б±л т±рѓыдан ќараѓанда, кірістік ордерлер бойынша алынѓан
аќшаны сіњіріл кетуді жењілдететін жаѓдайларды аныќтау
ќажет. Кассалыќ ордерлерді ... жєне ... ... ... ... ... ... шоттардыњ
тµленбеуін атап µту мањызды.
Дебиторлыќ берешектіњ функционалды аудитініњ негізгі
процедураларыныњ ‰лгі баѓдарламасы кестеде
±сынылѓан.
Дебиторлыќ берешектіњ функционалдыќ ... ... ... ... ... ... ... мен
критерийлері 1 2 1. Келісім-шарттыњ міндеттеме-лерін
орындау мен дебиторлыќ берешектіњ шынайылыѓын тек-серу
Жабдыќтау-келісім-шарттар, шарттарды, жабдыктаушыларды,
шот-фактураларды, нарядтарды, тапсырыстарды ... 2. ... ... ... жабдыќтауды
жэне оларга тµлеу-ді бакылау функцияларын орын-
дауды талдау Есеп, аудит жэне ішкі бакылау-стандарттары,
н±сќаулыќтар, б±йрыќтар, ... ... ... 321-323, 331-334 жєне ... ... 3. ... мен деби-торлыќ берешек т‰рлері, кµлем жєне мерзімдер
бойынша жіктеу Сатып алушылармен, есеп беретін адамдармен,
кєсіпорын ќызметкерлерімен жєне баска дебиторлармен
есептесулерді т‰гендеу ... ... ... ... ... ... ... жєне
т.б.) 4. Дебиторлыќ берешектіњ жаѓда-йын дебиторлармен есеп
айы-рысуды т‰гендеу, µткізу жолымен тексеру Бас кітап, 10
журнал-ордер, 311 «К‰мєнді талаптар бойынша резервтер»
аналитикалыќ ... 30 ... ... ... мен
тапсырыс берушілердіњ берешегі» шоттары бойынша мєліметтерді
кєсіпорын басшысыныњ дебиторлыќ берешекті есептен шыѓаруѓа
арналѓан б±йрыѓы 5. ... ... ... ... талдау жєне тµлемеу себептерін аныќтау
6. К‰мєнді талаптар бойынша ре-зервті жасаудыњ негізділігі мен
оларды пайдаланудыњ
д±рыстыѓын тексеру
7. Дебиторлыќ берешекті уаќ-тылы µтеудін зањдылыѓы мен
шынайылыѓын ... 1 1 ... ... жэне ... ... есеп
айырысудын есебі жµніндегі тізімдеме 301-303 шоттары
бойынша аналитикалыќ есеп мэліметтері 8. Сатып алушылармен,
тапсы-рыс берушілермен, есеп ... ... ... операцияларды кµр-сетудіњ д±рыстыѓын тексеру
Контрагенттермен шарттар, тµлем тап-сырмалары, банк
кµшірмелері, аныќтамалыќ-нормативтік аќпарат 9.
Дебиторларѓа тілек-талапты ре-сімдеу мен ‰сынудыњ
уактылыѓы мен д±рыстыѓын ... ... ... ... ... ... дебиторларѓа жєне т.б.
тілек-талаптар
1 2
10. Баланс кµрсеткіштерініњ дебиторлыќ берешек есебі шоттар
бойьшша Бае кітаптыњ мєліметтерімен сєйкестігін тексеру
Баланс, 301-303, 311, 321-323, 331-334, 341-343, 351-353 ... ... ... Дебиторлыќ берешектіњ синтетикалыќ есебін ж‰ргізудіњ
д±рыстыѓын тексеру
Жоѓарыда кµрсетілгсн шоттар жµніндегі Бас кітап, II,7, ... ... ... ... ... ... бойынша тізімдемелер
12. Еншілес жєне басќадай та-уєялі ссріктестіктермен есептесу
жµніндегі операцияларды шоттарда кµрсетудіњ д±рыстыѓын
тексеру
8, 1 1 ... Бас ... ... бойыпша
аналитикалыќ есеп мєліметгері
13. Басќадай дебиторлыќ берешекті тексеру
8 журнал-ордер, Бас кітаптыњ 331-334 шоттары бойынша мєліметтер,
аванстыќ ессптер, тµлем-ессп айырысу тізімдемелері кем ... ... ... ... жєне т.б. 14. ... бакылаудыњ тиімділігі мен дебиторлыќ берешектіњ
айналымдылыѓын талдау
Дебиторлыќ жєне кредиторлыќ берешекте, єсіресе, кµбіне теріс
пайдаланулар жасалады. ... ... ... ... ... жедел µндіріп алу
теріс пайдалануѓа кедергі келтіретін мањызды шара болып
табылады. Ордерлерді д±рыс тіркеу мен т‰біртекті тікелей
кассаѓа беру, бухгалтерияѓа тµленбеген кірістік ... ... ... аныќ ... арттырады
жєне теріс пайдалануды болдырмайды. Аќшаны сіњіріп кетумен
к‰ресу ењ алдымен барлыќ м‰мкін жаѓдайларда ќолма-ќол
аќшасыз есеп айырысу ж‰зеге асуын талап етеді.
Кєсіпорындар арасындаѓы ... ... ... ... тєртібімен банктер арќылы жасалады. Банктер арќылы
жасалатын есептік жєне кредиттік ... ... ... ... есеп ... ... ж‰йесі кєсіпорынныњ (банктіњ ќатысуымен жєне
ќатысуынсыз) теріс пайдалануды жасау м‰мкіндігін толыќтай
болдырмайды. Оларды негізінен басшылар, бухгалтерия мен
кєсіпорынныњ ќаржы ... ... ... банк шотынан кµшірмені µњдеуде жалѓан
жазумен жєне б‰л операцияларды есептік регистрге жазу
сипатында болады.
Тексеру мен соттыќ-бухгалтерлік сараптау материалдары бойынша
м±ндай ... ... ... оларды мынадай сызба
(схема) бойынша жіктеуге м‰мкіндік береді.
Банктен алынѓан ќолма-ќол аќшаны иемдену (сіњіріп кету).
Т‰скен акшаны жасыру мен иемдену ‰шін аѓымдаѓы шот
бойынша ... ... ... ... ... ... д±рыс есептемеу.
Аныќ емес мєтіндегі шотгар негізінде жабдыктаушыларѓа
аќша аудару.
Жасанды ... мен жеке ... аќша ... ... ... ќорлардыњ аудиті
Ж‰ргізу толыќтыѓына ќарай аудит кешенді, функционалды жэне
локальді болады. Аудит т‰рлерініњ эрќайсысыныњ µзіндік
ерекшеліктері бар. ... ... ... єр ... ... цикл жэне ... іс-ќызметі т‰рлері
бойынша белгілі бір басќару функцияларын атќару жаѓдайын
маќсатты т‰рде баќылау т‰сіндіріледі. Операциялыќ
аудиттіњ осы ... ... ... ... ... зерттеудіњ терењдігі мен аудиторлардыњ бизнесті
басќарудаѓы єр т‰рлі функциялары бойынша ењбекке
мамандану м‰мкіндігін атап айтќан жµн. Функционалды
аудит шењберінде менеджмент, маркетинг, ќаржы, ... ... ... ... ... жєне ... ... жаѓдайын ішкі шаруашылыќ баќылау
функцияларын орындауды тексеру жасалады.
Функционалды аудит µндірістік ресурстарды колдану мен
процестерді, сатылы жэне циклдерді ... ... ... ... ... ... ... жєне ќаржылыќ
іс-ќызметінде µндірістік ресурстарды басќару функцияларын
орындаудыњ іс ж‰зіндегі наќты жаѓдайын зерттеудіњ кешенді
тєсілі ењ пайдалы болып табылады.
Тауарлы-материалдыќ ќорларѓа (ТМЌ) ... алу ... ... ... есеп ... жєне белгілі бір кезењ ішіндегі олардыњ
ќозѓалысы туралы ... ... ... ... ... ... ... ќ±жатта
ресімдеуді, тиеу-тасу ж±мыстарын, материалдыќ
ресурстардыњ ќозѓалысын, саќталуын жєне ±тымды
ќолданылуын баќылау мен орналастыруды тікелей ж‰зеге
асыратын ќойма шаруашылыѓы ќызметкерлері ... ... ... ... ... алу, ... ... µнімді µткізу циклдерінін функционалды аудитініњ
мањызды кезењдері мыналар:
1.Материалдыќ ресурстармен жабдыќтауды ±йымдастыру жаѓдайын
тексеру.
2.Ќалыптасќан ... ... ... ... ... жєне ... ќолданылу дењгейін баѓалау.
4.Ќойма шаруашылыѓын ±йымдастырудыњ жаѓдайын тексеру.
5.Тауарлыќ-материалдыќ ќорлармен жасалатын ... ... ... ... ... ... мен ... зертгеу.
7.Тауарлыќ-материалдыќ ќ‰ндылыќтарды ќолдануды ішкі баќылау
жаѓдайын баѓалау.
8.Жабдыќтау-дайындау іс-кызметі есебін, басќаруды жэне талдауды
жаќсарту бойынша ±сыныстар ... ... ќ±ру мен ... ... бір
шыѓындарѓа кездеседі. Шынында, Ќазаќстанныњ кен µндіру
µнеркєсібінде жабдыќтау-дайындау іс-ќызметіне ќатысты
шыѓындардыњ жалпы сомасы оларѓа жасалѓан материалдыќ
ресурстар ќоры ќ±ныныњ 30%-не жуыќ ... ... ... ... ... ... материалдыќ
ќ±ндылыќтарѓа деген ќажеттілігін ењ аз шамадаѓы шыѓындармен
ќамтамасыз ету маќсат болып ќойылады .
Арнайы єдебиеттерді оќып білу жєне озыќ тєжірибені жинаќтап
ќорыту негізінде ... ... ... ... ... мен ішкі ... ... аудиті баѓдарламасы ±сынылады.
Ќорларды сатып алу мен басќарудыњ функциональдыќ аудит
баѓдарламасы
Аудит процедурасыАќпарат кµздері мен баѓалау критерийлері 1 21.
Материалдыќ техникалыќ ќамтамасыз ету мен ... ... ... ... жєне ... ... ќатар жедел мєліметтер2. Бастапќы есепті,
бухгалтерлік регистрді жєне ќорлардыњ ќозѓалысы
туралы есеп беру ... ... БЕС, ... ... ... ордерлер, материалды ќабылдау туралы
актілер, кем шыѓу, ТМК жрѓалту ... жєне т.с.с ... ... жєне ... есебініњ д±рыстыѓын
тексеруБас кітап, 6,7,10 журнал-ордерлер есеп
регистрлері, 4-9, 13, 15, 24 БЕС шоттардыњ
‰лгі жоспары 4. ... ТМК ... ... 30 БЕС, материалдыќ ќ±ндылыќтарды т‰гендеу
актілері5. ТМЌ бар болуы мен саќталуын оларды т‰гендеуді
ж‰ргізудіњ уаќтылыѓы мен ... ... ... мен ... ... ... ... т‰гендеу актілері6. Ќойма шаруашылыѓын
±йымдастырудыњ д±рыстыѓын зерттеуТехникалыќ ќ±жаттама, ќойма
шаруашылыѓын ±йымдастырудыњ стандарттары мен
нормативтері7.Ќойма есебін, ТМЌ ... ... ... ... д±рыстыѓын
тексеруБастапќы ќ±жаттар, ќойма есебініњ ккарточкалары,
материалдардыњ ќозѓалыс есебі (7-БЕС) бойынша тізімдеме
(ведомость)8. Кєсіпорынныњ ... ... ... беру ... ... ... ... мен нормативтер , техникалыќ шарттар есеп айырысу,
бастапќы жєне ќ±рама ќ±жаттар9.Т‰скен материалдарды кіріске
алудыњ толыќтыѓы мен ±заќтыѓын ... ... ... ... ... тµлем
тапсырмалары), шот фактуралар, кірістік ордерлер жєне
т.б.10. ¤німмен жабдыќтау, ж±мыс пен ќызметті ... ... ... ... ... ... материалдар есебі тізімдемесі(ведомость)
6-журнал ордер, Бас-кітап,шарттар, нарядтар, сертификаттар,
шот-фактуралар т.с.с11ТМЌ-ны µндірістік ... ... ... мен ... ... ... талдау.Бастапќы ќ±жаттар(лимиттік, заборлыќ (алу)
карталары , талаптар, ж‰к-ќ±жаттар), материалдар ќозѓалысы
есебі бойынша тізімдеме (ведомость),
6,10журнал-ордерлер12.ТМЌ баѓалау тєсілдерін
тањдаудыњ д±рыстыѓын аныќтауЕсеп саясаты ... ... ... ... 6-10 ... ... ішкі баѓалау жаѓдайын тексеруІшкі
тєртіп, ќызметтік н±сќаулар жєне ... ... ... ... ±йымдарѓа ТМЌ µткізу жєне ќайта
µњдеуге беруге байланысты операциялар бойынша
бухгалтерлік жазбалардыњ д±рыстыѓын тексеруШарттар,
калькуляциялар, сенімхаттар, тауарлыќ-кµліктік ж‰кќ±жаттар
ќабылдау ... акт. ... ... жєне т.б. 4-11,24,
30 БЕС . Шоттардыњ ‰лгілік корреспонденциясы15 ТМЌ табиѓи кему,
б‰ліну жєне оларды ... ... ... тыс ... ... ... ... ќ±жаттар мен єкімшіліктіњ
шешімдерін талдау Єкімшіліктік материалдарды есептен
шыѓаруѓа арналѓан актілері мен шешімдері, т‰гендеу
актілері, нарыќтыќ баѓа мен ... алу ... ... жєне ... ... ... ... ќ±рамдас бµліктерініњ бірі - дайын µнім. Оны
шыѓару, саќтау жєне µткізу дегенніњ µзі - ... ... ... ... ... процесі. Дайын µнімніњ жаѓдайын баѓалау
тауарлыќ-материалдыќ ќорды басќарудыњ функционалды
аудиті аясында не болмаса оныњ іс-єрекетініњ жеке циклін
іріктемелі тексеру ... ... ... ... ... гµрі ішкі ... ж‰йесіне ќатысты жэне
ревизия сипатты болады. Дайын µнімніњ ќозѓалысы жµніндегі
есептік мєліметтер ... ... ... ... ... ... соныњ ішінде, кірістер,
шыѓыстар, айналымдыќ активтер мен басќа ... ... ... ... ... табылады.
¤німді µткізу циклініњ аудитіне ќаржылыќ есеп берудіњ де,
функционалды аудиттіњ де міндеттері тєн.
Ќ±жаттыќ ... ... ... ... мен ... маќсатымен тексере келіп, ќайсыбір жалѓыз ќ±жатпен
шектелуге болмайды. М±ндай фактілер жµніндегі аудиттіњ
ќорытындысы оныњ т±жырымдарын ... ... ... ... ... ... ... тек кєсіпорын ќоймасында µзіндік (меншікті)
µндірістіњ дайын µнімініњ артыќ болуы туралы мєліметтер де
жеткіліксіз. Дегенмен б±л ... ... ... ... материалдарында ескерілмеген дайын µнімніњ шыѓарылуы
мен µткізілуін дєлелдейтін, соныњ ішінде, материалдыќ
ќ±ндылыќтардыњ ескерілмеген артыќтары, кµмекші
материалдардыњ, шыѓарылган µнімніњ есептелген санына
ќараѓанда ... ... ... ... ... ... автоматтыќ есептегіштердіњ кµрсеткіштері,
дайын µнімді тасып шыѓаруѓа р‰ќсат жэне т.б. бар болуын
растайтын басќа да ... ... ... ... б±л ... зерттей келе барлыќ ќ±жаттаманы,
б±рыњѓы тексеру ќорытындыларын оќып ... тиіс ... ... шыѓару мен µткізу жаѓдайлары бар
екендігі немесе жоќтыѓы туралы негіздемелі т±жырым жасау
керек.
Шыѓындар туралы ... ... ... ... ... ... ќанша материал ж±мсалѓанын білу жеткіліксіз.
¤ндірілген µнімге мєнді талдау жасау ‰шін єрбір цехтаѓы,
учаскедегі, бригададаѓы, яѓни пайда болу орындарында
µзгешелікті номенклатура ... ... ... ... ... ... ... Б±л
маќсатќа шыѓындарды шыѓыстардыњ калькуляциялыќ баптары
бойынша жіктеу мен осы шыѓындардыњ функционалды аудиті
ќызмет етеді. Функционалды аудит пен елеулі талдау
тєсілдерініњ кµмегімен µндірістіњ маќсатын, ... жэне ... ... баќылауды ±йымдастыруѓа,
олардыњ азайту резервтерін табуѓа жєне тауарлыќ-материалдыќ
ќорларды ќолданудыњ тиімділігін арттыруѓа болады.
Аудитор дайын µнімді тиеу мен µткізу жаѓдайын тексеріп,
мыналарды ... ... ... ... арналѓан шарттар жасалѓан ба жэне
оларды ресімдеу д±рыстыѓы.
2.¤німді тиеуге арналѓан ќ±жаттарды ресімдеудіњ д±рыстыѓы.
3.Тиелген µнімніњ ... ... ... тиелген µнім ‰шін тµлем талап-тапсырмасын ±сынудыњ
мерзімділігі.
5.Егер µнім тікелей жабдыќтаушыныњ ќоймасынан босатылатын болса,
µнімді босатуѓа арналѓан ќ±жаттарды ресімдеудіњ д±рыстыѓы.
6.Дайын µнімді тиеу мен ... ... ... ... тиеу мен µткізу жµніндегі бухгалтерлік µткізбелерді
жасаудыњ д±рыстыѓы.
8.Синтетикалыќ жэне аналитикалыќ есеп ... 301 ... жєне 701 ... µнімді (тауарларды, ж±мыстарды,
ќызметтерді) µткізуден т‰сетін табыс» шотгары бойынша
сєйкестігі.
¤німді шетелдік валютамен тµлеу ‰шін экспорттыќ операцияларды
µткізудіњ µз ерекшеліктері бар. Валюта баѓамыныњ ќ±былуы
баѓамдыќ ... ... ... ... ... ... т‰скен уаќыты мен ±лттыќ валютамен µткізу
уаќытындаѓы мэмілелік ќ±н ... ... ... бойынша баѓамдыќ айырма пайда болады. Осылайша,
баѓамдыќ айырмалар не сатып алушылардыњ борышын арттырады, не
болмаса кєсіпорынныњ кірістері мен шыѓыстарына ... ... оны ... ... айырмада мынадай жазу жазылады:
Д-т 301 «Алынатын шоттар» шоты К-т 725 «Баѓам айырмасынан
т‰сетін ... ... ... 844 ... айырмасы бойынша шыѓыстар» шотына К-т 301
«Алынатын шоттар» шотына.
Аќпарат функционалды аудит µткенге дейін касаќана б‰р-малануы
жэне ... ... ... м‰мкін. Аѓымдаѓы активтердіњ
ќозѓалысы туралы аќпараттыњ аныќтыѓына ќарамаќарсы
тексеру, ішкі баќылау ж‰йесін, ... ... жэне ... ... ... жєне ... есептіліктіњ тіркелімдерін
баѓалауды µткізу ќажет.
ТМЌ т‰гендеу мен оныњ ќорытындысын талдау заттарды сатып алу,
µнімді ... мен ... ... ... ... кезінде
жеке шара болып табылады. Т‰гендеуді µткізу ‰шін к±рамын
кэсіпорын басшысыныњ б‰йрыѓымен ... ... ... ... ... басталмас б±рын ќойма
мењгерушісінен бухгалтерияѓа материалдыќ ќ±ндылыќтардыњ кірісі
мен шыѓысына арналѓан барлыќ ќ±жаттар тапсырылѓаны туралы
ќолхат алынады. Бір материалдарѓа жауапты адамныњ ќорларды
єр ... ... ... ... олар ... ... дєйектілікпен т‰генделеді. Ќорлардыњ
бар-жоѓы тексерілген соњ бµлмеге кіру пломбыланады жэне
комиссия басќа бµлмеге ж±мыс істеу ‰шін кµшеді.
Ќоймадаѓы ... ... ... бар ... ... ... ... есептеу, ќайта таразылау жєне µлшеу
жолымен тексереді. Тауарлыќ-материалдыќ ќорларды т‰гендеу
нєтижелерін, т‰гендеу тізімдемесіне (актісіне) жеке эрбір
атау бойынша кіргізеді. Тізімдеме бір дана ... ... ... ... ... ... оларды тізімдемеге кіргізуге тиіс. Т‰гендеу біткен
соњ тізімдеме салыстырмалы ведомость (тізімдеме) жасалуы ‰шін
бухгалтерияѓа беріледі. ... ... ... ... ... ... ... шыѓу сомаларына 20 «Материалдар» бµлімшесініњ (201-208)
жєне 22 «Тауарлар» (221-223) шоттары дебеттеліп, 727 «Негізгі
емес ... ... ... да ... шоты ... ... шыѓу - Д-т 821 «Жалпы жэне єкімшілік шыѓыстар» шоты - ... шоты ... - ... есепке алынѓан, кем шыќќан ќ±ндылыќтар
бойынша ЌЌС сомасы; Д-т 334 «Басќа да дебиторлыќ берешек» шоты,
К-т 201-208 ... 221 ... ... ... ... ... Д-т 333 ... мен басќа да т±лѓалардыњ
берешегі» шоты - К-т 334 «Басќадай дебиторлыќ берешек» шоты
бойынша.
Кєсіпорын ќорларыныњ саќталуын ќамтамасыз ету мєселелерін
ќараѓанда, µндіріс пен ... ... ... ... ... ... ... сондай-аќ б±рын
пайда болѓан жасыру, соныњ ішінде тауарсыз ќ±жаттар
бойынша шикізаттар мен материалдарды кіріске алумен
байланысты ... кем ... ... ... заттай
алу, олардан ескерілмеген µнімді µндіру маќсатымен
жасалатынын назарда ±стау керек. Шикізаттар мен
материалдардыњ артыќ шыѓуы кєсіпорында б±л ќ±ндылыќтардыњ
єр т‰рлі ... ... ... ... ... ... ... есептен шыѓаруда жєне
т.б. пайда болуы м‰мкін.
Меншік капитал есебі
Ќазаќстан Республикасыныњ зањына сєйкес кєсіпорындар µзініњ
ќ±рылуы барысында, яѓни шаруашылыќ ќызметпен айналысу ‰шін
белгілі бір ... ... ие ... тиіс. Осы жоѓарыда
аталѓан м‰ліктердіњ аќшалай µлшсмгс айналдырылѓандаѓы
жиынтыѓы ±йымныњ меншікті капиталы болып саналады.
Кєсіпорын алѓашќы ќ±рылѓан кезде оныњ ... ... ... ... ... ... тиіс жєне де ол сол ±йымныњ ќ±рылтайшыларыныњ,
акционерлерініњ аќшалай, ... жєне ... ... ... ... ... Б±л ... яѓни
кєсіпорынныњ капиталы осы ±йымныњ
ќызметі барысында тапќан таза табысы жєне басќа да кездерден,
тегін т‰скен м‰ліктер мен аќшалай ... ... ... ... ... ... ж‰ргізу барысында ж±мыс
істеп т±рѓан, ќызмет атќарушы яѓни ќолданыстаѓы капиталы жєне
оныњ ќ±рамы мен ќ±рылымы бухгалтерлік баланстыњ активінде
кµрсетілсе, ол капиталдыњ ... ... ... ... ... ќ±рамы
¦йымныњ барлыќ м‰лкі (ќызмет атќарушы капиталы) айналыстан тыс
жєне айналыстаѓы активтер болып екіге бµлінеді. М‰ліктерді
ќызмет атќару мерзіміне ќарай ... ... ... жєне ... ... деп екіге бµледі.
Негізгі (айналымнан тыс) активтер негізгі ќ±ралдардан,
материалдыќ емес активтерден, ќаржылыќ (±заќ ... ... ... ... ... тыс активтер шаруашылыќ субъектініњ
материалдыќ-техникалыќ базасын жасауѓа жєне дамытуѓа
арналады.
Ал айналымдаѓы активтер ... ... ... ... ... ... Соѓан сєйкес олардыњ ќатарына аќша
ќаражаттары, ќысќа мерзімдік ќаржылыќ ... ... ... ... ... да ... жатады.
Кєсіпорын м‰ліктерініќ (капиталыныњ) ќ±ралу кµздері
Кєсіпорын м‰лкі оныњ негізгі ќ±ралдары мен ... ... ... ¦йымныњ меншікті
капиталыныњ кµздері болып мыналар саналады:
жарѓылыќ капитал;
резервтік ... ... ... ќызмет атќаруы барысында меншікті
ќаржыларынан басќа ќарыз ќаражаттарында пайдаланады. Ал
олардыњ ќатарына ќысќа жєне ±заќ мерзімді несиелер, ќарыздар,
алынѓан аванстар жєне ... да ... ... жатады.
Жарѓылыќ ќор меншік иесініњ (кєсіпорынныњ) жарѓысында ќаралѓан
ќызметтерін ќамтамасыз ету ‰шін инвсстициялыќ ќаржылардыњ
сомасы болып табылады.
Меншік иесініњ тиісті ќ±ќыѓымен жауапкершілігіне ќарай ... ќоры ... ... бµлінеді:
Кєсіпорындардыњ (толыќ серіктестік, сенім серіктестігі,
жауапкершілігі шектеулі серіктестік, ... бар ... ... жєне ... ќоѓам) жарѓылык, капиталы.
¤ндірістік кооператив м‰шелерініњ м‰лік жарналары (‰лестері).
Жарѓылыќ ќор мµлшері ±йымныњ жарѓысында жєне ... ... ... ... ... органдарында тіркелуі керек. Оныњ мµлшері
ќ±рылтайшылыќ ќ±жаттарѓа тиісті µзгерістер
енгізілгеннен кейін ѓана µзгеруі м‰мкін.
Ќосымша ... ... - ... µзініњ акцияларын олардыњ
атаулы (номиналдыќ) ќ±нынан артыќ баѓаѓа сатќан жаѓдайда
пайда болѓан ќ±н айырмашылыѓынан туындайды.
Ќосымша тµленбеген капитал - ... ... ... ќ±ралдары мен инвестицияларын ќайта баѓалаѓан
уаќыттаѓы олардыњ ќ±ныныњ µскен сомасынан жєне таѓы да
басќа жаѓдайлардан ... ... ... ... – келешекте (алдаѓы
уаќыттарда) болуы м‰мкін зияндармен шыѓындардыњ
(ысыраптардыњ) орнын толтыруѓа арналып кєсіпорынныњ
µзініњ таза пайдасынан (табысынан) бµлінген меншіктік
капиталыныњ бір ... ... ... ... ... мен ... тєртібі Ќазаќстан
Республикасыныњ зањдары мен ±йымныњ (ќоѓамныњ)
жарѓысында ќаралады (кµрсетіледі).
Бµлінбеген пайда (табыс) - кєсіпорынныњ жалпы кірісінен
(пайдасынан) барлыќ ж‰мсалѓан шыѓындарды (бюджетке
тµленген ... ... ... (пайдадан) басќадай
баѓыттарѓа пайдаланѓан сомаларын шегеріп тастаѓандаѓы ќалѓан
бµлігі болып табылады.
ШАРУАШЫЛЫЌ СУБЪЕКТІЛЕРІНІЊ ТАБЫСТАРЫ МЕН ШЫЃЫСТАРЫНЫЊ
ЕСЕБІТабыс туралы т‰сінік
Шаруашылыќ субъектісініњ табыстары - дсп Ќазаќстал ... №5 ... - деп ... ... ... есепті
кезењдегі активтердін кµбеюін ќаражатгарьгаын, басќа да
м‰лікгердіњ келіп т‰суін, кіріске алынуын) жєне
міндеттемелердіњ аэаюы (µтелінуі) негізінде
-капиталдьщ кµбеюін (‰лес ќосушылардыњ ... ... яѓни ... ... ... ... ... мен тауарларды сатудан алынатын табыстар;
ќызмст кµрсстуден алынатын табыстар;
девиденттер, ролятилер жєне пайыз (процент) т‰рІнде алынатын
жєне таѓы да ... ... ... Б±л жоѓарыда аталѓан
табыстар ќатарына шаруашылыќ субьектілеріне келіп т‰скен,
кіріс етілген жєне субъектініњ тµлеген сомалары мына
жаѓдайларда жатќыэылмайды;
- алдын ала ... ... ... табыстар;
- алынѓан несиелердіњ жєнс ќарыздардыњ ќайтарылуы.
Сондай-а, ќызметтер кµрсету жµніњдегі мєміленіњ (келісімніњ)
нєтижесін ... ... ... ... ... уаќытта
табыс ж±мсалѓан шыѓындар мµлшерінде ѓана танылады.
Алынѓан табыстар шаруашылыќ субъектісі ќызметініњ т‰ріне жєне
баѓытына байланысты мынадай т‰рлсрге бµлінеді;
- негізгі ... ... ... ... емес ... ... ќызметтен) алынѓан та-
быстар. .
Субъектініњ негізгі ќызметтен алынѓан табыстары мен
негізгі емес ќызметтен (жанама ќызметтен) альнѓан табыстарыныњ
ќосындысы онын жиынтыќ табысын ... Ал б±л ... ... ... ... ... немесе алынуѓа тиісті
µткізу ќ±ны бойынша босаланады. ¤ткізу ќ±ны шаруашылыќ
субъектісімен ... ... ... ... ... ... субъектісініњ табыстары мынандай шарттармен
ќанаѓаттандырылѓан кезде танылады:
- табыс сомасы д±рыс баѓаланѓан жаѓдайда
. - субъектініњ экономикалыќ пайдаларды алу ... ... ... ... ... ... берген жаѓдайда;
мєміле бойынша наќтылы ж±мсалѓан немесе к‰тіліп
отырѓан шыѓындар д±рыс баѓаланѓан жаѓдайда.
¦ќсас тауарлар мен ќызметтерді мєміле бойынша табыс танылмайды.
¦ќсас тауарлар мен ... ... ... табыс
ќызметтердіњ еткізу ќ±ны бойынша танылады жєне
баѓаланады..Егер алынѓан тауарлар мен ... ќ±ны ... ... ... ... ... кµрсетілген ќызметтердіњ µткізу ќ±ны мµлшерінде
танылады.
Ќаржы есеп беру кезінде шаруашылыќ ... ... ... мыналарды ашып кµрсетулері тиіс:
а) табысты тану ‰шін ќабылданѓан есеп ж‰ргізу саясатын, ... ... ... ... ... аяќталу
кезењдеріњ айќындау тєсілін.
є) есепті кезењ ‰шін танылѓан табыстардыњ єрбір мањызды т‰рініњ
сомасын, соныњ ... ... ... ... кµрсету;
- пайыздар (процензтер);
- роляти;
- дивидендтер нєтижесінде туындайтын табыстарды, олардыњ ішінде
тауарлар немесе ... ... ... ... ... ... ... сомасын.
Кєсіпорындар мен ±йымдарда табыстардыњ есебі субьектілердіњ
бухгалтерлік есебі мен ќаржы шарушылыќ есептерініњ бас
шоттар жоспарындаѓы жетінші “табыс” дегі ... ... ... Б±л шоттары тауарларды жєне басќадай
активтерді сатудан таѓы да ... ... ... ... ... ... тауарларды ќайтару жєне
берілген сату жењілдіктері мен баѓа жењілдіктері туралы
аќпаратгарды жинаќтап ќорытындылауѓа ... ... б±л ... ... ... ... 571-"жиынтыќ табыс (зиян)" шотына
апарылып жабылады.
Негізгі ќызметтен алынатын табыстар есебі
Шаруашылыќ субъектісініњ негізгі ќызметтен алынатын табыстары-
деп кєсіпорындар мен ±йымдардыњ негізгі µн-дірісі ... ... ... ... ... барысында тапќан табыстары саналады.
Субъектініњ негізгі ќызметтен алынатын есебі
70-"Негізрі ќызметтен т‰скен табыс" -бас шоттыњ бµлімше
шотгарында ж‰ргізіледі.
701 шот- "Дайын µнімді ... ... ... ... шот - ... ... ... сатудан т‰скен табыс
703 шот — "Ќ±рылыс-монтаж, жобалау-іздестіру, геолологиялыќ
барлау, ѓылыми-іздестіру жєне таѓы да басќа ж±мыстан ... шот- ... ... ... мен ... ... ќызметтен т‰скен табыс";
705-шот - ''Жалѓа байланысты алынѓан табыс;
706 шот - "Байланыс ±йьмдарыныњ ќызметінен т‰скен табыс”
707-шот- "Саќгандыру компанияларыныњ ... ... ... ... ќызметтен т‰скен табыс”
709-шот- "Басќалары"-деп аталады.
Жалпы б±л аталхан шоттар субъектініњ негізгі ќызметінен ... ... ... ... ... - ... µнім µндіруші µндірістік шаруашылыќ субьектісініњ
µздері µндірген µнімдерін сатудан, орындалѓан ж±мыстары мен
кµрсетілген ќызметгерінен алынѓан табыстары есептеледі.
702-шотта шаруашылыќ субъектісініњ сатып алѓан ... ... ... ссептелінеді
703-шотта субъектініњ ќ±рылыс-монтаж, жобалау іздестіру,
геологиялыќ барлау, ѓылыми-іздестіру жєне таѓы да басќа
ж±мыстарды орындау ... ... ... ... ... ... мен ... алѓан табыстарынын есебі ж‰ргізіледі.
705 - шотта жалгерлік ќызметпен айналысатын субьектініњ
µз мешшгіндегі активтерін жалѓа ... ... ... ... басќа жеке жєне зањды т±лѓаларѓа
кµрсеткеи байланыс ќызмвтгері барысында тапќан табыстары
есептелінеді.
707-шотта шаруашылыќ ... жеке ... ... ... ... есептелінеді.,
708-шотта шаруашылыќ субъектініњ басќакєсіпорындар мен ±йымдарѓа
салѓан инвестицияларынан тапќая табыстары есептелінеді.
709-шотга субъектініњ ... ... ... ... ... ... ... пассивті шотгар, сондыќтан шаруашылыќ субьектісісініњ
жоѓарыда
аталѓан ќызметтері барысында алатын табыстарына 30-"Сатып
алушылар
мен ... ... ... ќарыз", ЗЗ -Еншілес
(тєуелді)
серіктестіктердіњ дебиторлыќ ќарызы", 33- “Басќа да дебиторлыќ
ќарыздар”43 – ... ... аќша ... ... ... аќша ... 45-'”аќша ќаражаттары" –
деп аталатын бас шоттардыњ тиісті бµлімше шоттары дебеттелініп,
701-
709 аралыѓында шоттардыњ тиістісі кредитгелінеді. Субъектініњ
µткен кезењде ... ... ... ... ... сомаларына 611-"Алдаѓы кезењдердіњ
табысы" шоты дебеттелініп 701-709 аралыѓыњцагы шоттардыњ
тиістісі кредиттелінеді.
Ќаржылыќ есеп берудіњ сипаттамасы мен мањызы
Есеп беру деп ... ... ... ... ... ... сипаттайтын барлыќ кµрсеткіштер ж‰йесін
айтамыз. Есеп беру процесін жасау есеп ж±мысыныњ соњѓы сатысы
болып табылады.
Ќаржылыќ есеп берудіњ маќсаты µз ... ... ... ... ... ... ... жєне
пайдалы аќпараттарды беру болып табылады. Ќаржылыќ есеп
берудіњ ... ... ... ... ... ... ... сондай- аќ мемлекеттік органдар
т.б. кіреді.
Ќаржылыќ есеп беру басќарушы органдардыњ ж±мысын жєне субъектіњ
ресурстарын, міндеттемелерін жєне аќша ќаражаттарыныњ
болашаќтаѓы аѓындарын баѓалауѓа, несие беру ... жєне ... ... ... ... ... беру мєліметтерін кєсіпорынныњ тиімділігін баѓалау ‰шін,
сондай-аќ шаруашылыќ ќызметін талдау ‰шін ... ... ... есеп беру ... ... ... ... ‰шін ќажет жєне ол болашаќ кезењдерді жоспарлау мен
болжау ‰шін басты (бастапќы) база болып табылады.
Есеп беруге ќойылатын ... ... ... ... аныќ жєне ... кµрсету, барлыќ
кµрсеткіштерді бір-бірімен ќатањ т‰рде ‰йлестіру,
бухгалтерлік пен жедел-статистикалыќ есеп берудіњ сабаќтастыѓын
(‰йлесімділігін) саќтау, ... жєне ... ... болып табылады.
Б±рмаланѓан есеп бергені ‰шін кєсіпорынныњ басшысы мен бас
бухгалтері Ќазаќстан Рсепубликасыныњ єрекет етіп т±рѓан
зањдарына сєйкес жауап береді.
Ќаржылыќ есеп берудін негізгі ... ... ... есеп беру есептеу ќаѓидасыныњ негізінде
жасалады, соѓан сєйкес µнім жµнелтілген, ж±мыс аткарылѓан
кезінен бастап, олардыњ тµлену нєтижесіне ... ... ... ... ... ал ... мен зияны орын
алынѓан кезден бастап танылады.
Толассыздыќ. Субъекті µз ќызметін жаќын арада тоќтатпауды
топшылайды жєне ондай ниеттіњ кµз ... ... ... да ... ... ... есеп ... берілген аќпарат
пайдаланушыларѓа т‰сінікті болуы тиіс.
Мањыздылыќ. Ќаржылыќ есеп беруді пайдаланушылар ондаѓы
мєліметгерге ќанаѓаттануы тиіс; ќаржылыќ, ... ... ... ... кезде олардыњ
ќабылданѓан шешіміне алынѓан (немесе пайдаланѓан)
мєліметгер µз септігін тигізуі керек.
Мєнділік.
Ќаржылыќ есеп беру ... ... ... ... ... ... немесе д±рыс еместігіне єсер
етуі м‰мкін.
Д±рыстыќ. Есеп беру негізінен аныќ мєлімсттердіњ
кµрсеткіштерден ќ±рылады, егер де онда мєнді
ќателер немесе к‰ні б±рын шешілген ойлар ... жєне ... ... Ќаржылыќ есеп беру субъектініњ
аќша ќаражатыныњ ќозѓалысы, операцияныњ нєтижесі, ќаржылыќ
жаѓдайы туралы пайдаланушыларѓа шындыќ жєне алалыксыз
мєліметтерді ±сынуы тиіс.
Бейтараптылыќ. Ќаржылыќ есеп беруде берілген ... ... ... ... ... ... ... яѓни сенімді
болжамы болѓаны абзал.
Саќтыќ. Кез келген шешімді ќабылдаѓан кезде саќтыќ дењгейін
саќтаѓан жµн, белгісіз жаѓдайда активтер мен табыстыњ,
сондай-аќ міндеттемелер мен ... ... ... жол бермеу керек.
Аяќтау жєне салыстыру. Ќаржылыќ есеп берудегі акпараттардыњ
аныќтылыѓын ќамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... пайдалылыѓы мен мазм±ндылыѓын
арттыру ‰шін бір есептік кезењі екінші бір есептік ... ... ... ... ... есеп беруін, онын
єрт‰рлі есептік кезењімен салыстыру м‰мкіндігін ќалыптастыру
керек, µйткені онын, кµмегімен ... ... ... ... ... демек ќабылданатын шешімдердіњ
ж‰йелілігін саќтау м‰мкіндігі артады.
Есеп беруге ќойылатын ењ басты талап оныњ тазалыѓы (ашыќтыѓы)
болып табылады, яѓни акционерлер мен ... ... ... ... ... ... Есеп ... мєліметтердіњ мерзімінде жасалѓаны жµн.
Кєсіпорынныњ есеп беруі бухгалтерлік, статистикалыќ жєне
жедел (оперативтік) болып бµлінеді. Жедел-статистикалыќ
есеп беру кєсіпорынныњ µндірістік жєне ќаржылыќ ... ... ... жєне жедел-статистикалыќ
есепке алудыњ деректері бойынша жасалады. Бухгалтерлік
есеп беру кєсіпорындардыњ µндірістік жєне ќаржылыќ ќызметін
бастапќы ... жєне ... алу ... ... ... ... ... кезек ‰шін
берілгендігіне ќарай есеп ш‰ѓыл жєне почта арќылы
берілетін есептер болып бµлінеді.
Балансты жєне басќа да берілетін есептерді уаќытында, єрі
сапалы жасау ... ... ... бµлімшелеріндегі
барлыќ мєліметтердіњ (деректердіњ) ќ±жатталуын, белгіленген
материалдыќ жєне басќа есептерін толыќ кµлемде берілуін
ќамтамасыз ету керек.
Бухгалтерлік есептіњ аќпараттары балансќа дейін ќажет
µндеулерден µтеді. Б±л ... ... тµрт ... ... Єр ... ... фактілері к±жатталады
(іскерлік мєміле жасалады).
Екінші кезењ. Есеп мєліметтері есеп талабына байланысты
жіктеледі, содан соњ бухгалтерлік есеп шоттарында
кµрсетіледі (есеп регистрлеріде ЖО, ведомость, ... ... Есеп ... есеп беру ... ... ... ... туралы есеп беру,
аќша-ќаражаттарыныњ ќозѓалысы туралы есеп берут.б.).
Тµртінші кезењ. ШС-ніњ ќаржылыќ- шаруашылыќ ќызметі талданады.
Есеп беру жµніндегі ж±мыстарцы м‰лтіксіз ±йымдастыру ... ... ... ... ... ... жєне
есеп ж±мыстарыныњ кестесін белгілеудін мањызы зор. Берілетіи
есеп ... ... ... саралау параќтарында жєне
белгіленген кµлемдерде есептік тізімдемесінде жинаќталады.
Аталѓан деректердін негізінде талдау жасалынады.
Жасалѓан баланстыќ жєне басќа ... ... ... ... ету ... жєне ... т±рѓыдан м±ќият тексеру
керек. Баланстыњ сабаќтастыѓын есепті кезењніњ басындаѓы
баланс баптарыныњ деректерін аѓымдаѓы кезењніњ осы баптаѓы
деректерімен салыстырып, жыл сонындаѓы керсеткіштердіњ єрбір
жолы аныќталады. ... ... беру ... ... ... реттеледі:
№ 2 "Бухгалтерлік баланс жєне ќаржылык есептіњ негізгі
кµрсеткіштерін ашып кµрсету" (2 БЕС);
"Ќаржылыќ-шарузшылык кызметініи иєтижесі туралы
есеп беру" (3 БЕС) жєне ... ... ... туралы есеп
беру" (4 БЕС) арќылы ж‰зеге асады.
Жылдыќ есептіњ меншік иелерінде (ќатысушыларында,
ќ±рылтайшыларында) немесе ќ±рылтай к±жаттарында
кµрсетілген мєліметтері бойынша тиісті органдарѓа; ... ... ... жері бойынша);
жергілікті ќаржы органына, мемлекеттік статистика
органдарына есеп береді.
Тараптары бар кєсіпорындар µздерініњ бухгалтерлік есептерін
берумен ќатар, жалпы белгіленген тєртіпте біріккен
(жиынтык) ... де ... ... ... ... бар кєсіпорындар да
енгізіледі), егер Ќазаќстан Республикасыныњ зандарыњда
басќадай ерекшеліктері ескерілмеген болса, онда жылдыќ
бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... береді. Бухгалтерлік есеп берудіњ наќты к‰нін
кµрсетілген мерзімдердіњ шегінде салыќ органдарыныњ
келісімдері бойынша кєсіпорынныњ иелері (ќатысушылары,
ќ±рылтайшылары) белгілейді.
Бухгалтерлік есеп беру ... ... бір ... кєсіпорындар
‰шін оныњ барлыќ ќажетті аќпараттарын наќты берген к‰ні
есептеледі, ал басќа ќаладаѓы кєсіпорын ‰шін почта арќылы
жіберілген ... ... ... есепке кєсіпорын басшысы мен бас
бухгалтер ќол ќояды, олар оныњ уакытында берілуіне
жауап береді.
Кєсіпорындардыњ шаруашылыќ ќызметініњ нєтижелерін, м‰лік пен
ќаржы жаѓдайы ... ... ... есептерін м‰дделі
пайдаланушылар ‰шін жариялауѓа жол ашыќ.
Бухгалтерлік есепте жазбаларѓа µзгеріс енгізу жаѓдайы туындаса,
осы жылѓа жєне µткен ... ... ... ... мен ... ... ... ќажет деп тапса, онда ол есепті
айдан кейінгі бірінші айда жасалады, сонда тиісті т‰зетулер
кµрініс береді. ¤ткен жыл ‰шш ... ... ... мен ... ... ... сол жыл ... есептер мен баланстар бекітілгенге дейін жасалады.
М±ндайда µткен жылѓы желтоќсан ... ... ... ... ... ... м‰мкін.
Есеп саясаты
Есеп саясаты туралы т‰сінік жєне оѓан ... ... ... ... єдістеріне шаруашылыќ ќызмет
фактілерін топтау мен баѓалау єдістері, активтердіњ
ќ±нын есептеу, ќ±жат айналымын ќабылдауды ±йымдастыру,
т‰гендеу (инвентаризациялау), бухгалтерлік ... ... ... есептіњ тіркелім ж‰йесі,
мєліметті µњдеу мен басќа да сєйкес єдістер мен амалдар
кіреді.
¦йымныњ µзініњ есеп саясатын µњдеу м‰мкіндігі мен ќажеттілігі
бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... ... баптарда (стандарттарда) ќарастырылѓан
бухгалтерлік есептіњ кез келген мєселелерін шешудіњ кµп
т‰рлілігімен аныќталады. «Бухгалтерлік есеп жєне
ќаржылыќ есеп беру туралы» Ќазаќстан Республикасыныњ
зањы мен ... есеп ... ... ... ... ... ... б±йрыќ немесе жарлыќ бойынша
ќажетті ќ±жаттар тізімін бекітуі керек екендігі кµрсетілген.
Б±л бекітілетін ќ±жаттардыњ ќатарына мыналар жатады:
-бухгалтерлік есептіњ уаќтылы жєне есеп ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп ж±мысын ж‰ргізуде ќолданылатын синтетикалыќ
жєне аналитикалыќ шоттарыныњ ж±мыс жоспары;
- алѓашќы есеп ќ±жаттарыныњ типтік нысандары;
- ±йымныњ ішкі ... ... есеп ... ... ... пен ... ... (инвентаризациясын) µткізу
тєртібі (реті);
- актив пен міндеттемелерді баѓалау єдістері;
- ќ±жат айналымы ережелері мен есеп аќпараттарын µњдеу
технологиясы;
- шаруашылыќ операцияларды баќьлау тєртібі;
- бухгалтерлік ... ... ... ... шешімдер.
Кєсіпорынныњ ќабылдаѓан есеп саясаты сол ±йымдаѓы бухгалтерлік
есептіњ мањызды мєселелерініњ бірі.
¦йымныњ есеп ... ... мен ... ... негізгі
факторлар єсер етеді:
- меншік нысаны мен ќ±ќыќтыќ-±йымдастырушылыќ нысаны
(жауапкершілігі шектеулі серіктестік, ашыќ
акционерлік ќоѓам, жабыќ акционерлік ќоѓам,
µндірістік кооператив жєне таѓы ... ... ... ... (µнеркєсіп, ќ±рылыс, сауда, кµлік,
ауыл шаруашылыѓы жєне таѓы басќа);
- ќызметініњ кµлемі, ж±мысшылары мен ќызметкерлерініњ орташа
тізімдік саны жєне таѓы басќа;
- ... салу ... ... (єр ... салыќ т‰рлері
бойынша жењілдіктер немесе салыќ тµлеуден босату, салыќ
мµлшері жєне таѓы ... ... ... ... ... (±йымныњ
экономикалыќ дамуыныњ ±заќ мерзімдік перспективасыныњ
маќсаттары мен міндеттері, инвестициялардыњ ж±мсалу баѓыты,
келешектегі (перспективалы) мєселелерді шешудіњ тактикалыќ
тєсілдері);
-±йымныњ аќпаратгыќ ќамсыздандыру ж‰йесі ... ... ... ... баѓыттары бойынша);
- материалдыќ базасыныњ болуы (компьютерлік техника мен басќа да
оргтехника жабдыќтарымен ќамсыздандырылуы,
баѓдарламалыќ-єдістемелік ќамсыздандыру жєне таѓы ... ... ... мамандарыныњ (ќаржы бµлімі
кызметкерлерініњ) біліктілігі жєне басшылардыњ
экономикалыќ батылдылыѓы, ынталылыѓы мен тапќырлыќ
дењгейі;
Кез келген ±йымныњ µзініњ ќызметін іске асыру ... ... есеп ... ... ... ... мен орындылыќ талаптарына сай болу
ќажет.
Толыќтылыќ. Кєсіпорынныњ тањдап алѓан есеп ... ... ... ... ... ќамтамасыз етуі керек.
Уаќыттыќ. Кєсіпорынныњ шаруашылыќ єрекетініњ фактілері
бухгалтерлік есеп пен ... есеп ... ... ... ... Ешќандай операциялар
бухгалтерлік есеп шоттарында тіркеу барысында
кешіктірілмейді немесе орындалмай т±рып есепке
алынбайды.
Саќтыќ. Ќолданылатын есеп ... ... ... ... ... мен ... ќараѓанда, жасырын резервтердіњ
жасалуына жол бермей, шыѓындар мен міндеттемелерді айќын
бейнелеуге дайын болуды ќамтамасыз ету керек, яѓни
есепке алынѓан немесе алуѓа ... ... ... ... ... ... ... тањдалынѓан єдістері - єр айдыњ
соњѓы к‰нтізбелік к‰ніне айналымныњ талдамалыќ есебі мен шоттар
бойынша ќалдыќтардыњ синтетикалыќ есеп мєліметтерініњ ... етіп ... ... ... есеп ... ... есепті орынды
жєне ‰немді ж‰ргізуді ќамтамасыз етуі керек.
Есеп ... ... есеп ... сол ... ... есеп ж‰йесініњ т±тастыѓын жєне оны
ќ±раушы єдістемелік, техникалыќ, ±йымдастырушылыќ
жаќтардыњ ... ... ... ... ... мына ... ... пен міндеттемелерді баѓалау єдістері, м‰ліктіњ
єрбір т‰рлері бойынша амортизация (тозу) есептеу єдістері,
табысты (т‰сімді) есептеу єдістері жєне таѓы сол ... ... ... ... кез ... ... т±лѓа болып
табылатын ±йым µзініњ есеп саясатын ќ±растырѓан ... ... ... ... ... ... айќындауы ќажет.
- Негізгі ќ±ралдарына амортизациялыќ аударым сомасын ... ... емес ... ... ... сомасын
есептеу жєне оларды есептен шыѓару жолдары.
- Шыѓындарды топтау мен µндіріс шыѓындарына жатќызу ... ... ... жєне ... µзіндік ќ±нын есептеу, яѓни
калькуляциялау ж‰йесі.
- Жанама шыѓындарды аныќтау жєне оларды объектілер арасында
тарату єдісі.
- Дайын ... ... ... ... ... µндірісті аныќтау жєне баѓалау жолдары.
- Материалдыќ ќорларды баѓалау єдістері.
- Негізгі ќ±ралдарды жµндеу бойынша шыѓындар есебін ±йымдастыру.
- Курстыќ айырманы есептеу.
- Таѓы да ... ... ... есеп ... осы ... ... уаќытында
дайындалады. Оны дайындаумен кєсіпорынныњ бас бухгалтері
немесе арнайы есеп (экономикалыќ) бµлімі айналысады.
Дайындалѓан есеп саясатын кєсіпорынныњ ... ... ... ... ... ... есеп ... есеп беру жылына
ќабылданѓан барлыќ пункттерініњ мазм±ны толыќ ашылып
жазылады. Сонымен ќатар єр пунктке ... ... ... ... ... ... ... зањ негізінде
есеп саясатыныњ дайындалѓандыѓы кµрсетіледі. Ќазаќстан
Республикасыныњ зањдарымен ќатар есеп саясатын
дайындауда ±йымныњ ішкі ќ±жаттары негізге алынѓан
болса (лауазымды ... ... ішкі ... ... ... таѓы да ... міндетті т±рде ол туралы
т‰сініктеме берілуі ќажет.
Кєсіпорынныњ есеп саясатына енгізілген µзгертулер осы ±йымныњ
басќару ќ±жаттарымен, яѓни б±йрыќ, µкім немесе ќаулыларымен
ресімделуі ќажет. ... ... ... есеп ... ... ... атќаруы барысында ќолданылады. Оѓан
µзгеріс енгізу мынадай жаѓдайларда ж‰ргізілуі м‰мкін:
-Ќазаќстан Республикасыныњ бухгалтерлік есеп жєне ќаржылыќ есеп
беру туралы ... ... ... бухгалтерлік есеп бойынша нормативтік актілердіњ µзгеруі
салдарынан;
- жања бухгалтерлік есеп ... ... ... жєне ... басќа.
Кєсіпорынныњ бухгалтерлік есепті ж‰ргізу жолдары ±йымныњ есеп
саясатыныњ дайындалѓан кезінде тањдалып алынады. Б±л ... ... ... ... ... орналасќан орындарына ќарамастан ќолданылады.
¦йымныњ филиалдарыныњ, еншілес жєне тєуелді серіктестерініњ
жєне таѓы баска бµлімшелерініњ µзіндік бухгалтерлік есеп
жолдарын ж‰ргізуіне, яѓни ... есеп ... ... ... ... ... ... бµлімшелерін есеп
саясатындаѓы болѓан µзгерістер туралы алдын ала
ќамтамасыз етуі ќажет.
¦йымдардыњ т‰сініктеме жазуларында (жыл бойы ... ... ... ќаржылыќ талдаудыњ
мєтінімен ќатар бухгалтерлік ќорытынды есеп туралы
шыѓарылѓан шешім жєне таза табысты бµлу тєртібі жазылады.
Сонымен ќатар осы т‰сініктеме жазуда ... ... ... есеп саясаты (егер оѓан, яѓни есеп беру
жылына µзгерістер енгізілген болса) жазылады.
- есеп саясатын пайдаланудыњ ж‰йелілігі (шаруашылыќ ... ... ... есеп беру ... барысында
міндеттеме мен м‰лікті баѓалау, сондай-аќ бір есептік
жылдан ... ... ... де);
- шаруашылыќ ќызметіндегі фактілердіњ мерзімділік аныќтылыѓы (єр
фактілердіњ т‰скен немесе тµленген ... ... ... ... ... орын ... ... жатќызылуы
керек).
Пайдаланатын есеп саясатыныњ басты міндеті мен негізгі арналымы
-кєсіпорынныњ ... ... ... ... іс ... ... ... тиімділігін реттеу маќсатында толыќ, объективті
жєне шынайы аќпаратпен ќалыптастыру.
Ол есеп процесініњ барлыќ тараптарын ќамтуы керек: ... ... ... ... деп кєсіпорында µнімніњ µзіндік ќ±нын
есептеу, амортизацияны шыѓару, ... мен ... ... ... ... айтады; техникалыќ
деп осы єдістердіњ синтетикалыќ шоттарында кµрсету сызбасы,
есеп регистрлерінде осы єдістіњ ќалай ... ... ... деп осы єдістердіњ бухгалтерлік ќызмет
т±рѓысынан ж‰зеге асќандыѓын, оныњ кєсіпорынды басќару
ќ±рылымындаѓы алатын орнын айтады.
Есеп саясатыныњ ... ... ... ... ... ќолдану тєртібінде белгіленген жєне бухгалтерлік есеп
стандартыныњ біршама р±ќсатымен бухгалтерлік есепті ж‰ргізудіњ
белгілі бір єдістерінен тањдап алу жолымен ќалыптасады. Егер де
стандартты бухгалтерлік ... ... ... ... онда ... есеп ... ... мен зањ талаптарына сєйкес, кєсіпорынныњ µзі есеп
ж‰ргізудіњ процедурасын дербес єзірлей алады.
ІІІаруашылыќ субъектілердіњ т‰рлері жоне олардыњ ќызметін
±йымдастыру
Ќазаќстан ... ... ... етіп ... ... ... Республикасыныњ аймаѓында тіркелген
резиденттік емес µкілдіктер мен филиалдар, занды ... ... ... жеке ... ... беруді жєне бухгалтерлік есепті ж‰ргізу міндеттілігі
ж‰ктеледі.
Сот алдында жауап беретін жєне сотќа шаѓымдана алатын, µз
атынан жеке м‰ліктік емес жєне ... ... ... ... сол ... µз ... оперативтік
т±рѓыда басќара алатын немесе шаруашылыќты ж‰ргізуге
меншік ќ±ќыѓы бар ±йымдарды занды т±лѓалар деп атайды
немесе солай деп ... б±л ... ... ... ... тыс ... жєне оныњ ... немесе кейбір ќызмет
т‰рлерін ж‰зеге асыратын дараланѓан бµлімшелері болып
табылады,оныњ ішіне ... ... де ... да, ... те ... ... ... табылмайды. Зањды т±лѓа
коммерциялыќ та, коммерциялыќ емес те болуы ... ... ... ... табу жєне оны ... ... алады, ал екіншісініњ ез ќалауынша табыс табу
м‰мкіндігі де жєне таза ... µз ... ... ... да ... тек ... нысанда ќ±рылуы м‰мкін:
шаруашылыќ серіктестіктер;
акционерлік ќоѓамдар;
µндірістік кооперативтер;
мемлекеттік кєсіпорындар.
Коммерциялыќ емес ... зањ ... ... ... ... ќорлардан, т±тыну
кооперативтерінен, акционерлік ќоѓамдардан,
ќоѓамдыќ бірлестіктерден жєне таѓы ... ... ... м‰мкін.
Тауарлыќ-материалдыќ запастар (ќорлар) есебі
¤ндіріс процесіне ењбек ќ±ралдарымен ќатар µндірістік босалќы
ќорлары ењбек заттары ретінде ќатысады. ... ... ... ... ... процесіне бір-аќ рет
ќатысады жєне олардыњ ќ±ны µндірілетін µнімніњ материалдыќ
негізін ќ±рай отырып, µнімніњ µзіндік ќ±нын ќ±райды.
Тауарлы-материалдыќ босалќылар келесідей активтер т‰рінде
болады: µндірісте ... ... ... ... ... ... шикізаттар, материалдар,
сатып алынѓан жартылай шикізаттар жєне ќ±растырушы ... ... ыдыс жєне ... ... ... жєне ... материалдар; аяќталмаѓан µндіріс;
субъект ќызметі барысында сатуѓа шыѓарылѓан дайын µнім,
тауарлар.
Материалдыќ ќ±ндылыќтарды есепке-алудыњ алдында мынадай негізгі
міндеттер т±рады: ... ... дер ... жєне ... алу, ... ... ... ќадаѓалау;
босалќылардыњ ќозѓалысы бойынша барлыќ операцияларды
толыќ жєне дер кезінде ќ±жаттау; кµліктік-дайындау шыѓындары
(КДШ) мен ... ... ... ... ... ... ... КДШ-ны µндірістіњ шыѓындарына жазудыњ
біркелкі жєне д±рыс болуын баќылау; ішкі ресурстарды
ж±мылдыру ... ... ... емес ... сату, саќталатын орындардаѓы ќ±ндылыќтардыњ
ќалдыќтары мен ќозѓалысы туралы дєл мєліметтерді алу.
¤ндіріс барысындаѓы ... ... рµлі мен ... ... материалдыќ босалќылар негізгі жєне кµмекші
болып бµлінеді.
Негізгілер - дайындалатын µнімніњ заттай материалдыќ ... ... ±н) ... материалдар болса, кµмекші
материалдар µндірілетін µнімніњ µзіндік ќ±нына кіргенімен
негізгі материалдар сияќты оныњ заттай негізін ќ±рай алмайды.
¤німге ќажетті ќасиеттерді беру ‰шін (сырлар, лак, ... ... ... материалдарѓа ќосымша
пайдаланылады.
Біраќ материалдарды негізгі жєне кµмекші етіп бµлу шартты
сипатќа ие, µйткені олар µнімді шыѓаруѓа ж±мсалѓан
материалдардыњ санына (мµлшеріне), технологиялыќ
сипатына жєне ... да ... ... тєуелді
болып келеді.
- Материалдыќ босалќы ќорлардыњ барлыќ т‰рін есепке алу ... ... ... ... ... м‰ліктік шоттары
пайдаланады. Б±л бµлімше ќ±рамына тµмендегі синтетикалыќ
шоттар кіреді: 201 "Шикізат жєне материалдар", 202 "Сатып
алынѓан шала фабрикаттар жєне ... ... мен ... детальдар", 203 "Отын",
204 "Ыдыс жєне ыдыстыќ материалдар", 205 "Ќосалќы бµлшектер",
206 ... ... 207 ... µндеуге берілген
материалдар", 208 "Ќ±рылыс материалдары".
Материалдыќ емес активтердіњ аудиті
Материалдыќ емес ... ... ... ќалыптасуды,
іс-ж‰зіндегі наќты ќолда бар, ќ±жаттарда кµрсетілудіњ
аныќ сенімділігін, пайдалы ... ету ќ±ны мен ... ... ... ... ... ... негізділігін, есепті ±йымдастыруды,
оларды кєсіпорында ќолданудыњ тиімділігін ішкі баќылауды
тексеру т‰сіндіріледі.
Аудитор б±л объектілерді тексергенде 38 ЌЕХС (Ќаржылыќ ... ... ... 28 БЕС ... ... ... «Меншік туралы», «Тауарлыќ
белгілер туралы», «Авторлыќ ќ±ќыќ туралы» жэне басќа
ќ±ќыќтыќ-нормативтік актілерді басшылыќќа ... ... ... ... сай Бас ... мєліеттеріне
баланс кµрсеткіштерініњ сєйкестігі зияткерлік меншік
объектілерініњ бар екендігі жєне оныњ жаѓдайы, алу
фактісін ... ... емес ... ... б±л ... немесе кесімді белгіленген жердегі
аќпарат кµздері мен µзге ќ±жаттар тексеріледі.
Объектілерді кєсіпорынныњ пайдалануына жарамды жаѓдайѓа
келтіруге ќажетті шыѓындар ... ... ... ... емес ... (МЕА) ќ±н ... айќындау керек. Аудитор материалдыќ емес
активтердіњ алѓашќы баѓалаудыњ єр т‰рлі ... ... ... ... ... ... (интеллектуалдыќ) меншік
салынѓан жаѓдайда тараптардыњ (ќ±рылтайшы) келісімдері
бойынша;
є) б±л объектілерді иелікке алу мен дайын жаѓдайѓа келтіру
бойынша ... ... ... ... ... ... жєне т±лѓалардан µтеусіз алу к‰йінде
сараптама жолымен.
Негізгі к±ралдардыњ ... ... ... ... саќталуы жєне пайдалану
аудиті баѓдарламасыныњ ќ±рамдас элементтері болып келесі
тексерістер табылады:
негізгі ќ±ралдардыњ бар болуын сипаттайтын баланс баптарыныњ
Бас кітаптыњ мєліметтерімен ... ... ... бары мен ... ... ... жатќызудыњ, оларды жіктеу бойынша
топтастырудыњ, µндірістік процеске ќатыстылыѓы;
негізгі ќ±ралдардыњ т‰суі мен істен шыѓуы жµніндегі
операциялардыњ есебінде баѓалаудьщ, ресімдеудіњ
жєне кµрсетудіњ дєлдігі;
негізгі ќ±ралдардыњ ... мен ... ... мен ... ... «Амортизация» (кейінгі латынныњ «µтеу»
сµзінен) - негізгі ќ±ралдардыњ ќ±нын ... ... - ... немесе негізгі ќорлардыњ жай немесе кењейтілген
ќайта µндірісіне айналуына кіретін амортизациялыќ ... ... ... ... есеп пен ... ... негізгі
ќ±ралдардыњ бар болуы мен ќозѓалысы туралы
мєліметтерді д±рыс кµрсетудіњ ... ... ... ... ісі мен ... ... ќ±ралдар аудитініњ жоѓарыда кµрсетілген
процедураларыныњ мазм±нын ескере отырып,
мыналарды зерттеп білу ... ... ... ... ќамтамасыз ету бойынша накты
шаралар ќабылданды ма, кєсіпорын басшысыныњ б±йрыѓымен
материалдарѓа жауапты адамдар (МЖА) таѓайындалды ма,
олармен толыќ жеке ... ... ... ... жасалды ма;
є) негізгі к±ралдардыњ саќталуын ќамтамасыз ету ‰шін, ... ... ма, ... ... ѓимараттары бар ма,
олар к‰зет сигнализацияларымен жараќтандырылѓан ба?
Кассалыќ операцияларды тексеруКассада саќталатын аќша 451
«¦лттыќ валюта т‰рінде кассадаѓы ќолда бар ... ... ... ... ... ... колда бар аќшалар» 45
бµлімшесініњ «Кассадаѓы ќолда бар аќшалар» шоттарында
ескерілуге ... Осы ... ... кассаѓа
т‰сетін аќша, ал кредитіне - кассалыќ есептен шыѓатын
аќша ... Б±л ... ... жазбалар кірістік жєне
шыѓыстыќ кассалыќ ордерлер негізінде жасалады.
Кєсіпорынныњ кассадаѓы аќша ќозѓалысын ішкі
баќылаудыњ болмауы немесе жеткіліксіздігін білдіретін
белгілері мыналар:
кассадаѓы аќшаны ... ... ... ... мен ... ... ... болатын ревизияныњ
кєсіпорында жолѓа ќойылмауы;
кєсіпорында тексерудіњ мерзімділігін белгілейтін басшы
б±йрыѓыныњ жоќтыѓы;
кассаѓа ... ... ... барлыѓы - ревизия
µткізетін комиссияѓа т±раќты тек бір адамдардыњ ѓана
таѓайындалуы, банкнотты параќтап ќайта ... ... ... актісіне тіркелетін ж±мыс жазбаларыныњ
болмауы жєне т.б.;
кєсіпорын басшысы µкімінде ... бас ... ... ... ... µтіп, басќа адамдарѓа кірістік
жєне шыѓыстыќ ќ±жаттарѓа ќол ќою ќ±ќыѓын беру;
кассир ауысќанда (ж±мыстан шыќќанда) кассаѓа ревизияны сырт
кµзге ѓана ... ... ... ... б±л ... ... ... µкімінсіз есеп ќызметкеріне ж‰ктелсе;
кассирмен толыќ материалдыќ жауапкершілік туралы шарттыњ
жоќтыѓы;
м±ндай процедура ол ‰шін єдеттегідей екендігін дєлелдейтіндей
кассирдіњ кассаны ... ... ... мен ... операциялардыњ аудиті негізінде ‰ш баѓыт
бойынша µтеді: ќолма-ќол аќшаны т‰гендеу; оларды ... ... ... ... ... аќшаны шыѓыстарѓа есептен
шыѓарудыњ д±рыстыѓын тексеру.
Жалпы алѓанда касса мен кассалыќ операцияларды тексергенде
келесі єдіснаманы ... ... ... ... ... ... орнына келгенінде бірден
µткізіледі. Оны µткізуге дейін аудитор мыналарды аныќтауы
тиіс: кєсіпорында басшыныњ кассадаѓы ... ... ... ... ... ... т±раќты ж±мыс
істейтін комиссия туралы б±йрыѓы бар ма, б±л б±йрыќ
орындала ма?
Ењбекаќы есебі
Ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ... ... мен ... ... ... ... мен ж±мыс уаќытыныњ
табельдері оларѓа ењбекаќы есептеу жєне оны тµлеу ‰шін ... ... ... ... ... ... ... келіп
т‰седі. Ењбекаќы есептеу ‰шін толтырылатын б±л алѓашќы
ќ±жаттар мен табельдердіњ д±рыс толтырылуы, лауазымды
т±лѓалардыњ ќолдарыныњ ќойылуы м±ќият тексеріледі.
Сондай-аќ б±л ќ±жаттаѓы ... ... ... ... ж±мысшылар мен ќызметкерлерге ењбекаќы тµлеу жєне
сыйаќы есептеу ќаѓидаларына сєйкес келуі жєне шифрларыныњ
д±рыс ќойылуы тексеріледі. ... ... ... ... ... ... ж±мысшылары мен
ќызметкерлеріне ењбекаќы есептеледі.
Жалпы ж±мысшылар мен ќызметкерлерге есептелетін ењбекаќы
негізгі жєне ќосымша деп аталатын екі ... ... ... - ... мен ... наќтылы
ж±мыста болѓан уаќытына, яѓни олардыњ істеген ж±мысына,
атќарѓан кызметіне тµленеді. Негізгі ... ... ... жатады:
Есеп беру деп кєсіпорынныњ µткен кезењдегі ќаржылыќ-шаруашылыќ
ќызметін кешенді т‰рде сипаттайтын барлыќ кµрсеткіштер ж‰йесін
айтамыз. Есеп беру процесін жасау есеп ... ... ... табылады.
Ќаржылыќ есеп берудіњ маќсаты µз пайдаланушыларына занды
т±лѓаныњ ќаржылыќ жаѓдайы ... ... ... ... ... беру болып табылады. Ќаржылыќ есеп
берудіњ пайдаланушыларыныњ ќатарына потенциалды
инвесторлар, кредиторлар, жабдыќтаушылар, сатып
алушылар, ењбеккерлер, сондай-аќ мемлекеттік органдар,
т.б. кіреді.
Ќаржылыќ есеп беру басќарушы органдардыњ ... жєне ... ... жєне аќша ќаражаттарыныњ
болашаќтаѓы аѓындарын баѓалауѓа, несие беру бойынша
шешімдерге жєне инвестициялыќ шешімдерді ... ... ... беру ... ... ... ... ‰шін,
сондай-аќ шаруашылыќ ќызметін талдау ‰шін сыртќы
пайдаланушылар пайдаланады.
Осымен ќоса, есеп беру ... ... ... ... ‰шін ќажет жєне ол болашаќ кезендерді жоспарлау мен
болжау ‰шін басты ... база ... ... ... ... ... ... кєсіпорын ќызметініњ
нєтижесін аныќ жєне объективті кµрсету, барлыќ
кµрсеткіштерді бір-бірімен ќатањ ... ... пен ... есеп ... ... саќтау, єдістемелік жєне басќа да ережелерді
саќтау болып табылады.
Б±рмаланѓан есеп бергені ‰шін кєсіпорынныњ басшысы мен бас
бухгалтері ... ... ... етіп ... ... ... ... есеп берудіњ негізгі ќаѓидалары болып:
Есептеу. Ќаржылыќ есеп беру есептеу ќаѓидасыныњ ... ... ... енім ... ... атќарылѓан
кезінен бастап, олардыњ тµлену нєтижесіне ќарамастан табыс
болып танылады (кµрініс табады), ал шыѓысы мен ... ... ... ... ... Субъект µз ќызметін жаќын арада тоќтатпауды
топшылайды жєне ондай ниеттіњ кµз жетерлік ... ... да ... ... ... есеп ... берілген акпарат
пайдаланушыларѓа т‰сінікті болуы тиіс.
Мањыздылыќ. Ќаржылык есеп беруді пайдаланушылар ... ... ... ќаржылыќ, шаруашылыќ,
жедел жаѓдайларын (оќиѓаларын) баѓалаѓан кезде олардыњ
ќабылданѓан шешіміне алынѓан (немесе пайдаланѓан)
мєліметтер µз ... ... ... ... ... есепте негізгі куралдар деп µндіріс ‰дерісінде
‰зањ уаќыт бойы, яѓни бір жылдан артыќ уаќыт ... ... ... ... ... ... ... шыѓарылѓан
µнімге, орындалѓан ж±мысќа, кµрсетілген ќызметке есептелген
амортизациялыќ аударым мµлшері ... ... ... ењбек ќ±ралдарын, яѓни материалдыќ активтерді
айтады. «Негізгі ќ±ралдарѓа» - ќозѓалмайтын м‰лік, жер
учаскелері, ‰йлер мен ... ... ... мен ... ... жєне реттеуіш
аспаптары мен ќ±ралдары, есептеуіш машиналар мен
техникалары жэне олардыњ баѓдарламалыќ ќ±ралдары, кµлік
тасымалдау ќ±ралдары, аспаптар, µндірістікжєне шаруашылыќ
ќ±рал-саймандары, µнім жєне ж±мыс ... кµп ... ... ішкі ... таѓы да ... ... ... (арзанды-ќымбаттылыѓына) ќарамастан
пайдалану мерзімі бір жылдан аспайтын µндіріс ќ±ралдары
негізгі ќ±ралдардыњ ... ... ... ќатар
негізгі ќ±ралдардыњ ќ±рамына кєсіпорынныњ ќоймаларыњцаѓы
дайын б±йымдар (тауарлар) болып саналатын жабдыќтар мен
машиналар, ... ... ... ... ... ... ќажет ететін
жабдыќтар, жасальш (салынып) біткен, біраќ єлі
пайдалануѓа ... ... ... мен ... ... ... µзіндік ќ±нын ќ±рамында
ќаралѓан ‰стеме шыѓындардыњ есебінен салынѓан титулдыќ
тізімге кірмеген ѓимараттар мен тетіктер, сонымен бірге
жас малдар, яѓни мал тµлдері де жатады.
Материалдыќ емес ... ... емес ... ... мен баѓалануы жєне
есептелінуі
Материалдыќ есем активтер деп - белгілі бір наќтылы табиѓи
пішіні жоќ, аќша ... зат ... ... ... ... ... да бір баѓаѓа, ќ±нѓа баѓаланатын
болѓандыќтан кэсіпорынѓа µнім µндіруде, ... ... ... ... ... ... ... немесе
экІмшілік ќызмет барысында ‰немі, яѓни ±заќ уаќыт бойы
(бір жылдан артыќ уаќыт) ќосымша табыс (пайда) экеліп т±ратын
активтерді ... ... емес ... ќатарына
Лицензияльщ кедісімдерді, Программалъщ жабдыќтарды,
Патенттерді, ±йымдастыру шыгындарын, Гудвилді, Франчай-зингті,
Сауда маркаларын, Авторльщ ќуќыќты жатќызуѓа болады.
Кєсіпорында ... емес ... ... ... ... ... сатылып алыну, басќалардыњ субъсидия ретінде
немесе сыйѓа беруі барысында, сондай-аќ кэсіпорынныњ µз
ішінде ойлап табуы негізінде ... ... ... емес ... ... ... тэртібі жэне олардыњ ќ±рамы белгіленген зањдарѓа
сэйкес тиісті нормативтік ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Ақша айналымын тұрақтандыру әдістері мен нышандары34 бет
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздықтың Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік жағдайына әсері 26 бет
Зейнетақы жүйесі қалыптасуының теориялық сұрақтары28 бет
Зейнетақы реформасы туралы20 бет
Инвестициялық жобалар және олардың жіктелуі28 бет
Кәсіпкерлердің конституциялық құқықтары мен кепілдіктері43 бет
Лизингтік қызмет көрсетудің теория-әдістемелік негіздері68 бет
Лизингтің теориялық негіздері. Қазақстандағы лизинг бизнесі62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь