Қазақстан Республикасындағы аудиттің қалыптасуы


СОДЕРЖАНИЕ

КІРІСПЕ 1

Қазақстан Республикасындағы аудиттің қалыптасуы 4
Қаржылық аудитті жоспарлау және ұйымдастыру 9
Кәсіпорынның есептік саясатының аудиті 11
Кредиторлық берешек аудиті 13
Өндіріске жұмсалған шығындардың есебі 16
Дайын өнімнің есебі 22
Материалдық емес активтер және олардың сипаттамасы 26

2.Материалдық емес активтердің жіктелуі мен есептелуі 29
Дебиторлық берешектің аудиті 35
Товарлы материалдық қорлардың аудиті 39
Меншік капитал есебі 47
ШАРУАШЫЛЫҚ СУБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ТАБЫСТАРЫ МЕН ШЫҒЫСТАРЫНЫҢ ЕСЕБІ 50
Табыс туралы түсінік 50
Негізгі қызметтен алынатын табыстар есебі 52
Қаржылық есеп берудің сипаттамасы мен маңызы 54
Есеп саясаты 59
Есеп саясатының мазмұны 62
Есеп саясатын дайындау 62

ІІІаруашылық субъектілердің түрлері жоне олардың қызметін ұйымдастыру 65
Тауарлық.материалдық запастар (қорлар) есебі 66
Материалдық емес активтердің аудиті 67
Негізгі кұралдардың аудиті 68
Еңбекақы есебі 71
Негізгі құралдардың жіктелуі 73
Материалдық емес активтер есебі 74
КІРІСПЕ
Мен, б±л курстыќ ж±мысымды «Сауда кєсіпорында-
рындаѓы бухгалтерлік есеп ерекшеліктері» таќырыбын ашып ќарастырамын.Осы таќырыпты ашып, зерделеп ќарайтын болсаќ жалпы сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есеп µте ќажет болып табылады.
Эканомиканыњ барлыќ салаларындаѓы кєсіпорынныњ иелері ењбек ±жымдары шикізат пен материалды ±ќыпты ж±мсауѓа,µндіріс ќалдыќтарын азайтуѓа, ысырапты жоюѓа,бєсекеге жарамды µнімдерін µндіруге оныњ сапасын кµтеруге, µзіндік ќ±нын тµмендетуге, ќоршаѓан ортаны саќтауѓа м‰дделі. Б±л орайда кєсіпорынныњ материалдыќ ќ±ндылыќтарын, аќша ќаражаттарын жєне басќа да ресурстарын зањсыз жєне тиімсіз ж±мсауѓа жєне тонауѓа ќарсы к‰ресте бухгалтерлік есептіњ мањызы мен мєнін рйрыќша баѓалауѓа болмайды.
Р.А.Фаулки «Есеп б±л барлыќ бизнестіњ тілі, яѓни философиясы»-деп атаѓан.Бухгалтерлік есеп ±йымныњ ќаржылыќ аќпараттарын µлшейтін, µндіретін, есептейтін жєне оны пайдаланушыларѓа жеткізіп отыратын ж‰йе болып табылады. Бухгалтерлік есеп басќару ж‰йесінде ењ мањызды орындарыныњ бірін иеленеді.Б±ѓан дєдед ретінде ББ¦ 1992жылы µткізген конференциясында «Есептей алмаѓан, басќара алмайды»- деген сµздіњ бекер айтылмаѓандыѓын атап µтуге болады. Жалпы бухгалтерлік есеп ±йымѓа оныњ ќаржылыќ жаѓдайын жоспарлау,баѓалау,баќылау жєне талдау секілді функцияларды орындау ‰шін ќажет.
Б‰гінгі тањда ел экономикасыныњ нарыќтыќ жолѓа кµшуіне байланысты жања кєсіпкерлік ќызметтердіњ пайда бола бастауына сєйкес бухгалтерлік есептіњ мањызы мен рольі арта т‰суде. Осыѓан орай бухгалтерлік есептіњ мазм±ны мен ќ±рылымына µзгерістер енгізілді. Міне осыларды ескере отырып б±рын есепші деп саналып келген бухгалтер маманы кєсіпорынныњ ќаржылыќ жаѓдайын аныќтап, баѓалап,есептеп отырумен ќатар кєсіпроынныњ алдаѓы уаќыттаѓы эканомикалыќ жаѓына т±раќты дамуына кепілдік береді.
Сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есептіњ ролі µте жоѓары. Сауда кєсіпорындарында тауарлардыњ ќозѓалысы осы бухгалтерлік есеп ерекшеліктерінпайдалану ‰лкен ‰лес єкеледі.Кєсіпорынѓа пайда мен шыѓын мµлшерін аныќтауда ќажет болып табылады.Сауда кєсіпорындарында тауарды µткізуден т‰скен аќша ќаражаттарын есептеу, тауардыњ баѓасын аныќтауѓа осы бухгалтерлік есепті барлыќ кєсіпорындар, ±йымдар пайдаланады. ¤йткені ол кєсіпорындар мен ±йымдар бухгалтерлік есептіњ мањызды есеп т‰рі екенін жаќсы. Осы бухгалтерлік есептіњ ерекшеліктері арќылы сауда кєсіпорындары мен ±йымдар µте ‰лкен дєрежеге ќол жеткізе алады. Сауда кєсіпорындарында ж‰ріп жатќан барлыќ ќ±жаттау операциялары осы бухгалтерлік есеп ж‰йесі арќылы іске асып отырады. Осы ќ±жаттар негізінде сауда кєсіпорындары тиімді де, сенімді µз ж±мыстарын ж‰ргізе алады. Єрбір тауарды сатып алу ‰шін оныњ ќ±нын аныќтап, оны бегілеу осы бухгалтерлік есепте ж‰ргізіледі.
Меніњ жалпы осы куостыќ ж±мысым 8 бµлімшеден т±рады.Єрбір бµлімшеде сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есептіњ ерекшеліктері ќарастырылѓан.
1-ші бµлімшеде «Тауарлыќ операциялар есебі» ќарастырылѓан.Онда тауарды µткізу ‰ш сауда звеносы айналысады, олар кµтерме,бµлшек жєне ќоѓамдыќ тамаќтандыру кєсіпорындары.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге




СОДЕРЖАНИЕ

КІРІСПЕ 1
Ќазаќстан Республикасындаѓы аудиттіњ ќалыптасуы 4
Ќаржылыќ аудитті жоспарлау жєне ±йымдастыру 9
Кєсіпорынныњ есептік саясатыныњ аудиті 11
Кредиторлыќ берешек аудиті 13
¤ндіріске ж±мсалѓан шыѓындардыњ есебі 16
Дайын µнімніњ есебі 22
Материалдыќ емес активтер жєне олардыњ сипаттамасы 26
2.Материалдыќ емес активтердіњ жіктелуі мен есептелуі 29
Дебиторлыќ берешектіњ аудиті 35
Товарлы материалдыќ ќорлардыњ аудиті 39
Меншік капитал есебі 47
ШАРУАШЫЛЫЌ СУБЪЕКТІЛЕРІНІЊ ТАБЫСТАРЫ МЕН ШЫЃЫСТАРЫНЫЊ ЕСЕБІ 50
Табыс туралы т‰сінік 50
Негізгі ќызметтен алынатын табыстар есебі 52
Ќаржылыќ есеп берудіњ сипаттамасы мен мањызы 54
Есеп саясаты 59
Есеп саясатыныњ мазм±ны 62
Есеп саясатын дайындау 62
ІІІаруашылыќ субъектілердіњ т‰рлері жоне олардыњ ќызметін ±йымдастыру 65
Тауарлыќ-материалдыќ запастар (ќорлар) есебі 66
Материалдыќ емес активтердіњ аудиті 67
Негізгі к±ралдардыњ аудиті 68
Ењбекаќы есебі 71
Негізгі ќ±ралдардыњ жіктелуі 73
Материалдыќ емес активтер есебі 74



КІРІСПЕ

Мен, б±л курстыќ ж±мысымды Сауда кєсіпорында-
рындаѓы бухгалтерлік есеп ерекшеліктері таќырыбын ашып ќарастырамын.Осы таќырыпты ашып, зерделеп ќарайтын болсаќ жалпы сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есеп µте ќажет болып табылады.
Эканомиканыњ барлыќ салаларындаѓы кєсіпорынныњ иелері ењбек ±жымдары шикізат пен материалды ±ќыпты ж±мсауѓа,µндіріс ќалдыќтарын азайтуѓа, ысырапты жоюѓа,бєсекеге жарамды µнімдерін µндіруге оныњ сапасын кµтеруге, µзіндік ќ±нын тµмендетуге, ќоршаѓан ортаны саќтауѓа м‰дделі. Б±л орайда кєсіпорынныњ материалдыќ ќ±ндылыќтарын, аќша ќаражаттарын жєне басќа да ресурстарын зањсыз жєне тиімсіз ж±мсауѓа жєне тонауѓа ќарсы к‰ресте бухгалтерлік есептіњ мањызы мен мєнін рйрыќша баѓалауѓа болмайды.
Р.А.Фаулки Есеп б±л барлыќ бизнестіњ тілі, яѓни философиясы-деп атаѓан.Бухгалтерлік есеп ±йымныњ ќаржылыќ аќпараттарын µлшейтін, µндіретін, есептейтін жєне оны пайдаланушыларѓа жеткізіп отыратын ж‰йе болып табылады. Бухгалтерлік есеп басќару ж‰йесінде ењ мањызды орындарыныњ бірін иеленеді.Б±ѓан дєдед ретінде ББ¦ 1992жылы µткізген конференциясында Есептей алмаѓан, басќара алмайды- деген сµздіњ бекер айтылмаѓандыѓын атап µтуге болады. Жалпы бухгалтерлік есеп ±йымѓа оныњ ќаржылыќ жаѓдайын жоспарлау,баѓалау,баќылау жєне талдау секілді функцияларды орындау ‰шін ќажет.
Б‰гінгі тањда ел экономикасыныњ нарыќтыќ жолѓа кµшуіне байланысты жања кєсіпкерлік ќызметтердіњ пайда бола бастауына сєйкес бухгалтерлік есептіњ мањызы мен рольі арта т‰суде. Осыѓан орай бухгалтерлік есептіњ мазм±ны мен ќ±рылымына µзгерістер енгізілді. Міне осыларды ескере отырып б±рын есепші деп саналып келген бухгалтер маманы кєсіпорынныњ ќаржылыќ жаѓдайын аныќтап, баѓалап,есептеп отырумен ќатар кєсіпроынныњ алдаѓы уаќыттаѓы эканомикалыќ жаѓына т±раќты дамуына кепілдік береді.
Сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есептіњ ролі µте жоѓары. Сауда кєсіпорындарында тауарлардыњ ќозѓалысы осы бухгалтерлік есеп ерекшеліктерінпайдалану ‰лкен ‰лес єкеледі.Кєсіпорынѓа пайда мен шыѓын мµлшерін аныќтауда ќажет болып табылады.Сауда кєсіпорындарында тауарды µткізуден т‰скен аќша ќаражаттарын есептеу, тауардыњ баѓасын аныќтауѓа осы бухгалтерлік есепті барлыќ кєсіпорындар, ±йымдар пайдаланады. ¤йткені ол кєсіпорындар мен ±йымдар бухгалтерлік есептіњ мањызды есеп т‰рі екенін жаќсы. Осы бухгалтерлік есептіњ ерекшеліктері арќылы сауда кєсіпорындары мен ±йымдар µте ‰лкен дєрежеге ќол жеткізе алады. Сауда кєсіпорындарында ж‰ріп жатќан барлыќ ќ±жаттау операциялары осы бухгалтерлік есеп ж‰йесі арќылы іске асып отырады. Осы ќ±жаттар негізінде сауда кєсіпорындары тиімді де, сенімді µз ж±мыстарын ж‰ргізе алады. Єрбір тауарды сатып алу ‰шін оныњ ќ±нын аныќтап, оны бегілеу осы бухгалтерлік есепте ж‰ргізіледі.
Меніњ жалпы осы куостыќ ж±мысым 8 бµлімшеден т±рады.Єрбір бµлімшеде сауда кєсіпорындарында бухгалтерлік есептіњ ерекшеліктері ќарастырылѓан.
-ші бµлімшеде Тауарлыќ операциялар есебі ќарастырылѓан.Онда тауарды µткізу ‰ш сауда звеносы айналысады, олар кµтерме,бµлшек жєне ќоѓамдыќ тамаќтандыру кєсіпорындары.
-ші бµлімшеде Тауарлыќ операцияларды ќ±жаттау мєселесі ќарастырылады.Сауда ±йымдары тауарларды єрт‰рлі жаѓдайларда алуы м‰мкін.Осы жаѓдайларѓа байланысты ќандай ќ±жаттар толтырылуы керек екендігі ќарастырылады.
-ші бµлімшеде Ќолма-ќол аќшамен тауарларды µткізу операцияларын ж‰зеге асыру тєртібі ќарастырылѓан.
-ші бµлімшеде Сауда кєсіпорындарында тауарды баѓалау есептік баѓаны тањдау мєселесі ќарастырылѓан.
-ші бµлімшеде Тауарлыќ операцияларды есептеу тєртібі толыќ ќарастырылѓан.
-шы бµлімшеде Тауарлыќ жоѓалтулардыњ есебі жєне есеп айырысу тєртібі сауда кєсіпорындарында мањызды роль атќаратындыѓы баяндалѓан.
-ші бµлімшеде Бµлшек сауда кєсіпорындарындаѓы бухгалтерлік есепті ±йымдастыру ерекшеліктері талќыланѓан.
-ші бµлімшеде Кµтерме саудадаѓы тауарлардыњ операциялыќ есебі сауда кєсіпорындарында мањызды нысан болып табылатыны жазылѓан.
Меніњ осы 8 бµлімше бойынша жазылѓан Бµлшек сауда кєсіпорындаѓы бухгалтерлік есепті ж‰ргізу ерекшеліктері таќырыбына жазылѓан курстыќ ж±мысымныњ мєнін, мазм±нын ашады деп айта аламын.
Курстыќ ж±мысымныњ маќсаты-осы сауда кєсіпорындарындаѓы бухгалтерлік есептіњ ролі µте жоѓары жєне ќажет екенін аныќтау.

Ќазаќстан Республикасындаѓы аудиттіњ ќалыптасуы

Ќазаќстан Республикасында аудит фирмасы алѓаш рет 1990 жылы Ќазаќстан Кењес µкіметініњ Министрлер Кењесініњ ќаулысы бойынша ќ±рылды (15.11.1990 ж. № 60). Осы ќаулы негізінде Республиканыњ Ќаржы Министрлігі жаньшан шаруашылыќ есеп принципінде аудит орталыѓы "Ќазахстанаудит" фирмасы ашылды, ал облыстарда оныњ территориялыќ белімшелері ќ±рылды. 1992 жылдан бастап дербес акционерлік компания болып, Республикамыздагы барлыќ т‰рдегі меншіктегі кєсіпорындарѓа, мекемелерге аудиторлыќ ќызмет кµрсетіп отыр.
Еліміздегі аудит ж‰мысыныњ тиянаќты дамуына бірден-бір негіз болѓан, зањ т±рѓысынан ж±мыс жургізуге, ќ±ќылыѓын аныќтап отырѓан, 1993 жылы 18 ќазан айында Жоѓары Кењес ќабыддап, бекіткен "Ќазаќстан Республикасындаѓы аудиторлык ќызмет" туралы зањы. Б±л зањ аудит ќызметін бір ж‰йеге келтіріп, оныњ тиімді ж‰ргізілуін ќамтамасыз етеді. Осы зањѓа с‰йене отырып еліміздегі аудиттіњ даму жолы аныќталады, шет ел аудит фирмаларымен ќарьш-ќатынас, бірлесіп аудит ж‰ргізу, мамандану жолдары белгіленеді.
Ќазіргі кезде біздіњ елімізде Еуропалыќ "‰лкен алтылыќ" тобыныњ филиалдары ж±мыс істейді. Сонымен ќатар, біздіњ елдіњ аудит фирмасы да ќосылып аудит ж±мысын жасайды. Соныњ салдарынан аудит ќызметінде таѓы басќалай ќызмет кµрсетудіњ сапасы кµтеріліп отыр.
Ќазаќстан Республикасында нарыќты ќатынасќа кµшу барысында тиянаќты, ќатал бакылау, тексеру -ерекше орын алатыны шет ел ‰лгісілен белгілі. Себебі нарыќты ќатынас принципімен дамуды ќамтамасыз ету ушін ол елде -бєсекелестік шешуші рµл атќарады. Бєсекелестікті ќамтамасыз ету ‰шін µте ќатал баќылау-тексеру болуы ќажет. Соныњ нєтижесінде ѓана нарыќты ќатынас жолымен дамудыњ тиімділігі іске асырылады. Немесе "ойын тєртібі" саќталмаѓан елде экономикасыныњ нарыќты ќатынас жолымен дамуы іс ж‰зінде орындалмайды. Сондыќтан да аудит ж±мысыныњ ќажеттілігі кµптеген себептермен аныќталады. Олар, біріншіден, кєсіпкерлер µз шаруашылыѓыныњ тиянаќтылыѓын ќамтамасыз ету ‰шін, екіншіден, µз ж±мысына µзі сенімді т‰рде басќару, ж‰ргізу ‰шін, ‰шіншіден, кєсіпкерлер µзара ќарым-ќатынаста сенімді ж±мыс істеу ‰шін жєне µзініњ капиталыныњ тиімділігіне сенімді болу ‰шін. Аудит дегеніміз ол - кєсіпорынныњ табыстылыќ есебін тексеріп, онда кµрсетілген шаруашылыќ табыстылыќ кµрсеткіштерініњ д±рыстыѓын аныќтап, сонымен ќатар бухгалтерлік есебін, ќаржысын, салыќ зањдарын, банк жєне єлеуметтік есеп процесін келісім-шарт бойынша кєсіпкер ретінде. Аудит дегеніміз ол - табыстылыќ есебін немесе соѓан ќатысты объектілер турады мєліметтерді арнайы ќорытынды жасау ‰шін дербес тексеру ж‰ргізу. Аудит дегеніміз ол - шаруашылыќ-табыстылыќ операцияларыныњ зандылыѓын тексеріп, єрт‰рлі меншіктегі кєсіпорындардыњ бухгалтерлік есебініњ д±рыстыѓын аныќтап, арнайы тµлем арќылы баќылау, тексеру, т‰сінікгеме беру, сараптау ќызметін кµрсету.
Аудит дегеніміз ол - кєсіпорындардаѓы, мекемелердегі бухгалтерлік есептіњ д±рыстыѓын аныќтау маќсатымен ж‰ргізілетін тексеру.
Осы келтірілген аныќтамалардыњ мазм±нын талдап ќарастыратын болсаќ єр т‰рлі мазм±нда ќ±ралѓаньш кµреміз. Бір автор ќысќаша аныќтама берсе, кейбіреуі ете к‰рделі аныќтама береді. Соѓан ќарамастан осы аныќтамаларѓа бір ѓана маќсат ќойылады, ол аудиттіњ маѓынасын, негізін аныќтау. Солай бола т±рса да ешбір аныќтамада аудиттіњ негізгі маќсаты ашылмай ќалып отыр. Ол аудиторлыќ ќорытынды туралы. Себебі, ќандай бір аудиторлыќ тексеру болмасын оныњ негізгі маќсаты аудиторлыќ ќорытынды жасау. Аудиторлыќ тексеру тапсырушыныњ келісім-шартга кµрсеткен объектісіне ѓана ж‰ргізіледі, ол бірден-бір аудит ж±мысыньщ негізгі принципі. Олай дейтініміз, тапсырушы µз субъектісініњ шаруашылыќ-кµрсеткішін толыќ немесе бір бµлімін аудитгік тексертуге ќ±ќылы.

Аудитті ±йымдастыру жєне оны орындау тєртібі

Аудит шарты жєне оныњ мазм±ны

Аудит ж‰ргізу ‰шін шаруашылыќ субъектілері аудит фирмаларымен немесе жеке аудиторлармен шарт жасасуы ќажет. Ќалыптасќан тєртіп бойынша шарт жасаудан б±рын аудит фирмасы немесе жеке аудитор ез тарапынан міњдеттеме - хат жазуѓа тиісті.
Аудитордыњ міндеттеме хаты µзініњ тапсырушы алдындаѓы жазбаша т‰ріндегі беретін µз жауапкершілігін, алдына ќойылѓан маќсаттарды орындау ‰шін кµрсететін ќызметіне аныќтама беру. Аудит шартын жасаудан б±рын міндеттеме хатты тапсырушы µз тарапынан зерттеп, жан-жаќты талќылап содан ѓана міндеттеме хаттыњ мазм±ны ойынан шыќќан жаѓдайда ѓана аудит шартын жасауѓа келіседі.
Міндеттеме хаттыњ т‰рі жєне мазм±ны тапсырушы талабына сєйкес єр т‰рлі болуы м‰мкін, онда негізінде тµмендегідей маќсаттар ќойылады:
- ќаржы есебін тексерудіњ маќсаты;
- тапсырушылардыњ тексеруге мєліметтердіњ д‰рыстыѓына жауапкершілігі:
-аудит ж±мысыныњ кµлемі, ондаѓы аудитордыњ ж±мыс бабындаѓы ќолданатын зањ ќ±жаттары жєне ереже н±сќаулар, нормативтік ќ±жаттар;
- тапсырылатын аудит есебініњ, аудит ќорытындысыныњ
‰лгісі;
ж‰ргізілетін аудит ж±мысыныњ баѓдарламасы;
Аудит келісім-шартыныњ мазм±ны бірнеше бµлімнен т±рады:
Бірінші бµлімінде екі жаќтыњ реквизиті толыќ кµрсетіліп, жауапкершіліктеріне аныќтама беріледі. Мысалы, аудитор фирмасыныњ аты, оныњ жауапты директоры, тапсырушы жаѓынан шаруашылыќ субъектісініњ аты, оныњ жауапты ќызметкері.
Екінші болімінде аудитор жауапкершілігі аныќталады. Мысалы, аудит ж±мысын орындау мерзімі, ќ±жаттарѓа жауапкерішлігі сияќты аудитор міндеттері аталып кµрсетіледі.
‡шінші бµлімінде тапсырушыныњ міндеттері аныќталады. Мысалы, аудит ж±мысын ±йымдастыру, ќажет ќ±жаттарды, есептерді уаќтылы беру. Ќажет болѓан жаѓдайда єр турлі аныќтамалар беру, ќызметкерлерден т‰сініктемелер алып беру таѓы сол сияќты кµптеген міндеттерді орындауы ќажет.
Осы шартта, аудит ж‰мысыныњ ќорытындысын тапсырушыѓа µткізу тєртібі де ќарастарылады. Міндетті т‰рде аудит шартына бірінші хатгама тіркеледі. Онда аудит ж±мысьша тµлем наќты кµрсетіліп, екі жаќ алдын-ала шартќа тіркеу ќ±жатын аныќтайды.
Шартта ќажет болѓан жайѓдайда ќосымша тµлем жасау м‰мкіндіктері келісілуі ќажет. Оѓан бірден-бір себеп, аудит барысында шартта ќаралмаѓан ж±мыс кездесуіне немесе екі жаќтыњ келісуі бойьшша ќосымша ќызмет жасау аныќталѓан жаѓдайда болады. Осындай себептермен бірінші жасалынѓан шарт ќайта жасалуы мумкін.
Аудит барысында шарттыњ орындалуын тоќтату, жою жаѓдайы кездеседі. Ол біріншіден, тапсырушы жаѓынан аудит шартын тоќтату немесе жою талабы ќойылуы м‰мкін. Оѓан уаќтылы тµлем жасаудан бас тарту, µз ара акционерлер арасындаѓы келіспеушіліктер себеп болуы м‰мкін.
Сол сияќты аудитор фирмасы жаѓынан да єр т‰рлі себептермен аудит шартын тоќтату немесе жою талабы ќойылуы м‰мкін. Оѓан себеп тапсырушы шарт талаптарын орындамаудан болады.
Аудит ±йымдары мен тапсырушылардыњ ќ±ќысы, міндеті, жауапкершілігі Ќазаќстан Республикасыныњ "Аудит ќызметі туралы" занда аныќ кµрсетілген

Ќаржылыќ аудитті жоспарлау жєне ±йымдастыру

Аудиторлыќ тексерулерді ±йымдастыру, жоспарлау, ж‰йелі зерделеу, мєні бойынша аудиторлыќ процедураларды орындау, пікір ќалыптастыру жєне аудиттіњ нєтижелері бойынша корытынды ќ±жаттарды дайындау сияќты бірінен кейін бір жалѓасып кете беретін тізбекті кезењдерден т±рады.

Ќаржылыќ аудитті жоспарлау мыналарды ќамтамасыз етуі тиіс:

ішкі баќылаудыњ тиімділігі, есептемелер мен бухгалтерлік
есептіњ жаѓдайлары туралы ќажетті аќпараттарды алуды;
орындалуы тиіс баќылау процедурасыныњ кµлемі мен
µткізу уаќытын, мазм±нын аныќтауды.
Ќаржылыќ аудитті жоспарлауѓа аудиттіњ жалпы жоспарын жасау (болжалды ж±мыс) жэне аудиторлыќ баѓдарламаларды (ХАС 300) єзірлеу кіреді.
Жалпы жоспарда (болжалды ж±мыста) мына негізгі кµрсеткіштер кµрініс табуы керек:
а) орындалатын ж±мыстыњ мµлшері;
є) ж±мыстыњ ±заќтыѓы мен µткізу мерзімдері;
б) аудитор ќолданатын єдістер мен тєсілдер.
Аудитор жалпы жоспарды тексерілетін кєсіпорынныњ басшылыѓымен жєне ќызметкермен аќылдасып талќылауына болады, б±л аудиттіњ іс-єрекетін к‰шейтеді єрі кєсіпорын ќызметкерініњ ќызметімен аудиторлыќ процедураларды ‰йлестіреді.
Аудитор жалпы жоспарды сапалы жасауына жєне болжалды ж±мыс мµлшерін єлдеќайда наќтыраќ аныќтауы ‰шін мыналарды орындауы керек:
1) аудиторлыќ тексерулерді µткізу бойынша келісімшарттаѓы шарттарды зерделеу;
2) тексерілетін кєсіпорынныњ ќызметіне ќатысы бар жања
зањдардыњ, ережелердіњ, н±сќаулардыњ жєне басќа да нормативті
актілердіњ аудитке тигізетін ыќпалын ескеру;
µткізілетін аудиттіњ элдеќайда мањызды мєселелерін бµліп алу жєне айрыќша назар аударуды ќажет ететін жаѓдайларды т‰сіну;

шаруашылыќ ж‰ргізуші субъектініњ ішкі аудиті мен есептік ж‰йесіне ќаншалыќты сенетінін аныќтап алуы керек;
ішкі аудиторлардыњ ж±мысы мен оларды тексеруге
ќатыстырудыњ м‰мкіндіктерін талдау (ХАС 610);
филиалдарда аудитті µткізудіњ маќсатќа лайыќтылыѓын зерделеу;

сарапшыларды ќатыстыру ќажет пе, ќажет емес пе, соны
аныќтау (ХАС 620);

8) тєуекелділік дењгейіне (яѓни, ќаншалыќты ќатерлі екендігіне) баѓа беру, аудиторлыќ тексерулердіњ кµлемін, уаќытын жєне табиѓатын аныќтау (ХАС 400, 300, 320 жэне т.б.)-
Тексеру барысында жалпы жоспар мен аудит баѓдарламалары т‰зетілуі м‰мкін.

Батыстыќ аудиттіњ іс-тєжірибесінде ірі компаниялардыњ, кєсіпорындардыњ жєне т.б. жекелеген учаскелеріндегі ж±мыстыњ ±заќтылыѓы, яѓни тізбектілігі мен ењбек сыйымдылыѓы ‰шін кестелік графиктер пайдаланылады. М±нда тексеру обектілерін ж‰йелі зерделеуді ±йымдастыруѓа кµп кµњіл бµлінеді.
Ж‰йелі зерделеу ж‰к аз т‰сетін (к‰ш аз ж±мсалатын) пунктер мен аќпараттардыњ тасќынын жєне мµлшерін аныќтауѓа, аудиторлыќ тексерулердіњ єр т‰рлі кезењдерін д±рыс бµліп, орындауѓа м‰мкіндік береді. Аудитті ±йымдастырудыњ б±л кезењінде к‰рделі схемаларды немесе процедураларды ќорытындылап (жалпылап) сипаттауѓа м‰мкіндік беретін операциялардыњ тізбектілік картасын жасау маќсатќа лайыќты болады. Ќаржылыќ есептілік аудиті баѓдарламасы былай жасалады: ж‰ргізілетін ж±мыстыњ ењбек сыйымдылыѓыныњ дењгейі мен логикалыќ тізбектілігініњ (ќисынды жалѓасыныњ) сипаттамалары жазылады. М±ныњ бєрі аудитордыњ ќызметін єлдеќайда тиімді ±йымдастырады.

Кєсіпорынныњ есептік саясатыныњ аудиті

Аудиторлыќ тексеруге кіріскенде ењ алдымен шаруашылыќ ж‰ргізуші субъектілердіњ басшылары µз принциптері мен негіздеріне сєйкес ќаржылыќ есептемелерді ашу жєне бухгалтерлік есепті ж‰ргізу ‰шін ќабылданѓан тєсілдер жиынтыѓын білдіретін есептік саясат бойынша кєсіпорын басшысыныњ б±йрыѓы шыќќанын немесе шыќпаѓанын аныќтап алу керек.
Есептік саясатты ќалыптастырудыњ негізіне шаруашылыќ операцияларды, активтерді, меншік капиталды, міндетемелерді, ќызмет нєтижелерін жэне т.б. бейнелеуде баламалы тєсілдерге м‰мкіндік беретін бухгалтерлік есеп стандарттары жатады. Есептік саясатты ќалыптастыру єрбір стандартта берілетін тєсілдердіњ біреуін тањдауды, оны (тандалѓанын) шаруашылыќ ж‰ргізуші субъект ќызметініњ жаѓдайына ќарай негіздеуді, бухгалтерлік есепті ж‰ргізудіњ жєне ќаржылык есептемелерді ±сынудыњ негіздері ретінде ќабылдауды білдіреді (немесе ±йѓарады). Ол ќаржылыќ есептеменіњ єзірленіп, ±сынылуына єсер ететін мањызды да жауапты процедура болып табылады. Есептік саясатты ќалыптастыру ісіне субъект басшысы жауапты. Кєсіпорынныњ есептік саясатымен танысу барысында аудитор ќаржылыќ есептемелерді пайдаланушылардыњ шешім ќабылдауы мен баѓалауына елеулі єсері бар бухгалтерлік есептіњ ж‰ргізу тєсілініњ есептік саясатын ќалыптастыруда тандалѓаны толыќ ашылда ма, міне осыны аныќтап алуы керек. Ќаржылыќ есептемелердіњ ќ±рамында ашылуы тиіс жєне кєсіпорынныњ есептік саясатын ќалыптастыру барысында ќабылданѓан елеулі ж‰ргізу тєсілдері бар бухгалтерлік есеп стандарттарына сєйкес мыналар кµрсетіледі:
материалдыќ емес активтер мен негізгі ќ±ралдар ќ±ндарыныњ орнын толтыру тєсілі;
µндірістік ќорларды аяќталмаѓан µндірісті, тауарларды
жєне дайын µнімдерді баѓалау;
µнімдерді (тауарлар, ж±мыс, ќызмет) µткізуден т‰скен табысты мойындау жєне т.б. Аѓымдаѓы міндеттемелерге банктердіњ ќысќа мерзімді ќарыздары, банктен тыс мекемелерден алынѓан ќарыз жєне кредиторлыќ берешек жатады. Банктердіњ ќысќа мерзімді ќарыздары бір жылдан аспайтын мерзімге беріледі.
Ќысќа мерзімді ќарыздарды алу мен µтеуге байланысты есептеу операциялары 601-603 шоттарында ескеріледі. Б±л шоттардыњ єр0айсысында Ќысќа мерзімді ќарыздар аралыќ шоты бар. Б±л шоттар пассивті, олардыњ сальдосы есепті кезењ ба-сындаѓы µтелмеген берешек сомасын, дебет бойынша айналым -ќарызды µтеуге аударылѓан соманы, кредит бойынша айналым -ќарызѓа алынѓан соманы кµрсетеді.
Алынѓан ќарыздар сомасы 42 Банктердегі аккредитив чектердегі, карт-шоттардаѓы жэне басќа да шоттардаѓы аќша бµлімшесініњ 43 Шетел валютасындаѓы аѓымдаѓы корреспонденттік шоттардаѓы аќша, 44 (¦лттыќ валютада аѓымдаѓы корреспонденттік шоттардаѓы аќша, 64 Еншілес (тєуелді) ±йымдарѓа кредиторлыќ берешек, 67 Берушілермен жєне мердігермен есеп айырысу жєне т.б шоттарымен корреспонденцияда кµрсетіледі.
¤телген кредиттер сомасына 60 Ќарыздар бµлімшесініњ (акшалай ќаражаттыњ есебі бойынша шоттармен корреспонденцияда Банктердіњ ќысќа мерзімді ќарыздары аралыќ шоты) тиісті шоттары дебеттеледі.
Ќысќа мерзімді ќарыздардыњ аналитикалык есебініњ несиесін берген банк т‰рлері жєне жеке кредиторлар бойынша ж‰ргізіледі.
а) ќарыз проценттерін тµлеу мен оларды кезењ шыѓыс-тарына жатќызудыњ д±рыстыѓы;
э) 60 бµлімшеніњ Ќарыздар (Ќысќа мерзімді ќарыздар аралыќ шоты) шоттары бойынша синтетикалыќ жэне аналити-калыќ есебін 4 журнал-ордерде жєне бухгалтерлік баланста ж‰ргізудіњ д±рыстыѓы
б) баланста Аѓымдаѓы міндеттемелер бµлімшесінде ¦заќ мерзімді ќарыздардыњ аѓымдаѓы бµлігі бабы келтіріледі;
в) ќарыздарды µтеу мерзімі осы бап бойынша соманыњ негізділігін аныќтау ќажет;
г) овердрафт, сенімді клиентке оныњ шотындаѓы ќалдыќтан тыс берілетін ќысќа мерзімді ќарыз т‰рін білдіреді, сондай-аќ жеке есептелетін, мерзімінде тµленбеген банк ќарыздары.
602 Банктік операциялардыњ жекелеген т‰рлерін ж‰зеге асыратын ±йымдардыњ ќарызы шотына аналитикалыќ есеп, ќарыз берушілер мен ќарызды µтеу мерзімдері бойынша ж‰ргізіледі.
Банктен тыс мекемелерден алынѓан ќысќа мерзімдік ќарыз-дар кµбінесе вексельмен коммерциялык кредит жэне берешек міндеттемелерге серіктестік кредитт‰рінде болады.

Кредиторлыќ берешек аудиті

Кредиторлыќ берешек - кєсіпорыннын басќа занды немесе жеке т±лѓаларѓа міндеттемелері (берешегі).
Пайда болу сипатына ќарай кредиторлык берешек ќалыпты жєне аќталмаѓан болып бµлінеді.
Ќалыпты кредиторлыќ берешек пен кєсіпорынныњ бизнес-жоспарын орындау барысына, сондай-аќ есеп айырысудыњ іс ж‰зіндегі формаларымен байланыстыларын санаѓан жµн.
Б±ларѓа тµлеу мерзімі келмеген акцептелген есеп-ќисап ќ±жаттары бойынша жабдыќтаушыларѓа берешек жєне бюджетке тµлемдері µтіп кеткен берешек жєне т.б.
Аќталмаѓан кредиторлыќ берешек болып бюджетпен есеп айырысу бойынша-ќаржы органдарына, ењбекті µтеу бойынша-кєсіпорын кызметкерлеріне, мерзімінде тµленбеген есеп-ќисап ќ±жаттары бойынша - жабдыќтаушыларѓа жєне т.б мерзімі µткен берешектер саналады.

Аудит пєні ќоѓамныњ м‰ддесін білдіретін экономикалыќ ќ±былыстар мен оќиѓалар жєне процестер, сондай-аќ мєліметтері наќтылыќ пен аныќтыѓына карай тексерілетін, зерттелетін жєне объективті баѓасын алатын єр т‰рлі маќсаттарды кµздейтін зањды жєне жеке т±лѓалар, басќаруды оњтайландыру, экономикалыќ ќызметтердіњ тиімділігін арттыру, кењес берушілік, баќылаушы-талдамалы жєне басќа да кєсіби аудиторлыќ ќызмет кµрсету жатады.
Аудит мазм±ны алѓа ќойылѓан маќсаттар мен баќылау объектілерін ескеру арќылы наќтылануы м‰мкін. Мысалы, егер аудит объектісіне шаруашылыќ жургізуші субъектініњ ќаржылыќ ќызметі кіретін болса, онда м±ндаѓы маќсат оныњ есеп берулері мен расталуыныњ (немесе рас болмауыныњ) толыќтыѓы мен аныќтыѓын тиянаќты тексеру, яѓни кєсіпорынныњ ќаржылыќ есеп беруініњ наќты ќаржылыќ жаѓдайымен ќаншалыќты сєйкес келетіндігі туралы µз пікірін тапсырыс берушіге білдіру болып табылады.

Б±л туралы ХАС (МСА) 200-де єлдеќайда рет-ретімен айтылѓан. Онда былай делінген: ќаржылыќ есеп беру аудитініњ маќсаты - белгіленген талаптарѓа сєйкес барлыќ елеулі аспектілер бойынша ќаржылыќ есеп берулердіњ жасалѓаны немесе жасалмаѓаны туралы аудиторѓа µз пікірін білдіруге м‰мкіндік беру.
Б±л негізгі маќсат экономикалыќ єлеуетті, ќаржылыќ ресурстарды, салыќтарды д±рыс есептеудіњ талдауын, ќаржылыќ жаѓдайды жаќсарту бойынша шараларды єзірлеуді, шаруашылыќ ж‰ргізуші субъектілердіњ кірістері мен шыѓыстарын, ќызмет нєтижелері мен шыѓынды оњтайландыруды жаќсы пайдаланатын резервтерді аныќтаудыњ шарттары мен міндеттері туралы клиентпен болатын арадаѓы келісімшартпен толыќтырылуы м‰мкін.

Егер аудиттіњ объектісіне кєсіпорындаѓы бухгалтерлік есептіњ жаѓдайы кіретін болса, онда аудиттіњ маќсатына, оныњ ќолданыстаѓы зањныњ талаптарына, шаруашылыќ ж‰ргізуші субъектілердіњ µз ішінде ќабылданѓан есептік саясатпен жэне мемлекет белгілеген жалпы нормаларѓа, стандарттарга жєне ережелерге ќаншалыќты сєйкестігін тексеру жатады.
Егер аудиттіњ объектісіне барлыќ шаруашылыќ ќызметтері кіретін болса, онда маќсат-осы ќызметтіњ тиімділігін баѓалау, шыѓынды барынша кемітудіњ ыќтимал жолдарын аныќтау, µндірістіњ пайдалылыгы мен ењбек µнімділігін арттыру, ж±мыстыњ аса жоѓары т‰пкілікті нєтижесіне ќол жеткізу ‰шін ±сыныстарды єзірлеу.

Аудит маќсатыныњ консалтингтік ќызмет ж‰зеге асыру барысында клиенттіњ коммерциялыќ ќызметін жаќсартатын жоѓары сапалы кењес беру ќызметі болады, сонымен ќатар аудитордыњ беделі мен табысы ќоса µседі. Алѓа ќойылѓан аудит маќсаттарына ќол жеткізу ‰шін наќты міндеттерді шешіп алу ќажет. Олардыњ ішінен ерекшелеп мыналарды бµліп кµрсету керек:
1)Кєсіпорынныњ каржылыќ есептемесініњ шындыќќа жанасымдылыѓын ќамтамасыз ету жєне осы есеп беруді пайдаланушылар ‰шін аќпараттыќ тєуекелді ќолайлы дењгейге дейін азайту;

Шешім кабылдаудыњ логикалыќ т±рѓыдан негізделген базасын ќ±ру ‰шін жеткілікті дєрежеде ќ±зыретті маѓл±маттарды алып, баѓалау;

Кєсіпорын экономикасын немесе оныњ белгілі бір ќызмет т‰рініњ, оныњ ішінде, инвестициялыќ, маркетингтік жєне сыртќы экономикалыќ ќызметін ж‰йелі талдау;
Кєсіпорын ќызметі жєне оныњ жарѓысыныњ бір-біріне сєйкестігін, жасалѓан бизнес-жоспардыњ жєне басќа да тапсырмалар мен нормативтердіњ орныќтылыѓын (негізділігін) тексеру;

Зањныњ саќталуын, бухгалтерлік есепті ж‰ргізудіњ жєне есеп берудіњ д±рыстыѓын, шаруашылыќ ж‰ргізуші субъектілердіњ ќаржылыќ жаѓдайы туралы шындыќќа жанасымды аќпаратпен пайдаланушылардыњ ќамтамасыз етілуін баќылау;

¤ндіріске ж±мсалѓан шыѓындардыњ есебі

Кєсіпорын - т‰рлі µндірістерден жєне шаруашылыќтардан (негізгі, кµмекші, ќосымша, ќосалкы жєне эксперименттік) т±ратын к‰рделі механизм.
Кєсіпорынныњ жекелегсн µндірістік буындары бойынша жоспарлау жєне шыѓындарды есепке алу маќсатында µндірілетін µнімніњ атќаратын ќызметіне ќарай барлыќ µндірістер негізгі жєне ќосымша µндірістер болып екіге бµлінеді.
Негізгі µндіріске кєсіпорын шыѓаратын µнімдер, сондай-ак µнімді сатуѓа жане зауыт ішінде т±тынуѓа (желілік, ±сталыќ, престеу —машина жасау зауыттарында) арналѓан шала фабрикаттарды дайындайтын µндірістер жатады.
Кµмекші µндіріс негізгі µндірістіњ µнімін єзірлеуге ќатыспайды, біраќ µнім µндіруге, ќызмет кµрсетуге, ж±мыс жасауѓа тікелей ыќпал етеді (жµндеу-механикалыќ жєне аспаптыќ цехтар, электр-кµліктік, сумен жабдыќтау жєне т.б.).
Ќосымша цехтар (маќта ќалдыќтарынан тазартылѓан маќта µндіру женіндегі цехтар) негізгі µндіріс ќалдыќтарын кєдеге жаратуѓа септігін тигізеді.
Ќосалќы цехтар (ыдыстар меи буып-т‰ю материалдарын дайындаумен айналысатын цехтар) негізгі материалдардан емес, біраќ, негізгі жєне кµмекші µндірістерде пайдаланатын материалдардан µнім µндіреді.
Эксперименттік (тєжірибелік) цехтар тєжірибелік ‰лгілерді дайындайды жєне т‰рлі эксперименттік ж±мыстарды атќарады.
Б±дан басќа кєсіпорында ќызмет кµрсететін µндірістер мен кєсіпорын ±жымыныњ т±рмыстыќ ќажеттілігін ќанаѓаттандыратын шаруашылыќтар т±рѓын-‰й коммуналдыќ, шаруашылыќ, моншалар, кір жуатын орындар) болады. Б±л кєсіпорындар µнімді дайындауѓа, сондай-аќ басќа да тарапта ж±мыстарды атќаруѓа немесе ќызмет кµрсетуге µз септігін тигізеді.
¤ндірістік есепті д±рыс ±йымдастырудыњ кез-келген кєсіпорын ‰шін мањызы зор.
¤ндірістіњ бухгалтерлік есебін ±йымдастыру кµбіне µндірістіњ т±рпатына (типіне) байланысты болады. ¤ндіріс жеке-дара, сериялыќ жєне жаппай µндіріс болып ‰ш топка (т±рпатќа) бµлінеді.
Жеке-дара (жекелеген) µндіріс- µнім жекелеген даналарымен немесе ќайталанып отыратын шаѓын тапсырыстарымен дайындалатын µндіріс. Б‰л ауыр машина жасауѓа, кеме жасауѓа, бірегей станоктар мен турбиналарды µндіруге тєн. Оныњ мынадай ерекшеліктері бар: ондаѓы цехтар наќты бір салаѓа мамандандырылмайды; субъект пен цехтардыњ µндіріс баѓдарламасында б±йымдар мен олардыњ бµлімдерініњ кµп мµлшерде болуымен ерекшелінеді; дайындыќ-ќорытындылау ж±мыстарына кететін шыѓындардыњ дењгейі салыстырмалы жаѓдайда алѓанда біршама ‰лкен болады; µндірістіњ басќа да т±рпаттарына ќараѓанла µндірістік цикл ±заќ болып келеді. Жеке-дара µндірісте, єдетте, шыѓындарды есепке алу ‰шін жєне µнімніњ µзіндік ќ±ньш калькуляциялау ‰шін тапсырыстыќ єдіс ќолданылады, б±л орайда шыѓындар єрбір б±йым (тапсырыс) бойынша есепке алынады.
Сериялыќ µндіріс біркслкі б±ымдарды дайындап шыѓарудыњ оќтьш-оќтын ќайталаньш отыруымен сипатталады жєне оѓан мынадай ерекшеліктер тєн: шыѓарылатын µнім номенклатурлсыныњ шектеулілігі; ж±мыс орындарыныњ салыстырмалы т‰рде алѓанда кењ мамандануы; мамандандырылѓан машиналардыњ, аспаптар мен ќондырѓылардыњ ќолданылуыныњ шектеулілігі. Сериялыќ µндіріс машина жасау µнеркєсібінде жєне металл µндеуде неѓ±рлым кењ тараѓан. Б±л кєсіпорындарда µнімніњ шыѓарылуын есепке алу сериялы б±йымдарѓа тєн етіп ќолданылалы, біраќ ол б±йымдарды ќ±растыратын партияларѓа ќолдан ылмайды, Сериялардыњ кµлеміне ќарай µндірістер мынадай ‰ш т‰рге бµлінеді: ірі сериялыќ µндіріс (µнім жыл бойы ‰здіксіз дайындалады), сериялыќ (мамандану анаѓ±рльгм тар, ал µндірістік желілер меи цехтар бойынша жана технологиялыќ жаѓынан мамандырылѓан), ±саќ сериялыќ µндіріс (жекелеген µндірістен ±саќ сериямен µнім шыѓаруѓа арналѓан).
Сериялыќ µндірісте шыѓынды есепке алудыњ жєне µнімніњ µзіндік ќ±нын калькуляциялаудыњ нормативтік немесе ќайта жасау єдістерін ќолданады.
Жаппай µндіріс—±заќ уакыт бойы бірдей µнімді ‰здіксіз шыѓаратын µндіріс т±рпаты (типі). Шыѓарылатын µнімдердіњ ассортименті (т‰рлері) кµп балмаѓанымен олардыњ шыѓарылатын мµлшері айтарлыќтай кµп болуы м‰мкін, белгілі бір салаѓа ыњѓайланѓан жабдыќтардыњ жоѓары дењгейі жєне µндірістіњ ж±мыс ырѓаѓынан жоѓары болуы µндірістіњ осы т±рпатына тєн белгілер болып табылады. Б±л арада єдеттегідей µнімніњ жєне оныњ негізгі элементтерініњ µзіндік ќ±нын есепке алудыњ жєне калькуляииялаудыњ нормативтік єдісі ќолданылады.
¤ндірісті ±йымдастыру типі (т±рпаты) тек шыѓындарды есепке алуѓа жєне µнімніњ µзіндік ќ±нын калькуляциялауѓа ѓана єсер етіп ќоймайды, сонымен бірге бастапќы есепті ±йымдастыруѓа, талдамалык есепке де єсер етеді. Маселен, ірі сериялыќ жєне жаппай µндірістерде шыѓарылатын µнім мен жалаќы ауысым (смена) ішінде µндірілген µнім рапорттарына, ал жеке-дара жєне ±саќ сериялыќ µндірістерде - жасалѓан ж±мыстар нарядтарымен ‰йлесімде кµбіне маршруттыќ параќтарьша жазылады.
Кез келген µнімді µндіру, ж±мыстарды атќару жєне ќызметті кµрсету белгілі бір шыѓындармен байланысты оњай есеп мынаны ќамтамасыз етуі керек: жалпы µнім кµлемін, єрбір µнім т‰рлерініњ наќты µзіндік ќ±нын есептеу(калькуляциялау), ќызметті кµрсету, ж±мысты орындау, µнлірілген µнімніњ наќты шыѓысын толыќ, дер кезінде жєне шынайы кµрсету, сондай-аќ жалпы бизнесті ±йымдастыру жєне басќарушылыќ шешімді ќабылдау мен жоспарлау ‰шін аќпараттарды жинау жєне баќылауды кµздейді.
Шешімді ќабылдау ‰шін аќпараттарды жинаѓан кезде белгілі бір шешім типтерін ќабылдау ‰шін белгілі бір шыѓын т‰рлері мањызды болуы, ал кейбіреулері ‰шін сол шыѓындар ескерілмеуі м‰мкін. Шын мєнінде, µндірістік шыѓындар кµптеген белгілері бойынша жіктелуі м‰мкін:
- шыѓындардыњ туындайтын (пайда болатын) орындары (µндірістер, цехтар,
учаскелер) бойынша; µндіріс тізбесі (соныњ ішінде µњдеуі) бойынша, ал олар
шыѓындарды есепке алу мен жоспарлау кезінде субъектініњ есеп саясатында
аныќталѓандай етіп бµлінеді;
- ќызметтер, ж±мыстар жєне µнім т‰рлері бойынша: µндіріс шыѓындары жекелеген µнім т‰рлсрініњ µзіндік ќ±нына немесе біртектес µнім топтарына енеді;
- шыѓындар µнімніњ µзіндік ќ±нына ену тєсілі бойынша; тікелей - µнімніњ
µзіндік ќ±нына тікелей жатќызылатын, яѓии жекелеген µнім т‰рлерін µндірумен
байланысты болып; жанама -µнімніњ µзіндік ќ±нын; таратылып бµлінетін, яѓни бірнеше µнім т‰рлерін µндірумен байланысты болып бµлінеді;
- µндіріс шыѓындары µнімніњ кµлеміне ќатысты екіге бµлінеді: айнымалы - шыѓарылѓан µнімніњ кµлемі µзгеруімен шыѓынныњ да µсуі немесе азаюы м‰мкін
(негізгі материалдар мен шикі заттыњ шыѓысы, технологиялыќ энергия мен отын, µндіріс ж±мысшыларыныњ жалаќысы жєне т.б.); т±раќты µнімніњ шыѓару кµлемі µзгерген кезде, дењгейі µзгермейтін шыѓындар (µндіріс ѓимараттарын жарыќтандыру мен жылытуѓа кеткен шыѓыстар, негізгі ќ±ралдардыњ амортизациясы);
- шыѓыстар т‰рі бойынша (баптары жєне элементтері бойынша); экономикалыќ элементтер бойынша шыѓындарѓа: материалдыќ шыѓындар; ењбек аќы шыѓындары; енбек аќыдан аударылатын аударымдар; негізгі ќ±ралдардыњ амортизациясы (тозуы); басќа да шыѓыстар кіреді.
Шыѓындар басќару ќызметі (функциясы) бойынша:
- µндірістік (µндіріс принциптіњ барысында пайда болады);
- коммерциялыќ (сатумен байланысты);
- єкімшілік (басќару процесімен байланысты).
Коммерциялыќ жєне єкімшілік шыѓыстар кезењ шыѓыстарына жатады, ал олар µњдірістік калькуляциялауды есептеудіњ негізі болып табылады, олардыњ сызбасын (схемасын) мынадай етіп салуѓа болады:
¤ндіріске ж±мсалѓан шыѓындарды олардыњ ќ±жаттары бойынша ќандай калькуляциялау объектісіне жататындыѓын белгілеу ‰шін, еееп обьектілерін, шыѓын баптарын ‰стсме шыѓыстарын ажыратады. Ал б±л ‰стеме шыѓыстарды баптары бойынша жєне шыѓындарды калькуляыиялау объектілері бойынша д‰рыс топтастыруѓа м‰мкіндік береді.
Орташа жєне ірі кєсіпорындарда µндіріс шыѓындарын есепке алу жєне µнімніњ µзіндік ќ±нын калькуляциялау ‰шін кєсіпорынныњ бухгалтериясы ќ±рамында, бірт±тас болып келетін екі бухгалтерия, яѓни ќаржылыќ жєне басќару бухгалтсриясы болуы м‰мкін.
Ќаржылыќ бухгалтерия шоттардыњ бас жоспарыныњ 10-80-бµлімшелеріне енетін шоттарын ж‰ргізіп, есептін Бас кітабын, кєсіпорынныњ балансын жєне ќаржылыќ есеп беруін жасайды.
Басќару бухгалтериясы шоттардыњ Басжоспарыныњ 90-бµлімшелеріне енетін шоттарды пайдаланады. Ол µндіріс шыѓындары туралы аќпаратты ќорытып, µзіндік ќ±нды калькуляциялайды, µндіріс шыѓындарыныњ нормалары мен нормативтерін талдап жєне олардыњ орындалуын баќылайды, µндірістегі шала фабрикаттардыњ ќозѓалысьш есепке алады, есептіњ б‰кіл кµлемініњ нормативтік, жоспарлыќ жєне талдамалыќ ж±мыстарын атќарады. Басќару бухгалтериясы жабыќ болып келеді. Б±л µз билігінде ќандай да болмасын бір "ноу-хауды" жєне µндірісті басќарудын озыќ дењгейін ±йымдастыруды, "жаналыќтарды" µз бєсекелестері µздерінен б±рын пайдаланып кетпеуін ќамтамасыз етеді. Сондыќтан басќару бухгалтериясы аќпаратыныњ сырткы т±тынушылар ‰шін ѓана емес, сонымен бірге осы кєсіпорынныњ ќызметкерлері ‰шін де "жабыќ" болуы м‰мкін.
Кєсіпорынныњ ќаржылык бухгалтериясында аяќталмаѓан µндірісті есептеу ‰шін 211 - "Негізгі µндіріс", 212 "¤з µндіріі ‰шін шала фабрикаттары", 213 - "Кµмекші µндіріс", 214 - "Басќа да" шоттары пайдаланылады. Б±л шоттардаѓы топтастыру транзиттік болып табылады, онда бір-екі к‰нде аяќталмаѓан µндіріс ќалдыѓы есептеліп, яѓни есептік кезењніњ сонында видірістікбукгалтериядан каржылык бухгалтерияѓа беріледі {демек, 211-214 шоттары дебеттеліп, 900.910,920,950 шоттары кредііттеледі),соданеоњ келесі жылдын басында ќайтадан ќаржылык бухгалтериядан ондіріс бухгалтериясына беріледі (демек, 900, 910, 920, 950 шоттары дебеттеліп, 211-214 шоттары кредиттследі).
Сонымен, 211-214 шотгар "бір к‰ндік шоттар" болып табылады жєне оныњ ќалдыќтары осы шоттар бойынша кєсіпорынныњ ќаржылыќ есеп беруіне енгізу ‰шін арналѓан.
Тікелей шыѓыстарга кеткен материалдар соњѓы µнімніњ ќ±рамына(яѓни, оныњ ќ±нына) басќа да шыѓындарымсн ќатар ќосылады. Мысалѓа, автомобиль µндірісі ‰шін болат немесе жићаз µндірісі ‰шін аѓаш негізгі материалдар болып табыладьг.
Ж±мыс к‰шіне ж‰мсалѓан тікелей шыѓындар —б±л µнімді єзірлеуге тікелей ќатысќан µндіріс ж±мысшыларына ессптелген ењбек аќысы (ењбек аќыдан аударылатын аударымдарды ќоса есептегенде) болып табылады, Мысалы, толассыз µндірісте ж±мыс істейтін оператордыњ немесе металл µњдеуші станокта істейтін ж±мысшыныњ енбек аќысы т.б. осы сияќты тікелсй енбек аќылары жатады.
Ќызмет кµрсететін цех ж±мысшыларыныњ ењбек акысы тікелей ењбек аќы болып табылмайды, ал олар ‰стеме шыѓысќа жатќызылады.
‡стеме шыѓыстар µндіріске кеткен барлыќ шыѓындардан тікелей шыѓындарды (тікелей материалдар шыѓындары мен µндіріс ж±мысшыларыныњ ењбек аќысы) шегеріп тастаѓаннан шыѓады. Одан басќа, ‰стеме шыѓыстардыњ ќатарына: амортизация шыѓыстары, жалаќысы, саќтандыру жарнасы, т±рѓын-‰й ќызметі, жарыќтандыру жєне басќа да себептердіњ салдарынан µндірістіњ уакытша тоќтап ќалуыныњ шыѓыстарыт.б. жатады.
Жалпы алѓанда, µндіріс есебін тµрт негізгі кезењге бµлуге болады
- µндіріс т‰рлері бойынша "транзитгік" шоттарда субъектініњ есепті кезењніњ барысында тікелей шыѓыстар туралы аќпараттарѓа шолу жасалады (негізгі, кµмекші т.б. µндірістері бойынша).
"‡стеме шыѓыстардыњ" шоттары бойынша субъекттініњ ‰стсме шыѓыстары жинаќталып, олардыыњ жалпы дењгейі туралы аќпараттар беріледі;
‰стеме шыѓыстарын белгіленген тєсіл (шаруашылыќ ж‰ргізуші субъектініњ ееептіксаясатында ќаралѓан єдісі) бойынша негізгі,кµмекші µндірістерге таратады;
"Транзиттік" шоттардаѓы жинаќталѓан шыѓыстарды дайын µнім шотына есептен шыѓарып, дайын µњімніњ наќты µзіндік ќ±ны ќалыптасады, сондай-аќ аяќталмаѓан µндірістіњ де ‰лесі аныќталып, тиесілі саласына жатќызылады.

Дайын µнімніњ есебі

Дайын µнім - негізгі жєне ќосалќы цехтарыныњ сатуѓа арналѓан µнімі. Дайын µнімніњ µндірісте жасалѓаны, оныњ бірт±тастыѓы, стандартпен немесе техникалыќ шарттарѓа сєйкестігі, техникалыќ баќылау (сынау) ќызметінен еткендігі, паспорты, сертификаты (яѓни сапасы) жєне басќадай ќ±жаттармен куєландырѓаны, ќоймаѓа тапсырылѓаны, тапсырыс берушілердіњ ќабылдап алѓаны жєне басќа жайлары - міндетті т‰рде актімен рєсімделеді.
Дайын µнімді есептеу ‰шін 221 "Дайын µнім" деп аталатын активті инвентарлыќ (м‰ліктік) шот пайдаланылады. Дайын µнім кєсіпорынныњ айналым ќаражатыныњ ќ±рамына кіреді жєне ол ќаржылыќ есеп беруде наќты µзіндік ќ±ны бойынша кµрініс табады.
Дайын µнімніњ наќты µзіндік ќ±ны есептік кезењ (ай) аяќталѓаннан кейін аныќталады. Аѓымдаѓы есептік кезењде µнім т±раќты т‰рде ќозѓалыста (шыѓару, босту, жµнелту, сату) болады, сондыќтан µнім аѓымдаѓы есеп ‰шін есептік баѓасы бойынша шартты т‰рде баѓаланады, ол ‰шін (есептік баѓасы ‰шін) дайын µнімніњ µткен айдаѓы наќты µзіндік ќ±ны, тіркелген баѓасы пайдаланылуы м‰мкін.
Есептік кезењніњ соњында ауытќудыњ пайызы мен сомасын есептеу жолымен шыѓарылып, оныњ есептік баѓасын наќты µзіндік ќ±нына дейін µткізеді.
Ауытќудыњ пайызы мен сомасы ай ішінде т‰скен жєне ай басындаѓы µнімніњ ќалдыѓынан есептелінеді. Ауытќу кєсіпорынныњ экономиясын немесе артыќ ж±мсалѓанын кµрсетеді, олар да дайын µнімніњ шотында есептелінеді: экономиясы (‰немделгені)- ќызыл жазумен, ал артыќ ж±мсалѓаны - єдеттегі (даѓдылы) - жазумен жазылады.
Ауытќудыњ пайызын келесі формула бойынша есептейді:

Ауытќудыњ пайызы = Ауытќу сомасы _____________ *100%

Ќалдыќ + Есептік ќ±ны бойынша
т‰скен т‰сімдер

Бухгалтерлік шоттар есебінде наќты шыѓынныњ есептік ќ±ннан ауытќуын келесі шартты сызба бойынша кµрсетуге болады:
Ќатар
Шаруашылыќ операцияларыныњ мазм±ны
Сомасы
тењге
Шоттар
дебет
Корреспонденциясы
Кредит
1

1.
Ќоймаѓа дайын µнім кірістері:
-1 А б±йымы
-2 Б б±йымы

2.
Дайын µнім сатылады:
-А б±йымы
-Б б±йымы

Есептік кезенніњ соњында жєне калькуляциялыќ процесс аяќталысымен дайын
µнімніњ µзіндік ќ±ны аныќталады , ол мынаны ќ±рады:
А б±йымы –тењге
Б б±йымы –тењге
Ауытќудыњ пайызы мынаны ќ±рады:

-А б±йымы бойынша = ( 250000 –)
Х 100 % = 8%
(250000)

-Б б±йымы бойынша = ( 870000- 800000)
Х 100% = 8,05 %
(870000)

Сатылѓан µнімніњ ауытќу сомасы мынаны ќ±рады:
- А б±йымы бойынша = 170000 Х 8% = 13600 тењге - экономия ( ‰немделген );

-Б б±йымы бойынша = 630000 Х 8,05 % = 50715 тењге –артыќ ж±мсалѓан.

Ауытќу пайызын есептеу жєне ауытќу сомасына бухгалтерлік есепте келесі
жазбалар жазылады:
- ќызыл жазу єдісімен : 221 шоты дебеттеледі де, 900 шоты кредиттеледі –
( 20000 ) тењгеге ;
Содан соњ осы операциямен бір мезгілде 801 шоты дебеттеліп, 221 шоты кредиттеледі - (13600) тењгеге;
- µнімніњ наќты µзіндік к±нына жеткізу ‰шін єдеттегі (даѓдылы) жазу жазылады: ол кезде 221 шоты дебеттеліп, 900 шоты кредиттеледі - 70000 тењгеге, содан соњ осымен бір мезгілде 801 шоты дебеттеліп, 221 шоты кредиттеледі - 50715 тењгеге.
Дайын µнімді ќабылдау-тапсыру накладной бойынша немесе µнімді шыѓару жиынтыѓы бойынша µндірістен ќоймаѓа кірістеледі.
Ќабылдау-тапсыру ќ±жаты (накладнойы) цехта екі дана етіп жазылады. Дайын µнімді ќоймаѓа тапсырѓаннан кейін, накладнойдыњ бір данасы ќоймада, екіншісі цехта ќалады. Экономиканыњ єр т‰рлі салаларында ќабылдау-тапсыру ќ±жатыныњ (накладнойыныњ) арнайы (немесе арнаулы) бланкілері ќолданылуы м‰мкін. Солардыњ бірі жоѓарыда келтірілді.
Ќабылдау-тапсыру ќ±жаты аспаптыќ, радиотехникалыќ кєсіпорындарында, жаппай жєне сериялыќ µндірістерде, басќа да µнеркєсіп салаларында µндіріс есебініњ тапсырыстарын есептеу ‰шін ќолданылады. Ќабылдау-тапсыру ќ±жатын µнімді шыѓару кµрсеткіштерімен ќатар, µнімді µткізу ‰шін де пайдаланады. Бр нысан жекелеген тапсырыс берушілердіњ бірлесіп єкелінген ‰лкен номенклатурада дайындалатын µнім тетіктерін есепке алу ‰шін де ќолданылады.
¤ндірістік тапсырмалардыњ орындалу барысын жедел байќап отыру ‰шін жєне шыѓарылѓан дайын µнімніњќ±нын жедел есептеп отыру ‰шін µнеркєсіптіњ барлыќ салаларында "¤нім шыѓару жиынтыѓы" деген ќ±жаттыњ нысаны ќолданылады.
Осы жиынтыќ бойынша бір айдаѓы µнімді кірістеуге болады. Б±л жаѓдайда оѓан тиісті накладнойлар ќоса тіркеледі.
Ќоймаларда дайын µнім есебін, материалдар есебі сияќты ќойма есебініњ карточкаларында ж‰ргізіледі. Айдыњ аяѓында карточкалардаѓы шыѓарылѓан ќалдыќтарды ќойма мењгерушісі дайын µнім ќалдыќтарыныњ кітабына кµшіреді. Дайын µнімніњ кірісі мен шыѓысы жµніндегі ќ±жаттар, оныњ тізімдемесі мен (реестрімен) бірге бухгалтерияѓа т‰седі.
Дайын µнімніњ кірісі мен шыѓысы жµніндегі ќ±жаттарды тапсыру тізімініњ деректерін келіп т‰сулеріне ќарай дайын µнімніњ жинаќтау есебініњ жинаќ ведомосына есептік топтар бойынша шыѓарады. Жинаќ ведомосыныњ деректерін дайын µнім ќалдыќтарыныњ кітабымен салыстырып тексереді, б±л ќойма есебініњ бухгалтерияда ж‰ргізілетін синтетикалыќ есебімен бірдей болып шыѓуын ќамтамасыз етеді. Айдыњ аяѓында есеп беру калькуляциясын жасаѓаннан кейін, барлыќ µнімніњ наќты µзіндік ќ±ны жєне мен жоспарлы µзіндік ќ±ныныњ арасындаѓы, немесе наќты µзіндік ќ±ны мен кєсіпорынныњ келісімді баѓалары бойынша есептелген µзіндік ќ±ныныњ арасындаѓы айырмашылыќтары аныќталады Дайын µнімді шыѓарѓаны туралы синтетикалыќ деректері 221 "Дайын µнім" шотыныњ дебетінде жинаќталып, 900 "Негізгі µндіріс", 920"Ќосалќы µндіріс жєне 910 ¤з µндірісініњ шала µнімдері деген (егер шала µнімдердіњ немесе фабрикаттарыныњ бір бµлігі сату ‰шін шыѓарылса) шоттарыныњ кредитінде кµрініс табады.

Материалдыќ емес активтер жєне олардыњ сипаттамасы

Материалдыќ емес активтер —б±л µндірісте ±заќ мерзім бойына пайдалану ‰шін немесе тауарларды (ж±мыстарды, ќызметтерді), сатуѓа, єкімшілік маќсатќа жєне басќа субъектіге жалѓа беруге арналѓан табиѓи нысаны (мєні) жоќ аќшалай емес активтер. Б±л активтерді аныќтауѓа болады, олар субъектініњ к‰шімен баќыланады жєне оларды пайдаланудан субъект болашаќта экономикалыќ олжа табады деп к‰тіледі.
Материалдыќ емес активтерді аныќтауѓа болады: егер де оларды жалѓа берсе, сатса, айырбастаса; болашаќта алынатын экономикалыќ олжаѓа олардыњ тікелей ќатысы болса. Материалдыќ емес активтерді субъект баќылай алатын болса, онда оныњ экономикалыќ олжа табу м‰мкіндігі ашылады.
Келешек экономикалыќ олжа, осы материалдыќ емес активпен тікелей байланысты, егер олар мынадай жаѓдай алынса: болашаќ экономикалыќ олжаны µсіруде материалдыќ емес активтердіњ ролі аныќталса; субъектініњ осы активті пайдалану ќабілеттілігі мен ниеті болса; б‰гінгі к‰нге пара-пар ќаржылыќ, техникалыќ жєне басќа да ресурстар бар болып, субъектіге болашаќта к‰тілетін экономикалыќ олжаны алуѓа ќолайлы жаѓдай туѓызса.
Материалдыќ емес (±стап кµруге болмайтын) активтер - наќты табиѓи нысаны жоќ сезілмейтін ќ±ндылыќќа ие болѓанымен материалдыќ активтердіњ де, материалдыќ емес активтердіњ де ќ±рамында кездесуі м‰мкін.
Мысалѓа, кєсіпорын технологиялыќ ќ±рал-жабдыќты басќару ‰шін, оны компьютерлік баѓдарламамен ќамтамасыз ету керек, µйткені онсыз ќ±рал-жабдыќтар ќызмет ете алмайды. Сондыќтан, баѓдарлама ќ±рал-жабдыќтыњ бµлінбейтін бµлігі болып саналады. Осыдан, компьютерлік баѓдарламамен ќамтамасыз етуді неніњ ќ±рамында екенін байымдап аќыл-парасатпен аныќтау керек, µйткені ол негізгі ќ±ралдыњ да, материалдыќ емес активтіњ де ќ±рамында есептелуі м‰мкін.
Кейбір материалдыќ емес активтер физикалыќ заттыњ (алып ж‰рушілердіњ) ќ±рамында болады, атап айтсаќ: компьютерлік баѓдарламамен ќамтамасыз ететін - дискетте, фильм-лентасында, зањды ќ±жаттау (лицензия, патент) —ќаѓазда болады, біраќ дискетте, лента да, ќаѓаз да µз кезегінде ќосалќы элементтер болып табылады жєне олар активтіњ мєнін аныќтау ‰шін негіз бола алмайды.
Б±ѓан ќарамастан, материалдыќта, материалдыќ емес активтердіњ де есебінде кµптеген ±ќсастыќтар бар, біраќ соњѓыныњ есебінде тењестіру немесе ±ќсастыру, µлшеу, пайдалы ќызмет ету мерзімін баѓалау (аныќтау) сияќты аспектілері ете к‰рделі болып саналады. Кейбір материалдыќ емес активтер фирманыњ басќа да активтеріне жеке тењестірілуі м‰мкін, мысалѓа, патент, сауда маркісі сияќтылары, ал басќалары болса жеке тењестірілмеуі м‰мкін, керісінше, осындай материалдыќ емес активтердіњ ќ±ны басќа да фирманыњ активтерімен тыѓыз байланыста шыѓарылуы м‰мкін: б±ндай материалдыќ емес активтіњ ќатарына гудвилл жатады, ол клиенттердіњ сеніміне немесе ќызметкерлердіњ машыќтыќ дењгейіне негізделеді. Мысалы: Жоѓары радиациялыќ (сєуле шашатын) зонада орналасќан фармацевтикалыќ "Феникс" кєсіпорны дєрі-дµрмек препаратын µндіретін фармацевтикалыќ "Бота" фирмасымен лицензиондыќ келісім жасасты делік. Ол радиациондыќ сєуленіњ єсерінен болатын ауруларды емдеу ‰шін ќажет.
Компанияныњ келешектегі экономикалыќ пайдасы (олжасы) жоѓарыда аталѓан лицензиондыќ келісіммен де тікелей байланысты болады, егер де:
- сол жерде т±ратын халыќтыњ шыѓарылатын препаратќа деген с±ранысы жоѓары болса жµне онда ж‰ргізілген єлеуметтік мєселелерге, сондай-аќ µндірілетін препараттыњ келешекте ‰лкен экономикалыќ пайда єкелетіндігіне толыќ сенім болса;
- препарат µндіру ‰шін компания басшылыѓы келісімді пайдалануѓа ниет білдіріп, ол оныњ бизнес-жоспарында кµрініс тапса;
- кредиторлардыњ, жасалѓан келісім-шартќа сєйкес, ќаржылыќ жєне басќа да ќажет ресурстарды беруге ынтасы бар болса.
Субъекті кей жаѓдайларда тиесілі занды ќ±жаттардыњ ќ±ќын рєсімдемей-аќ осы экономикалыќ олжамен басќа кєсіпорындардыњ ш±ѓылдануына тиым сала алады. Егер де шыѓарылатын µнімніњ технологиясы патенттелген болса, онда ол басќа субъектініњ айналысуына тиым салады.
Материалдыќ емес активтерге: лицензиондыќ келісімдер, компьютерлік баѓдарламамен ќамтамасыз етулер, патенттер, авторлыќ ќ±ќыќтар, тауар белгілері, ќызмет ету белгілері, фирма атаулары, тєжірибелі-конструкторлыќ ж±мыстар жєне т.б.

2.Материалдыќ емес активтердіњ жіктелуі мен есептелуі

Материалдыќ емес активтер (МЕА) шартты т‰рде 4-топќа бµлінеді.
¤ндіріспен байланысты материалдыќ емес активтер. Б±л топќа "ноу-хау", ЭЕМ мен мєліметтер базасын баѓдарламалыќ жабдыќтау, интеградды микросхемалар технологиясы, ±йымдастыру шыѓындары, белгілі бір формуланы пайдалану технологиясы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Аудиттің пайда болуы мен қалыптасуы
Қазақстан Республикасындағы салық жүйесінің қалыптасуы
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығының қалыптасуы мен дамуы
Қазақстан Республикасындағы несиелік жүйенің қалыптасуы мен дамуы
Қазақстан Республикасындағы валюталық нарықтың қалыптасуы мен дамуы
Қазақстан Республикасындағы ветеринариялық санитария ғылымының қалыптасуы
Қазақстан Республикасындағы адам қоғамның қалыптасуы мен дамуы
Аудиттің мәні
Аудиттің мақсаты мен міндеті
Қазақстанда аудиттің алғашқы қадамы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь