Қазақстанның атом энергетикасы

Энергетика бүгінде әлемдік өркениеттің мыңызды қозғаушы күшіне айналып отыр. Адамзаттың XXI ғасырдағы тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуде және энергетикалық сұраныстарын қанағаттандыруда ядролық энергетика айтарлықтай үлес қосуға тиіс. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғанындай, Қазақстанда ядролық энергетиканы қолданбастан жақын және алыс болашақта энергетикалық кілтипандарды шешуге болмайтын сияқты. Қазақстан энергетикасы ерте ме, кеш пе, әйтеуір осы жолды таңдары анық. Бұл ретте көмірсутегімен салыстырғанда атом энергетикасының үлкен экономикалық тартымдылығы шешуші рөл ойнауы тиіс. Алып қорлары барына қарамастан уақыт өте келе көмірсутегі энергия тасымалдағыштарының сарқыла бастайтыны, сондай-ақ парникті шығындыларды шектеу мен қоршаған ортаны қорғау бойынша халықаралық стандарттарды сақтауға байланысты экологиялық құрамдас бөліктері де соған итермелейді.

Қазақстан атом энергетикасын дамыту үшін бірқатар бұлтартпас алғы шарттарға ие:
Қазақстанда әлемдік барланған уран қорының 19% шоғырланған;
Дамыған уран өндіретін және қайта өңдейтін өз өнеркәсібі бар;
«Қазатомөнеркәсіп» холдингі жүзеге асыратын толық ядролық-отын циклына ие компания құру жөніндегі стратегия отандық атом энергетикасын елімізде өндірілген отынмен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл электр энергиясына барынша төменгі тарифтер белгілеуге септігін тигізеді;
Қазақстанда жылдам нейтрондағы БН-350 тәжірибелік-өнеркәсіптік реакторының ширек ғасыр бойы үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз еткен білікті қызметкерлер сақталған. 1999 жылдан бері аталмыш реактор сатылап қолданыстан шығарылуда;
Қазақстанда кеңестер заманынан сақталған ядролық физика саласында зерттеулер жүргізетін бірегей ғылыми база, білікті ғылыми-техникалық мамандар бар;
Республикамыз үш зерттеу ядролық реакторын пайдалануды жемісті жалғастырып келеді;
Ядролық энергетика мен ядролық физика саласында, соның ішінде атом энергетикасының қауіпсіздігін негіздеу, ядролық реакторлар үшін перспективалық отындарды сынақтан өткізу, ядролық техниканың жобаларын жасау бойынша іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу үшін қажетті инфрақұрылым бар;
МАГАТЭ-де интеграцияланған ядролық және радиациялық қауіпсіздіктің ұлттық жүйесі бар;
Атом энергиясын бейбіт мақсатта қолдану бойынша қызметтің негізгі құбылыстарын реттейтін заңдық және нормативті база жұмыс істеп тұр.

Дәстүрлі энергетиканы ядролық-энергетикалық технологияға біртіндеп алмастыру едәуір синергетикалық нәтижеге жеткізеді:
        
        Қазақстанның атом энергетикасы
Энергетика бүгінде әлемдік өркениеттің мыңызды қозғаушы күшіне айналып
отыр. ... XXI ... ... ... дамуын
қамтамасыз етуде және энергетикалық сұраныстарын қанағаттандыруда ядролық
энергетика айтарлықтай үлес қосуға тиіс. ... ... ... Қазақстанда ядролық энергетиканы қолданбастан жақын және алыс
болашақта энергетикалық кілтипандарды шешуге болмайтын сияқты. Қазақстан
энергетикасы ерте ме, кеш пе, ... осы ... ... анық. Бұл ретте
көмірсутегімен салыстырғанда атом энергетикасының үлкен ... ... рөл ... ... Алып қорлары барына қарамастан уақыт
өте келе көмірсутегі энергия тасымалдағыштарының ... ... ... ... ... ... мен қоршаған ортаны қорғау бойынша
халықаралық стандарттарды сақтауға байланысты экологиялық құрамдас
бөліктері де соған итермелейді.
Қазақстан атом энергетикасын дамыту үшін ... ... алғы ... ... ... уран қорының 19% шоғырланған;
Дамыған уран өндіретін және қайта өңдейтін өз өнеркәсібі бар;
«Қазатомөнеркәсіп» холдингі жүзеге асыратын ... ... ... ... құру жөніндегі стратегия отандық атом энергетикасын елімізде
өндірілген отынмен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл электр
энергиясына барынша төменгі ... ... ... ... ... ... БН-350 тәжірибелік-өнеркәсіптік реакторының
ширек ғасыр бойы үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз еткен ... ... 1999 ... бері ... реактор сатылап
қолданыстан шығарылуда;
Қазақстанда кеңестер заманынан сақталған ядролық физика саласында
зерттеулер жүргізетін бірегей ғылыми база, білікті ғылыми-техникалық
мамандар бар;
Республикамыз үш зерттеу ядролық ... ... ... жалғастырып
келеді;
Ядролық энергетика мен ядролық физика саласында, соның ішінде атом
энергетикасының қауіпсіздігін негіздеу, ядролық реакторлар үшін
перспективалық отындарды ... ... ... ... жобаларын
жасау бойынша іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу үшін қажетті
инфрақұрылым бар;
МАГАТЭ-де интеграцияланған ядролық және радиациялық қауіпсіздіктің ұлттық
жүйесі бар;
Атом энергиясын бейбіт мақсатта ... ... ... ... реттейтін заңдық және нормативті база жұмыс істеп тұр.
Дәстүрлі энергетиканы ядролық-энергетикалық технологияға ... ... ... ... жеткізеді:
• Атом энергетикасын дамыту елдің энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз
етуге мүмкіндік туғызады, ал оған болашақта энергия ... қол ... ... емес. Бұл электр энергиясын
сырттан сатып алуға тәуелділікті айтарлықтай ... ... ... ... өзі ... ... ... тұрақсыздығы және электр
энергиясына сұраныс көп еселеп артуы болжануы жағдайында үлкен пайда;
• АЭС ... ... ... ... таза ... ... ... Ядролық энергетика экологиялық балансты бұзбастан
өндірелетін энергия көлемін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... шешу бойынша қабылданған халықаралық
міндеттемелерді қамтамасыз етуге септігін тигізеді;
• Ядролық ... ... ... экономикалық тартымдылығы
мен ұзақ уақыт бойы электр энергиясы бағасының тұрақтылығын жатқызуға
болады;
• Атом энергетикасын дамыту отандық машинажасаудың технологиялық
деңгейін көтеруге, елдің ғылыми-техникалық ... ... ... ... жоғарытехнологиялық салаларын жасауға жан-жақты
ықпал етеді;
• Өнеркәсіптік кәсіпорындардың АЭС үшін жабдықтар шығаратын ... ... ... ... ... ... ... өнімдердің – электр энергиясы
мен реакторлық отын, болашақта жаңа АЭС-тер үлесін арттыру ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
• Тұтастай алғанда, Қазақстанда ядролық энергетиканың болашағы жарқын,
ал оны ... ... ... саланың қуатын айтарлықтай арттыра
түседі.
VI Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы
2010 жылдың 14-16 қыркүйегінде ... ... ... ... ... «Уран өнеркәсібінің өзекті мәселелері» атты
VI Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конфенерцияның жұмысы туралы қорытынды
құжат
Қазақстанның ядролық жиынына 15 елдің: ... ... ... ... ... ... АҚШ, Англия, Норвегия, Қытай,
Монголия, Швейцария, Финляндия және Австралияның өкілдері ғылыми-техникалық
және өндірістік салалардағы әлемдік уран компанияларының бірігуі мақсатында
RIXOS-Almaty қонақ үйінің ... бас ... ... ... мәселелері» атты VI Халықаралық ғылыми-
тәжірибелік конфенерцияның Ұйымдастыру комитеті Форум делегаттарына ... ... ... ... ... ... ... қызықты,
пайдалы және пайымды ақпараттармен таныстырғаны үшін, ғылыми
жаңалықтарымен, графикасымен, сызбаларымен, көрнекі суреттерімен
толықтырылған ... ... пен ... ... ... және
оларды баспаға дайындау талаптарына сай ұсынғаны үшін – секретариатқа
көрсеткен көмегі мен ықпалы үшін ризашылығын білдіреді. Конференцияның
қатысушылары барлық баяндамашылар сөздеріне және ... ... және ... ықыласпен ден қойды. Конференцияға қатысушылардың
баяндамаларын қызу талқылауы, пікірлер мен айтылған тілектер - өткізіліп
отырған шараның пайдалылығы мен маңыздылығын жарқын көрсеткіші, сол ... ... атом ... ... ... ... ... бола
алды.
Ұйымдастыру комитеті Дөңгелек үстелге қатысушылардың бәріне, шараларды
нақты ұйымдастырғаны және тыңғылықты өткізгеніне жылы сөз айтқандарға,
ізеттілігі мен құрметі үшін алғыс білдіргендеріне, шын ... ... ... ... Ұйымдастыру комитеті уран өнеркәсібінің, атом
және сирек металлдық саланың жетекшілерін ... атау ... ... ... 99 ... ... мен
компаниялардың 300-дей делегаттары қатысты: Қазақстаннан – 43; Ресейден –
26; Украинадан – 2; Өзбекстаннан – 2; ... – 5; ...... уран ... және уран ... алу ... ... циклдері технологиялары мен мәселелеріне; геология, қоршаған ортаны
қорғау және өндіріс қауіпсіздігі, атом өнеркәсібі үшін ... ... атом ... мен ... ... ... байланысты
тақырыптар талқыланды. Конференция тақырыбына бірінші рет энергияның
жаңаланатын және балама көздері жөнінен мәселелер кірді. Ядролық және
радиациялық қауіпсіздік, ... уран ... мен атом ... ... кадрлар дайындау және қайта дайындау, сондай-ақ ядролық
индустрияның барлық кешенінің жемісті қызметіне қатысты ... ... ... ... ... сөзталастарда және пікірлер алмасу кезінде
айтылғандар мен ұсыныстар:
- уран ... және уран ... алу ... ядролық отын циклдері
технологиялары мен мәселелеріне; геология, қоршаған ортаны қорғау және
өндіріс қауіпсіздігі, атом өнеркәсібі үшін сирек элементтер шығару; атом
энергетикасы мен ... ... ... ... ... ... бірінші кезекті жұмыстар айқындалды;
- ядролық және радиациялық қауіпсіздіктің аса маңызды мәселелері аталды;
- энергияның ... және ... ... ерекше назар аудару ұсынылды
және келесі конференция жұмысында осы тақырып жөнінен қатысушылар санын
кеңейту;
- уран ... мен атом ... үшін ... кадрлар дайындау
және қайта дайындауға ерекше назар аудару ұсынылды, келесі конференция
жұмысына, ұйымдастыру жарнасын төлеусіз, Қазақстан ЖОО-дарының бейінді
факультеттерінің ... ... ... ... ... ... ... қорғауды ұйымдастыру, құқықтық,
нормативтік және макроэкономикалық жәйттар жөнінен өзекті мәселелері
бойынша баяндамалар болмағаны аталды.
Дөңгелек үстел аяқталарда Қазақстанның Ядролық ... ... ... ... еңбек сіңірген қызметкері» құрмет белгісімен марапаттау
өтті және «Жоғарғы технологиялар ... ЖШС пен ... ... ... ... ... қол қойылды.
Конференция жұмысы қала бойынша экскурсиямен, Алматының қыран өсіру
шаруашылығына барумен аяқталды.
Келесі дәстүрлі - «Уран өнеркәсібінің өзекті мәселелері» атты VIІ
Халықаралық ғылыми-тәжірибелік ... 2012 ... ... ... орын мен ... нақтыланып, кейінірек Қазақстан ядролық форумы
әлеуетті қатысушыларының бәріне хабарланады.
Сұрақтар мен жауаптар
Атом ... ... ... ... атом ... ... ... Осы энергия атомның барлық
бөлшектерін біріктіреді, ал егер ... ... ... онда әлгі ... ... ... екі ... бар:
• Синтез реакциясы;
• Бөліну реакциясы.
Синтез реакциясы кезінде екі атом қосылып, біртұтас атом құрайды.
Атомдардың қосылуы кезінде жылу түрінде орасан зор энергия ... ... ... ... ... өтіп ... синтез реакциясының
нәтижесінде алынады. Ол термоядролық реакция деп аталады. Қазір халықаралық
ғалымдар тобы ... ... ... ... реактор құруда,
ол дүние жүзіндегі тұңғыш термоядролық электр стансасының болашақ үлгісі
болмақ. Екінші әдіс – ... ... ... ... ... ... атомның екіге бөлінуімен түсіндіріледі. Ол атомды атом бөлшектерімен,
мысалы, нейтрондармен (ол атом құрамына кіреді) бомбылағанда жүзеге асады.
Алайда бомбылағанның ... де атом ... ... ... бөлшектеу мүлде мүмкін емес. Дегенмен, уран мен плутоний атомдары
тиісті жағдайларда ыдырайды. Уран түрлерінің бірі – ... (оны ... деп те ... ... ... екі ... ... бір килограмы бір килограмм көмір жанғанда бөлінетін
энергиядан миллион есе көп энергия бөліп шығарады. ... ... ғана ... ... бір ... ... ұшақ ... генератордың жұмысын
қамтамасыз ете алады. Болашақта атом энергиясы адамзат үшін басты энергия
көзі болып қызмет етуі мүмкін.
Атом электр стансасы (АЭС) ... не? Ол ... ... ... ... ... ядролық энергиядан өндіріледі. Сонымен энергияның үш
түрінің өзара бір-біріне айналуы жүзеге асады, яғни ядролық энергия ... жылу – ... ал ... ... электр энергиясына
айналады. Станса тиісті технологиялық қондырғылар орнатылған ғимараттар
кешені болып саналады. АЭС жұмысының қақ ортасында ядролық ... ... ... ... (уран немесе плутоний изотоптары) энергия бөле
отырып бөлшектенетін бақылаудағы тізбекті реакциясы осы реакторда
жүргізіледі. Бөлінген энергия суды жылытумен ... оны буға ... ... бу алып ... ... келтіреді де ол электр өндіре
бастайды. АЭС ешнәрсе жақпайтындықтан кислород шығындамайды, жанғанда пайда
болатын лас өнімдерді ауа ... ... ең ... органикалық
отындар – тас көмір, газ, мұнай және ... да ... ... ... АЭС ... ... үшін аз ғана ядролық отын жеткілікті. Соған
қарамастан стансаның қуаты мықты, ал өндірілетін өнім барынша арзан.
Радиоактивтілік ... ... ... – кей ядролардың зарядталған альфа, бета және
бейтарап гамма бөлшектер ағынын тудыру ... ... ... ... ауыр ... (торий, уран, плутоний) тән. Альфа-
сәулеленудің еніп кетуші қасиеті төмен, бірнеше ... ауа ... ... бет ... өзі оны ... ... Уран бөлінісінің барлық өнімдері,
сондай-ақ кейбір табиғи нуклидтер бета-сәулелену болып табылады. Альфа-
бөлшектерге қарағанда бета-сәулеленудің еніп кетуші қасиеті айтарлықтай
жоғары, оны ... үшін бір ... ауа ... ... ... ... немесе оргәйнек қажет. Гамма-сәулелену – өте қысқа толқынды
электромагнитті ... ... ... еніп ... ... өте ... сіңіру үшін ондаған сантиметр, кейде тіпті тығыз ортаның бірнеше метрі
қажет болады. Гамма-сәулеленуден ауыр материалдар (мысалы, қорғасын) тиімді
қорған бола ... ... ... ... не және ол ... ... мөлшері» деген терминнің радиациялық физика мен медицинадағы
қолданысы бірдей ... ... ... ... яғни ... алыс ... ... мөлшері сөз болады. Оның бірлігі – зиверт (Зв). 1 Зв –
сәулеленудің айтарлықтай үлкен мөлшері, қалыпты жағдайда адам өзінің бүкіл
өмірінде ... одан бес есе аз ... ... оның ... қолданылады: миллизиверт (мЗв – 0,001, немесе 10 -3 Зв), микрозиверт
(мкЗв – 0,000001, немесе 10-6 Зв). Әрекет ету уақытына жатқызылған ... ... деп ... ... ... пәлен микрозиверт). Мөлшер
қуаты маңызды көрсеткіш саналады: қаншалықты доза көп және сәулелену уақыты
аз болса, жаман зардаптардың ... да ... ... ... ... біз радиацияның ықпалына түсеміз бе?
Әрине. Адам баласы анық бір дозаны ... ... ... ... ... ... ... ғарыштық сәулелену,
жанартаулар қызметі, тау жыныстарының, топырақтың, құрылыс материалдарының
радиосәулеленуі жатады. Адам организмі құрамында ішкі табиғи
радиоактивтілік бар, ... өмір сүру ... ... ... ... ... заттар мен сүйек талшықтарындағы кейбір
радиоизотоптардың қыртыстары есебінен жинақталады. Радиация көздерінің
басқа топтарын адам өзі жасап алған. Бұған рентгендиагностикасы мен
флюорографияны, ядролық жарылыстардың ... ... ... ... ... үшін ... ... шегі қандай?
Сәулеленудің шегін БҰҰ басшылығында жұмыс істейтін радиологиялық қорғаныс
жөніндегі халықаралық комиссия белгілейді. Шегіне ... ... ... ... қамтиды. Тұрғындар үшін жасанды
көздерден түсетін мөлшердің ең жоғары шегі жылына 5мЗв тең. Кәсіпорын
қызметкерлері үшін кәсіби ... ... ... ... жылына 50 мЗв
құрайды. Көрсетілген бұл мөлшерлерде табиғи көздерден және ... ... ... ... үшін ... радиация зиянды?
Табиғи фоннан асып түсетін кез келген сәулеленуді қауіпті деп қарастырған
дұрыс. Дерліктей барлық жеткілікті энергетикалық қуатқа ие радиация белгілі
бір жағдайда ... ... ... ... ... ... сәулелену адам
организмін зақымдауы мүмкін, өйткені ионизация үдерісі ... ... ... ... кірісетін жоғарыреактивті химиялық
әралуандықты (радикалдар) туындатады.
Атом стансалары қызметкерлері сәулеленудің қандай мөлшерін алады?
Атом және энергетика салаларының қызметкерлерінің қауіпсіздік талаптарын
сақтағанда қабылдайтын мөлшері ... ... ... ... ... ... істеу жағдайындағы АЭС қызметкерлері үшін рұқсат етілген
сәулелену (дене тұтастай сәулеленгенде) мөлшері жылына 50 мЗв.
АЭС-ке жақын маңдағы тұрғындар үшін ... ... бар ... ... ... ... АЭС орналасқан аумақты көп жылғы бақылау
нәтижесі көрсеткеніндей, атом энергия көзін тиісті пайдалағанда табиғи
радиациялық фонда ешқандай өзгеріс ... АЭС ... ... ... үшін ... техногендік доза 0,01 мЗв-тен аспайды (жалпы
фондық мөлшерден 350 ... аз). ... аз ... ... ... ... ... олар табиғи фонның табиғи тербелісінен де, өлшеу
аспаптарының мүмкіндіктерінен де өте ... ... ... ... ... үшін ... ... шегі жылына 5 мЗв тең.
Көмірмен, газбен жұмыс істейтін ЖЭО және атом ... ... ... заттардың айырмасы неде?
АЭС-тен шығарылатын радиациялық заттар дәл сондай қуаттағы көмір
стансасынан шығарылатын заттардан 500 есе аз. ... ... ... ... – торий, уранның ұзақ жасайтын екі изотобы, олардың
ыдырауынан пайда ... ... ... ... ... және ... калийдың ұзақ жасайтын радиоактивті изотобы – калий-40 ... ... ... ... олар ... қоршаған ортаға өтеді. Шамамен
осынша мөлшердегі шығарындылар көміртегін жағу есебінен газбен жұмыс
істейтін стансаларда да болады. Оған қоса, 13 вагон көмір ... ... күл ... күл ... жұмыс істейтін стансаның төңірегіндегі
экологиялық ахуалды айтарлықтай қиындатады. Тұтастай алғанда, ... ... ... ... ... ... салыстырғанда 20 есе
жоғары (дегенмен, екі жағдайда да бұл әсер ... ... ... әлденеше
есе аз).
Атом энергиясының басқа қандай экологиялық артықшылықтары бар?
Артықшылықтар аз емес, ал солардың ... ең ...... өндіру
барысында кислородтың жағылмауы, сондай-ақ ауаға шығарылатын уытты және
булы заттардың болмауы. Кез ... ... ... ... салдарынан
туындайтын кері әсер етуші клиникалық, санитарлық-гигиеналық және
экологиялық зардаптардың жиынтығы әлгі зардаптарды жоюға жұмсалатын
шығынның деңгейімен анықталатын сол технологияның «сыртқы ... ... ... ... ... түрлі
энергиятехнологиялардың «сыртқы бағасы» мына көлемде бағалануы мүмкін
(сағатына евроцент/кВт): ... – 15; ... – 4,5; газ – 3; атом ... ... тізбекті реакцияны реттеу қалай атқарылады?
Тізбекті реакцияны реттеу ... ... ... сіңіретін бор мен
кадмийден жасалған өзекті батыру жолымен жүзеге асырылады. Өзекті төмен
түсіре және жоғары көтере отырып реактордың ... ... ... ... ... оны ... барысында қалай қамтамасыз етіледі?
АЭС қауіпсіздігі бәрінен бұрын, радиоактивті шығарындылардан ... ... ... Плутоний да, уран да радиациялық
белсенділікке ие, яғни адам және қоршаған орта үшін қауіпті радиация
таратады. Адамдардың ядролық ... ... ... көбі ... ... ... қауіпсіздіктің барлық нормалары сақталғанда
радиация реактор ішінде сенімді ... ... қала ... Қазіргі
заманғы АЭС-терде ядролық материалдардың тарау жолына тосқауыл болатын төрт
деңгейлі кедергі бар: отын таблеткасының өзі, жылу ... ... ... қабығы, реактор қорабы (бірінші контур) және бірінші
контурдың барлық құрал-жабдықтарын радиоактивті ... ... ... ... ... (контейнмент) бетоннан берік құйылған
сырт қабаты. Контейнмет құрылмасы сыртқы ықпалдардың барлық түріне:
жерсілкінісі, құйын, дауыл, құм дауылдары, әуедегі ... ... ... ... ... да ... беруге қабілетті. Сол сияқты басқару және
қорғаныс жүйесі (БҚЖ) де қарастырылған, ол ядролық реакцияны толық
тоқтатуға дейін басқара біледі. ... ... ... ... ... ... бақылау-өткізу пунктерімен және қорғаныстың басқа
элементтерімен жабдықталған.
АЭС немесе ЖЭС қайсысы үнемді?
Бөлінетін 100 гр. уран 400 ... ... ... Оған ... ... ... отын құрамдас бөлігі ең аз мөлшерде. Атом
энергетикасы ... ... ... жол ... Егер газ ... үш
есеге қымбаттаса, ол автоматты түрде ЖЭС тарифын үш есеге өсіруге әкеп
соқтырады. Ал егер уран бағасы үш есеге өсер болса, онда АЭС ... ... ең көп ... 5-6 ... ғана ... ... қатар, атом энергия көздері ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... себебі, АЭС-ты пайдалану мерзімі
орта есеппен 60 жылға тең.
Қазір әлемде қанша атом стансасы ... ... ... ... ... ... бойынша, 2007 жылғы жаздың
соңына таман дүние жүзінде 438 ядролық реактор жұмыс істеген. Бүгінде
дамыған елдерден АҚШ, Франция, ... ... ... ... Канада,
Ұлыбритания және басқа елдер атом электр стансаларының энергиясын тұтынады.
Қазіргі кезде атом энергетикасы ... ... 6 ... ... (5 ... ... (3 ... барынша қарқынмен дамып келеді. Жаңа
энергоблоктар сондай-ақ АҚШ, Канада, Жапония, Иран, Финляндия және басқа
елдерде салынуда. Польша, ... ... ... тағы ... ... атом
энергетикасын дамыту ниеттері барын мәлімдеді. Дүние жүзілік ядролық
қауымдастықтың мәліметтерінше, 2009 жылғы наурыздың басында әлемде 436
ядролық ... ... ... ... 43 ... ... құрылып жатты, тағы
108 реактор жобалық дайындық кезеңінде болды, 266 жоба қарастырылып жатты.
Демек, дүние жүзінде жаңадан ... 417 ... ... ... атом стансасын пайдалану тәжірибесі болды ма?
Иә, Қазақстанда атом стансасын пайдалану тәжірибесі бар. Әлемдегі алғашқы
жылдам ... ... БН-350 ... ... ... 25 жыл ... жұмыс істеді. Осы реакторды пайдаланған атомшы-мамандар қазір МАГАТЭ
бақылуымен оны қолданыстан шығару ісімен шұғылдануда. Оған қоса, елімізде
ғылыми мақсатта үш ядролық ... ... ... жұмыс жүргізілуде.
Ақтау қаласына жаңа энергия көзі не үшін керек?
Қазақстан Республикасындағы қуат балансы мен аймақтарды дамыту болашағына
қолданыстан шығарылатын энергетикалық қуаттардың ... ... ... жүргізілген талдау нәтижесінде Маңғыстау облысында жаңа энергия
көзін салу қажет деп табылды. Бүгінде Маңғыстау өңірін энергиямен қамтып
отырған бірден-бір қуат көзі ... ... ... істейтін үш жылу-электр
орталығы (ЖЭО) бар МАЭК-Қазатомөнеркәсіп саналады. 2015-2016 жылдарға қарай
ЖЭО-1 және ЖЭО-2 ... ... ... ... ... ... керек. Сонда аймақты энергиямен қамту үшін тек ... ал оның ... ... ҚР ... және ... ресурстар
министрлігінің энергия балансына сәйкес, Маңғыстау облысында энергия
тұтынудың ... ... ... ету үшін 2030 ... дейін қуаты
900 МВт төңірегіндегі жаңадан ірі базалық қуат көзін ... 2015 ... оның ... ... ... ... желілік құрылыстарымен
қоса іске қосу қажет. Қолданыстан шығатын қуаттарды алмастыруды, сондай-ақ
оларды арттыруды қамтамасыз ету бойынша ... ... 2016 ... ... ... ... ... сезіле бастайды, мұның өзі
Ақтау өңірі ғана емес, бүкіл Маңғышлақ түбегі тұрмыс-тіршілігінің барлық
аспектілеріне теріс әсер ететін болады. ... ... ... бара ... ... ... және электр энергиясына деген өскелең сұранысты
қанағаттандыратын жаңа қуат көзі ... ... ... ... ... үшін бұл ... ... қолға алған абзал.
Ақтауда қандай энергиялық қондырғыны орнатқан тиімді?
Ең арзан энергияны ашық көмір кен орындарына жақын орналасқан көмірмен
жұмыс ... ... ... ... ... ... ... мың
шақырымдық қашықтықта мұндай кен орындары жоқ. Қуат тасымалдағыштың тағы
бір түрі саналатын газ бұрын іргеде орналасқан Жаңаөзендегі кен ... ... Сол ... газ бағасын рынок қалыптастырмастан, саланың
сұранысына қарай әкімшілік жолымен белгіленетін.
Ал қазіргі жағдай мүлде басқаша, газ бағасын кен орнының қожайыны
анықтайтындықтан оны басқа ... ... ... энергия қондырғы
иелеріне арзандау сат деп талап ете алмайсың. Газ Ақтауға жүздеген
шақырымдағы Теңіз кен ... ... оның ... егер қазір газ
қожайындары оны басқа тұтынушыларға сатқанда көретін пайдаға қызықпай
отырғанымен, бұл жомарттық ұзаққа созылмауы мүмкін, сонда Ақтаудағы энергия
бағасы бірден 4 ... одан да көп ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтердің бағасы артып, оларды бәсекеге қабілетсіз
етеді де, нәтижеде жұмыссыздық басталады. Уран отынының бағасындағы
артықшылықтарды бағалау үшін уран отыны өндірісін ... уран мен ... ... ... ... көрсек те
жеткілікті: 1 грамм уран-235-тегі энергия 4 тонна көмірдегімен барабар,
Демек, уран ... ... ... ... ... ... өндірілетін энергияның өзіндік құны көмір стансасындағыдан
әлдеқайда арзан. Экономикалық ... ... да, ... ... істейтін ЖЭО-мен салыстырғанда атом стансасының рентабельділігі
жоғары.
Неліктен ресейлік ВБЭР-300 жобасы ... ... 300 МВт ... ... ... ... жоқ. Мұндай реакторлар
шағын және орта қуаттағы реакторлар тобына жатады. «Westinghouse», «Areva»,
«General Eleсtric» сияқты алып шетелдік компаниялар қуаты 1000 МВт-тық
реакторлар шығарады. Ал ... ... ... 300 ... ... үлкен
қуаттағы реакторлар экономикалық тұрғыдан мақсатқа лайық емес. Қазақстан
реакторды қайта жүктеу кезінде 1000 МВт-ты резервке қоя алмайды. Мұндай
қуатты жергілікті ... ... ... ... ал басқасы бізде жоқ.
Сол себепті, Ресеймен біргелікте блок ... кеме ... ... ... ... ... қабылданды. Аталмыш реактор әлемдегі ең
жоғары саналатын «3+» халықаралық қауіпсіздік класына ие. Ол ... ... ... ... ... 100 ... ... ВБЭР-300
реакторының құрылмалық сенімділігі КСРО, кейін Ресей әскери-теңіз флотының
суасты кемелеріндегі 6 мың ... ... атом ... ... ... ... межеленген?
Станса 60 жыл жұмыс істеуге межеленген. Алғашында ... ... ... 40 жыл бойы ... болады деп болжанған. Қазіргі таңда
«өмір уақыттарын басқару» жөніндегі ... ... ... ... ... ету мерзімі АҚШ-та 40-60 жылды құраса, Жапонияда
ол 40-70 жылға жетеді. Қауіпсіздігі жоғары, Ресей, АҚШ, ... ... ... жаңа ... реакторлық қондырғылардың жобалық
пайдалану мерзімі 50-60 жылды құрайды.
Ақтауда ВБЭР-300 салынуы нәтижесінде жаңадан қанша жұмыс орны ... ... салу ... ... ... саны 3000 ... ал ... шегі – 4000 адам. Станса пайдаланылатын
уақыттағы өнеркәсіптік-өндірістік қызметкерлердің жалпы саны 1165 адамды
құрайды. Бұл атом стансасын ... және ... ... ... ... ... саны.
Қалдықтар қалай пайдаланылатын болады және олар қайда сақталады? Істен
шыққан ядролық отын ... ... ... ... ... ... ... қайта
өңдеу үшін қажетті жабдықтармен жабдықталған арнайы қорап қарастырылған.
Радиоактивті қалдықтар арнайы қайта өңдеуден (жағу, нығыздау, қатайту,
цементтеу) соң, АЭС жұмыс ... ... ... ... ... сақталатын
200 литрлік бөшкелерге салынады. Кейін бұл бөшкелер тұрақты сақтау үшін
аймақтық қоймаларға жөнелтіледі. Істен шыққан ядролық отын Байкал-1 сақтау
орнына жеткізілетін ... ... ... су Каспийге төгіле ме?
Жоқ, төгілмейді. Оған үстіне, 20 жыл бойы БН-350 қондырғысында ... суы ... ... ... ... құйылып отырған сол судың
тазалығы соншалықты, бұл аймақ қазір қорық құрамында. Осы аймақта балықтар
да ... ... жүр. ... су ... ... ... ... «Намаоко»
АЭС-індегі су төгетін каналда елдің айтулы мейрамханаларының ас мәзірі үшін
теңіз айдарларын ... бола ... ... ... ... ... сақтау үшін қандай
шаралар қарастырылған?
Қорап төзімділігі жоғары және ... ... ... ... ... мүмкін емес. Болат, қорап бекіту – бәрі жүз ... ... ... ... ... болдырмау мақсатында жапсарласқан
жіктері екі әдіспен – ультрадыбыстық және радиографикалық әдістермен
зерттеледі. іледі. Материалдың ... мен ... ... ... ... және оны ... ... әлсін-әлсін гидравликалық сынақтар
өткізіліп тұрады. Сондай-ақ реактор қорабының механикалық қасиеттеріне үлгі-
куәларда талдау жүргізіліп, пайдалану барысында да мезгіл-мезгілімен қорап
бақылауда болады. Реактор қорабына ... ... ... оны пайдалану
барысында тұрақты түрде жүргізіліп отырылады.
ВБЭР-300 реакторлық қондырғысының 1-контурынан 2-ншісіне жылу ... ... ... ... ... 2-нші ... жылу беру радиоактивті
өнімдердің екінші контурға түсуіне жол ... ... ... ... ... жақпайтын энергия көзі болуы мүмкін бе?
Әлемде энергияның жаңарып тұратын көздері де (күн, жел, су энергиялары)
бар. ... сол, олар әлі ... ... және өнеркәсіптік ауқымда
тұрақты ток өндіруге қабілетсіз, сондықтан электр энергиясының базалық көзі
бола алмайды. Маңғыстауда гидроэлектр стансасын салатын ағынды су жоқ. ... ... ... параметрлері жөнінен тұрақты энергия алу үшін
тек шағын ... ... ... қоры ... қуат ... ... ... тек жанатын органикалық және бөлінетін ядролық
материалдар ғана жатады.
Атом стансасын кім ... атом ... салу ... ... ... ... Федерациясының «Атомқұрылысэкспорт» компаниясы
шұғылданатын болады. «Атомқұрылысэкспорт» өз елінен сырт жерде бір уақытта
5 энергоблок салып жатқан әлемдегі жалғыз ... ... ... АЭС-ның екі энергоблогын пайдалануға тапсырғаннан компания
Үндістандағы «Куданкулам» АЭС-ін, Ирандағы «Бушер» АЭС-ін және Болгариядағы
«Белене» АЭС-ін салу ... өз ... ... ... болашақта
ресейлік жоба негізінде салынған Қытайдағы Тяньван АЭС-ның екінші кезегі (3-
інші, 4-інші энергоблоктар) құрылысын бастау туралы «Атомқұрылысэкспорт»
ЖАҚ мен JNPC арасындағы келісімге қол қою ... ... ... уақытта Үндістан, Венгрия, Белорусь, Орталық және
Оңтүстік-Шығыс Азия, Балтық бойы ... жаңа ... ... ... бар. ... компания Қазақстанның атом энергетикасы саласын
жасауда сенімді серіктес боларына ешқандай күмән жоқ.
Атом стансасында ... ... ... болады?
Атом стансасын салу және пайдалануға қатысатын адамдар жоғары жауапкершілік
пен кәсіби біліктілікке ие ... ... ... атом ... ... осы ... еңбек ететін адамдардың айрықша мінез-құлық кодексін
дайындап шықты. Соған сәйкес ... ... ... бастап
басшысына дейінгі барлық деңгейдегі атқарушылардың қызметін бағалаудың
басты басымдылықтары мен өлшемдері қауіпсіздік болып саналады. «Қауіпсіздік
мәдениеті» деп аталып, халықаралық нормалар мен ... ... ... атом ... және ... ... кәсіби дайындау мен
сапа бақылауының көп сатылы жүйесі арқылы ... ... ... энергетикасын дамыту туралы шешім қабылданғандықтан, бұл жүйені ... де ... тура ... ... ... ... ... отырып «Қазатомөнеркәсіп» ұлттық
атом компаниясы игілікті қоршаған ортаны ... және ... ... ... бойынша қоғам алдындағы жауапкершілігін жете сезінеді.
Қызметкерлердң қауіпсіз еңбек жағдайын қамтамасыз ету, компания
қызметкерлері мен компания жұмыс жүргізетін ... ... ... ... қоршаған ортаға мүмкін болған радиологиялық және химиялық
әсерді болдырмау Қазатомөнеркәсіптің басым міндеттері болып табылады.
Еңбекті және қоршаған ортаны ... ... ... ... ... көздейді:
өндірістік қызметті Қазақстан Республикасында қолданылатын экологиялық
заңдылықтар және басқа да нормативті талаптарға сәйкес жүзеге асыру;
кәсіпорын қызметкерлері мен ... ... ... ету;
өндірістік қызметтің кәсіпорын қызметкерлері мен қоршаған ортаға ықпалын
мейлінше азайту;
еңбек жағдайын үздіксіз ... және ... ... ... орта
жағдайына әсерін кеміту;
өндірістік апаттар мен экологиялық тәуекелдерді алдын-ала сақтандыру;
табиғи ... ... ... және ... қауіпсіздік қағидаларын ескере отырып
қолданыстағы технологияларды ұдайы жетілдіру және жаңаларын енгізу;
еңбекті және қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік өкілетті
ұйымдар мен ... ... ... өзара іс-қимылдар жасау;
еңбек жағдайы, қызметкерлер мен тұрғындардың радиациялық қауіпсіздігі және
оның қоршаған ортаға мүмкін болған әсері туралы тұрғындарды хабардар ету.
Осы ... қол ... үшін ... ... түрде әдістемелік
басшылық жасап, ядролық, радиациялық және техникалық қауіпсіздікке, сондай-
ақ «Қазаитомөнеркәсіп» ... ... ... пен ... ... ... талдау жүргізеді.
Қазатомөнеркәсіптің барлық құрылымдық бөлімшелерінде еңбекті және қоршаған
ортаны қорғау қызметі жұмыс істеп тұр.
Кәсіпорындар жыл сайын ... ... ... ... ... ... ... келісе жүргізеді. Өндірістік нысандардың аттестациясы
да уақтылы өткізіліп тұрады.
Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... өндірістік экологиялық және радиациялық бақылау тұрақты түрде
жүргізіледі. Бұл жұмыстарды өндірістік ... және ... ... ... ... параметрлерге білікті өлшемдер
жүргізу үшін сараптау, дозиметрлік және радиометрлік аппараттармен
жабдықталған экологиялық және дозиметрлік қызметтер жүзеге асырады.
Қазатомөнеркәсіптің барлық кәсіпорындарында ... ... ... ... ... ... ... апат
зардаптарын жою үшін аттестацияланған арнайы бөлімшелер құрылған, олардың
қатарында компанияның бас кеңсесімен және ҚР Төтенше жайдайлар ... ... ... шыға ... ... қызмет те бар.
Кәсіпорындарда еңбекті және қоршаған ортаны қорғауды басқару жүйесін ұдайы
жетілдіру және ... ... ... ... және
қызметкерлердің денсаулығы менеджментінің озық халықаралық тәжірибесін
енгізу жұмыстары қатар атқарылады. Қазатомөнеркәсіптің он бес кәсіпорны
халықаралық ISO -14001 және OHSAS- 18001 ... ... ... пен ... ... ...... қызметінің жемісті
болуының басты кепілі.
Әлеуметтік жауапкершілік
Әлеуметтік сала, уран өндіруші аймақтарды ... ... ... бірі ... ... Сол ... 2004 жылы мамандандырылған
«Қазатомөнеркәсіп-Демеу» әлеуметтік компаниясы құрылды.
Басты міндеттері – әлеуметтік инфрақұрылымды қалпына келтіру және
өркендету, мамандар дайындау, денсаулық сақтау, шағын және орта ... пен ... ... және ... ... ... көркейту және
көгалдандыру.
Қазатомөнеркәсіптің шетелдік әріптестермен, атап айтқанда, Франция,
Жапония, Ресей және басқа да елдердің компаниялары қатысуымен құрған
Жарғылық қор аталмыш әлеуметтік компанияның басты ... көзі ... ... ... ... ... жер ... пайдалану келісім-
шартында көрсетілген міндетті әлеуметтік төлемдер басқа ерікті жарналар.
Өзінің төрт ... ... ... ... ... және ... ... 11 елді мекенінде жалпы сомасы 9,9
млрд. теңгеден асатын жобаларды жүзеге асырды: үлкен автомобиль көпірі, 500
шақырымдық автомобиль жолы ... 40 ... ... жол ... елді
мекендердің жолдары қалпына келтірілді; бірнеше дәрігерлік-санитарлық
бөлімдер мен фельдшерлік-акушерлік пункттер салынып, заманауи ... ... ... ... ... ... ... саны
бес балабақша жаңадан салынып, кейбірі қайта жаңартылды. Нақтырақ айтқанда,
балдырғандар үшін бассейндер, қазіргі заманғы ойын бөлмелері қарастырылып,
олардың әрқайсысы жас ... сай ... ... ... Оңтүстік Қазақстан мен Қызылорда облыстарында бұрын-соңды
болмаған. Сол сияқты, жаңадан құрылғаны және қайта жаңартылғаны бар жалпы
білім беретін 6 орта мектепте компьютерлік және ... ... ... ... мен ... кабинеттері жұмыс істеп тұр.
Қазатомөнеркәсіп шағын және орта бизнестегі ондаған кәсіпорындардың
ашылуына септігін тигізіп, олар ауыл адамдары үшін қосымша жұмыс орындарын
ашып қана ... ... ... ... жолында қызмет етуде;
мұғалімдер мен дәрігерлердің біліктілігін арттыру бойынша да ауқымды
бағдарлама басшылыққа алынған; балалар мен жасөспірімдердің бос уақыттарын
тиімді ... ... де ... ... ... ... Қазақстан және
Қызылорда облыстарының кенттерінде салынған үш мәдени-спорт орталықта
тұрғындарға тегін қызмет көрсететін бай кітапханасы, ... және ... ойын ... ... Аталмыш орталықтардағы 53 үйірме мен
спорт секцияларына 1300 балдырған тұрақты түрде ... ... ... ... мен ... ... озық аудио-бейне аппараттары орнатылған.
Жүзеге асырылған жобалар – Қазатомөнеркәсіптің компанияны дамыту
стратегиясының ажырамас бөлшегі саналатын бизнестің әлеуметтік
жауапкершілігі ұстанымдарына адалдығының ... ... ... ... отандық экономиканың ту ұстаушысы ретінде азаматтардың өмір
сапасын жақсарту бағытында өз алдына қойған міндеттемелерді алдағы ... ... ... әзір. Атом саласының өркендеуімен бірге адамзат
әлеуетіне салынған қаржы да еліміздің игілігіне қызмет ете бермек.
Геотехнология
«Геотехнология» ... ... ... ... ААҚ ... ... ... (ОҒЗЗ) негізінде 2002 жылы
құрылған.
Құрылтайшылары: «Қарабалта Таукен комбинаты» ААҚ («КТКК» ААҚ, Қырғызстан),
«Қазатомөнеркәсіп» Ұлттық атом компаниясы ... ҰАК» ... ... ... ... ... ... Басқару Жүйесінің
кәсіпорындарында халықаралық стандарттарға сәйкес орта техникалық
қызметкерлерге тұрақты жұмыс істейтін оқуды, қажетті барлық ... ... ... және ... ... табылады. Оқыту Қарабалта
қаласы («Геотехнология» АОӘО-ның оқу базасы мен өндірістік жайларында және
«ҚТКК» ААҚ ОҒЗЗ-да), және сондай-ақ ... қол ... ... ... ... ... орындарында) жүзеге асырылады.
Оқыту
«Геотехнология» АОӘО-да бар Қырғыз Республикасы Білім және мәдениет
министрлігінің АШ № 878, АШ № 675 лицензиялар, Қырғыз Республикасы ... ... ... ... жанындағы Өнеркәсіп қауіпсіздігін
бақылау және таукен бақылау жөніндегі Мемлекеттік инспекциясының № 01-03/1-
557 арнайы рұқсаты, ... ... ... ... және ... қорғау саласындағы Қырғыз Республикасы мен Қазақстан Республикасының
Үкіметаралық ... мына ... ... ... және біліктілігін көтеруге құқық береді:
• физика-химиялық әдістермен талдау лаборанттары;
... ... ... ЖҰС полигондарының оператор геотехнологтары;
• төтелдерді жөндеу операторлары;
• төтелдерді геофизикалық зерттеу операторлары;
• аффинаждау өндірісінің аппаратшылары;
• бағалы металдар өндірісінің аппаратшылары;
• бағалы ... ... мен ... ... оқыту үшін, көрсетілген мамандықтар бойынша лекциялар мен
көрсетіп-үлестіретін қағаз және электрондық жеткізгіштерді (плакаттар,
кестелер, суреттер, нобайлар) қоса, оқу-әдістемелік материал дайындалды.
Геотехнология» ... оқу ... ... ... Сапа ... Халықаралық және Мемлекеттік стандарттар талаптарының
негіздері;
• өндірістік процесстер негіздері;
• жалпы химия негіздері;
• аналитикалық химия негіздері;
• ЖҰС технологиясының ... ... ЖҰС ... ... уран кен орнының геологиясы мен гидрогеологиясы
негіздері;
• ЖҰС әдісін қолданудың басты шарттары;
• ЖҰС кезінде қолданылатын өңдеу жүйесі;
• геотехнологиялық шамалар ... ЖҰС ... ... зерттеудің геофизикалық әдістері;
• ЖҰС технологиялық ерітінділерінің сипаты;
• уранды тауарлық регенераттардан бөлу тәсілдері;
• уран қойыртпаларын ... ... ... алу және ... уран және ... шикізатты өңдеу кезінде қолданатын талдаудың негізгі
әдістері;
• технологиялық процестерді ... және ... ... ... ... ... ... қорғау шаралары;
• компьютермен қолданушының курсы;
• тәжірибелік жұмыстарды орындау.
Тапсырыс берілген мамандықтардың ... үшін ... ... ... курс ... ... бойынша тәжірибе, бақылау және реферат жұмыстарын
орындау қарастырылған.
Көрсетілген мамандықтар ... ... ... ... үшін әр мамандық
бойынша, әр нұсқасында 8 ден 12 сұраққа дейін, тестер дайындалған.
Сұрақтарға 3-4 жауаптар берілген, тек олардың біреуі ғана дұрыс. Әр ... ... ... ... ... ... ... орындауды қажет
ететін есептер және қауіпсіздік техникасы бойынша сұрақтар бар. Сапа жүйесі
бойынша тестер бөлек жасалған.
Мамандардың 'Геотехнология' АОӘО-да ... ... ... ... бірлесіп орындарда қортынды тестілеу өткізіліп, оның қортындысы
бойынша атаулы сертификаттар беріледі.
«Геотехнология» АОӘО-ның білім беру ... ... ету үшін ... Геология және минералдық ресурстар жөніндегі Мемлекеттік агенттігінің
(Қырғыз Республикасы), «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК (Қазақстан Республикасы),
Томск политехникалық университеті (Ресей Федерациясы) және басқа ... ... ... ... ... Орта ... Ресей Федерациясындағы және Қытайдағы уран, алтын және
басқа злементтердің кен орындары, жерасты ұңғылап сілтілендіру
технологиясы, уранды, ... және ... ... ... өңдеу жөніндегі мәліметтер бар «ҚТКК» ААҚ ОҒЗЗ-ның бай
мұрағат материалдары пайдаланылады.
«Геотехнология» АОӘО-да техникалық әдебиетінің ... ... 30 ... ... ... қызметкерлер әдебиетпен жұмыс істеу үшін оқу залы бар үлкен
техникалық кітапханасы бар. Кітапханада бір мезгілде 10-15 адам ... ... ... ... үшін жеке ... ... принтерлер бар.
Кітапханада керек кітапты тез табуға көмектесетін каталогтар жұмыс ... ... ... ... оқытумен қатар мынаны іске асырады:
Істеп тұрған және ... ... ЖҰС ... басшыларына физика-
химиялық зертханаларда, қайта өңдеу қондырғыларында (УППР) мен ЖҰС
полигондарында жұмысты ұйымдастыру, таукен ... ... оның ... кіші және орта ... ... ... семинарлар, лекциялар мен өткізу және «дөңгелек стол»
ұйымдастыру арқылы, сондай-ақ әртүрлі технологиялық зерттеулер ұйымдастыру
мен жүргізуді, барлық қажетті басқару құжаттарымен қоса, Сапаны ... ... ... (ИСО 9000) ... мәселелері жөнінде
консультациялық көмек көрсетеді;
Өндірістік процестерді жүргізу үшін әдістемелік әдебиет дайындау:
• қажетті құжаттар тізімі;
• әкімшілік ... мен ... оның ... сапа ... ... ... туралы ереже;
• әр жұмыс орнында қауіпсіздік техникасы ... ... ... ... нысаны;
• әр жұмыс орнында процестерді жүргізу бойынша жұмысшы нұсқамалары;
• қысқаша ... ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін технологиялық регламенттерді дайындау;
Қажет болған тақырып бойынша әдебиеттік шолу, рефераттар шығару, патенттік
ақпарат іріктеу;
Жұмыс істеп тұрған өндірістердің технологиялық көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... ... ... берумен;
Ғылыми-өндірістік есептерді ресмилеуге көмек көрсету;
Сапа бойынша жаңа халықаралық стандарттарға сәйкес ... және ... үшін ... ... жөнінде қызмет
көрсету.
Толық ЯОЦ құру
Қазіргі кезде әлемдік атом энергетикасы ерекше кезеңді бастан кешуде. Атом
энергетикасы бойынша халықаралық агенттік болжамына сәйкес, ... ... ... ... ... ... екі есеге дейін артпақ. Дәстүрлі энергия
көздері – мұнай, көмір және газ адамзаттың энергияға деген ... ... ... экологиялық ахуалдың күн санап нашарлауын
ескерсек, атом электр стансасының тиімділігін түсінеміз. Ал органикалық
энергия көздерінен жұрдай елдер үшін, атом энергетикасын ... ... ... ... жол. ... тасымалдау әдісі аса қарапайым, оның
үстіне ураннан ... ... ... ... ... мен ... 4-6 есе арзан түседі.
ХХІ ғасырда уран жаһандық экономиканың стратегиялық өніміне айналды.
Бүгінде өндірілетін әлемдік электр энергиясының 15% ... ... ... ... ... ... 2009 жылғы наурыздың басында
әлемде 436 ядролық реактор жұмыс істеп тұрды, 43 реактор жаңадан құрылып
жатты, тағы 108 реактор жобалық дайындық кезеңінде ... 266 ... ... ... ... ... ... жалпы 417 реактор
салынатын болады.
Қарқындап келе жатқан әлемдік ... ... ... алу ... атом
энергетикасын дамыту қажеттілігі бүгінгі күні тайға таңба басқандай анық
жәйт. Осыған орай, жеткілікті мөлшерде жаңа ... АЭС салу және ... ... ... ... ... ету заманымыздың өзекті мәселесі
болып табылады.
Әлемдік атом энергетикасын дамыту және қалыптастыру мерзімдерін нақпа-нақ
белгілеу жалпы әлемдік мақсат – атом ... ... ... ... энергия тапшылығын қақпайлауға септігін тигізеді.
Қазатомөнеркәсіп әлем елдеріне ... атом ... ... бірлесу тұжырымдамасын пайдалануды ұсынып отыр. Төніп келе
жатқан табиғи уран ... ... ... мен ... ... отын
құрамаларын шығару және қауіпсіз әрі сенімді атом стансаларын салу бір
елдің күшімен ... ... ... ... ... ... ... айналымының тізбектерін дамыту мәселелерін кеңейтілген
халықаралық бірлестік құру арқылы шешу керек.
Энергиямен қамтамасыз етудің осы бір тұжырымдамасына сүйене отырып,
Қазатомөнеркәсіп 2005 ... ... ... ... ... құру ... ... іске асырып келеді. Ол стратегияға
сәулеленген отынды қайта өңдеу және радиоактивті қалдықтарды орналастырудан
өзге ядролық-отын айналымының барлық тізбектері кіріктірілген.
Жасыл: Қазатомөнеркәсіп жүзеге асырған ... ... ... ... ... компанияны дамыту стартегиясын жүргізу нәтижесінде
қол жеткізілген ЯОА тізбектері;
Қызыл: құрылысы жоспарда жоқ өндірістер.
Қазақстанда бұрыннан бар ... ... ... ... ... ... ... болы. Кеңес Одағы кезінде Қазақстанның уран
өнеркәсібі күрделі бірегей құрылымның бір тармағ ғана ... Ол ... ... деп ... ядролық әскери-өнеркәсіптік кешен
қарамағына енген. КСРО ыдыраған соң, Қазақстанда ... ... ... ... ғана қалды: табиғи уран өндірісі және
отын таблеткаларын шығару.
Әлемдік атом ... ... ... ... байыту
және отын құрамасы өндірістерін құруға қатысты келісімдерге қол қойя
отырып, 2008 жылы Қазатомөнеркәсіп трансұлттық тігінен-интеграцияланған
компания құру ... ... ... күні ... ... ... ... қол жеткізілген
уағдаластықтарды іске асыру бойынша жұмыстар атқаруда:
• Қазақстандағы уран өндірісін дамыту.
• Уран гексафторидінің өндірісін ... Уран ... ... ... Отын таблеткаларын сертификаттау.
Әлемдік ядролық энергетиканың сұранысын қанағаттандыру үшін дайын өнім
(жылу бөлгіш құрамалар) әзірлеу.
ВБЭР-300 атом электрстансасын салу.
Аталған бағдарламаларды іске ... ... ... ... ... ... ... орын алуға, компанияға және ел
бюджетіне қосымша түсім әкелетін мейлінше толық үстеме ... ... ... уран экспортын қамтамасыз етуге ниетті.
Уран өндіру
Әлемдік экономика атом ... ... ... ... дамитыны
бүгінгі күні айдан анық ақиқат. Бірте-бірте көптеген мемлекеттер атом
реакторларының құрылысына қатысты амбициялық жоспарларын жария етуде. Осы
жәйт ... орын ... уран ... деген тапшылықты қанағаттандыру
мәселесін туындатады. Осы үрдісті ескере келе, бірегей табиғи ресурстарды,
қоршаған ортаға залалсыз тиімді технологияларды және ... ... ... ... ... уран ... ... бағытталған - "2003 жылғы 3000 тоннадан, 2010 жылға қарай - 15
мың тоннаға дейін" атты ... ... ... ... аясында Қазақстанда 16 жаңа кеніш іске қосылады деген
жоспар қарастырылған. Нарық талабына сәйкес, алдағы уақытта еліміз ... ... сай ... ... кен ... ... 100 жылдықта заманауи атом энергетикасындағы ядролық отынның
шикізаттық негізі болып қала береді.
Қазақстан Республикасының жер қойнауында әлемдегі ... уран ... ... – бұл ... 1,5 млн. тоннаға тең. Ел аумағындағы
анықталған ондаған уран кен орындарының әрқайсысы қалыптасу және
практикалық маңызы жөнінен әрқалай. Геологиялық ... ... және ... ... ортақтығы оларды мынадай алты уран
кеніші ауданы құрамында алып қарауға мүмкіндік береді: ... ... ... ... ... ... маңы), Кіндіктас-Шиелі-
Бетпақдала (Балқаш маңы) және Іле.
Шу-Сарысу уран кеніші ауданы
Уранның түзілуі ... ... ... ... ... ... қорлар мен ресурстар бүкіл Қазақстан қоры мен ресурстарының 54 %
құрайды. Қазіргі таңда Уанас, Мыңқұдық, Қанжуған және ... ... уран ... ... ұңғымалы шаймалау әдісімен жүргізілуде.
Сырдария уран кеніші ауданы
Уранның түзілуі қабаттың тотығуы зонасындағы аймақтық майданға байланысты.
Аудандағы уран қоры бүкіл Қазақстан ... 20 % ... Уран ... ... ... ... және ... Қарамұрын кен
орындарында жүргізілуде.
Солтүстік Қазақстан уран кеніші ауданы
Ауданның уран кен орындары протерозой және ... ... ... ... ... ... ... Мұндағы уранның жиынтық
қоры бүкіл отандық қордың 17 %-на тең. Қазіргі таңда Шығыс кен орнында уран
шахталық әдіспен алынуда.
Маңғыстау ауданындағы ... ... маңы ... ... балықтар сүйегінің жинақталуынан түзілген
бірегей кен орындарын құрайды. Уран қоры Қазақстан қорының 2 %-на тең.
Қазір мұнда уран ... ... ... маңы ... кен ... негізгі типі – континентальды жанартау кешендеріндегі
эндогенді желілі-штокверлі кен орындары. Басты кен ... ... ... уран қоры ... ... 0,5 % құрайды.
Іле уран кеніші ауданы
Негізгі қорлар қоңыр көмір қатпарларының жоғарғы қабаты тотығуынан түзілген
уран-көмір кен ... ... ... ... ... 6,5 ... Қазіргі таңда уран өндірілмейді.
Инфрақұрылым
2004 жылы Қазақстанда уран өндіру қарқынын арттыру жөніндегі өзінің
бағдарламасын ресми түрде ұсынбай тұрып-ақ, Қазатомөнеркәсіп жаңа ... және ... ... ... ... ... мамандары жасап шыққан жұмыстың дәл кестесі мен желілік ... ... ... ... тез әрі ... ... қосымша адам күшінсіз алға қойылған міндеттерді жүзеге асыруға
мүмкіндік әперді.
Құрылыстың және кеніштерді өнеркәсіптік қолданысқа берудің жоғары қарқынын
бәсеңдетпеу үшін ... ... ... ... ... ... ... жүргізді:
783 шақырымдық электр желісі тартылып, ескілері жаңартылды;
Жақын болашақта тағы 172 ... ... ... іске ... ... ... ... құрылып, жаңартылды;
Жалпы ұзындығы 557 шақырымдық автомобиль жолы салынып, жаңартылды;
Сырдария өзені үстінен 303 метрлік жаңа көпір құрылды;
Арыс өзені үстінен ... жаңа ... ... ... және ... ... ... ауыстырып тиейтін екі база
кеңейтіліп, жұмысы жетілдіріле түсті, ал Жаңақорған және Темір
стансаларында жаңадан ... екі база ... енді ... ... ... ... ... жоспарланған;
Ұзындығы 2,5 шақырымдық темір жол тармағы тартылған жаңа станса салынды;
Жақын болашақта Әппақ ... ... ... ... ... аралықты
жалғайтын ұзындығы 150 шақырымдық темір жол тармағы тартылатын болады;
«СКЗ-U» күкірт қышқылы зауытының құрылысы жоспарланған. Жаңа зауыт Иіркөл,
Заречное, Оңтүстік ... ... ... ... және ... кеніштеріне қажетті мөлшерде күкірт қышқылын жеткізіп бермек.
Жобалық қуатына сәйкес зауыт жылына 500 000 тонна ... ... ... ... ... ... болады. Құрылыс жұмыстарын 2009 жылғы
наурызда қолға алып, 2011 жылдың үшінші тоқсанында зауытты пайдалануға
тапсыру жоспарланған.
Байыту
Уран-235 радиоактивті изотобының шоғырын табиғи уранда ... ... ... отын ... ... ... үшін 3,5-4,5 пайызға
немесе әскери мақсатта қолдану үшін 90 пайызға ...... ... ... ... байыту технологиясы таралуы шектелген технологиялар
қатарына жатады.
2006 жылғы 12 қазанда уран байытатын Қазақстан-Ресей біріккен кәсіпорны
«Уран байыту бойынша ... ... ... үлесі 50 пайызға
(Қазатомөнеркәсіп) 50 пайыз (Техжабдықэкспорт). Қазіргі кезде Ангарск
қаласындағы (Ресей, Иркутск облысы) уран ... ... ... ... негіздемені жасап шығу және келісу кезеңінде тұр. Алғашқы
өнімді алу 2011 жылға межеленген. 5000000 ЕРР жобалық қуатқа шығу 2013 жылы
жүзеге аспақ. Уран ... ... ... ... ... әдіс арқылы байытылатын болады.
2007 жылғы мамыр айында Ресей мен Қазақстан уран байыту бойынша
халықаралық орталық (УБХО) ... ... ... ... мақсат -
ядролық емес мемлекеттерге таратпау режимі тұрғысынан күрделі
технологияларға ұлықсат берместен байытылған уран алуға мүмкіндік беру.
Байытылған уран АЭС үшін ядролық отын ... ... Уран ... ... орталық Ангарскідегі (Ресей, Иркутск облысы) ФГУП
базасында Ангарск электролизді химиялық комбинатын ... Бұл ... ... ... ... ... білдірді.
Бүгінгі таңда уран байыту бойынша халықаралық орталыққа Ресей ... мен ... ... 10%) ғана ... 2008 ... ... қарай
Армения қосылады деп күтілуде. Ресей тарапы оған тағы 10% ... ... ... сондай-ақ Бельгия, Оңтүстік Корея және Канада сияқты елдер де
қызығушылық танытып отыр.
Осынау кәсіпорындардың құрылуы Қазақстан Республикасының ... мен ... ... 2006 ... 25 шілдеде өткен жұмыс
барысындағы кеңесі кезінде «Техжабдықэкспорт» ААҚ, «Атомқұрылысэкспорт» ЖАҚ
және «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ қол қойған меморандумда ескерілген ... бұл ... ... мен ... Республикасы президенттерінің
Атом энергиясын бейбіт мақсатта қолдану саласындағы ынтымақтастық туралы
2006 жылғы 25 қаңтардағы біріккен мәлімдесінде көрсетілген Ресей ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді жүзеге асырудағы алғашқы нақты
қадамдар болып табылады.
Жылу бөлгіш құрамалар
Жылу бөлгіш құрамалар шығару ядролық өндірістің соңғы буыны болып ... ... ... ... (циркалоя) жасалған түтіктерге
салынып, отын өзекшелері әзірленеді, оларды жылу ... ... ... ... АЭС ... пайдалану үшін ЖБЭЛ-ді 200 данадан біріктіріп,
толық отын ... ... ... түрі үшін отын құрамаларын жасау технологиясының 80
пайызы бірдей болып келеді. Ал жұмыстың 20 пайызы нақты бір реактор ... ... ... маусым айында «Қазатомөнеркәсіп» пен француздық «АРЕВА»
компаниялары ядролық отын айналымы саласындағы ... ... ... ... ... ... ... «АРЕВА» компаниясы
«Қазатомөнеркәсіптің» құрамындағы Үлбі металлургия зауытында қуаттылығы
жылына 1200 тонна отын жиынтықтарын шығаратын өндірістің негізін қалауға
техникалық қолдау көрсетеді. Құрылып жатқан біріккен ... ... – 51 %, ... 49%) ... ... өндірісінің ішіне
француздық дизайндағы реакторларға арналған қуаттылығы 400 тонна құрайтын
жеке өндіріс желісі іске қосылады. Бұл құрамаларға отын таблеткаларын
«Қазатомөнеркәсіп» компаниясы жеткізіп ... ... ... өткізу жұмыстарын Қазатомөнеркәсіп – 51 % және АРЕВА – 49%
компаниялары қатысуымен құрылған біріккен ... ... ... 800 тонна уран өнімін құрайтын қалған қуаттылықтар
(Қазатомөнеркәсіп – 100 %) ... сан ... ... ... ... ... болады.
Зауыт құрылысын 2009-2012 жылдары жүргізу жоспарланып отыр. Алғашқы өнім
2013 жылы шығарылатын болады.

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның Европа одағы елдерімен қатынасы26 бет
Атом энергетика мәселесі25 бет
Атом энергиясы12 бет
Атомдық энергетика9 бет
Атомдық энергетика – энергия көзі ретінде37 бет
Дүние жүзілік отын-энергетика кешені және атом энергетикасы15 бет
Жекелеген атомдардың энергия спектрларының ерекшеліктері23 бет
Күннің, атомның энергиясын пайдалану6 бет
Қазақстанда және дүние жүзінде атом энергетикасы33 бет
Қазақстандағы атом энергетикасының бүгіні мен болашағы10 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь