Күн энергиясын пайдалану


ЖОСПАР
Кіріспе
І.Негізгі бөлім
1.1.Күн энергиясын пайдалану
1.2.Қолданылу бағыты мен аумағы
1.3.Қүн энергиясының қорлары
1.4. Күн . биоэнергетика қоры ретінде
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Энергия тұтыну адамзат тіршілігінің міндетті шарты болып табылады. Сондықтан адамдар ертеден күн энергиясын тиімді пайдалану жолдарын қарастырды. 1839 жылы Александр Эдмон Беккерель фотогальваникалық әсерді ашты. 44 жылдан соң Чарльз Фриттс күн энергиясын қолданатын алғашқы құрылғыны құрастырды. 1883 жыл күн энергетикасы дәуірінің туған жылы болып есептеледі.
Еліміздің қарқынды дамуына байланысты энергетикалық және отын балансын зерттеу, энергияның табиғи көздерін игерудің ең тиімді жолын және жылу, ядро, күн, химия энергиясын тікелей электр энергиясын айландырудың әдісін іздеу, термоядролық рекцияны басқару проблемасын шешу туралы көптеген жұмыстар жасалуда. Бірақ термоядролық реакцияны реттеу мәселесі әлі шешіле қоймағындықтан, күн энергиясы пайдаланудың маңызы еліміздің энергетикалық қоры арттыратыны анық.
Шын мәнінде, таусылиайтын энергияны бізден 150 миллион км. қашытықта орналасқан күн бере алады. Жер атмосферасының беткі қабатына, күн радиациясының миллионнан бір бөлігіні ң жартысы ғана түседі, оның 40% -і кері космосқа шығады, ал қалған 60% атмосферада жұтыла отырып жер бетіне келіп жетеді. Жер бетіне жылына түсетін күн энергиясының шамасы 58*1016 квт.сағ-қа тең. Жер минутына 40 мың миллион литр суды қайнататындай жылу алады. Күн – жер бетіндегі барлық биологиялық, физико-химиялық құбылыстың негізі.
Жадраев У. «Күн энергиясын ауыл шаруашылығында, ғылымда және техникада пайдалану» Алматы, 1974.
Мақала: Күн батареясы. – “Қазақстан” ұлттық энциклопедиясы. 5-том, 127-бет. Алматы, 2003 жыл.
Мақала: Фотоэлемент. – “Қазақстан” ұлттық энциклопедиясы. 9-том, 227-228 беттер. Алматы, 2007 жыл.
Надиров Н.«Не НЕФТЬЮ единой ...». – Газета «Класс Time», №11, стр. 7. 11 апреля, 2012 год
Полупроводники в технике и науке. Т.1-2, Москва–Ленинград, 1957-1958гг.
Саммер В. Фотоэлементы в промышленности (пер. с англ.яз.). Москва–Ленинград, 1961.
Берковский А.Г. и др. Фотоэлектронные приборы. Москва, 1965
Статья из ИНТЕРНЕТА: Создана рекордная органическая солнечная батарея // www. Membrana, 13 июля 2007 год.
Ванке В.А., Лесков Л.В., Лукьянов А.В. Космические энергосистемы. – Москва: Машиностроение, 1990.
Mankins J.C. Fresh Look at Space Solar Power: New Arctitectures, Concept and Technologies. 1997.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге




ЖОСПАР
Кіріспе
І.Негізгі бөлім
1.1.Күн энергиясын пайдалану
1.2.Қолданылу бағыты мен аумағы
1.3.Қүн энергиясының қорлары
1.4. Күн – биоэнергетика қоры ретінде
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе
Энергия тұтыну адамзат тіршілігінің міндетті шарты болып табылады.
Сондықтан адамдар ертеден күн энергиясын тиімді пайдалану жолдарын
қарастырды. 1839 жылы Александр Эдмон Беккерель фотогальваникалық әсерді
ашты. 44 жылдан соң Чарльз Фриттс күн энергиясын қолданатын алғашқы
құрылғыны құрастырды. 1883 жыл күн энергетикасы дәуірінің туған жылы болып
есептеледі.
Еліміздің қарқынды дамуына байланысты энергетикалық және отын балансын
зерттеу, энергияның табиғи көздерін игерудің ең тиімді жолын және жылу,
ядро, күн, химия энергиясын тікелей электр энергиясын айландырудың әдісін
іздеу, термоядролық рекцияны басқару проблемасын шешу туралы көптеген
жұмыстар жасалуда. Бірақ термоядролық реакцияны реттеу мәселесі әлі шешіле
қоймағындықтан, күн энергиясы пайдаланудың маңызы еліміздің энергетикалық
қоры арттыратыны анық.
Шын мәнінде, таусылиайтын энергияны бізден 150 миллион км. қашытықта
орналасқан күн бере алады. Жер атмосферасының беткі қабатына, күн
радиациясының миллионнан бір бөлігіні ң жартысы ғана түседі, оның 40% -і
кері космосқа шығады, ал қалған 60% атмосферада жұтыла отырып жер бетіне
келіп жетеді. Жер бетіне жылына түсетін күн энергиясының шамасы 58*1016
квт.сағ-қа тең. Жер минутына 40 мың миллион литр суды қайнататындай жылу
алады. Күн – жер бетіндегі барлық биологиялық, физико-химиялық құбылыстың
негізі.

Табиғатта күн сәлесінің көмегімен тіршіліктің ең маңызды процесі
жүзеге асады. Фотосинтез – көмірқышқыл газының өсімдіктермен сіңіріліп
органикалық заттар мен оттек бөлінеді. Бұдан басқа биологиялық айналымның
барлығы осы күннің түсуіне байланысты болады.
Күн энергиясын пайдалануды зерттейтін жылу энергетика ғылымның саласын
– гелиотехника деп атайды. Гелиотехника проблемасын ғалымдар ғасырлар бойы
зерттеп келеді, ал олардың негізгі ойлары мен идеялары іс жүзіне асыру әлі
де аяқталған жоқ, керісінше жаңа идеялар туып гелиотехниканың тараулары
көбейіп келеді.
Ең алғашқы күн сәулесінің әсерінен жұмыс істейтін қондырғы, б.з.д.
1455ж салынған Аменофис ескерткішінде қолданғаны белгілі. Қазақ жеріндегі
ғұламаларға келетін болсақ Аль-Фарабидің еңбектерінде сәулелердің айналар
беттеріндегі жолын геометрияда қолданған және жарықтың табиғаты туралы
қазіргі түсінікке жақын ой айтқан.
Күн энергиясын пайдаланудың негізгі бағыттары:
1.Күн энергиясын пайдаланылатын қондырғыны жасау және оны зерттеу.
2.Күн энергиясын басқа энергияға айналдыру және оны тиімді пайдалану.
3.Күн энергиясын жоғарғы температура саласында пайдалану.
4.Күн энергиясын космостық деңгейде зерттеу.
5. Күн энергиясын биотехнологияда және медицинада пайдалану.
Қазiргi заманғы қоғамда мемлекеттердiң индустриялық дамуының деңгейi
олардың ресурстық мүмкiндiктерiмен және технологиялық қайта өңдеудiң
төменгi деңгейлi өнiм өндiру мөлшерiмен ғана емес, технологиялық тұрғыдан
ғылымды қажетсiнетiн, озық салалардың даму дәрежесiмен де анықталады.
90-жылдардың басынан бастап энергетикалық және экологиялық
проблемалардың өсуiне байланысты экономикалық жағынан дамыған
мемлекеттердiң үкiметтерi күн энергетикасын дамытуға елеулi қаржы сала
бастады.
Күн энергетикасы дегеніміз – дәстүрлі емес энергетика бағыттарының
бірі. Ол күннің сәулеленуін пайдаланып қандай да бір түрдегі энергияны
алуға негізделген. Күн энергетикасы энергия көзінің сарқылмайтын түрі болып
табылады, әрі экологиялық жағынан да еш зияны жоқ. Күннің сәулеленуі –
Жердегі энергия көзінің негізгі түрі. Оның қуаттылығы Күн тұрақтысымен
анықталатындығы белгілі. Күн тұрақтысы – күн сәулесіне перпендикуляр
болатын, бірлік ауданнан бірлік уақыт ішінде өтетін күннің сәуле шығару
ағыны. Бір астрономиялық бірлік қашықтығында (Жер орбитасында) күн
тұрақтысы шамамен 1370 Втм²-қа тең. Жер атмосферасынан өткен кезде Күн
сәулеленуі шамамен 370 Втм² энергияны жоғалтады. Осыдан Жерге тек 1000
Втм²-қа тең энергия ғана келіп түседі. Бұл келіп түскен энергия әр түрлі
табиғи және жасанды процесстерде қолданылады. Күн сәулесі арқылы тікелей
жылытуға немесе фотоэлементтер көмегімен энергияны қайта өңдеу арқылы
электр энергиясын алуға не басқа да пайдалы жұмыстарды атқаруға болады.
Шындығында, қазіргі заманды электр энергиясынсыз мүлдем елестету
мүмкін емес. Сол себепті де, электр энергияны алудың шығыны аз, экологиялық
таза көздерін табу бүгінгі күннің негізгі мәселесіне айналып отыр. Әлем
бойынша электр энергиясын ең көп өңдіретін елдерге АҚШ, Қытай жатады. Бұл
елдерде электр энергиясының өндірісі әлемдік өндірістің 20%-ын құрайды.
Соңғы кездері экологиялық проблемалар, пайдалы қазбалардың жетіспеушілігі
және оның географиялық біркелкі емес таралуы салдарынан электр энергиясын
өндіру желэнергетикалық құрылғыларды, Күн батареяларын, газ генераторларын
пайдалану арқылы жүзеге аса бастады.
Жалпы алғанда, Күн сәулеленуінен электр энергиясы мен жылу алудың
бірнеше әдістері бар. Олар:
1)Электр энергиясын фотоэлементтер көмегімен алу.
2)Күн энергиясын жылу машиналарының көмегі арқылы электр энергиясына
айналдыру (Жылу машиналарының түрлері: поршеньдік немесе турбиналық бу
машиналары. Стирлинг қозғалтқышы.).
3)Гелиотермальдық энергетика – Күн сәулелерін жұтатын беттің қызуы мен
жылудың таралуы және қолданылуы.
4)Термоәуелік электр станциялары (Күн энергиясының турбогенератор
арқылы бағытталып отыратын ауа ағыны энергиясына айналуы).
5)Күн аэростаттық электр станциялары (аэростат баллоны ішіндегі су
буының аэростат бетіндегі күн сәулесі қызуы салдарынан генерациялануы).
Күн энергиясын электр энергиясына айналдыратын қондырғылардың бірі –
Күн батареялары. Күн батареясы немесе фотоэлектрлік генератор – Күн
сәулесінің энергиясын электр энергиясына айналдыратын шала өткізгішті
фотоэлектрлік түрлендіргіштен (ФЭТ) тұратын ток көзі. Көптеген тізбектей-
параллель қосылған ФЭТ-тер Күн батареясын қажетті кернеу және ток күшімен
қамтамасыз етеді. Жеке ФЭТ-тің электр қозғаушы күші 0,5-0,55 В-қа тең және
ол оның ауданына тәуелсіз (1 см² ауданға келетін қысқа тұйықталу тогының
шамасы – 35-40 мА). Күн батареясындағы ток шамасы оның жарықтану жағдайына
байланысты. Яғни күн сәулелері Күн батареясы бетіне перпендикуляр түскенде,
ол ең үлкен мәніне жетеді. Қазіргі Күн батареяларының пайдалы әсер
коэффициенті – 8-10%, олай болса 1 м² ауданға тең келетін қуат шамамен 130
Вт-қа тең. Температура жоғарылаған сайын (25ºС-тан жоғары) ФЭТ-тегі
кернеудің төмендеуіне байланысты Күн батареясының пайдалы әсер коэффициенті
кеміп, Күн батареяларының жиынтық қуаты ондаған, тіпті жүздеген кВт-қа
жетеді. Күн батареяларының өлшемдері әр түрлі болады. Мысалы:
микрокалькуляторда орнатылғандарынан бастап, ғимараттар шатырлары мен
автокөліктер төбелеріне орнатылатындарына дейінгі өлшемдерде. Сондай-ақ Күн
батареялары ғарыш кемелері мен аппараттарында энергиямен жабдықтау
жүйесіндегі негізгі электр энергиясының көзі ретінде қолданылады. Ал тұрмыс
пен техникада қолданылатын көптеген бұйымдарды – калькулятор, қол сағаты,
плеер, фонарь, т.б. токпен қоректендіру көзі де Күн батареялары болып
табылатындығы бәрімізге белгілі.
Үлкен өлшемді Күн батареялары Күн коллекторлары сияқты тропикалық және
субтропикалық аймақтарда бүгінде кеңінен қолданылуда. Әсіресе, әдістің осы
түрі Жерорта теңізі елдерінде көп тараған. Бұл елдерде Күн батареяларын үй
шатырларына орналастырады. Ал Испанияда 2007 жылдың наурыз айынан бастап
жаңадан салынған үйлер Күн су жылытқыштарымен жабдықтала бастады. Ол ыстық
суға деген сұранысты 30%-дан бастап 70%-ға дейін қамтамасыз ете алады.
Жылма-жыл Күн батареяларының түрлері жаңа технологиялық тұрғыдан
жетілдіріліп, толықтырыла түсуде. Соңғы уақытта Санта-Барбарадағы
Калифорния университетінің полимерлер және органикалық қатты бөлшектер
орталығының мүшесі, Нобель сыйлығының лауреаты Алан Хигер мен Гванджудағы
Корей ғылым және технология институтының ғылыми қызметкері Кванхе Ли мен
олардың әріптестері тандемдік полимерлі Күн батареяларын жасап шығарды.
Жаңа батареялар авторлары спектрдің кеңірек диапазонын қолдану үшін жұтылу
сипаттамалары әр түрлі екі фотоэлектрлік ұяшықтарды бір бүтінге
жалғастырды. Нәтижесінде батареяның пайдалы әсер коэффициенті 6,5%-ға тең
болды. Күн батареясының бұл түрі өзінің арзандылығы және оны жасаудағы
қарапайымдылығымен ерекшеленеді.

Фотоэлементтің Күн батареялары сияқты фотондар энергиясын электр
энергиясына айналдыратын электрондық құрал екендігі аян. Сыртқы фотоэффект
құбылысына негізделген ең алғашқы фотоэлемент физика ілімінде XIX ғасырдың
аяғында пайда болды. Оны белгілі орыс ғалымы Александр Столетов жасап
шығарған. Өндірістік масштабтардағы фотоэлементтердің пайдалы әсер
коэффициенті орташа есеппен 16% болса, ең жақсы үлгілердікі – 25%, ал
лабораториялық жағдайларда 43,5%-ға дейін жетеді. Фотоэлементтің жұмыс
істеу принципі металдан (калий, барий) не жартылай өткізгіштен жасалған
электродтың (фотокатод) бетіне электормагнит сәуле түсіргенде фотоэффект
құбылысының пайда болуына негізделген. Фотоэлементтің сыртқы фотоэффект
және ішкі фотоэффект құбылыстарына негізделіп жасалған түрлері бар. Мысалы:
сыртқы фотоэффектіге негізделгені электровакуумды фотоэлемент болса, ішкі
фотоэффектіге вентильді, жартылай өткізгішті, жаппалы қабатты фотоэлемент
түрлері негізделіп жасалған. Соның ішінде жартылай өткізгішті кремний
кристалынан жасалған фотоэлементтер (пайдалы әсер коэффициенті 15%-ға жуық)
ғарыштық ұшу аппаратының қоректендіру көзі ретінде радиациялық құбылыстарды
зерттеуде, т.б. жағдайларда да пайдаланылады. Сондай-ақ бүгінгі кезде
фотоэлементтерді әр түрлі көлік түрлеріне – қайықтарға, электромобильдерге,
гибридті автокөліктерге, ұшақтарға, дирижабльдерге, т.б. орнату мүмкіндігі
бар. Италия мен Жапония сияқты мемлекеттерде фотоэлементтерді темір жол
поездарының шатырына орналастырады. Соның ішінде Solatec LLC компаниясы
Toyoto Prius гибридті автокөлігінің шатырына орналастыруға арналған жұқа
қабыршақты фотоэлементтерді сатумен айналысады. Жұқа қабыршақты
фотоэлементтердің қалыңдығы 0,6 мм ғана болғандықтан, ол автокөліктің
аэродинамикасына еш әсерін тигізбейді. Күн батареялары мен
фотоэлементтерден бөлек Күн энергиясын электр энергиясына айналдыратын
адамзат ойлап тапқан құрылғыларға Күн коллекторлары, Күн электр
станциялары, гелиожүйелер, т.б. жатады.
Жоғарыда келтірілген мысалдардан біз адамзат үшін Күн энергетикасының
ауадай қажет екенін түсінеміз. Күн энергиясын пайдаланудың өзіндік
артықшылықтарымен қатар кемшіліктері де бар. Атап айтсақ, артықшылықтары:
1) Күн энергиясы бәріне бірдей қолжетімді; 2) ол сарқылмайды; 3) қоршаған
ортаға қауіпсіз; кемшіліктері: 1) ауа райы мен тәуліктің уақытына тәуелді;
2) Күн энергиясын алу үшін қолданылатын құрылғылардың қымбаттылығы; 3) оны
шағылдыратын бетті периодты түрде тазалап отыру қажет; 4) электр
станциясының жанында атмосфера ысып кетеді; 5) энергияны аккумуляциялау
қажет. Соған қарамастан Күн энергетикасына деген сұраныстар жыл сайын артып
келеді. Әр елдің ғалымдары осы қосымша энергия түріне ерекше мән беріп, оны
дамыту жолдарын қарастырумен айналысуда. Осыған орай Күн энергиясын электр
энергиясына айналдыратын құрылғыларды пайдалану деңгейі жылдан-жылға өсіп
келеді. Мысалы: 2005 жылы жұқа қабыршақты фотоэлементтер нарықтың 6%-ын
құраса, 2006 жылы бұл көрсеткіш 7%-ға жетті, ал 2007 жылы 8%-ға, ал 2009
жылы 16,8%-ға дейін өсті. Яғни 1999 жылдан 2006 жылға дейін жұқа қабыршақты
фотоэлементтер өндірісі жыл сайын орташа есеппен 80%-ға өсіп отыр. Ал Күн
энергиясының Еуропа елдерінде қолданылуына шолу жасасақ, 2010 жылы
Германияда электр энергиясының 2%-ы фотоэлектрлік құрылғылардан алынса,
Испанияда бұл көрсеткіш 2,7%-ды құрайды.
Күн энергиясын күнделікті тұрмыста кеңінен пайдалану – бүгінгі күннің
өзекті мәселелерінің бірі. Әсіресе, бұл мәселенің түбегейлі шешілуі қазіргі
уақытта дүние жүзінде мұнай мен газ секілді отынның күннен-күнге
қымбаттауынан туындап отырған негізгі проблемалардың толықтай шешімін
табарына өз септігін тигізері сөзсіз. Себебі, осыдан 50 жылдай бұрын
американдық ғалым Кинг Хуббертс айтқандай: ... Мұнай тек оны өндіруге
кеткен электр энергиясы одан өндірілетін электр энергиясынан аз болған
кезге дейін ғана электр энергиясының негізгі көзі ретінде саналады. Ал
бұдан кейін мұнай өндіру оның бағасына қарамастан тоқтатылады.
Ғалымдарымызға бұл тұжырым К.Хуббертстің заңы деген атпен белгілі.
Көмірсутекті өнімдердің өте көп өндірілуі климаттың өзгеруіне,
жылыжайлы эффектінің қалыптасуына әкелетіні шындық. Аталған жайттар Жер
шарының көптеген аймақтарында қазірдің өзінде-ақ байқалып отыр. Сондықтан
да дүние жүзі ғалымдары бұл тығырықтан шығудың жолдарын ғылыми-тәжірибелік
тұрғыдан қарастыруда. ҚР Ұлттық инженерлік академиясының академигі Надир
Надиров пікіріне сүйенер болсақ: ... Күн энергетикасы көмегімен адамзатқа
төніп тұрған аталған қауіптен құтылуға болады. Осымен байланысты ҚР-да
дүние жүзіндегі озық тәжірибелерді пайдалана отырып мемлекет тарапынан
электр энергиясын мұнай ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Электр энергиясын пайдалану
Күннің, атомның энергиясын пайдалану
Термоядролық реакция энергиясын пайдалану
Электр энергиясын өндірү және пайдалану
Күн энергиясының қуатын пайдалану
Электр энергиясын генерациялау (өндіру)
Трансформаторлар электр энергиясын өндіру
Күн энергиясы
Сарқылмайтын энергия көздері – жел, күн, биогаз энергияларын пайдалану
Дәстүрлі емес қуат көздерін пайдалану – бүгінгі күн талабы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь