Шаянтәрізділер

Жоспар
1.Кіріспе: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.Шаянтәрізділердің құрылысы мен ішкі мүшелер жүйесі: ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.Шаянтәрізділердің сан алуандығы: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4. Шаянтәрізділердің шаруашылықтағы маңызы: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
5.Қорытынды: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Шаянтәрізділер-дене бөліктері айқын бөлінбейтін, желбезек арқылы тыныс алып, суда (теңізде,мұхитта, тұщысулы қоймаларда) мекендейтін буынаяқты жәндіктер. Шаянтәрізділердің 25-30 мың түрі бар деп есептеледі.Шаянтәрізділер басқа буынаяқтылардың басындағы екі жұп мұрты, желбезек арқылы тыныс алуы жұмыртқадан дамуы арқылы ерекшеленеді.
Өзен шаяны. Бұл шаян өзен-көлдер мен ағынды тоғандарда мекендейді. Ол судың тазалығын қалайтын жәндік. Шаянның денесіекі бөліктен: баскөкірек және құрсақтан құралады. Баскөкірек бөлігінде бірі-ұзын, бірі-қысқа екі жұпбунақталған мұртшалары, екі көзі мен ауыз мүшелері алдыңғы жағында болады. Бұлардан сәл төменірек бес жұп бунақталған аяқтар көрінеді, олардың алдыңғы екеуінің ұшында үлкен қышқышы бар, ал қалған төрт жұбы жүретін аяқтар болып есептеледі.
Пайдаланған әдебиеттер
«Оқушы анықтамасы» Арман баспасы....................................................

Мың түрлі қызық (Журналы)...................................................................

Су ғажайыптары..........................................................................................
        
        Жоспар
1.Кіріспе:
............................................................................
........................................
2.Шаянтәрізділердің құрылысы мен ішкі мүшелер
жүйесі:...................................
3.Шаянтәрізділердің сан алуандығы:
......................................................................
4. Шаянтәрізділердің шаруашылықтағы маңызы:
..................................................
5.Қорытынды:
............................................................................
................................
Кіріспе
Шаянтәрізділер-дене бөліктері айқын бөлінбейтін, ... ... ... суда (теңізде,мұхитта, тұщысулы қоймаларда) мекендейтін буынаяқты
жәндіктер. Шаянтәрізділердің 25-30 мың түрі бар деп
есептеледі.Шаянтәрізділер басқа буынаяқтылардың басындағы екі жұп ... ... ... алуы ... ... ... ерекшеленеді.
Өзен шаяны. Бұл шаян өзен-көлдер мен ағынды тоғандарда мекендейді. Ол судың
тазалығын ... ... ... ... ... ... ... құралады. Баскөкірек бөлігінде бірі-ұзын, бірі-қысқа екі
жұпбунақталған мұртшалары, екі көзі мен ауыз мүшелері алдыңғы жағында
болады. ... сәл ... бес жұп ... ... ... ... ... ұшында үлкен қышқышы бар, ал қалған төрт жұбы жүретін
аяқтар болып есептеледі.
Шаянтәрізділердің құрылысы мен ішкі мүшелер ... ... алты ... ... жалғасып, бунақтарының әр
қайсысында екі-екіден екі тармақты қысқа аяқшалар болады. Шаянның құрсағы
жалпақтау келген қатты тақташадан тұратын құйрық ... ... ... ... ... ... болады. Олар су түбінде бунақталған
жүру аяқтары арқылы жүреді де, ал суда бунақталған құрсағын лезде ... ... ... ... арқылы жүзеді. Сөйтіп ол су түбінде
қозғалғанда –алға қарай, суда жүзген кезде артқа қарай қозғалады. Бұл кезде
хитинді жабынмен ... аяқ ... ... ... ... сауыттың ішкі
жағындағы бұлшықеттер арқылы қимылдайды. Сондықтан шаянның сауыты қорғаныш
жабын ғана болып қоймай, ішкі қаңқа тәрізді ... ... ... ... ... ... атқарады. Шаян аузының айналасындаүш
жұп жақ және қысқыштарына тақау үш жұп жақаяқтары болады. Шаян корегін
жақаяқтарымен қармап, ... ... ... аузы ... ... да, ... коректі бірден жұтады. Корек
кеңдеу келген қысқа өңешке, одан екі бөліктен тұратын ... ... ... ... ... Күйіс қарында хитинді тісшелер
болады, қарынның қабырғасы жиырылған кезде тісшелер жұтылған коректі
ұсақтайды. Корек одан әрі ... ... ... ... ... ... сүзіледі ортаңғы ішекке қарай жылжиды. Ортаңғы ішекке асқорыту безі
бауырының өзектері ашылады, асқорыту безінің сөлі сол ... ... ... Осы ... ... ... толық қортылып еритін затқа айналады
да, ішек қабырғасына және ... ... ... ... ... қортылмай
қалған қалдығы артқы ішекке барады да, содан аналь тесігі арқылы сыртқа
шығарылады.
Шаянның қан ... арқа ... ала ... ... пен ... ... жүзеге асады. Тамырлардағы қаннан жүрек қимылға келеді,
сөйтіп, қан тамырлар соғады. ... ... ... ... ... ... түссіз қан тікелей келіп тұрады. Жүрек жиырған кезде қанды
салатамырға айдайды да, қан салатамырдан ішкі мүшелер аралығына ... ... ... коректі, сондай-ақ желбезек арқылы оттегін қабылдап,
зәршығару мүшелерін сүзіп өтіп, оларға оттегімен ... ... ... ... және ... ... ... алып кетеді.
Шаянның сезім мүшелері күшті дамыған және олар жүйке жүйесімен тығыз
байланыста ... ... ... ... орта ... ... түйіндеріне
соның нәтижесінде дене тітіркенеді де, оған тиісті жауап қайтарады. Шаян
сезім мүшелері ... ... ... жатады. Бұл бөліктен ең
алдымен сипап сезу және иіс сезу ... ... ... бір ... ... ... есту мүшелерінің қызметін атқаратын бір жұп
қысқа мұртшалар көрінеді.
Сондықтан шаян мойны жоқ болса да ... ... ... толық көре
алады. Өзен шаяны-күрделі көзді жәндік. Күделі көз-көптеген көзшелерден
құралады. Мұндай көздің ерекшелігі-әрбір көзше ... ... тек ... ... ғана ... де, күрделі көз құрамындағы барлық көзшелер
бірігіп, затты толық көре алады. Сондықтан көрудің бұл ... ... ... ... ... көздегі көзшелер саны бірнеше мыңға дейін жетеді,
мысалы шаянтәрізділерге жататын асшаянның күрделі көзіндегі көзшелер ... ... ... ... Аналығының-құрсақ бөлігі, аталығының
баскөкірек бөлігі жалпақ болатындықтан, бір-бірінен ажырату оңай. Аналық
шаян қыс соңында 60, кейде 500-600 ... ... ... ... деп ... Ұрықтанған уылдырықтар жабысқақ болады да, аналық
шаянның құрсақ бөлігіндегі аяқтарына жабысып, жұмыртқадан жаңа шыққан жас
шаяндар да ... ... ... ... ... Жас ... ... мезгіл-мезгіл алмасырып, түлейді. Жаңа түлеген жас шаянның хитині
жұмсақ және түссіз болады. Осы кезде ол тез өседі де, хитинге әк ... ... ... шаян ... ... өйткені хитинді жабын өте
тығыз созылмайтын болғандықтан, шаянның денесін қысады.
Шаянтәрізділердің сан алуандығы
Шаянтәрізділердің табиғатта сан алуан түрлері кездеседі. 200 ... бері Жер ... ... ... ... етіп келе жатқан
дулығар-жаңбырдан соң сүрлеу жол торабынан табылатын шаянтәрізді жәндік.
Шаянтәрізділердің кездеспейтін жері жоқ, олар тоқтау ... да, ... ... да, арктикалык көлдерде де су қоймалар мен ... ... да ... ... да шабындықтарда да тіпті үйде де тіршілік
етеді. Олар судың тұздылығына, температурасына, қышқылдығына, судағы газ
құрамына ... ... ... ... ең ... ... суында артемия деген шаянша тіршілік етеді. Ал кейбір тармақмұртты
шаяншалар суы тартылған суқоймада үш жыл бойы тіршілігін ... ... де ... ... және ... тұрқы 1-8
мм, ал жапондық таңқышаяны алдыңғы аяқтарын созғанда қысқыштарының аралығы
3 метрге жетеді.Олардың пішіні, ... реңі ... ... шаянтәрізділер реңін мекен еткен жерінің түсіне
клтіріп,өзгерте алады.
Шаянтәрізділердің біреуі еркін ... жүзе ... ... енді ... ... ... тапжылмай отырады. Теңізжаңғақ, теңізүйрек
тәрізді мұраяқты шаянтәрізділер қозғалмай тіршілік еткендіктен олардың
денесі әктенген бақалшақпен қапталады.
Теңіз планктонының 90 процентке ... ... ... ... ... ... жүретін ұсақ тірі ағзалар. Олардың
кейбіреуі-өсімдікпен, енді біреуі жәндіктермен қоректенеді. Қалқыма
шааяндардың негізгі қорегі-ұсақ балдырлар.Суда да, ылғалды құрлықта да
тіршілік ететін жылбысқа-өсімдікпен ... ... ... ... түрі ... ... ... жібереді. Ал
онаяқты шаяндар-өзен шаяны, қысқышсыз шаян, омар, таңқышаян-жыртқыш
жәндіктер, бұлардың кейбіреуі шіріген жануар және өсімдік қалдықтарымен
қоректеніп, ... ... ... ... тіршілік ету ұзақтығы түрліше болып келеді. Мұртаяқты
шаяншалар-7 жыл, ал жамбасқұрттар 30 жылға дейін әрекетін тоқтатпайды.
Шаянтәрізділердің шаруашылықтағы маңызы
Шаянтәрізділердің табиғаттағы және адам ... ... ... ... ... кәсіптік маңызы бар. Балтық теңізі алқабындағы
суқоймаларда тіршілік ететін жалпақ ... шаян мен ... ... ... мекендейтін жіңішкесаусақты шаяндар тағам әзірлеу
үшін ауланады. Бұрынғы ТМД-да кәсіптік жағынан камчаткалық таңқышаян
тиімді деп есептелді. Шетелдерде,әсіресе Қытай, ... ... ... ... ... ... ... көптеген жануарларды
қорек, адам үшін тағамға пайдаланылатын шаянтәрізділерді қорғап, өнеркәсіп
немесе ауылшаруашылық қалдықтарымен судың ластанбауына ат салысыңдар.
Негізінен алғанда шаянтәрізділерділер су да ... ... ... ... денесінің жұмсақ бөлігін қорғайтын қатты хитинді жабын болады.
Шаянтәрізділердің денесі екі бөліктен құралады: қомақты ... ... ... құрсақ.
Шаянтәрізділер екі жасыл бездер арқылы зәр шығарады.
Шаянтәрізділердің жүйке жүйесі жақсы жетілген. Баскөкіректің ... ... екі ... екі жұп ... мұртшалары бар.
Қорытынды
Тыныс алу мүшесі-желбезек.Жәндікте денесінің жұмсақ бөлігін қорғайтын қатты
хитинді жабын болады.Шаянтәрізділердің денесі екі бөліктен құралады:қомақты
бөлігі-баскөкірек, екінші ... ... ... ... деесін бас пен көкірек тұтасқан. Жүрегі мен қантамырлары
қанды дене ... ... ... қан тарату жүйесі тұйықталмаға-ашық
жүйелі. Зәр шығару жүйесі бездер арқылы жүйеге асады. Ол дененің бас
бөлігінде орналасады.
Жүйке жүйесі күрделі құрылысты. Көру, иіс ... ... және ... ... ... ... ... басым бөлігі дара
жынысты және олар жынысты жолмен көбейеді.Орташа және ірі денелі
шаянтәрізділер (таңқы шаян, ... ... ... ... ... өсімдіктерді қорек етеді.Сонымен бірге
балықтардың бақалардың және басқа су жануарлардың өлекшесін жеп, табиғатқа
санитарлық рөл атқарады. Ал ұсақ ... ... ... өте ... ... ұсақ ... ... етеді.Өздері балықтарға жем болады
Пайдаланған әдебиеттер
«Оқушы анықтамасы» Арман
баспасы....................................................
Мың түрлі қызық
(Журналы)...................................................................
Су
ғажайыптары.................................................................
.........................

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Буынаяқтылар, Шаянтәрізділер,Өрмекшітәрізділер19 бет
Шаянтәрізділер класы-Crustacea9 бет
Балық өнімдерін балықтың крустацеоздық ауруларға ветеринариялық-санитариялық сараптау және санитариялық бағалау алдын алу және күресу шаралары22 бет
Бұғы, еліктің тәуліктік белсенділігі. Миграция.Түлеу. Реттелген және реттелмеген миграция. Қарақұйрықтылар отрядының морфофизиологиялық мінездемесі5 бет
Жануарлар әлемі5 бет
Зиянды жәндіктер (зиянкестер)10 бет
Қазақстандағы омыртқасыз жануарлардың түрлері13 бет
Шаян тәрізділер21 бет
Ахмет Байтұрсынұлының шығармалары8 бет
Балықтардың рикетсиоздық ауруларын ветеринариялық санитариялық сараптау және бағалау18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь