Тоқыма талшықтары

МАЗМҰНЫ
Кіріспе 3
1 Табиғи талшықтар 5
1.1. Өсімдік және жануар талшықтары 5
1.2 Жасанды талшықтар 12
2. Тоқыма талшықтары 16
2.1 Тоқыма талшықтарының классификациясы 16
2.2 Тоқыма жіптерінің түрлері. Тоқыма жіптердің құрылымы және қасиеттері 22
Қорытынды 27
Пайдаланған әдебиеттер 28
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Халық шаруашылығының басты міндеті ғылыми техникалық прогресті жеделдету және экономиканы өркендетудің, еліміздің өндірістік потенциалын анағұрлым тиімдірек пайдаланудың, ресурстардың барлық түрлерін жан-жақты үнемдеу мен жұмыс сапасын жақсартудын қарқынды жолына кешіру негізінде адамдардың әл-ауқатын одан әрі жақсартуды қамтамасыз ету болып табылады.
Тігін өнеркәсібі халықты сәнді де ұнамды киіммен қамтамасыз етуге мүдделі. Киім адамға ең қажетті зат болып табылады, сондықтан да оған қойылатын талап күнделікті өсіп отырады. Қиімге қойылатын талаптар гигиеналық, техникалық, эстетикалық және экономикалық түрғыдан бөлініп қаралады.
Гигиеналық талаптардың өзі — адам денсаулығын сақтауға бағытталған ауа мен ылғал өткізгіштігі, жылу сақтау қасиеті, кір жұқтырмаушылық, киіске ыңғайлылығы, су сіңірмеушілігі және басқалары, киімнің негізгі гигиеналық көрсеткіштері болып табылады. Гигиеналық талаптар бұйымның мақсатына байланысты. Көйлек пен жазғы киімдердің ауаны жақсы өткізіп, ылғал еткізбейтін қасиеттері болады, киюге ынғайлы, жууға жеңіл болуы тиіс[1].
Киім жасау үшін талшықтар қолданылады.
Барлық талшықтар таза (табиғи) және химиялық болып үлкен екі топқа бөлінеді. Табиғатта кездесетін талшықтарды тaбиғи деп, ал завод жағдайында алынатындарды-химиялық дейді. Өсімдік тектес (циллюлозалық — мақта, зығыр, кендір, т. б.) мал тектес (белоктың- жүн, таза жібек) және минерал тектестер (асбест) табиғи талшықтарға жатады. Химиялық талшықтар жасанды және синтетикалық болып бөлінеді. Жасанды талшықтар да өсімдік, мал және минерал тектес болып келеді, сондықтан олар таза табиғи талшықтар сияқты целлюлозалық (вискозды, ацетатты, триацетатты, мысаммиакты және баскалар), белокты (казеинді), минералды (шынылық және металдык) болып бөлінеді. Жай заттардың молекулаларын синтездеу (қосу) арқылы алынған талшықтарды синтетикалық деп атайды. Оған жататындар — капрон, лавсан, нитрон, хлорин, винол, полиэтилен, полипропилен және басқалар.
Синтетикалық талшықтардың негізінде де күрделі органикалық косындылар — полимерлер бар. Олар қарапайым молекулаларды синтездеу аркылы алынады.
Жасанды талшықтар алу мүмкіндігін бірінші болып XVII ғасырда ағылшын Р. Гук айтқан еді, бірақ өнеркәсіпте жасанды жібек XIX ғасырда ғана алынды.
Целлюлозалық талшықтардан ең бірінші нитратты жібек (1890 ж.), кейін — мыс-аммиакты және вискозды жібектер алынды. Ацетатты жібек бірінші дүниежүзілік соғыстьщ соңына қарай алынды. Россиядағы вискозды жібек шығару жөніндегі бірінші завод Мытищиде салынды. Ол 1913 жылы 136 т вискоза талшығын өндірді. Қазіргі кезде химиялық талшықтар өндіру химиялық өнеркәсіптін ірі саласына айналды. Барлык тоқыма тал-шықтарының 30%-на жуығы жасанды жолмен химиялық заводтарда алынады. Химиялық талшықтар жүнге карағанда үш есе, таза жібекке қарағанда 100 есе көп пайдаланылады.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Бузов Б.А., Алыменкова Н.Д. Материаловедение в производстве изделий легкой промышленности. М.: АCADEMA, 2004.
2. Бадалов К.И. Проектирование технологии хлопкопрядения.Учебн.для ВУЗов – М.: МГТУ им. А.Н.Косыгина 2004г.
3. Бадалов К.И. Сборник задач по прядению хлопка и химических волокон. Учебн.для ВУЗов – М.: МГТУ им. А.Н.Косыгина 2004г.
4. Мартынова А.А. и др. Строение и проектирование тканей. - МГТУ им. А.Н.Косыгина, М – 1999г.
5. Николаев С.Д., Малецкая С.В. Пестроткани. Особенности строения и технологии выработки. – МГТУ им. А.Н.Косыгина, М – 2005г.
6. Колин Гейл, Ясбир Каур. Мода и текстиль: рождение новых тенденций. Пер. с англ. ООО «Гревцов паблишер», 2009. Феликс Янсен. Эпоха инноваций. М.: Инфра-М, 2002.
7. Гусейнов Г.М. и др. Композиция костюма. М.: АСАDEMA, 2003.
8. Медведева Т.В. Художественное конструирование одежды. М.: ФОРУМ-ИНФРА-М, 2003.
9. Толкачева А.И. Дизайн трикотажных изделий. Санкт-Петербург. Изд-во «Специальная Литература», 2004.
10. Кэролайн Тэтхем, Джулиан Симен. Дизайн в моде. Моделирование одежды. М.: РИПОЛ классик, 2006.
11. Современная энциклопедия. Мода и стиль. М.: АВАНТА, 2002.
12. Журнал «International Textiles». М., 2003-2009.
13. Журнал «Ателье». М., 2001-2009.
14. Журнал «Индустрия моды». М., 2001-2009.
15. Журналы «Текстильная промышленность», «Швейная промышленность», «Текстиль», «Директор». М., 2001-2009.
16. Кричевский Г.Е. Химическая технология текстильных материалов. Том 1. Москва, РосЗИТЛП 2000 г. 436 с.
17. Химическая технология текстильных материалов. Том 2. Москва, РосЗИТЛП 2001г. г.540 с.
18. Химическая технология текстильных материалов. Том 3. Москва, РосЗИТЛП 2002 г. с.
19. Кричевский Г.Е., Корчагин М.В., Сенахов А.В. Химическая технология текстильных материалов.Москва, 1985 г., 639 с.
20. Куликова М.А., Журавлева Н.В. и др. Кололрирование текстильных материалов. МГТУ им.А.Н.Косыгина. Международная программа образования.М.2000 г.201 с.
21. Сафонов В.В., Третьяков А.Е., Шкурихин И.М. Биопроцессы и комплексообразование в отделке текстильных материалов. МГТУ им.А.Н.Косыгина. Москва. 2004 г. 178 с.
22. Сафонов В.В. Биохимические процессы в отделочном производстве.М, 2005.с. 215
23. Базовый лабораторный практикум по химической технологии волокнистых материалов /Под ред.Булушевой Н.Е./. Москва., 2000г.,421 с.
24. Қазақстан энциклоп. 4-том 144-бет
25. Шаңырақ энцикклоп.
26. Қазақ Совет энциклоп. 7-том
27. Қазақстан энциклоп. 4-том, 141-бет
28. «Химия негіздері» К. Аханбаев
29. «Органикалық химия» Всюченко
30. «Органикалық химия» Л. А. Цветков
31. Қазақ Совет энциклоп. 5-том
32. «Тұрмыстағы химия»
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе 3
1 Табиғи талшықтар 5
1.1. Өсімдік және жануар талшықтары 5
1.2 Жасанды талшықтар 12
2. ... ... ... ... классификациясы 16
2.2 Тоқыма жіптерінің түрлері. Тоқыма жіптердің құрылымы және қасиеттері 22
Қорытынды 27
Пайдаланған әдебиеттер 28
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Халық шаруашылығының ... ... ... ... ... ... және экономиканы өркендетудің, еліміздің өндірістік потенциалын анағұрлым ... ... ... барлық түрлерін жан-жақты үнемдеу мен жұмыс сапасын жақсартудын қарқынды жолына кешіру негізінде адамдардың ... одан әрі ... ... ету ... ... ... ... сәнді де ұнамды киіммен қамтамасыз етуге мүдделі. Киім адамға ең ... зат ... ... ... да оған ... ... күнделікті өсіп отырады. Қиімге қойылатын талаптар гигиеналық, ... ... және ... ... ... ... ... өзі -- адам денсаулығын сақтауға ... ауа мен ... ... жылу сақтау қасиеті, кір жұқтырмаушылық, киіске ыңғайлылығы, су сіңірмеушілігі және басқалары, киімнің негізгі гигиеналық ... ... ... Гигиеналық талаптар бұйымның мақсатына байланысты. Көйлек пен жазғы киімдердің ауаны ... ... ... ... ... болады, киюге ынғайлы, жууға жеңіл болуы тиіс[1].
Киім жасау үшін талшықтар қолданылады.
Барлық талшықтар таза (табиғи) және химиялық болып үлкен екі ... ... ... кездесетін талшықтарды тaбиғи деп, ал завод жағдайында алынатындарды-химиялық дейді. Өсімдік тектес (циллюлозалық -- ... ... ... т. б.) мал ... ... жүн, таза ... және ... тектестер (асбест) табиғи талшықтарға жатады. Химиялық талшықтар жасанды және синтетикалық болып бөлінеді. ... ... да ... мал және минерал тектес болып келеді, сондықтан олар таза табиғи талшықтар ... ... ... ... ... ... және ... белокты (казеинді), минералды (шынылық және металдык) болып бөлінеді. Жай заттардың молекулаларын синтездеу (қосу) арқылы алынған талшықтарды синтетикалық деп ... Оған ... -- ... ... ... ... ... полиэтилен, полипропилен және басқалар.
Синтетикалық талшықтардың негізінде де күрделі органикалық косындылар -- ... бар. Олар ... ... ... ... алынады.
Жасанды талшықтар алу мүмкіндігін бірінші болып XVII ғасырда ағылшын Р. Гук айтқан еді, бірақ өнеркәсіпте жасанды жібек XIX ... ғана ... ... ең бірінші нитратты жібек (1890 ж.), кейін -- ... және ... ... алынды. Ацетатты жібек бірінші дүниежүзілік соғыстьщ соңына қарай алынды. ... ... ... ... ... бірінші завод Мытищиде салынды. Ол 1913 жылы 136 т вискоза талшығын өндірді. ... ... ... ... ... химиялық өнеркәсіптін ірі саласына айналды. Барлык тоқыма ... 30%-на ... ... ... ... ... ... Химиялық талшықтар жүнге карағанда үш есе, таза жібекке ... 100 есе көп ... ... ... және ... болып бөлінеді. Ағаш целлюлозасы, мақтаның қалдығы, шыны, металдар және баскалар жасанды талшықтар өндірудегі шикізат болып табылады. Синтетикалық талшықтар шикізатын өндірудің ... ... ... газ және тас ... мен ... өндеуден шыққан өнімі алынады[2].
Зерттеу тақырыбының мақсаты: тоқыма талшықтарының құрамын,жасалу жолын және ... мен ... ... нысаны-тоқыма талшықтар өндірісі.
Зерттеу пәні-қазіргі заманғы өндірістегі тоқыма талшықтар.
Зерттеу тақырыбының міндеттері- тоқыма талшықтар жайлы
-жан-жақты толық қарастыру;
-оның химиялық ... ... ... ... бөлімнен, қорытындыдан қолданылған әдебиеттер тізімінең тұрады.
1 Табиғи талшықтар
1.1. Өсімдік және жануар талшықтары
Мақта. ... ... ... ... ... ұзындығы 1-50 мм жіңішке талшықтар өсетін, бір ... ... ... Мақта өсімдігінің негізгі екі түрі кең тараған: орташа талшықты, орташа ұзындық беретін (25-35 мм), жіңішке талшықты талшығының ... 35-50 мм. ... ... өсіп ... кезеңі мақтаның селекциялық сортына және оның өсетін аймағына байланысты 90-180 күн аралығында ... ... ... кейін екі айдан соң өсімдік 150 см биіктікке дейін ... де, оның ... пай- да ... ... ... Гүлдердің ішінде талшықпен жабылған тұқымы бар, қауашақ пайда болады. Мақта пісіп жетілген кезде қауашақ жарылады және ... ... ... ... ... жапырақтары көрсетілген[3].
11
1.1-Мақтаның жапырақтары.
Мақтаны жинау кезінде қауашақтан мақта-шикізат деп аталатын тұқымды талшықтарды бөліп алады. ... ... ... ар- найы ... ... машинада тұқымнан талшық бөлініп алынады. Алынған мақта талшығы буылып, нығыздалып жиналады, содан кейін талшықтарды мақтаны алғашқы өңдеу ... ... ... ... ... ... қысқа талшықтар алынады, оны мақтадан жасалатын беймата ... ... үшін ... ... ... ... ... негізі целлюлозадан (С^Н^О^) тұратын, созылған пішіндегі өсімдік жасушасы болып келеді.
Қойлардың шығуы. Қойлар өте ерте ... ... ... Археологиялық және басқа да зерттеулерден алынған мәліметтер бойынша қойлар ... ... ... 6-7 мың жыл ... ... ... ... үйретудің мүмкін ошағы болып Оңтүстік Сібір, Орта Азия, Кіші Азия табылады. ... ұсақ ... ... ... және қой ... ... Зоологиялық топтастыру бойын- ша жақыны ешкі болып табылады.
Қойлардың тұқымының мүмкін басталуының бірыңғай мәліметі жоқ. Биологиялық тұрғыдан үй қойларына ... ... ... ... түрлілігінің көп болуымен байланыстырылады. Үй қойларының ата ... ... ... және ... ... Ол ... ...
Муфлондар Жерорта теңізінде және Кіші Азия жағалауларында және аралдарында мекендейді. Қой шаруашылығындағы негізгі өндіріс болып, белгілі бір өнім алу ... ... ... ортада
Сурет 1.15- Жабайы қой муфлон
адамдардың білімді еңбегінің және ... ... асыл ... ды алу ... ... ... 1-2 жабайы тұқымды түрлерінен адамзат осы уақытқа дейін 600 ... қой ... ... ... ... ... ... (ТМД) елдерінде өндірістің барлық бағытында қойдың 60 тұқымын өндірді. Соның ішіндегі 22-биязы жүнді, 15 - жартылай би- язы ... 4 ... ... ... - ... (қылшықты, тондық)[5].
Биязы жүнді қойлардың бірнеше ерекшеліктері бар. Олардың жүнінің ... ... ... 15-25 мкм, ... ... ақ ... ... Осы тұқымдас қойлар үшін биязы жүн басының көз сызығына дейін және ... ... тұяқ ... ... жауып тұрады. Бұл малдардың мойын бөлігінде, дене бөлігінде және құйрық ұшында қатпарланып ... ... ... бар. ... жүнді тұқымдас қойларды зоологиялық топтастыру бойынша ұзын арық құйрықтыға жатқызады. ... ... ... ... ... қой ... ... өнімділігімен және дене бітімінің ерекше-лігімен ажыратылады. Оларды жүнді-етті, жүнді, және етті-жүнді деп бөледі. Бұлай бөлудің ... ... және ... ... сондай-ақ олардың шығу тегіне бағытталған.
Жүнді-етті тұқымдар. Бұл тұқымдастың қойлары кейбір шығу ортақтығымен сипатталады. Көп жағдайда олар жергілікті ... ... ... ... ... ... арқылы өндіріледі. Бұл тұқымдас ірі мал, жақсы дене бітімді, жүні сапалы ... ... ... ... ... ... бағытын А және Б то- бына жіктеу қабылданған. А тобына жататын тұқымдастар: асканилік, кавказдық, ... және ... ... меринос; Б тобына жататын тұқымдастар: Забайкальдық, Қырғызстандық, Красноярлық, Оңтүстік Қазақстандық меринос және Оңтүстік Оралдық.
Асканилік тұқым. 1925-1934 ... ... ... ... Аскании-Новада, ең жақсы жергілікті меринос қойларын дене бітімі ірі, ... ... ... ... ... қойларымен будандастыру арқылы өндірілген. Жергілікті украиналық мериностар аз қатпарлы, ұзын жүнді, олар құрғақ климатқа жақсы ... ... ... аса ірі салмағы 60 кг жететін жүнді өнімділігі жоғары және жетерліктей етті пішінді қой тұқымын алу міндеті тұрды және бұл ... өте ... ... ... 12 ... ... Асканилік қойлар әлемдегі меринос түқымдарының ішіндегі ең ірісі болып табылады. Ол 1.16-суретте көрсетілген және биік жүнімен еттілігінің сәйкестігімен ... ... ... 123-130 кг ... ... ... 62-65 кг, ... жүннің салмағы 16-17 кг,таза жүннің шығуы 38-42 %. Алтай тұқымы. Бұл ... ... ... ... ... өлкесінде Г.Р. Литовченко, Н.А. Васильева, Ф.Я. Вовченко, С.С. ... ский ... ... ... ... ... ретінде Сібірге әкелінген жергілікті жаңа кавказдық және мазевтік мериностар пайдаланылды. Бұл мериностар ұсақ ... ... ... ... ... ... 37 кг, ... жүннің салмағы - 4,6 кг. Ал таза күйінде 1,2-1,4 кг ... Жүні ұзын және өте ... ... ... ... ... ... қиындатады. Қатты аяз кездерінде майлытерлі жүндер малдардың үстіне жабысып, қатып, нәтижесінде жиі өлетін болды. Бұл қойларды 1927-1930 жылдары ... ... ... будандастыра бастады, алынған шатыстарды кавказдық және австралиялық биязы жүнді тұқымдас қойлармен будандастырды. Нәтижесінде өте ірі денелі және жүнді ... ... ... ... ... (түк) ... және ... тұрады. Түбір терінің астында жатады. Сабақша тері жамылғының сыртында болады және ... ... ... ... ... сабақшасы үш қабаттан тұрады: қабыршақты, қабықты және өзекті.
Қабыршақты ... ... ... ... ... тәрізді қабыршақтан тұрады. Талшықтың түріне байланысты қабыршақтардың формасы сақина, жартылай сақина немесе пластинка ... ... ... ... ... ... ... сақтайды, оның жылтыл- дауы мен киіз болып ұйысу қабілетіне әсер ... ... ... ... ... ... ұршық тәрізді клеткалардан тұрады, шаштың мықтылығын, серпімділігін және басқа да қасиетін анықтайтын ... ... ... ... ... ... орналасқан және ауа толған клеткалардан тұрады. Жуандығы мен құрылымына байланысты жүн талшықтарының кеилесідей ... ... ... ... және өлі шаш, ... ... - қабыршақты және қабықты қабаттан тұратын жіңішке ирек ... ... ... қойдың барлық жүн жамылғысы және қылшық жүнді ... ... ... ... ... ... келеді. Қабыршақты қабат сақина немесе жартылай сақина формалы болып келеді.
Қылшық - түбітке қарағанда дөрекілеу, әлдеқайда жуан және ирек ... Ол үш ... ... пластинка тәріздес қабыршақтардан тұратын қабат, қабықты қабат және тұтас өзек. Жартылай қылшық жүнді және ... ... ... жүн ... ... ...
Аралық жүн - түбіт пен қылшықтың ортасы. Будан тұқымдас қойлардың барлық жүн жамылғысы ауыспалы түкті. Аралық түк те үш ... ... ... ... және ... өзектен тұрады.
Өлі түк - нашар боялатын, ... оңай ... ... тік және қатты талшық. Ол қылшық жүнді қойлардың кейбір ... ... Өлі түк үш ... ... жұқа қабықты және талшықтың барлық көлденеңін алатын жалпақ өзектен тұрады.
Қойдан ... ... ... жүн ... деп ... ... жүн жамылғысын құрайтын талшықтың түріне байланысты, жүн де келесі түрлерге бөлінеді: түбіт талшықтан ... ... жүн (25 мкм ... оны ... ... қойлардан алады да, жоғарғы сапалы камволь және шұға маталарды тоқуға пайдаланады: Жартылай биязы жүн (25-34 мкм) - ... ... мен ... ... тұрады; қойдың будан тұқымынан алып, костюмдік және пальтолық камволь ... тоқу үшін ... ... дөрекі жүн (35-40 мкм), қылшық пен аралық түктен тұрады; қойдың будан тұқымынан алып костюм және ... үшін жар- ... ... шұға ... ... пайдаланады;
Дөрекі жүн (40 мкм жоғары) - құрамында талшықтың ... түрі бар; оны ... ... ... алып, ірі шұға мата алуға пайдалана- ды. Жіп иіру үшін жүн талшығының ұзындығы мен ... ... өте зор. ... талшығының ұзындығы 20-450 мм аралығында мықтылығы ұзындығына байланысты қысқа талшықты 55 мм дейін, ұзын талшықты - 45 мм ... ... ... ... түк ... 1.22-суретте көрсетілген.
Жүннің ирелеңдігі талшықтың 1 см ұзындығына ... ... ... ... ... ... болған сайын, иірілуі жоғары болады[7].
Биік ирелең қысқа ... жүн жуан әрі ... ... жіп ... пайдаланылады.
Жүн талшығының жуандығы талшықтың түріне байланысты және оның иірілген жіп пен матаның қасиетіне ықпалы зор. Түбіттің жүні 30 мкм, ... 50-90 мкм, өлі ... 50-100 мкм. ... ... ... ... ... байланысты. Мысалы, өлі жүн - жуан, бірақ осал талшық. Жіңішкелігі 20 мкм ... ... 7 сН ... үзу ... ... ... 50 мкм қылшық талшықтар - 30 сН ... ... ... үзу салмағы 10,8-13,5 сН/текс. Жуан жүнге қарағанда жіңішке жүн төзімді. Себебі жуан ... ... ауа бар, ал ол ... жуан ... ... ... ... құрғақ талшықтардың үзілер кездегі ұзаруы 40%.
Толық ұзарудың көп ... (7 % ... ... және ... ... деформациялы, соның әсерінен жүн матадан істелген бұйымдар онша қыртыстанбайды, формасын жақсы сақтайды.
Биязы жүнді қойдың жүні ақ түсті, ... ... ... және ұяң ... түсі - сұр, ... қара. Жүннің жылтыры қабыршақтардың мөлшері мен формасына бай- ланысты. Ірі, тығыз қабыршақтар жүнді солғын етіп ... ... - ... ... ... ... ... серпімді, өте иректі жүннің киізденуі жоғары болады.Қалыпты жағдайда биязы жүннің бойындағы ылғалы 18%, ... ... -15 %. ... ... ... ... гигроскопиялық қасиеті жоғары, ылғалды аз тартады және аз шығарады. Жылу мен ылғалдың әсерінен жүн талшығы 60 % дейін ... ... ... ... ... ... оған үтіктеу, созу, декатирлеу сияқты опера- циялар жасалынады.
Киімді химиялық тазартудан өткізгенге қолданылатын барлық ... ... ... жүн төзімді.
Табиғи жібек - жібек құрты шығаратын өте жіңішке жіптер. Табиғи жібек өзінің қасиеттері және өзіндік құнына байланысты - өте ... ... ... Оны ... құртының піллә орамасынан алады. Тұт ағашының жібек құртының жібегі кең таралған және бағалы, ол ... ... ... 90 % ... ... ... алу үшін (3000) жыл бұрын тұт ағашының жібек құртын пайдаланған, отаны ... ... ... ... ... шаруашылығымен негізінен ТМД елдерінің Орта Азия республикала- ры, Кавказ, ... және ... ... ... ... ... - ... құрттардың жібек шығаратын ерекше бездерінен бөлінетін өнім. Тұт ағашының жібек құртынан алынатын жібек өндіріс үшін маңызды.
Тұт ағашының ... ... ... ... ... ... Жібек құрты өзінің даму жолында төрт кезеңнен өтеді:жұмыртқа (грена), қырықбуын, қуыршақ және ... ... тұт ... жапырақтарымен тамақтандыру кезеңінде олардың денесінде ақуыздық айналым жүреді. Асқазан сөлінің ферменттерінің арқасында тұт ағашының ақуызы бөлек аминқышқылдарға ... олар ... ... ... ... ... ... синтезі және молекулаларының қайта құры- луы, бір аминқышқылының басқасына айналуы жүреді. Айналым ... ... ... ... ... ... ... жиынтықты түрлі аминқышқылды сұйық зат, ол табиғи жібектің негізгі жоғары молекулалы бірігуіне керекті - фибрион және жібек негізмі - ... ... ... жібі - ... (75%) және серицин (25%) белоктарынан тұрады.
Пілләнің пайда болуы кезінде қырықбуын ауаға шыққанда қататын, жібек бөлетін жолдары арқылы екі ... ... ... Бір ... ... ... негізмдейтін серицин бөлінеді. Жіп құрау уақытында фибрион макромолекулалары агрегатталады және талшықтың молекулярлық құрылымын құрады, 20-30 макромолекула- лар микрофибрилға ... олар өз ... ... ...
Жүн кератинінен фибрионның макромолекулаларының айырмашылығы - кішкене бұтақты және бүйір шынжырларының саны талшықтың ортақ салмағынан 19% жоғары болмауы керек. Фибрионның ... ... жүн ... ... ... дәренегіз және кристалды болады. Серицинге қарағанда фи- брион төзімді белок, сабын-сода ерітіндісімен ... ... ... ал ... ... еріп кетеді.
Микрофибраның аморфты аудандарында микрофибриллалар мен фибриллалар арасында талшықтың ... ... 10-15% ... ... ... ... болады. Жібек құрайтын фибрилл талшығы өз осінің бойымен орналасады.Серицин өзінің аминқышқылды құрамына ... ... өте ... макромолекулаларының айырмашылығы оралу әдісінде. Серициннің фибрионнан кристалдылығы аз. Жібектің піллә жібі серицинмен бірге негізмденген қарапайым 500-1500 м ... ... ... Пілләнің үстіңгі және астыңғы қабаттары тарқатылмайды, сондықтан тарқатылған жіптің орташа ұзындығы 600-900м. Қарапайым жіптердің көлденең ... ... ... ... ... овал ... болады және кесе-көлденең ені 10-12 мкм. Қырықбуын жіптердің шығуына байланысты оларды қабаттап жинайды, ол се- рицинмен негізмденген жабық ... ... ... ішінде қырықбуын пайда болып, 15-17 күннен кейін қуыршақ көбелекке айналады. Сондықтан ... ... ... 8-9 ... жинап, алғашқы өңдеуге жіберіледі, жібектің алыну үдерісі 1.23- ... ... Тұт ... ... жібек ағашы қырықбуын жапырақ-тарымен қоректенетін өсімдік. Тұт ағашы 20м биіктікке дейін жететін үлкен ... Бір тұт ... ... жапырақтар саны оның өлшеміне, жасына байланысты және 5-80 кг дейін жетеді. Тұт ағашының ... ... ... Тұт ... басқа қырықбуындар солтүстікте өсетін скорцонера жапырақтарымен, басқа да өсімдіктердің жапырақтарымен қоректене алады. Қырықбуын өсіру таза әрі ... ... ... ... ... ... расы тұрақты қадағаланып отырылады. Қырықбуындар үшін арнайы қабаттар орналастырылады. Қабаттардағы сөрелері қырықбуын жа- сына байланысты әр түрлі диаметрдегі тесіктері бар ... ... ... ... ... ... балғын, жақсы туралған жапырақтар салынады. Қырықбуындар жапырақтарды қатты ла- стайды және алынғыштарға жиі тазалау жүріп тұруы керек, тазалау келесі ... ... ... ... алынғыштарды ескі жапырақтарға қояды, қырықбуындар балғын көк шөпке жорғалап жыл- жиды, ластанған рамкалы ... ... ... алғашқы өңдеуінің мақсаты - піллә жібек жібін тарқатып орап алу керек. Орап алу ... ... орау ... 4-9 ... ... жіп- ... ұшы ... ұршыққа оралады және шикізатты жібек деп аталады. ... ... 26-33% ... ... ... ... ... кезінде оның құрамы дайын маталарда 4-5% азаяды. Көбінесе жібек шикізатының қалыңдығы 1,556-2,33 текс болады. ... ... ... ... қалдықтардың түрлері - шатасқан қалдықтар, піллә қабыршағының қалдықтары, бүлінген қалдықтар бо- лып табылады[10].
Табиғи жібек қасиеттері. Піллә ... ... өте ... ол ... м және одан да ... болады. Піллә жібінің жуандығы көптеген текті пілләларда, сондай-ақ бір текті және тура сол пілләнің өзінде ауытқулар болады. Кесе-көлденең қимасында піллә ... 20-30 мк тең, ... ... ... бір ... есе көп. ... Піллә жібі 10г күшті, бірнеше жіптерден тұратын шикізатты жібек жіптерінің санына байланысты 35-110 г күште үзіледі, бұл мықтылық шегіне 35-45 ... және ... ... сәйкес келеді. Ылғал кезінде шикізатты жібектің 5-10% ... ... ... ... ... 20% ... ал ылғал кезінде ұзару 15-20 көбейеді. Ұзару кезінде ... ... ... ... ... ... Жіңішке және тегіс жібек жібі оңай жылжиды және ... ... мата ... ... бұл ... ... дайындаудағы кері қасиет болып табылады.
Гигроскопиялық қасиеті. Жібектегі ылғалдың дұрыс мөлшері 11%. Жібек жүн сияқты ауадан 30% ... ... ... Ылғалданған жібек жүнге қарағанда тез кебеді, артық ылғалдан тез арылады. Бұл қасиет ... ... ол ... ... ... ... үшін жақсы әсер етеді. Ылғал жібекті ұзақ сақтағанда көгеріп кетеді. Жүнмен салыстырғанда жібек күйеге толық қарсы тұрады. ... ... ... және әлсіз етеді, осының нәтижесінде ол мықтылығынан және ... да ... ... ... ... күн ... ... мен жүн талшықтарына қарағанда сезімтал болып келеді. Жібектің 200 сағ күн сәулесінде күюі, оның мықтылығын 50% төмендетеді.
Күйдіргенде ... ... жүн ... ... жанады және ұшында кішкене күйік пайда болады, жанғанда күйген қауырсын иісі тарайды. Органикалық емес қышқылдар (қойытылған күкіртті) жібек талшықтарын бұзады, ал ... ... ... ... ... ... ... жібектің боялуын жақсартады[11].
1.2 Жасанды талшықтар
Гидратцеллюлозды талшықтар (һугігаіегі сеііиіояе ІіЬгея). Гидратцеллюлозды ... ... ... ... ... ... қарағайдың, самырсынның, шамшаттың, мақта мамығынан алынатын құрамында 90-98% а-целлюлозасы бар табиғи ... ... ... ... ... ... ... қышқыл және басқа реагенттері бар, бір немесе екі былаулы ... ... ... ... целлюлозаның сілтілі (вискозды талшықтар) немесе мысты-аммиакты (мысты-аммиакты талшықтар) ерітіндіндісінде іске асырылады. Талшықтарды ... ... ... ... ... ... макромолеулалары пайда болады және өседі[12].
Химиялық құрамы бойынша гидратцеллюлоза табиғи целлюлозаға ұқсас, бірақ физикалық құрылымы бойынша табиғи целлюлозаға ... (300-800 ... ... полимеризациялау деңгейі аз болады, макромолекулаларындағы звеноларының орналасуы өзгеше, молекула үсті құрылымындағы макромолекулаларының орналасуы және бағытталуы, қаптау ... ... ... ... ... ... ... 40-50 %. Гидратцеллюлозды талшықтардың қасиеттерінің табиғи целлюлозды талшықтардың қасиеттерінен айырмашылығы, ол борпылдақ, қалыптаспаған құрылымды болады. ... ... ... бір ... ... бір ... тәсілімен алады, бұл талшықтың құрылымының біркелкі болмауына әсер етеді. Вискозды талшықтардың қалыптасу үдерісінің уақыты: ұзын макромолекулалары ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру үдерісінің бастапқы кезеңінде ғана жүргізіледі; ішкі қабығында целлюлозаның қайта қалпына келтірілуі ақырын ... ... ... ... және өте ... болып шығады. Қалыптасу мөлшеріне қарай талшық көлемі азаяды, бұл үстіңгі қабатының деформациялануын туғызады және көлденеңі ... ... ... ... Сыртқы қабаты ядромен салыстырғанда макромолекулаларының орналасуы тығыз және бағытталған, көлденең қимасының бетінің 35-50 % құрайды және ... ... ... ... ... Вискозды талшықтардың гигроскопиялық, жарыққа төзімділік, жұмсақтыққа және жууға төзімділік ... ... ... ... кемшілігі, бірқалыпты емес, жұмсақ және аз реттелген құрылымына байланысты. Вискозды талшықтар ылғалдау кезінде қатты ісініп, тоқыма материалдардың отыруын жоғарылатады ... ... ... ... ... ... және ... тұрақтылығын айтарлықтай жоғалтады. Кемшіліктерін азайту үшін вискозды материалдардың арнайы әрлеуі қолданылады. Вискозды талшықтардың химиялық реагенттермен байланысы табиғи целлюлозды талшықтармен бірдей, ... ... ... және қол ... ... вискоза талшықтарының тұрақтылығы аз. Бұл талшықтарға температураның, ... ... және ... әсері мақта мен зығыр әсеріне ұқсас. Жогары ... ... ... (тогіаі) бұл талшық түрленген вискозды тәсілмен алынады. Жіптер жәй жіптерге қарағанда аз жылдамдықта созылады және термобелгілеумен қалыптасады, мұндай ... ... ... бір ... ... және бір ... ... алуға көмектеседі[13].
Вискозды талшықтардың құрылымы. Вискозды талшықтарды микроскоп арқылы ... ... ... ... талшықтардың кесекөлденең ені қабырғалы дұрыс емес формада болып келеді. Мұндай құрылым қалыптасу үдерісінде сыртқы және ішкі талшықтар ... бір ... ... ... Ішкі ... қата ... ... қысылу жүретіндіктен беткі қабаты қыжымдалады және талшықта бойлық түйіршіктер пайда болады.
Талшықтың ... ... ... вискозды талшықтар қатты жылтырмен қамтамасыз ететін, жақсы тегістері бар. ал маталардың - жіптерінің сырғанақтығы, жылжымалылығы және сетінегіштік қасиеті жоғары[14]. ... ... ... ... Вискозды талшықтар, табиғи целлюлозадан молекулярлы тізбектің ұзындығының және талшықтағы макромолекулалар ... ... ... ... ...
Вискозды талшықтардың қасиеттері. Вискозды талшықтар жақсы гигроскопиялық -11%, ... ... ... ... ... ... тығыздығы 0,27-0,66 текс*, кесе - көлденең ені - 25 - 60 мкм құрайды. Құрамдас ... ... ... ... ... элементарлы талшықтардың саны мен жуандығына байланысты болады.
Талшықтардың жуандығын өлшейтін халық-аралық өлшем бірлік.
Полинозды талшықтар жоғары модульді вискозды талшықтар қатарына ... Ол ... ... ... екі бы- лаулы тәсілмен алынады, соның арқасында формасы дөңгелек болып келетін кесе-көлденең енінің ... ... ... ... макромолекулаларының бағытталуы және (500-800) целлюлозаның полимеризациялаудың жоғарғы ... ... ... ... ... молекулярлы жоғары құрылымы және кристалдығы мақтаның құрылымы мен кристалдығына жақын болады. Полинозды талшықтар өзінің қасиеттері бойынша жіңішке талшықты ... ... Ол ... ... ... ... серпімділік және отыру қасиеттері төмен[15]. Ақуызды химиялық талшықтар ... ... ... ... ... полимер ретінде казеин (сүт ақуызы) және зеин (өсімдікті ақуыз) қолданылады. Казеиннің және зеиннің макро-молекулаларының табиғи формасы сфералы шиыршықталған ... ... ... ... ... ... ... алғанда глобулярлы макромолекулалар жіп секілді, сызықты түрге бұрылуға ұмтылады және осы форманы тұрақты сақтау үшін ... ... Бір ... ... ...
қалыптастырғаннан кейін, алынған жіпті илеу операциясына жібереді, мұның мәні ақуыз макромолекулалары арасында химиялық көлденең ... құру ... ... Созылуы және гигроскопиялық көрсеткіштері бойынша казеинді және зеинді талшықтар табиғи жүнге жақын. ... ... ... ... ... жылы, жақсы жылу бөлгіш. Бірақ талшықтардың мықтылығы, ылғалдығы төмен.
Металл жіптер және әйнек талшығы. Металл жіптер қызыл мыстан, мыстың никельмен ... және ... ... ... алюминий таспа жолағын (фольга) кесу арқылы сымды біртіндеп тарту (созу) жолымен алынады. Металл жіптерді өте жіңішке алтын және күмістен ... ... ... ... ... ... полимерінен өндіріледі. Бұл полимер циклді эпсилонкапролактаннан полимеризация реакциясы арқылы алынады:
Поликапролактам талшық өндіру үшін арнайы балқыту ... ... ... ... ... ... бір партияны өңдеу арқылы жасалынады немесе үздіксіз технологиямен өндіріледі. Балқыту процесі 215-225оС температурада өткізіледі. Алынған полимердің ... ... өтіп ... ... ... ... пен ... қалыптастыру 3 тәсілмен өткізіледі. Филье-радан шыққан полимердің ыстық ағыны камераға немесе шахтаға жіберіледі. Онда температураның күрт ... ... ... қатты түрге айналынады. Өндірілген талшықтар мен жіптер жылы кезінде созу процесінен өтеді. Капрон талшықтардың ұзындығы 3-4 есе ... ал өте ... ... үшін 10 есе ... ... ... созу үшін алдын-ала 120-125 оС қыздырылады.
Созылған талшықтар термофиксацияндан өтеді, яғни талшықтардың құрылымы әбден ... ... Ол үшін ... ... ... өте ... ... өңдейді, ол темпе- ратура балқу температурасынан төмен болады. Термофиксациядан өткен талшықтар майлаудан өтеді, оның құрамында жіптерді немесе ... ... ... ... ... капрон талшықтардың қалыпты ылғалдылығы 4%, өйткені оның құрамында гидрофильдік функционалдық топтар аз, капрон талшықтары өте жоғары кристалиттік талшықтар қатарына ... ... ... 1-ші орын ... ... ... өңдеуге төзімді келеді, капрон талшықтары ультрокүлгін сәулелеріне төзімсіз келеді, тотығады, сондықтан тез сарғайып түрін өзгереді; әртүрлі микроорганизмге өте төзімді, капрон ... ... және ... ... ... ... талшықтары таза түрде, сонымен қатар мақта, жүн, зығыр, жібек, ацетат талшықтармен араластырылып қолданылады.
2. Тоқыма талшықтары
2.1 Тоқыма талшықтарының классификациясы
Тоқыма талшықтары деп ... және ... ... дайындағанда қолданылатын ұзындығы шекті, көлденең кесілген аз өлшемді, жіңішке, иілгіш және ... ... ...
Тоқыма талшықтары қарапайым (элементарлы), кешенді (техникалық) және штапельді болып бөлінеді.
Қарапайым талшықтарға тоқыма талшықтар - мақта және жүн ... ... ... ... ... ... ... талшықтардан тұратын талшық (зығыр).
Штапельді талшықтар ұзындығы шектелген қарапайым талшық болып ... ... ... ... ... иірім жіптердің және жіптердің өңдеу үдерісінде, олардың нақты ұзындығы, беріктігі, созылғыштығы, сызықтық тығыздығы және иілгіштігі, ылғал сақтағыштығы болуы қажет. ... ... ... пайдаланғанда әр түрлі жағдайда бұйымды қолдану мүмкін болу үшін, бұйымға түскен әртүрлі күштің әсерінен бұзылудан ... ... бір ... ... ... киімде ыңғайлы (жылу өткізгіштік, су өткіз- гіштік, ауа сіңіргіштік) және сыртқы ортаның (түстік тұрақтылық) шар- тына қарсыласуын қамтамасыз ... ... ... ... болу керек.
Жаратылысы бойынша тоқыма талшықтары екі класқа бөлінеді: табиғи және химиялық. Табиғи талшықтарға өсімдіктекті, ... және ... ал ... - әртүрлі физикалық және химиялық үдерістердің көмегімен жоғары молекулярлы заттардан (табиғи және ... ... ... адам жасаған талшықтар жатады.
Талшықтардың әрқайсысы органикалық және бейорганикалық талшықты шағын кластарға бөлінеді.
Органикалық ... ... ... ... табиғи шығу тегіне байланысты өсімдік және жануар текті топтарға бөлінеді.
Өсімдік текті талшықтардың тобына мақта, зығыр, ... ... ... ... ... топшасы жатады.
Жануар текті талшықтар жүн талшығынан және табиғи жібектен құралған, ақуызды талшықтар топшасынан тұрады.
Табиғи бейорганикалық минералды ... - ... ас- бест ... ... ... ... бөлінуі өте күрделі болып келеді. Органикалық шағын кластағы химиялық ... екі ... ... бөлінеді: ол - жасанды және синтетикалық талшықтар. Табиғи жоғары молекулярлы қосылыстардан химиялық жолмен ... ... ... ... ... ал ... ... молекулярлы заттардан алынған талшықтарды синтетикалық талшықтар деп аталы- нады.
Жасанды органикалық талшықтар ... ... ... сты гидратцеллюлозалы, вискозды (полинозды, мыс-аммиакты), эфи- роцеллюлозалы (ацетатты, үшацетатты) және ақуызды (казеиндік) талшықтар топшасы ... ... ... ... ... ... (капрон, анид, энант), полиэфирлі (лавсан, терилен), полиуретанды (спандекс), полиакрилонитрильді (нитрон, орлон), поливинилхлоридті (хлорин), поливинилспиртті (винол) және полиолефинді ... ... ... ... ... ... тұрады.
Химиялықбейорганикалық талшықтарға минералдыталшықтардың екі түрі жатады металдық және ... ... ... ... ... ...
Тігін өндірісінде қолданылатын тоқыма материалдар - маталар, тігін жіптері, ызба, бау және ... - ... ... ... ... ... талшықтары өте жіңішке, олардың ұзындығы миллимет- рмен өлшенсе, онда жіңішкелігі миллиметрдің жүздеген және мыңдаған ... ... ... ... матаға өңдеу және тоқыма материалдарға, бұйымдарға қажетті қасиеттермен қамтамасыз ету үшін, олар нақты ұзындыққа, жіңішкелікке, беріктікке, созылу ... ... ... және сыртқы ортаның әсеріне қарсыласуға ие болу керек.
Тоқыма өндірісінде қолданылатын талшықтың ұзындыгы - ең ... ... бірі ... есептелеінеді. Талшықтардан үздіксіз жіп алу үшін, оның белгілі ұзындығы болуы керек, талшық ұзын болса, онда жіптердің арасындағы ... ... ... ... жіп алынады.
Талшықтың жіңішкелігі өте жоғары бағаланады, ... ... ... ... одан ... және ... жіп алуға болады.
Талшықтың беріктігі олардың үзілуге қарсыласу қабілеттілігі, ол иірімжіп пен матаның сапасының және ... ... ... ... ... ... ... ұзаруы (созылуы) олардың күш түскенде ұзару қабілеттілігі, бұл талшық сапасының маңызды көрсеткіші болып есептелінеді. Талшықтың ұзару қабілеттілігі одан өндірілген ... ... және оның ... ... қарсыласуын жоғарылатады.
Егер талшық серпімді, яғни күштің алынуынан кейін бастапқы ұзындығын қайта қалпына келтіру қабілетіне ие болса, ол талшықтардан өндірілген ... ... ... ... ды, ал одан ... бұйымдар өзінің пішінін ұзақ уақытқа сақтайды.
Талшықтың иілгіштігі иіру үдерісіне, матаның сапасына және оның жұмсақтығына, күлтеленуіне ... әсер ... ... мықты жіп жасап алу үшін талшықтардың иілгіштік қасиеті жоғары болуы керек.
Ылгал тартқыштық ... ... ... ... Ол киімге қойылатын гигиеналық талаптарды қанағаттандыруға қажет, өндірістік үдерістің жақсы ... және ... ... ... сіңіруіндегі маңызды қасиетінің бірі болып табылады[21].
Талшықан алынған материалдардың сыртқы ... ... ... - ... ... ... және механикалық күшке - берілген талшықтардың киюге төзімділігін анықтайды.
Талшықтардың классификациясы -- талшықтар табиғи және ... деп ... ... ... ... кенеп, жүн, табиғи жібектен бірден алынатын талшықтарды табиғи талшықтарға, ал химиялық әдістер көмегімен көмегімен өндірілетін ... ... ... жатқызады.
Химиялық талшықтарды , ары қарай, жасанды және синтетикалық деп бөледі.
Жасанды деп, табиғи жоғары ... ... ... ... ... өңдеу жолымен алынатын талшықтарды атайды. Оларға вискоза, ацетат, казеин және басқа да ... ... деп ... полимерлерден жасалатын талшықтарды атайды.
Синтетикалық талшыққа мысал ретінде капрон талшығын алуға болады. Синтетикалық талшықтарды алу үшін ... ... ... мономерлерден полимер, ал полимерлерден синтетикалық талшық жасап шығарады.
Жібек құртының пілләссынан өндіріліп, тоқыма мата өнеркәсібінде пайдаланылатын ... ... ... ол ... ... ... да жібек деп атайды. Жібек құрты қуыршаққа айналар алдында арнаулы бездері бөлетін жібек жіпше ... ... ... ... ... тұт ... ... өсірілетін(асыранды) құртынан және жабайы емен құртынан алынады. Асыранды жібек құрты барлық жібектің 90% береді. Көп еібек қажет ететіндіктен жібек ең ... ... ... сондықтан қазір жасанды жібек өндірісі жолға қойылған. Жалғыз ... ... ... тым ... ... ... өндірісте қолданылмай, тек жібек қасиетін зерттеу үшін пайдаланылады. Жібектің механикалық қасиеттері жоғары әрі жақсы диэлектрик, 120-130 С ... ... ... тек ... та ... ... Табиғи жібек талшықтарынан тоқылған маталарды ерте замандарда адамдар өте ... ... ... ... ... ... шығарылып, Ұлы Жібек жолы арқылы Еуропа елдеріне таралған. Жібек құрты қазір тек Оңт. Қазақстан, ... ... ... ... ... ... Үндістан және т. б. елдерде өсіріледі[22].
Қой, ешкі, түйе және т. б. ... ... ... өнеркәсіптің құнды шикізаты. Жүн талшықтары жылуды аз өткізеді, ылғал тартқыш және берік ... Қой, ешкі және түйе жүні ... ... ... есептеледі. Дүние жүзінде қой жүні көп өндіріледі. Қой жүні талшықтарының жуан жіңішкелігіне, құрылымына ... ... Жүн ... ... ара ... қой ... ... әр түрлі болады. Сондықтан қой жүні биязы, биязылау, ұяң және қылшық жүн деп бөлінеді. Биязы жүн талшығының ... 14, 2-25 мкм, ... ... ... ... Түсі ақ, шайыры мол. Бұл жүннен жоғары сапалы мата тоқылады. Биязылау жүн біркелкі ірілеу жүн мен аралық қылшықтан ... ... ... 25, 1-35 мкм. ... ... трикотаж, жоғары сапалы шұға тоқылады. Ұяң жүн құрамында жүннен басқа аралық және майда қылшықтар болады. Ұяң жүннен кілем тоқылады. Қылшық ... ... ... ... өлі ... көп ... Мұндай жүн киіз, киіз аяқ киім, т. б. жасауға пайдаланылады. Жүннің барлық түрінің сапасы малдың тұқымына, оны ... ... ... ... байланысты. Ешкі жүні қылшықты, түбіт аралас болады. Ангор, т. б. ешкі тұқымының жүні ... ... Түйе жүні ... ... ... ... Одан жүн мата, сырт киім, әр түрлі бұйымдар жасалады. Сиыр, жылқы жүндерінен киіз, қоян жүнінен жеңіл киім ... Ит жүні ... ... ... ... ... қатар ұзын әрі жіңішке, жұмсақ әрі жылтыр келеді. Сондықтан одан тоқыма өндірісінде пайдаланылатын жіп иіріледі. Кендір талшығы кендір паясынан алынады да, ... ... және ... ... түту ... ... Түту нәтижесінде тал, тал ұзын талшықтармен қатар шатысқан қысқа талшықтар да ... ... ... ... әр ... жұйемен иіріледі. Ұзын талшықтардан жіп иіру үшін түтілген кендір алдымен дестелеуүш машинадан, сонан соң 3-4 лента ... ... ... ... ... иіру машинасында қажетті мөлшерге дейін жіңішкертіледі де, беріктігі тиісті шамаға жеткізіле ширатылады. Қысқа талшықтардан жіп иіру үшін олар алдын ала ... әрі ... ... түту ... ... ленталанады. Бұл лентадан екі, үш лента машинасы мен бір созу ... ... ... ... ... ... ... мата және басқа материалдар ды өндіруге қажет жартылай ... ... ... ... Қолданылатын материалдың түріне байланысты жіптерді өндіру технологиясының сипаттамасы әртүрлі. Ұзындығы шектелген (мақта, зығыр, жүн, ... ... ... ... ... ... жіптерді иіру процесінде ширату жолымен алады. Тоқыма жібін иірусіз өндіру басқа өндірісте бірнеше қарапайым және ... ... ... ... Қысқа талшықтардан иіру процессінде ширатумен алынған тоқыма жіп иірілген немесе жәй жіп деп аталады. Бүл ... кең ... ... ... ... ... талшықтың түріне, иіру технология- сына және иіру үрдісінің сипатына байланысты болады. Жіп иіру процесі негізінен келесі технологиялық ... ... ... ... ... және ... араластыру, тарау, таспа алу, яғни бір-біріне паралель орналастырылған талшықтардан таспа жасау, таспаны жіңішкелету немесе созба дайындау, жіп ... яғни ... ... ... ... ... жіпке айнал- дыру[24]. ... ... жіп алу үшін ... ... бірі ... ... ... Мысалы, өте берік талшықтардан мықты жіп өндіруге болады немесе ұзын талшықтардан біркелкі және жіңішке ... ал ... ... - ... ... және қүрылымы бос (жеңіл) жіп алынады.
Жіп иіру үшін біртекті, бірақ әртүрлі сапалы (әртүрлі сортты) және әртектіталшықтар қолданылады. Талшықтарды араластыру ... ... ... ... шикізат ресурстарын тиімді пайдалану, жіпке және матаға белгілі ... ... ету ... ... ... ... ... материалдың сапасын жоғалтпай бағасын төмендету қоспа жіптің және тоқыма материалдың жалпы сапасын айқындайды. Сондықтан талшық қүрамы ... ... ... бірі ... саналады және қажетті стандарт- та бекітіледі. Дайындалған қоспа біркелкі болуы үшін араластырылады, өйткені иірілетін жіптің қүрылымы және ... ... ... ... ... Араластыру технологиясы процестің әртүрлі операцияларында орындалады (қопсыту немесе таспа қосу).
Қопсыту - нығыздалған (престелген) бумалардан талшықтарды босату және ... ... ... ... ... ... қатты нығыздалған бумалардан тісті немесе металды суырғыштармен (қаққыштармен) талшықтар жұлынып ... одан ... ... ... жұмыс органдарының соққылау нәтижесінде бір-бірінен ажыратылады.
Интенсивті қопсыту процесі - түту деп аталады. Талшықтарды түту машинасында араластырғанда ... ... ... ... ... ... талшықтың электрленуін азайту, талшықтардың бір-бірінен ығысуын жеңілдету үшін жүргізеді. Түту машинасынан талшықтар жұқа ... - ... ... шығады, яғни талшық холстикте әр түрлі бағытта орналасқан ... ... ... ... - ... ... ағыны тарау машинасының жұмыс органдарының әсерінен өтеді. Жұмыс органдарының беті инелі (кардалық) таспамен немесе қатты металды аралы таспамен қапталған. Транспортермен ... ағын ... ... ара- ... ... ... әртүрлі жылдамдық жүру (қозғалу) нәтижесінде талшық жүйкелері ұсақ бөлшектерге бөлініп, кейіннен бөлек талшық ажыратылады. Тарау ... ... ... ұйысқан талшықтар, түйіндер, қоқыстар ажыратылады, талшық қабаты жұқаланады, холстиктің жылжу бағытымен талшық паралель орналасады. Одан арнайы воронкадан өтіп ... ... Ұзын ... жүн ... ... және біркелкі жіп иіру үшін кар- далы ... ... ... ... ... ... өткізіледі. Ол үшін, кардалы тарау машинасынан алынған 16-20 таспаларды біріктіріп, холстик жасалынады. Осыдан кейін холстик тарақты тарау машинасында ... ... ... ... ... ... алынады. Тарау процесінен алынған таспа біркелкі болмайды, талшық ... ... және ... ... ... үшін бірнеше таспаны қосып, негізгі таспаның жіңішкелігіне дейін созады. Жіптің жіңішкелігі бойынша біркелкілігі таспаның біркелкілігіне байланысты ... ... ... созу үрдісін 2-3 рет қайталайды[26].
Созба жасау. Таспалық ... ... ... таспа жуан болады, ал жіп алу үшін оны жіңішкелету қажет. ... ... созу ... ... ... ... жәй ... және орау механизмдері арқылы созба дайындалады. Таспа 6-30 есе созылады. Иірілетін жіптің жіңішкелігіне байланысты таспа 1 - 3 ... ... ... ... ... ... ... сызықтық тығыздығына қарай керекті жіңішкелікке дейін созылады.
Жіп иіру. Созбаны берілген жіптің сызықтық тығыздығына сәйкес көрсеткішке дейін ... ... ... ... ... ... ... орайды.
Жіп иіру арнайы иіру машинасында орындалады. Созба сақинаға кигізілген ... ... ... бірден айналып тұратын собыққа оралады. Собық ұршыққа нығыз орнатылған. Сондықтан мұндай тәсіл ұршықты ... ... жіп иіру ... деп ... ... қолданылатын талшық түріне байланысты сақиналы тәсіл бірнеше түрлі болады.
Мақта жібі тарақты, кардты және аппараттық жіп иіру жүйесі бойынша ... жүйе ... ұзын және ... талшықты мақтадан орташажәне жіңішке - 15,4 тен 5,8 текске дейін - ... және ... жіп ... ... бойынша кардалы және тарақты тарау қолданылады, сондықтан ... ... ... және ... жіп ... ... жіп жұқа, жоғары сапалы мата үшін қолданылады.
Кардалы тәсіл_бойынша ... және ұзын ... ... ... ... ... ... сызықтық тығыздығы 83,3-11,8 текс- кедейін жіп ... және ... ... үшін ... ... ... ...
Аппараттық тәсіл бойынша жіп қысқа талшықты мақтадан және жіп иіру ... ... ... Бұл ... ... ... машинасында алынған холстик арнайы қондырғының көмегімен бөлек жолақтарға бөлініп, ... ... жіп иіру ... түседі. Аппараттық жіп жуан (50-250 текс), бос, үлпілдек, жуандығы бойынша біркелкі емес. Аппараттық жіп ... ... ... аз ... ... ... ... және ылғалды жіп иіру жүйесі бойынша зығыр және ... ... жіп ... ... және ... тәсіл бойынша жүн және оның мақта немесе химиялық талшықпен аралас түрінде иіреді.
Аппараттық (шұғалық) тәсілмен ... жүн ... ... ... ... ... тарау машинасында 2-3 өтумен тарайды, алынғансозба жіп иіру машинасына түседі.
Апаратты жіп - ... ... ... жұқа ... ... ... ... жартылай дөрекі жүннен) - 62,5 -167 текске дейін, дөрекі шұға жіптер (дөрекі жүннен) -143 тен 500 текске дейін, ауыр ... және ... ... үшін қолданылады.
Тарақты (камволь) жіп иіру жүйесі бойынша жіпті жүннің ұзын талшығынан (55-200 мм) иіреді. Тарау аппаратында ... ... ... ... таспа (текс) жіңішкелігі бойынша тағыда біртегістелініп, жіңішкелетіп жіп иіру машинасына жіберіледі.Тарақты жіпбіртегіс, біркелкі Т- 55,6 - 14,3 ... жұқа ... ... және ... ... үшін ... ... жібі табиғи жібектен 3 тәсіл бойынша алынады. Дайындалған талшықтарды инелі таспамен шеңберлі тарау ... ... ... ... ... ... жіңішке 3,3 текс жіп алынады. Тараудан қалған қалдықтар тарақты жіп иіру үдерісінде соз- баныширатқанда талшықтар сығылысып, олардың арасында ... күші ... ... ... Ширату дәрежесі өскен сайын талшықтар бір бірімен жақсы байланысады.
2.2 Тоқыма жіптерінің түрлері. Тоқыма жіптердің құрылымы және қасиеттері
Қазірі кезде тоқыма өндірісінде ... ... ... ... ... жіптің классикалық түрі, комплексті, комбинир- ленген, моножіптермен қатар, кабықшалы, жіп тәрізді тоқыма, өрілген ... ... ... ... ... келесі топтарға бөлінеді: моножіп, комплексті, иірім жіп, кабыршақты және комбинирленген жіп болып бөлінеді. Олар ... ... ... ... ... ... жіктеледі. Ал, ширату операцияларының саны бойынша және қабат саны ... ... бір ... көпширатпалы болып жіктелінеді.
Моножіп. Бұл бір операцияда ширатылған немесе ширатылмаған жіп. ... ... ... шашы ... бұл ... ... ды жасау үшін қолданылады. Химиялық моножіптерді синтетикалық полимерлерден жасайды(әсіресе полиамид талшығынан).
Моножіптерге металл жіптері жатады. ... ... ... мен ... ... қазіргі уақытта оларды мыс немесе оның балқымаларын созу тәсілімен немесе алюминий қағазын таспаларға кесу жолымен алады. Мұндай ... ... ... қабатты алтын немесе күмісті және қорғаушы қабыршақты жағады. ... ... ... жіп ... - екі не- месе ... элементарлы жіптерден тұратын тоқыма жіп.
Қабыршақты жіптер. Қабыршақ таспа түріндегі элементарлы жіптерді қабыршаққа кесу арқылы немесе балқымадан оларды ... ... ... ... қабыршақты жіптер кіші енді эле- ментарлы қабыршақты жіптерден иіріледі[28].
Фибриллярлы қабыршақты жіп фибриллаларға көлдеңінен жіктелген және арасы ... бар ... ... жіп. ... жіптердің құрылымы көлемділігімен және үлпілділігімен ерекшеленеді. ... ... ... ... құрылымы екі немесе одан да көп әртүрлі жіптерден құралады. Комбинирленген жіптер әртүрлі талшық құрамдас және құрылымы әртүрлі ... ... ... ... ... ... жалаң қабатты және көп ширатпалы болуы мүмкін. Оларды ... ... және ... ... ... ... жіптерді ұзындығы бірдей болатын жіпті қосу арқылы алынады.Осындай әртүрлі жіптерді үйлестіру арқылы ... ... ... түрлін құрастыруға мүмкін болады. Олардың құрылымдық өлшемдері, физикалық-механикалық қасиеттерінің көрсеткіштері және сыртқы түрінің айырмашылығы болады, бұл текстиль материалдарының ассортиментін кеңейтеді[29]. ... ... ... ... ол ... немесе басқа жіптермен оралған немесе өрілген болады. Жүрекше ... ... ... және комплексті жіптер, полиуретанды моножіп немесе комплексті жіп (спандекс, лайкра) ... ... ... - ... жіптері, жергілікті құрылымының, түсінің
өзгеруі бар жіптер. ... ... ... жіп ... беретін
жіппен оралынады.
Тоқыма жіптердің құрылымы және қасиеттері.
Жіптің сызықтық тығыздығы (Т, ... ... ... ... ... және төмендегі формуламен есептелінеді:
Т = т/Қ
мұндағы, т - ... ... ^ ... ... км. ... және ... ... сызықтық тығыздығы қорытындылайтын (К) сызықтық тығыздық деп аталады. Сызықтық тығыздықты және ... ... ... ... ... ... деп бөледі.Номиналды сызықтъщ тыгыздъщ ТН өндіруге жоспарланған, ... ... ... ... ... ... сызықтық тығыздық Кн жіптерді ширату үшін және өндіруге қажетті қабатталған жіптердің сызықтық тығыздығы. ... ... ... ... Тф (Кф) тәжірибе арқылы анықтайды.
Оларды қарапайым материал ... ... және ... кейін текспен есептейді:
Т.=1000Ет/1 немесе К. =1000Ет/1
Ф П Ф П, ... ... ... ... массасы, г;
1-қарапайым үлгілердегі жіптердің ұзындығы, м;
п - қарапайым үлгілердің саны.
Кондиционды сызықтық тығыздық Тк және ... ... ... Кк ... ... ... келтірілген жалғыз немесе ширатылған жіптердің нақты сызықтық тығыздығы.
Ол көрсеткіштер келесі формуламен есептелінеді:
Тк=Тф (100+^н)/(100+^ф),
Кк=Кф (100+^/(100+^,
мұндағы, ^н - ... ... ... ... ... ... ылғалдылығы, %.
Кондиционды сызықтық тығыздықтың Тк номиналдыдан Тн (не- месе
Кк-ньщ Кн-нен) салыстырмалы ауытқуы ё ... ... ... ... ... ... келесі формула арқылы анықтайды[30]:
5=Тк-Тн/Тн*100 немесе 5=Кк-Кн/Кн*100.
Сызықтық тығыздықтың көрсеткіштері жіптің тығыздығының жанама сипаттамасы болып табылады. Жіптің сызықтық тығыздығының ... ... ... жіп қалың болады. Бірақ, ол талшықтың құрамы бірғана түрден тұратын жіптердің қалыңдығын көрсетеді. Ал, тігін ... ... ... үшін шартты белгілер (сауда нөмірі) қолданылады. Шартты белгі артқан сайын, тігін жібі жіңішке болады. Киім тігу үшін тігін жібін таңдауда ең ... ... ... ... болып саналады. Оны есептік және эксперименттік әдістермен анықтайды. Жіптің диаметрін ё, мм есептеу мына формуламен жүргізіледі: ... ... 5 ... ... ... ... бұрын иірім жіптің ширату бағытын анықтайды. Ол үшін ... ... ... тік жағдайда екі қолдағы екі саусақтың арасына қосып, оның төменгі шетін тарқату керек. Егер осы бөліктің ... шеті ... ... бойынша тарқалса, онда жіп 2 болғаны, ал егер ... ... ... ... онда 8 болғаны. Жіптің ши- рату бағыты бұйым тоқу технологиясында оның физика-механикалық және тұтыну қасиеттеріне әсерін тигізеді. ... ... саны Кн ... ... ... ...... шира- ту санын көрсетеді. Нақты ширату саны Кф сынақ кезінде ... Оны ... ... ... ...
мұндағы, п- сынақ саны;
^о-зерттелетін талшықтың және жіптің ұзындығы, м;
Табиғи және жасанды целлюлозалық талшықтардың қоспаларынан тоқыма материалдарын колорлау. Мақта/зығыр ... ... ... ... ... және ... талшықтардың қоспасы. Ақуызды талшықтардың қоспасынан жасалынған тоқыма материалдарды колорлау. Жүн/ табиғи ... ... ... ... және ... жүн ... қоспалары. Целлюлозды және ақуызды талшықтардан жасалынған тоқыма материалдарды ... ... ... ... ... ... ... Активті бояғыштардың екі типінің комбинациясымен бояу. Бір классты бояғыштармен бояу[31].
Табиғи және синтетикалық ... ... ... ... ... ... және ... талшықтардың қоспаларынан тоқыма материалдарын колорлау. Периодты бояу тәсілі. Тура және дисперсті бояғыштардың қоспасымен бояу. Жылдамдытылған бірнауалық тәсіл. Активті және ... ... ... ... ... және ... бояғыштардың қоспасымен бояу. Дисперсті және күкіртті бояғыштардың комбинациясымен бояу. Бояудың үзіліссіз тәсілі. Бояудың жартылай үзіліссіз тәсілі. ... және ... ... ... ... Дисперсті және күкіртті бояғыштармен сурет басу. Жүн және полиамидты талшықтар қоспасын колорлау. Жүн және ... ... ... ... Жүн және ... ... қоспасын колорлау. Синтетикалық талшықтар қоспасынан тоқыма материалдарды колорлау: Полиамидты және полиуретанды талшықтар қоспасы. Полиамидты және ... ... ... ... және ... ... қоспасы. Полиэфирді және полиакрилнитрилды талшықтар қоспасы.
Табиғи және химиялық талшықтардын жасалынған тоқыма материалдарды соңғы өңдеу.
Тоқыма материалдарына ... ... ... ... жүргізудің жағдайы. Алдына ала берілген қасиеттері бар инновационды технологиялармен тоқыма материалдарын ... ... ... ... физика-химиялық қасиеттерді берудегі негіздері. Тоқыма материалдарының химиялық өңдеудің тәсілдері. Маталарға форматұрақтылықты, аз апшуды және аз қыртыстануды қасиеттерін беру. Процесстің механизмі. Жүн ... ... және аз ... ... ... ... ... және химиялық талшықтардан және олардың қоспаларынан жасалынған маталарға арналған арнайы өңдеудің ... ... су ... ... ... ... кір өткізбеу өңдеуін жүргізу. Маталарға отқа төзімділік өңдеуін жүргізу. ... ... мен ... ... ... өңдеуін жүргізу.
Тоқыма материалдарды ферменттік өңдеу
Тоқыма материалдарын өңдеуде қолданылатын энзимдердің құрылысы мен ... ... әсер ету ... ... ферменттер. Протеолитті ферменттер. Липолитті ферменттер. Тоқыма материалдарды өңдеудің ферментативті тәсілі. ... ... ... ... колорлауға дайындау. Энзимдердің қатысуымен тоқыма материалдарын колорлау. Энзимдердің қатысуымен тоқыма материалдарын соңғы өңдеу. ... ... және ... негізінде алынған текстиль-көмекші заттарды бояуда және біріктірілген дайындаумен бояу процесстерде қолдануы: ... ... ... ... материалдарды бояу процесін ферменттік беленіру; целлюлозалық текстиль материалдарды бояу технологиясындағы полиферменттік препарарттар; моно- және полиферменттік ... жүн ... ... бояу ... ... ... келе тоқыма өндірісінде соңғы жылдары таза табиғи талшықтардан басқа химиялық талшықтар көп қолданылады. Келешекте саланың химияландыру үрдісі өсе ... ... сол ... ... ... ... ... үлесі арта береді. Табиғи талшықтарға қарағанда химиялық талшықтар көп ... ... ... ... ал ... қасиеттерін, мысалы, ұзындығын, сызықтық тығыздығын, мықтылығын реттеуге мүмкіндік бар. Сонымен қатар химиялық талшықтарды ... ... ... ... ... ... өндіру өнімділігі өте жоғары, шикізат қорлары жеткілікті, әрі арзан және табиғи талшықтармен салыстырғанда ... ... ... егістікке тәуелді емес. Жасанды талшықтар алу мүмкіндігін бірінші болып XVI ғасырда ... ... ... ... өнеркәсіпте жасанды жібек XIX ғасырда ғана алына ... ... ... ішінде ең бірінші нитрат- ты жібек (1890 ж.), кейін - мыс-аммиакты және вискозалы жібектер алынады. ... ... ... ... ... кейіннен талшықтарды штапельдік түрде өндіреді. Штапельді талшықтарды, үздіксіз жіптерді өндіргенде қысқа ... ... ... Қазіргі уақытта химиялық талшықтардың басым бөлігі штапель түрінде өндіріледі. Осыған байланысты ... ... ... және штапельдерді әртүрлі талшықтармен қоспалар дайындауға тиімді. Химиялық талшықтар жасанды және синтетикалық полимерлерден зауытта ... ... ... ... ... заттар- дан химиялық жолмен алынады. Оларға табиғи целлюлоза жатады, ... ... ағаш ... ... ... мақта целлюлозасынан жасанды талшықтар (вискоза, мыс-аммиакты, полиноз-ды) алынады. Химиялық талшықтарды өндірудің ... ... ... сұйық немесе балқыған полимерді фильерлер арқылы өткізіп, химиялық немесе физикалық әдіспен қатты түрге айналды- рады. Химиялық жіптерді және штапель талшықтарды ... ... ... ... ... толық циклі келесі кезеңдерге бөлінеді: шикізатты алу, алдын-ала дайындау, иіру ерітіндісін немесе балқымасын алу, талшықтарды қалыптастыру, өңдеу ... ... ... және текстильдік өңдеу (созу, кесу, ширату, орау)[32].
Мақта-мата өндірісінде жасанды талшықтардан жиі қолданылатын вискозалық талшықтар. ... ... ағаш ... ... Ағаш целлюлозасы ағаш өңдеу зауыттардан үлкен картон қағаздар қалпында түседі. Картон алдын-ала кептіріледі, оның ылғалдылығы 6-8% болуы ... ... ... ... және ... 18% ... ... №ОН өңделеді. Осындай өңделген ағаш целлюлозасы сілтілік целлюлозаға айналады. Кейін оның ... ... ... ... ... және температурасы 25-30оС шамасында 12-24 сағат бос сақталады. Осындай уақыт ішінде сілтілік целлюлоза ауадағы оттегімен қосылып, тотығады. Сақтау үрдісі ... ... ... деп ... Осы ... кезінде алынған сілтілік целлюлоза қою қалпына келеді.
Пайдаланған әдебиеттер
* Бузов Б.А., ... Н.Д. ... в ... ... ... ... М.: ... 2004.
* Бадалов К.И. Проектирование технологии хлопкопрядения.Учебн.для ВУЗов - М.: МГТУ им. А.Н.Косыгина 2004г.
* ... К.И. ... ... по ... ... и химических волокон. Учебн.для ВУЗов - М.: МГТУ им. ... ... ... А.А. и др. ... и ... ... - МГТУ им. ... М - 1999г.
* Николаев С.Д., Малецкая С.В. ... ... ... и ... ... - МГТУ им. ... М - ... Колин Гейл, Ясбир Каур. Мода и текстиль: рождение ... ... Пер. с ... ООО , 2009. ... ... ... инноваций. М.: Инфра-М, 2002.
* Гусейнов Г.М. и др. ... ... М.: ... ... ... Т.В. ... конструирование одежды. М.: ФОРУМ-ИНФРА-М, 2003.
* Толкачева А.И. Дизайн трикотажных изделий. Санкт-Петербург. Изд-во , 2004.
* Кэролайн ... ... ... Дизайн в моде. Моделирование одежды. М.: РИПОЛ классик, 2006.
* Современная энциклопедия. Мода и ... М.: ... ... Журнал . М., 2003-2009.
* Журнал . М., 2001-2009.
* Журнал . М., 2001-2009.
* Журналы , , , . М., ...
* ... Г.Е. ... ... текстильных материалов. Том 1. Москва, РосЗИТЛП 2000 г. 436 с.
* Химическая технология текстильных материалов. Том 2. ... ... 2001г. г.540 ... ... технология текстильных материалов. Том 3. Москва, РосЗИТЛП 2002 г. с.
* ... Г.Е., ... М.В., ... А.В. ... ... ... материалов.Москва, 1985 г., 639 с.
* Куликова М.А., Журавлева Н.В. и др. Кололрирование текстильных материалов. МГТУ им.А.Н.Косыгина. ... ... ... г.201 ... ... В.В., ... А.Е., Шкурихин И.М. Биопроцессы и комплексообразование в отделке текстильных материалов. МГТУ ... ... 2004 г. 178 ... ... В.В. Биохимические процессы в отделочном производстве.М, 2005.с. 215
* Базовый лабораторный практикум по химической технологии волокнистых материалов /Под ред.Булушевой Н.Е./. ... ... ... Қазақстан энциклоп. 4-том 144-бет
* Шаңырақ энцикклоп.
* Қазақ Совет энциклоп. 7-том
* Қазақстан энциклоп. 4-том, 141-бет
* К. Аханбаев
* ... Л. А. ... ... Совет энциклоп. 5-том
*

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тоқыма талшықтарының химиялық қасиеттері4 бет
Uster приборының көмегімен иіру процесін ұйымдастыру7 бет
Жүнді жіктеу және стандарттау15 бет
Материалдарының түрлерінің құрылымы21 бет
Жібек – жануар тегінен шыққан тоқыма талшығы20 бет
Композициялық материалдар. Ыстыққа төзімді болаттар мен қорытпалар. Кесу аспабына арналған болаттар. Өлшеу аспабына арналған болаттар12 бет
Синтетикалық талшықтар өндірісі15 бет
Тоқыма маталардың классификациясы және қасиеттері10 бет
Қазақстанда өндеуші салалардың даму бағыттары32 бет
Маталар, тоқыма және бейматалар ассортименттері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь