Бастауыш мектепте экологиялық білім мен тәрбие берудің әдіс-тәсілдері

Кіріспе
І тарау. Бастауыш мектеп оқушыларына экологиялық білім және тәрбие беру мазмұны.
1.1. Экологиялық білім мазмұны мен тәрбие берудің принциптері мен міндеттері.
1.2. Экологиялық білім мен тәрбие берудің мазмұнын анықтаушы факторлар.
1.3. Экологиялық білім мен тәрбие беруге қажетті іскерліктер мен дағдылар.
ІІ тарау. Бастауыш мектепте экологиялық білім мен тәрбие берудің әдіс.тәсілдері.
2.1. Бастауыш мектеп оқушыларына экологиялық білім мен тәрбие берудің деңгейлері.
2.2. Бастауыш мектеп оқушыларына экологиялық білім мен тәрбие беруді ұйымдастыру формалары.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Зерттеудің көкейкестілігі ХХІ ғасырға адамзат экологиялық қауіппен еніп отыр, яғни планетаның өмір сүруінің өзіне қауіп төніп отыр. Сондықтан жастарда экологиялық мәдениетті қалыптастыру өте маңызды, осы жастардың алдына болашақ әлемнің экологиялық қауіпсіздігінің негізін қалау мәселесі қойылып отыр.
Қазір экологиялық білім мен тәрбие беру маңызды мәселе болып отыр. Қазақстан Республикасында үздіксіз экологиялық білім мен тәрбие берудің біртұтас ұлттық жүйесі жасалуда.
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау туралы заңына (12 бөлім, 63-65 бап), «Табиғи және техногенді төтенше жағдайлар туралы» заңына, «Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздік концепциясына», «ҚР жоғары білім беру туралы» заңдарына (3 бап( негізделе отырып экологиялық білім мен тәрбие беруді дамытудың ұлттық стратегиясы жасалды /1, 2, 3/.
Қазір Қазақстан Республикасының экологиялық саясаты мен экологиялық дамуындағы негізгі құжаттар – «Тұрақты даму үшін қоршаған ортаны қорғаудың ұлттық жұмыс жоспары», «ХХІ ғасырдың ұлттық күн тәртібі» және т.б. әзірленді.
Экологиялық дағдарыстың негізгі себебі тек тиімсіз технологиялар, табиғат қорғау қызметінің және заңдарының жеткіліксіздігі ғана емес сонымен қатар адамдардың мәдениетінің төмендеуінде болып табылады.
Экологиялық мәдениет дегеніміз – бұл экологиялық білімділік, табиғатқа саналы көзқарас және табиғатты пайдалануға іс жүзінде қатысу.
Экологиялық тәрбие үш жақты міндет түрінде қарастырылуы тиіс:
1) Адамның табиғатпен қарым-қатынасын анықтау;
2) Қазіргі және болашақ ұрпақ алдына табиғаттың сақталуы үшін азаматтық жауапкершілік сезімін қалыптастыру;
3) Табиғат ресурстарын тиімді пайдалану мәселелерін дұрыс шешуге үйрету.
Экологиялық тәрбие беру жаңа адамды тәрбиелеудің бөлінбес құрамды бөлігі болуы қажет. Халыққа экологиялық білім беру орталықтары ретінде мәдениет орындары, кітапханалар, ботаникалық бақтар, зообақтар, ерекше қорғауға алынған территорияларды тиімді пайдаланудың комплексті іс-шараларын жасау қажеттілігі туып отыр.
Экологиялық білім беру базалық білім берудің бөлінбес бөлігі екендігін түсіну қажет. Экологиялық білім беру процесі адамның бүкіл өмірі барысында, мектепте және одан тыс барлық азаматтарға білім берудің барлық түрлері мен деңгейлерінде жүзеге асырылуы тиіс.
Мына сызба бойынша нақты координацияны жүзеге асыру керек: отбасы – бала бақша – мектеп – жоғары білім беру – мамандарды қайта дайындау – халыққа жаппай экологиялық білім беру.
Үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін жасаудың мақсаты – экологиялық білімдердің біртұтастығы, табиғатқа оң эмоционалды – бағалық қатынас және қоршаған табиғи ортадағы нақты қызметінің негізінде экологиялық мәдениетті қалыптастыру болып табылады.
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы үздіксіз білім беру жүйесіне жаңа экологиялық ойлауды, өмір сүрудің жаңа стилін қалыптастырудың негізінде қарап, әлеуметтік және экологиялық тұрақты даму, сондай-ақ түбегейлі жаңа технологиялық саясатты қалыптастырудың негізі ретінде қоғамның интеллектуалды потенциалын арттыру құралы ретінде қарау қажет /4/.
«Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейін білім беруді дамыту Тұжырымдамасы» отандық білім саласында соңғы жылдары қордаланып қалған басқа да көптеген мәселелерді түбегейлі шешуге бағытталған, олардың нақты ұстанымдары мен бағыттарын анықтап беруші құжат болып отыр.
Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің «Қазақстан – 2030» жолдауында халықтың денсаулығын көтеру стратегиясын міндетті түрде – таза (сау) қоршаған табиғи ортамен байланыстырады. Ұлттың болашағы болып табылатын спортпен айналысатын, есірткі заттар, ішімдік, темекі өнімдерін пайдаланбайтын, салауатты өмір сүруді жақтайтын және сау табиғи ортада өмір сүретін жас ұрпаққа үміт артады.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі тарихи қысқа уақыт аралығында еліміз экономика, қаржы саласында прогрессивті технологияларға арқа сүйей отырып, кешенді реформалар жүргізу үстінде. Сөйтіп әлемдік өркениетке қауымдаса отырып, қарқынды дамушы елдердің алдыңғы қатарынан көріне бастады. Бүгінгі таңда еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының перспективалары нақты айқындалып, арнаулы бағдарламалар қабылдануда.
Сондықтан, ең көп халықты қамтитын білім беру сатысы – жалпы білім беретін мектептің міндеті-дүниеде қауіпсіз және бақытты өмір сүріп, жержегі барлық тіршілік түрлері үшін жауапты физикалық және адамгершілік тұрғысынан сау адамды, Республиканың, планетаның толық қанды азаматын тәрбиелеу болып табылады. Аталған проблемаларға байланысты біз дипломдық жұмыс тақырыбын төмендегіше таңдадық:
Зерттеу мақсаты: Бастауыш мектеп оқушыларын экологиялық мәдениетін қалыптастырушы фактор ретінде қала жағдайындағы экологиялық білім мен тәрбие мазмұнына сараптама жасау.
Зерттеу міндеттері: Экологиялық тәрбиенің қазіргі кездегі тәрбиелік мәні мен мүмкіндіктерін көрсету.
Зерттеу жұмысының нысаны: Қала мектептеріндегі экологиялық білім мен тәрбие процесі.
Зерттеу әдістері: а) Педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерді оқып танысу, талдау;
ә) Озат іс-тәжірибелерді жинақтау, талдау;
б) Бақылау, анкета, әңгіме.
Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімнен тұрады.
Кіріспеде жұмыстың мақсат-міндеттері айқындалды, зерттеу әдістері таңдап алынып, оқыту объектісі, пәні көрсетілді.
Бірінші тарауда экологиялық білім мен тәрбие берудің принциптері мен міндеттері, педагогикалық тұрғыдан жан-жақты сипатталды.
Екінші тарауда Шымкент қаласының мектептеріндегі экологиялық білім мен тәрбие беруді жүзеге асырудың әдістемелік жолдары көрсетілді, мектептерден мысалдар келтірілді.
1. Ж.Әлиев, С.Бабаев, А.Құдиярова «Педагогика» Алматы 2004 ж.
2. И.В.Гребенников «Семья өміріндегі әдеп және психология» Алматы «Мектеп» 1986 ж.
3. Тілеуова С.С. «Этнопедагогика» Шымкент 2003 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе
І тарау. Бастауыш мектеп оқушыларына экологиялық білім және тәрбие беру
мазмұны.
1.1. Экологиялық білім ... мен ... ... ... ... ... білім мен тәрбие берудің мазмұнын анықтаушы факторлар.
1.3. ... ... мен ... ... ... ... мен дағдылар.
ІІ тарау. Бастауыш мектепте экологиялық білім мен ... ... ... ... ... оқушыларына экологиялық білім мен тәрбие берудің
деңгейлері.
2.2. ... ... ... ... ... мен тәрбие беруді
ұйымдастыру формалары.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе
Зерттеудің көкейкестілігі ХХІ ғасырға адамзат экологиялық ... ... яғни ... өмір ... өзіне қауіп төніп отыр. Сондықтан
жастарда экологиялық мәдениетті қалыптастыру өте маңызды, осы ... ... ... ... ... негізін қалау мәселесі
қойылып отыр.
Қазір экологиялық білім мен тәрбие беру маңызды мәселе болып ... ... ... ... ... мен тәрбие берудің
біртұтас ұлттық ... ... ... ортаны қорғау туралы заңына (12 бөлім, 63-65
бап), «Табиғи және техногенді төтенше жағдайлар туралы» ... ... ... ... концепциясына», «ҚР жоғары білім
беру туралы» заңдарына (3 бап( ... ... ... ... ... ... ... ұлттық стратегиясы жасалды /1, 2, 3/.
Қазір Қазақстан Республикасының экологиялық саясаты мен экологиялық
дамуындағы ... ...... даму үшін ... ... қорғаудың
ұлттық жұмыс жоспары», «ХХІ ... ... күн ... және ... ... негізгі себебі тек тиімсіз технологиялар,
табиғат қорғау ... және ... ... ғана емес ... ... ... төмендеуінде болып табылады.
Экологиялық мәдениет дегеніміз – бұл экологиялық білімділік,
табиғатқа саналы көзқарас және ... ... іс ... ... ... үш жақты міндет түрінде қарастырылуы тиіс:
1) Адамның табиғатпен қарым-қатынасын анықтау;
2) Қазіргі және болашақ ұрпақ алдына табиғаттың сақталуы үшін ... ... ... ... ... тиімді пайдалану мәселелерін дұрыс шешуге үйрету.
Экологиялық тәрбие беру жаңа адамды тәрбиелеудің бөлінбес құрамды
бөлігі ... ... ... ... ... беру орталықтары ретінде
мәдениет орындары, кітапханалар, ботаникалық бақтар, ... ... ... ... ... ... комплексті іс-
шараларын жасау қажеттілігі туып отыр.
Экологиялық білім беру базалық ... ... ... ... ... ... ... білім беру процесі адамның бүкіл өмірі
барысында, мектепте және одан тыс барлық азаматтарға білім берудің ... мен ... ... ... ... ... ... нақты координацияны жүзеге асыру керек: отбасы –
бала бақша – мектеп – жоғары білім беру – ... ... ... ... ... ... ... беру.
Үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін жасаудың ... ... ... ... ... оң ... – бағалық
қатынас және қоршаған табиғи ортадағы нақты ... ... ... ... ... ... ... қорғау саласындағы үздіксіз білім беру жүйесіне жаңа
экологиялық ойлауды, өмір сүрудің жаңа ... ... ... ... және ... ... даму, сондай-ақ түбегейлі жаңа
технологиялық саясатты ... ... ... ... ... арттыру құралы ретінде қарау ... ... ... 2015 жылға дейін білім беруді дамыту
Тұжырымдамасы» отандық ... ... ... жылдары қордаланып қалған
басқа да көптеген мәселелерді түбегейлі шешуге бағытталған, олардың ... мен ... ... беруші құжат болып отыр.
Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің «Қазақстан
– 2030» жолдауында халықтың денсаулығын көтеру стратегиясын міндетті ... таза (сау) ... ... ... ... Ұлттың болашағы болып
табылатын спортпен айналысатын, есірткі заттар, ... ... ... ... өмір ... ... және сау ... ортада өмір
сүретін жас ұрпаққа үміт артады.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі тарихи қысқа уақыт ... ... ... ... ... ... арқа ... отырып,
кешенді реформалар жүргізу үстінде. Сөйтіп әлемдік өркениетке ... ... ... ... алдыңғы қатарынан көріне бастады. Бүгінгі
таңда еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының перспективалары ... ... ... қабылдануда.
Сондықтан, ең көп халықты қамтитын білім беру сатысы – жалпы білім
беретін ... ... ... және бақытты өмір сүріп, жержегі
барлық тіршілік түрлері үшін жауапты физикалық және адамгершілік тұрғысынан
сау адамды, Республиканың, ... ... ... ... ... ... ... проблемаларға байланысты біз дипломдық жұмыс тақырыбын
төмендегіше таңдадық:
Зерттеу ... ... ... ... экологиялық мәдениетін
қалыптастырушы фактор ретінде қала ... ... ... мен
тәрбие мазмұнына сараптама жасау.
Зерттеу міндеттері: Экологиялық тәрбиенің қазіргі кездегі ... мен ... ... ... ... Қала ... экологиялық білім мен
тәрбие процесі.
Зерттеу әдістері: а) Педагогикалық, әдістемелік ... ... ... Озат ... ... талдау;
б) Бақылау, анкета, әңгіме.
Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі ... ... ... ... тізімнен тұрады.
Кіріспеде жұмыстың мақсат-міндеттері айқындалды, зерттеу ... ... ... ... пәні ... тарауда экологиялық білім мен тәрбие берудің принциптері мен
міндеттері, педагогикалық тұрғыдан жан-жақты сипатталды.
Екінші тарауда Шымкент ... ... ... ... тәрбие беруді жүзеге асырудың әдістемелік жолдары көрсетілді,
мектептерден мысалдар келтірілді.
І ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... БЕРУ ... Экологиялық білім мен тәрбие берудің принциптері мен ... ... ... мен ... ... ... бастауыш мектеп пен педогогиканың алдына ... ... ... ... ... шешу қазір мектепте оқып жүрген ұрпаққа,
табиғатқа деген теріс әсерлерді жоюға және болашақта бұл ... ... ... ... ... бере ... ... табиғат туралы ғылыми білімдердің ... ашу ... ... тану ... ... қалыптастыру,
бастауыш мектеп оқушысын табиғаттың әсерімен ... ... ... өзара қарым-қатынасының оған ... ... орны мен ... ... ... ... Табиғаттың
әсерімен балада гуманистік сезімдерді бекітудің педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... /5, 6, 7/.
Табиғатты және онымен қарым-қатынасты тек сөз жүзінде тар практицизм
мен ... ... ... ... орыс ... А.И.Герцен, Н.А.Добролюбов, Д.И.Писарев, Н.Г.Чернышевский
қарсы болды. Олар ... ... ... ... ... ... ... Олар аталған білімдердің жеке адамның адамгершілік моральдық
қасиеттерінің қалыптасуына, баланың табиғаттағы ... ... ... орыс ... ... баланың табиғатпен ара қатынасын
кеңейтіп, табиғаттың тәрбиелеушілік әсерінің ... ... ... ... ... ... ... білім беру табиғат пен ... ... ... ... ... ... адамның табиғатқа
қатынасының әлеуметтік ... ... ілім ... негізінде
құрылған.
Қоғам мен табиғаттың өзара әсерінің көпжақтылығы экологиялық білімнің
комплекстілігін анықтайды. ... ... және ... қағидалар
экологиялық білім берудің төменгі принциптерін бөліп көрсетуге мүмкіндік
береді:
1) Бастауыш ... ... ... мәдениетін қалыптастыруға
пәнаралық тұрғыдан қарау, әр ... ... ... ... беру
жүйесіндегі қызметін, пәнаралық байланыстарды анықтау мен ... ... ... ... ... білім берудегі пәнаралық
байланыстарды анықтау әр ... оқу ... ... ... әр ... ... ... мен табиғаттың өзара
әсерінің ... ... мен ... ... ашу ... мен
олардың мазмұнының өзара үйлесімділігін ... ... ... ... да бір оқу ... мазмұнына кіретін идеялар мен ұғымдардың даму
логикасын, экологикалық идеялар мен ұғымдарды ... ... ... ... Кіші ... ... оқушыларға экологиялық материалды оқытудың
жүйелілігі мен үздіксіздігі.
Қоршаған орта ... ... ... берудің мақсаты мен
міндеттерін ... ... ... оқу-тәрбие процесінің әдістерімен
ұйымдастыру түрлерін жасауды талап етеді. Осы ... ... кіші ... ... ... ... ... болдырмауға
экологиялық өзара қарым-қатынастардың әр алуан түрлерінің белгілі бір
уақыттың және ... ... ... ... ... ... жүйелердің әр түрлі деңгейлеріндегі динамикасын
оқушыға көрсету мүмкіндік береді. Жүйелеу ... ... ... ... ... ... беру көздері мен ақпараттық құралдардың үйлесімділігінің
негізінде құруды талап етеді.
3) ... ... ... ... мен ... бағытталған оқушының
әрекетіндегі интеллектуалды және сезімдік-қаржылық негіздердің бірлігі.
Экологиялық ... мен ... ... бұл ... ... тікелей
қатынасы есепке ала отырып рационалды танымды көркемдік-образдық ... ... ... Бұл ... ... не таза интеллектуализмге,
не есепке негізделген практизмге әкелуі мүмкін.
Практикалық қызметтегі, ... пен ... ... динамикалық және көпжақты болып табылады. Егер оқушы тірі және ... ... ... ... ... білсе, экологиялық
жүйелердегі үйлесімдіктің әсемдігін сезіне білсе, онда оның ... ... ... оны ... ... ... Оқу ... экологиялық мәселелердің ғаламдық, ұлттық және өлкетану
байланыстарының ... ... ... ... мен ... ... ұлттық стратегиясында ортаны қорғауда жергілікті (өлкетану),
аймақтық, ... және ... ... ... ... ... назар аударылған. Бұл дегеніміз, мысалы, белгілі бір
жердегі ... ... ... ... фактісі, оң және теріс болса да,
осы әсердің нәтижелерін ... ... ... тұрғыдан бірлікте
қарастырылады. Нәтижеде оқушылардың көзқарасының жүйесінде қоршаған ... ... ... ... және ... ...... бөлуге келмейтіндігі себепті ғаламдық сипат
алатыны туралы ұғым ... ... ... ... ... тек ... бірлескен іс-әрекеттер жолымен ғана тиімді
шешуге болады /4/.
Экологиялық ... беру ... ... ... ... шешу жолымен жүзеге асырылады:
1) Адамның табиғатқа әсерінің оның ... ... ... негізгі ұғымдар мен фактілер туралы білімдерді меңгеру;
2) Қоғам мен ... ... ... және рухани күшінің көзі ретінде
табиғаттың көпжақты бағалылығын түсіну:
3) Қоршаған ортаның жағдайын бағалаудағы ... ... ... ... ... Оның жағдайын жақсартуда дұрыс
шешімдер қабылдай білу, өзінің іс-әрекетінің мүмкін болатын салдарын
болжау және еңбек қызметінде табиғатқа теріс ... ... ... пен ... ... қажеттілікті дамыту, дүниені
тануды адамгершілік – эстетикалық сезімдермен бірлікте қарастыруға
талпыну;
5) Табиғатта өзін ... ... ... түрде сақтау арқылы табиғатқа
зиян келтірмеу, ластамау не қоршаған ортаны бұзбау;
6) Қоршаған табиғи және өзгертілген ... ... ... іс-
әрекетті активтендіру, қазіргі заманғы табиғат қорғау идеяларын
насихаттауға қатысу.
ҚР ... ... мен ... беруді дамытудың ұлттық
стратегиясында тұжырымдалған мақсат, принцип пен міндеттер оқушыларға ... ... беру ... ... процестерді ұйымдастыру, формаларын,
мазмұнын, әдістерін, құралдарын жасауда маңызды рөл ... ... ... ... мен ... ... ... білім берудің мазмұны оқушының қоршаған ортамен өзара
әсерінің құрылымын қарастыруды талап етеді.
Бұл құрылымды сараптау ...... ... ... ... нұсқаларын біліп көрсетуге мүмкіндік береді:
1. Бастауыш сынып оқушысы табиғи ... ... ... ... ... мазмұнын қалыптастыру тұрғысынан алғанда
аталған бірлікті мына сызбанұсқа түрінде көрсетуге болады (сызбанұсқа 1).
Берілген жағдайда ... ... ... ... ... ... оның ... өмірге қажетті жеке басының мінездемесі;
2) Табиғи орта;
3) Қоғамдық қажеттілікті қамтамасыз ететін оқушы мен табиғаттың ... ... ... ... жеке ... мінездемесін анықтауда,
«оқушы – табиғи орта» жүйесіндегі біржақты ... ... ... орта – ... ... ... ... орта оқушыға не береді,
табиғатты оқушы қалай пайдаланады. Бұл байланысты сипаттай келе, мынаны
бөліп көрсетуге ... ... ...... өзінің денсаулығын жақсартуда пайдалану;
б) рухани ...... ... ... ... үшін қолдану;
в) материалдық аспект – саңырауқұлақтар, жеміс-жидектер жинау, ... азық ... және ... ... ... көрсететін оқушының жеке басының
сапаларын табиғатты адамның материалдық ... және ... ... ... мен ... ... ... дайындық ретінде
сипаттауға болады.
«Оқушы – табиғи орта» ... ... ... ... ортаға әсері
қандай. Оқушының қоршаған ортаға қатысты іс-әрекеті:
а) нейтралды;
б) орта жағдайын жақсарту не сақтауға бағытталған;
в) орта жағдайын ... ... ... ... ... тұрғысынан аталған саладағы оқушының жеке басының
мінездемесін – табиғи ортаны қорғау мен ... ... ... ... ... түрінде анықтауға болады /6/.
Автотранспорттың санының артуы, қала ортасының ластануы мен ауаның
газдануына ... ... және ... ластану факторлары қоршаған табиғи
ортаны бұзып, қоршаған ортаға экологиялық қысым түсіреді.
Мұндай жағдайда дені сау ұрпақ өсіру ... ... ... ... алу мүшелерінің ауруы ең жиі ... ... ... (70% ... ... ОРЗ, ... ... тұмау,
отит, аллергиялық аурулар. Аурулардың жалпы санының 20% астамын инфекциялық
аурулар құрайды: дәрі-дәрмектерге аллергия, эксудативті диатез және т.б. Ең
жиі ... ... ... ... 80%). Зәр – ... ... ауруы 10% құрайды.
Сондықтан жалпы білім беретін мектептердің негізгі міндеті ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру. Қала жағдайында демалыс бақтарын есептемегенде іс-
жүзінде таза табиғи орта жоқ ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие беру мазмұнын анықтауда балалардың
қала сыртына, табиғатқа жорықтары міндетті түрде ... ... ... ... ... бірге әр аптада қала сыртына
шығып демалуы жолға қойылған. Бұл ... ... ... ... ... ... денсаулықтарын нығайтуына мүмкіндік береді.
2. Оқушы арқылы мұғалім табиғатпен өзара қарым-қатынаста ... ... бұл ... ... ... табылады, себебі ол оқушының
табиғатпен қарым-қатынасының ... ... ... Өзара қарым-
қатынастың осы формасының ... ... ... ... ... мен оны ... үлес ... тиіс.
Бұл жүйе тек экологиялық қана емес, педагогикалық болады. Білім ... ... ... бұл ... ... 2 ... түрінде
көруге болады:
Сызбанұсқа 2.
Берілген жағдайда экологиялық білім мазмұнын қалыптастырушы факторлар
мыналар:
1) Мұғалім, оған ... жеке ... ... ...... ... жүйе тармағы;
3) «Оқушылар – табиғи орта» жүйе ... ... ... ететін мұғаліммен өзара қатынасының сипаты.
Бұл жүйеде бізді «оқушылар – табиғи орта» жүйе тармағына мұғалімнің
әсерін ... ... ... ... ... ... болашақ табиғатты пайдаланушыларда, табиғатпен экологиялық тұрғыдан
дұрыс қарым-қатынастарға дайындықты ... ... ... ... сапаларды қалыптастыру – бұл экологиялық тәрбие беру
процесі ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие беруді жүзеге асыру
үшін, мұғалімнің өзінің табиғатпен қатынасы білікті ... ... ... қатынасының тиімділігін арттырудағы ... ... ... сараптау экологиялық білім берудің ... ... ... ... әкеледі: бұл мазмұн оқушыларға
тиімді экологиялық тәрбие беру ... ... ... және ... ... ... ... арқылы бағытталуы тиіс /9/.
Бастауыш сыныпта оқушылардың ... ... мен ... алуына
отбасы зор әсер етеді. Отбасындағы табиғатты ... ...... өлкенің табиғатына сүйіспеншілікпен, ... ... ... Әр отбасының ересек мүшелері баланың алғашқы
тәрбиелеушілері ... ... Ана ... ... ... ... ... еркелетуімен бөбектің өміріне, жақындарына, үй-ішіне,
қаласына, табиғаттың элементтеріне деген ... ... ... Осы ... ... баланың саналы табиғи қорғау жұмысының
негізі болып табылады. Табиғатқа деген ... ... ... ... ... ... ең ... рөл атқарады /10/.
Республикамызда осы бағытта бір ... ... ... табиғат қорғау тәрбиесі бойынша материалдар жиналып,
сарапталуда.
Республикада отбасылық ... ... ... ... мына ... отыр:
1) Балаларға берілетін отбасылық табиғат қорғау тәрбиесінің бағдарламасын
әзірлеу;
2) «Ата-аналары туған өлкенің табиғаты ... ... ... шығару.
3) Отбасылық табиғат қорғау ... ... ... қатарлы
педагогикалық тәжірибені одан әрі зерттеу және ... ... ... ... ... мазмұнындағы дидактикалық
материалдар мен тақырыптық фильмдер жасау.
5) Ата-аналарға арналған ... ... ... ұйымдастыру.
Жоғарыда қарастырылған факторлардың барлығы экологиялық білім мен тәрбие
берудің мазмұнын анықтайды /11/.
3. ... ... ... ... экологиялық білім мен
тәрбие беруге қоғам, қоршаған әлеуметтік ортасы әсер ... Ол ... ... ... ... ... ... табиғатпен басқа адамдар, «әлеуметтік топтар арқылы (сызбанұсқа
3) қарым-қатынас жасайды.
Сызбанұсқа
3.
Берілген жағдайда адамдар қоғамының қоршаған табиғи ортамен ... оның ... ... мәдениеті мен мінез құлқының
қалыптасуына әсер етеді.
Екінші жағынан бұл байланыс фактор ... ... мен ... беру
мазмұнын анықтайды. Ал білімнің мазмұны өз кезегінде ... ... ... ... мен ... ... әсер ... оқушыға оның экологиялық біліміне әсер етуге дайын болуы тиіс
/12/.
Жоғарыда аталған фаторлар ... ... ... ... ... ... тең ... оқушыға экологиялық білім мен тәрбиесіне әсер
етеді және оны ... ... ... ... мен ... ... ... іскерліктер мен
дағдылар.
Мектеп оқушыларды табиғатты қалай зерттеу мен қорғауға, оның ... ... ... өздерінің жолдастарының және ересектердің
арасында насихаттауға үйрету тиіс.
Оқушыларда табиғатты қорғау саласындағы қоғамдық ... ... ... ... керек. Осы қызметке қажетті ... ... ... ... ... ... құрамды бөлігі
болуы тиіс.
Оқушыларға экологиялық білім берудің мақсаттарының бірі-әр түлекте ... ... ... ... ортада саналы түрде өзінің мінез-құлқында
жауапкершілік ережелерін сақтауға деген қажеттілікті тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... экологиялық сипаттағы білімі
мен іскерлігіне қойылатын талаптарды есепке ала отырып, негізгі іскерліктер
мен оны құрайтын дағдыларды сипаттайық.
Экологиялық ... беру ... ... ең маңызды нәрсе оқушының
қоршаған орта жағдайын бағалай білуі болып табылады. Ал бұл ... және ...... ... ... оқу ... іскерліктер мен дағдыларын қаншалықты дәрежеде дұрыс қолдана
алуына байланысты.
Іскерліктер мен дағдылардың ... ... өз ... зерттеу
жүргізу барысында танымның интеллектуалды және эмоционалдық бастамаларының
өзара байланысы күшейеді. Нәтижеде жеке ... ... ...... ол ... жеке ... негізделеді.
Оқушылардың арнайы бағытталған зерттеу жұмыстарын жүргізуі барысында ... ... ... ... кірген білімдер тәрбиелік маңызға ие
болады. ... ... ... ... ... ... мінез-құлқының
адамгершілік және құқықтық негіздерін ой-санасына тез қабылдайды /8/.
Қоршаған орта нәтижелі тәрбие құралы ... ... ... ... орта жағдайын жақсартудың белгілі бір іс-шараларын бағытталған
түрде қатыстырып отыруы тиіс. Оқушы ... ... ... ... ... ... олар ... үшін еңбек және қамқорлық көрсету заты
болады да, ал осы объектілерге қатысты құқықтық және этикалық талаптарды
орындау – ... ... ... ... нақты маңызды әскерлікке қоршаған табиғи ортаны ластану мен
бұзылудан қорғау ... ... үш ... ... ... зор.
Іскерліктердің бірінші түрі – жеке мінез-құлқындағы ... ... ... ... ... жасамау, шөптерді таптамау,
тұрмыстық қалдықтармен ластамау, шуламау және т.б.).
Екіншісі, басқа адамдардың ... ... ... ... пайда
болған теріс нәтижелердің ... алу не ... ... ... табиғатта өзін-өзі ұстау ережелерін бұзуға қарсылық ... ... ... бір ... ... ... еркін араласу дағдыларын қажет етеді.
Үшінші түрдегі іскерліктер пайда болған теріс, жағымсыз құбылыстарды
еңбек іс-әрекеті нәтижесінде жою. Мысалы, ... келе ... ... ... ... ... рекреация аймағындағы ... ... жас ... және т.б. ... ... мен ... ... қазіргі мәселелерін насихаттаудағы
іскерліктер мен дағдылар ... ... ... беруін
қорытындылайды. Себебі, оларды жүзеге ... ... ... ... оны ... кең ... білімдерге сүйенуді қажет етеді /14/.
Оқушылардың экологиялық білімдерді халық ... ... ... ... тек материалды игеру аз, сонымен қатар өзінің ... ...... ... ... бір ... ... сапаларды арнайы шынықтыру және әдістемелік өзгерістерді
қамту қажет. Оқушы алуан түрлі ... ... ... ... керек, өз
ойын айтудың логикасы мен психологиясын, тыңдаушылар үшін ... ... ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие берудің әдіс-
тәсілдері.
2.1. ... ... ... ... білім мен тәрбие
берудің деңгейлері.
Қаланың бастауыш ... ... ... ... ... ... №25 және №26 ... гимназияларда сауалнама жүргізілді.
Сауалнамаға жалпы – 70 адам қатысты. Сауалнама анонимді түрде ... әр ... ... ... оқушыларынан 50 адам қатысты.
Сауалнамаға оқушылардың жалпы экологиялық көзқарасын көрсететін ... ... ... ... 3 ... ... № | ... ... ... ... |№25 және №26 |
| ... сұрақтары |жауаптар % ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | №25 | №26 | |
| | ... ... | |
|1 ... дегеніміз не? | 31 | 23 | 8 |
|2 ... ... | | | |
| ... ... |38 |18 |20 |
|3 ... сіздің өміріңізде| | | |
| ... орын ... |45 |34 |11 |
|4 ... ... ұстау | | | |
| ... ... бе? |46 |14 |32 |
| ... оларды орындайсыз | | | |
| |ба? | | | |
|5 ... ... бен оның | | | |
| ... қоршаған |48 |41 |7 |
| ... ... ... | | | |
| ... ма? | | | |
|6 ... ... | | | |
| ... орта жағдайына | | | |
| |не әсер ... деп |42 |25 |17 |
| ... | | | |
|7 ... ... | | | |
| ... орта ... |41 |40 |1 |
| ... ма? | | | ... ... ... ... толығырақ жауап берген №26
гимназия ... ... №25 ... ... ... ... ... жоғары. ... ... ... білім деңгейін «Экология» арнайы
пәнінің оқытылуы себепті, аталған сұрақтардың тереңірек талқыланылатынымен
түсіндірді. Ал №25 ... ... ... ... ... ... пәні тек 7-8 ... факультативті
курс ретінде ғана жүргізілгендіктен оқушылардың білімі төмен 47,7 % құрады.
Сонымен қатар №25 мектеп оқушыларының табиғатта өзін ... ... ... ... орындау керектігі туралы білмейтіндігі анықталды.
Ал №26 гимназия оқушылары табиғатқа жиі ... ... ... ... шығады. Танымжорық алдында олар өзін ... ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша төмендегі қорытындыны жасауға болады:
№26 мектеп гимназиясы оқушыларының экологиялық білімдері мен ... №25 ... ... ... жоғары. Мұндай нәтижелерді
№26 мектеп гимназиясында арнайы «Экология» пәнінің оқытылуымен, мектепте
табиғат қорғау ... ... ... насихатталуымен әр түрлі
экологиялық семинарлар, байқаулардың ұйымдастырылуымен түсінуге ... ... ... ... экологиялық мәдениетті және
оларда табиғатқа деген жанашырлықпен қарауды қалыптастырады.
2.2 Бастауыш ... ... ... ... мен ... ұйымдастыру формалары.
Бүгінгі таңда жасөспірімдерге үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін
жаңаша құру және оны ... ету ... ... ... жан-жақты қарастырылған. Оның үстіне жалпы білім беретін
мектептерді 12 жылдық оқу жүйесіне көшіру қалыптасқан оқу ... ... ... ... Осы тұрғыда бастауыш сыныптарда оқушыларды 6
жастан бастап оқыту көзделіп ... ... оның оқу ... ... оңтайландыру қажеттігі туары анық. Соңғы жылдары бастауыш
сыныптарда ... пәні ... Бұл ... ... ... рөлі зор. ... ... білім берудің
біртұтастық, жүйелендіріп кіріктіре оқыту ұстамдарының ... ... Тағы бір ... ... жылдары үздіксіз экологиялық білім беруді
жүзеге асыру барысында кейбір бастауыш мектептерде экология курсы ... ... ... өзінің авторлық бағдарламалары бойынша сабақ
жүргізеді. Бастауыш мектепке арналған экологиялық оқу бағдарламаларын ... ... ... ... ... ... бүгінгі талапқа сай «Дүниетану» курстарына
қосымша білім беруге бағытталған. Алдына қойған негізгі ... ... ... ... ... адам ... ... білім беру.
2. Жасөспірімдерге қоршаған ортаның бір-бірімен үнемі байланыста
болатынын ұғындыру.
3. Оқушыларда алғашқы ... ... ... ... деген жауапкершілік ой-өрісін дамыту.
Жоғарыда аталған мәселелерді шешу үшін бағдарламаны құрастыруда ... ... ... ... ... былайша топталған. Мәселен, ... ... орта мен ... ... ... табиғи
ортаның біртұтастығы және бір-бірімен қатынас түрлері, табиғат ... мен ... ... ... оң және ... ... ... беріледі.
Екінші сынып бойынша – адамның табиғатқа деген сұранысы ... ... өлке мен ... ... ... оның ... жасалатын, тұрған мекені мен оның құрауыштарының қажеттілігі туралы
ой-өрістер дамытылады.
Үшінші сыныпта – ... ... ... ... теріс іс-
әрекеттерін көрсету арқылы олардың табиғатқа ... ... ... ... ... пен ... дүниесінің адамға қажет екеніне
толық көздерін жеткізу, үй және мектеп үлесіндегі ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарлардың әр түрлілігі
мен ... ... ... олардың тіршілігі туралы
қызығушылықтары мен ынтасын арттыру көзделеді.
Алғаш рет тірі ... ... ... ... ... ... ұғындыру. Сол сияқты оқушылардың қоршаған ортаның сапасы,
ластану және адамның денсаулығы арасындағы байланыстарды ажырату деңгейіне
дейін білімдері дамытылады.
Әрбір ... ... ... шығу ... бекітіледі. Оқушылар
естіген және көргендерін қолымен ... ... ... әр ... ... алады. Туған мекенге деген алғашқы патриоттық сезімі
оянады.
Оқушылардың білім мен біліктілігіне қойылатын ... ... ... ... ... оқушылар:
- айнала қоршаған ортаны бағдарлауды;
- табиғаттағы заттарды, өсімдіктер мен жануарларды;
- ауа, су, топырақты ажыратып олардың адам үшін ... ... ... орнын ажырата білулері тиіс.
Оқушылардың біліктілігі:
- табиғаттағы заттарды (өлі және тірі заттар) ажырата білу;
- ауа, су, ... ... және ... ... ... ... ... өсімдік пен жануарларды ажыратып, олардың адам үшін қажеттілігін іс
жүзінде ... ... ... ... ... ... үйін, мекеннің тазалығын, жеке басының гигиенасын
сақтауды;
- ірі құрылыстар, көліктердің түрлер мектеп т.б. мекемелер туралы;
- ... ... ... ... ... азық ... айнала мен көше тазалығын сақтауды;
- үй және жабайы жануарларды ажыратып, олардың адам өміріндегі
маңызын білулері тиіс.
Оқушылардың ... ... ... көше , үй ... және ... жеке басының
тазалығын сақтауды;
- ірі ғимараттар мен ... ... жол ... қарапайым
ережелерін;
- азық-түліктің сапасын ажырату, үй және ... ... ... ... және сақтану шараларын;
- өсімдік пен жануарларды немесе ғимараттардың аттарын біліп ажырата
алады.
ІІІ сынып бойынша оқушылар:
- табиғаттағы заттардың ... ... ... табиғатты
пайдалану себептерін;
- табиғаттағы өзгерістерді байқау, мәдени өсімдіктер мен орманның
ерекшеліктерін;
- бау-бақша, мектеп ... ... ... оны ... ... мен ... туралы мәселелерді білулері тиіс.
Оқушының біліктілігі:
- табиғаттағы заттарды атап, оның не үшін керектігін;
- өсімдіктер мен ... ... ... ... маңызын;
- пайдалы мен зиянды организмдердің бірнешеуін ... ... ... ... ... ... меңгереді.
ІV сынып бойынша оқушылар:
- адамның табиғат байлықтарын дұрыс пайдалануы немесе пайдаланбауы;
- өсімдік пен ... ... ... олардың сиреп немесе
біржола құрып кететіні;
- тірі организмдердің өмір ... және ... ... ... ... ... және ... сирек аң мен құстар жайлы және
оларды қорғау;
- өзен мен ... және ... ... білу мен олардың ластануының
себептері;
- ауаның сапасы және адам ... ... ... ... табиғи байлықтардың бірнешеуін атап, олардың қорын, ... ... баға ... ... өсімдіктер мен жануарлардың бірнеше түрлерін атап ... ... ... ... ... ... ... кітапты оқып, оның ... ... және өз ... ... ... өзен мен ... ... тіршілік ететін аң мен құстарды
ажыратып, оларды ... ... ... ... ауа мен судың ... және ... ... ... ... ... талдау жасауды игереді.
ЭКОЛОГИЯ
(І-ІV – сыныптарға арналған бағдарламалар)
Экология (1-сынып)
| ... ... | ... |
| ... | |
| 1 | 2 | 3 |
| І. ... | 2 | |
| 1.1. Адам және ... орта ... | 1 | ... | | ... Адам және ... ... ... | 1 | |
| ІІ. ... орта және адам | 8 | ... ... ортаны біз қалай сезінеміз | 1 | ... ... ... және ... | 1 | ... ... қоршаған ортаны байқау | 1 | ... ... ... ... білу | 1 | ... ... заттардың түсін ажырату | 1 | ... ... ... ... ажырату | 1 | ... ... ... ... ... | 1 | ... ... ... ... білу | 1 | |
| ІІІ. ... ... ... | 20 | ... ... ... әр ... ... 1 | ... Үй мүліктері және оның қажеттілігі | 1 | ... Тірі және өлі ... ... білу | 1 | ... ... ... ... жіктеу | 1 | ... ... ... | 1 | ... ... адам үшін маңызы | 1 | ... ... ... және ... | 1 | ... Суды ... | 1 | ... ... және оның ... | 2 | ... ... ... және | 2 | ... үшін маңызы | | ... ... ... ... | 1 | ... Өсімдіктердің кейбір түрлерін ажырата | 2 | ... | | ... ... ... ... | 1 | ... Жануарлардың кейбір түрлерін ажырата | 2 | ... | | ... ... мен ... ... | 2 | ... | | |
| ІV. ... ... | 4 | ... Адам – ... ... | 1 | ... ... ... | 1 | ... ... ... орны, рөлі | 2 | ... ... | | 2 |
| | 34 | ... | | ... (2- ... І. ... | 2 | ... табиғатқа қамқорлығы | 1 | ... ... ... ... | 1 | |
| ІІ. ... | | ... тұрған мекенің туралы | 2 | ... ... елді ... ... ... | 2 | ... | | ... ... ірі ... | 2 | ... ... өзен мен көлдерді ажырата | 2 | ... | | ... ... ... ... ... | 2 | ... Атамекендігі ірі құрылыстар мен | 4 | ... | | ... Елді ... жолдар | 1 | ... ... ... | 1 | ... ... өту ... | 2 | |
| ІV. ... ғимараттар | 4 | ... ... ... туралы | 1 | ... ... ... | 1 | ... Мектеп ғимараты | 1 | ... ... ... | 1 | |
| V. ... мекенің | 10 | ... Өз ... ... ... адресі | 1 | ... Өз ... ... | 1 | ... ... ... оның тазалығы | 2 | ... ... ... | 1 | ... ... ... | 1 | ... ... ... | 2 | ... Отбасы мүшелері және жұмыс бөлісі | 2 | |
| VІ. ... ... | 6 | ... ... ... | 2 | ... Үй және ... жануарлар | 2 | ... Үй және ... ... | 2 | ... ... экскурсия | | 2 |
| | 34 | ... | | ... ... І. ... | 2 | ... ... заттардың бір-бірімен | 1 | ... | | ... ... ... ... | 1 | |
| ІІ. ... қамқорлық | 10 | ... ... ... ... | 2 | ... ... ... оның ... | 2 | ... ... ... ... ... 1 | ... ... ... ... | 1 | ... | | ... ... ... | 1 | ... ... тірі организмдердің мекені | 2 | ... Адам мен ... ... | 1 | |
| ІІІ. ... және адам | 8 | ... ...... байлығы | 2 | ... ... ... ... | 2 | ... Ормандардағы организмдердің | 2 | ... | | ... ... ... | 2 | |
| ІV. ... және ... | 8 | ... Бау-бақшаның түрлері | 2 | ... ... тірі ... | 2 | ... Мектеп жанындағы үлесі | 1 | ... ... ... туралы | 1 | ... ... ... мен ... жайлы | 2 | ... | | |
| V. ... ... | 4 | ... Адамның ормандағы іс-әрекеті | 2 | ... Адам және ... ... | 2 | ... Табиғатқа саяхат | 2 | |
| | 34 | ... | | ... ... І. ... | 2 | ... ... ... ... | 1 | ... | | ... Дала және ... | 1 | |
| ІІ. Дала ... ... | 6 | ... ... ... ... | 1 | ... Шөптесін өсімдіктер | 1 | ... мен ... | 1 | ... | | ... ... ... ... | 1 | ... ... ... ... | 1 | |
| ІІІ. ... ... жауапкершілігі | 6 | ... ... ... ... | 1 | ... ... ... қорғауы | 1 | ... ... ... ... ... | 1 | ... ... ... ... | 1 | ... Пайдалы организмдер | 1 | ... ... ... | 1 | |
| ІV. Өзен мен ... ... | 6 | ... ... оның ... | 1 | ... Көлдер туралы | 1 | ... Өзен мен ... ... | 1 | ... Өзен мен ... суы таза ма? | 1 | ... Судың сапасы туралы | 1 | ... Өзен мен ... ... | 1 | |
| V. ... орта ... | 6 | ... Ауаның ластануы туралы түсініктер | 2 | ... ... ... ... ... | 2 | ... ... ... ... түсінік | 2 | |
| VІ. ... орта және адам ... | 6 | ... ... неге ... | 1 | ... ... ... таза ... | 1 | ... Суды қалай сақтаймыз? | 1 | ... ... ... алу дәстүрі | 1 | ... Таза орта – ... ... | 1 | ... ... ... нақыл сөздердің | 1 | ... | | ... ... ... | | 2 |
| | 34 | ... | | ... ... Суды қорғау.
Сабақтың мақсаттары: 1) білімділігі: су ... ... ... ... ... жолдары туралы тоқталып өту; халықтың салт-дәстүрлерге
негізделген экологиялық тәрбие беру; 2) дамытушылығы: оқушылардың ... ... ... көз ... ... қабілетін және өзіндік ойын
айтып ... ... ... 3) ... ... қорғай білуге,
аялауға баулу.
Сабақтың түрі: Жаңа тақырыпты меңгеру сабағы.
Сабақтың көрнектілігі: Балқаш ... Арал ...... физикалық картасы, Арал және Балқаш туралы ... ... ... ... ... ұйымдастыру түрі:
І. Ұйымдастыру.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.
а) Қазақстандағы өзендер мен көлдерді ата; ә) ... ірі ... ... тап; б) Адам ... үшін өзен мен ... ... ... бар?
в) Көл суының қасиеттері, Қазақстанда кездесетін көлдер.
ІІІ. Қорыту. «Өзен» өлеңімен таныстыра отырып, сабағымды қорытындылап
өткіземін.
ІV. Жаңа ... Суды ... Суды ... ... ... суды ... ... Арал тағдыры – адамзат қасіреті;
г) Балқаш көлінің ... ... «Су» ... ... ... ... түсініктер, тыйым сөздер.
Есептеулерге қарағанда қаланың бір адамы алуан түрлі қажеттігін өтеу
үшін тәулігіне 700 литрге дейін суды ... ... су ... ... Ол – ... ... ... ластаушы заттар көп. Олар: өнеркәсіптің, шахтаның, кен
орындарының, мұнай өнеркәсібінің, су, ... жол және ... т.б. ... ... ... ... тірі ағзалар,
жәндіктер, өсімдіктер, балықтар қырылады ... ауру ... ... ... аса ... зиян ... ... лас суды тазартатын арнайы ... ... ... мен теңіздердің суы да үздіксіз ластануда. Оларға орасан көп
мөлшерде мұнай және өндіріс қалдықтары төгіледі.
Адам баласы ... бойы ... ... ғана ... ... ... ... бөгеттер жасады. Суды шамадан тыс пайдаланудың
нәтижесінде көлдерге құятын өзен сулары азайды. Оны ... ... ... мен ... ... анық көреміз.
V. Кітаппен жұмыс.
VІ. Қорыту: а) ... ... ә) ... ... б) су ... Үйге ... а) түсінік оқу; ә) су ... ... ... ... ... түсініктермен байытып жазып келу.
VІІІ. Бағалау.
Шет елдердегі экологиялық ... ... ... мен ... ... ластануы, табиғат қорғау қозғалыстары және саяси қайта
құрулар айтарлықтай әсер етті.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... күш ала бастады. 19 ғасырдың аяғында
Европаны романтизм идеялары жаулап ала ... ... және ... ... халқының көп бөлігінің санасында ерекше маңызға ие
бола бастады. Өткен ғасырдың аяғында Германияда үш ... ... ... бағыты қалыптасты, («Отан қорғау», «Табиғат ескерткіштерін
қорғау», «Ландшафттар ... және ... ... және
практикалық акцияларды жүргізу дәстүрінің негізі қаланды /21/.
Германияның мемлекеттік экологиялық ... ... ... әсер етті. 60-жылдардың аяғы мен 70-жылдардың басында
АҚШ және ... ... ... мен оларды орындау механизмдері жасалды.
1971 ж. ФРГ алғашқы мемкеттік қоршаған орта ... ... ... ... ... саясатын жасаудағы маңызы зор болды.
Білім беру жүйесінің барлық сатыларында қоршаған ... және ... ... ... бағытталған оқытудың маңызы танылды.
Бағдарламада экологиялық білім беруді ... ... жеке ... саналы
қызметін қалыптастыруды қамтамасыз ететін материалдарды оқу бағдарламалары
мен оқулықтардың мазмұнына енгізу қажеттілігі көрсетілген.
Оқу бағдарламаларына ... ... (1-4 ... және ... ... бірінші сатысында (5-10 сыныптар) «Қоршаған дүниедегі өзара
қарым-қатынастардың және оны ... ... ашып ... ал орта ... ... ... сатысында (11-13 сыныптар)
қоғамдық ғылымдар циклінің шеңберінде (тарих, ... ... ... ... ... енгізілген.
Тұрғындар арасында қоршаған орта мен денсаулық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... мазмұнына кірді. Сабақтарда жергілікті
экологиялық мәселелер негізіндегі ... ... ... ... бір ... ... және қандай да бір конфликттерді шешу
үшін ... ... ... ... ... беру жаратылыстану ғылымы мен саяси
білім беру ... ... Ол ... ... ... ... ... соңында қоршаған ортаны қорғау жалпыхалықтық сипат
алды. Азаматтардың белсенділігі тұратын жеріндегі ... ... ... ... маңыздылығын түсінуге мүмкіндік берді.
Замандастарының ойынша экологиялық білім мен ... ... ... ... мен ... ... Экокризистік
тақырыппен шектен тыс әуестену сынға ұшырады. ... ... ... ... ... және т.б. ... оқытуда төніп келе
жатқан қауіп, ластанудың адам денсаулығына ... ... ... ... ... мен ... қорқыныш сезімін туғызады.
80-жылдары педагогикалық қауымда Германиядағы экологиялық білім
беруінің түрлері мен әдістері, мақсаты мен ... ... ... орын ... Нәтижеде интеграцияланған оқу бағдарламалары, Европа
елдері мен АҚШ-тағы ... ... ... ... альтернативтік
әдістері, мүмкін болатын түрлері мен ... ... ... ... ... ... Қосымша білім беру мекемелері: экологиялық
білім беру орталықтары, биостанциялар және т.б. ... Егер ... ... ... ... орта ... білім беру саласында жұмыс
істейтін 10 ... ... ... ... 1989 ж -110, 1993 ж – 232,
1996 ж – 330 жеткен. Эколог-мамандар, ... ... оқу ... беру мекемелерінің қызметкерлері әр түрлі сабақтар, семинарлар,
оқушылар мен ... ... ... ал ... ... ... курстарын жүргізеді. Қосымша оқу мекемелерінде
экологиялық білім беру Германияда ... ... ... ... білім беруге мемлекеттік мекемелерде ерекше көңіл
бөлінеді. Мысалы, Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінің мәдениет және ... ... ... ... үшін ... құралдар, арнайы журналдар:
«Қоршаған орта саласындағы тәрбие», «Қоршаған орта ... ... орта және ... «Экоәріптестерге арналған
жаңалықтар» және т.б. шығарылып отырды.
Зерттеу процесінде бізді, ... ... ... ... ... ... қызықтырды. Жобалар әдісі дегеніміз әр ... ... ... ... ... ... ... мен
өткізу қатысушылардың қызығушылығын ... ... ... мұқият
жоспарлап, тапсыруды талап етеді. Жобаны өткізу процесінде әдістердің және
оларды жүзеге асырудың мобильділігі, зерттеушілік және ... өте ... ... негізінде іс-әрекетте зерттеу принципі жатыр.
Ол еңбек дағдыларын бекіту немесе өзгерту, эстетикалық, әдеби және т.б. іс-
әрекеттерді меңгеруге бағытталған ... ... ... ... ... ... бөлігі осы
саладағы білім мен тәрбие беру ... ... ... ортаның көптеген
мәселелерінің күрделілігі мен жаңаруы ... ... ... байланысты кешенді іс-шараларды қолдануды талап ... ... ... ... әр ... ... мамандарына табиғатты
қорғаумен байланысты міндеттерді шешудің жаңа әдістерін үнемі үйретіп ... ... ... ... бойында бар экологиялық ... ... ... ... және ... негізінде ғылыми білімдердің жүйесін
жасау;
2. Оқушыларды оқыту процесінің белсенділігін арттыруға ... ... ... ... олар үшін ... ... маңызды тәжірибе
контекстіндегі ғылыми концепцияларды талқылауға шақыру;
4. Балаларды ғылыми жұмысқа және олардың ғылыми ... ... ... ... Оқулықта келтірілген қағидалардың орындалуын ғана ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
6. Материалды оқытушының айтып түсіндіруінен ... ... ... ... өту;
7. Оқытушының ролін өзгерту. Ол білім көзі ретінде, жауаптың дұрыстығын
бағалаушы ... ... ... ... ... ... табылады. Дискуссиялар кезінде оқушылардың әр ... мен ... ... ... ... ... жету жолындағы бірлесіп жұмыс істеуге деген қажеттілігінің
пайда болуына көмектеседі;
8. Бір кешеннің ішінде ... ... ... ... ... ... ... барысында әр түрлі көзқарастардың ролін ... ... ... ... ... ... ... жүйесі білімдердің интеграциясына бағытталған:
табиғаттағының және қоғамдағының барлығы бір-бірімен ... ... мен ... орта ... ... білім берудің негізгі міндеттерінің бірі – ... ... ... ... ... ... және ... әсерінен өзгеруі туралы түсінікті қалыптастыру.
Концепция негізінде экологиялық білім беру стандарты жасалған. Бұл
құжатта төмендегі талаптар анықталған:
- ... мен ... ... ... ... ... білім беретін
мектептердегі дайындықтың негізгі мазмұнына;
- мектептің оқу жоспарларындағы бөлінген уақыттың ... ... ... экологиялық дайындығының деңгейіне.
Стандарт мақсатқа жетудің төмендегі кезеңдерін ұсынады:
Жалпы бастауыш білім беру (1-4 сыныптар):
- адам мен ... ... ... ... ... мен бастапқы
бағалылық бағдарларын қалыптастыру.
Негізгі мектеп (5-9 сынып):
- қоршаған ортаның экожүйелік ұйымдасуы, оның ресурстық пайдаланылуы,
оның тіршілік сапаларының ... ... ... ... негізінде
экологиялық жауапкершіліктің қалыптасуы;
- салауатты өмір сүруі, тиімді пайдалану, ... ... ... ... ... ... ... игеруге дағдыларын
бекіту;
- табиғаттағы адам мен қоғам арасындағы экологиялық ... ... ... ... және ... қоғамының
жергілікті, ұлттық және ғаламдық деңгейде ... даму ... ... ... ... экологиялық мәселелерді шешу тәжірибесін молайту.
Қорытынды кезең (10-12 сыныптар):
- кәсіптік бағыттық сыныптарда экологиялық ... ... ... ... ... тұру және ... ... қоғамының тұрақты бірге өмір сүруін анықтайтын
факторлар туралы тереңірек білім ... ... ... ... ... мәдениет, экологиялық
ойлау мен практикалық іс-әрекетті қалыптастыру жалғастырылады;
- салауатты өмір сүруге деген қажеттілікті қалыптастыру;
- жердің әлеуметтік-табиғи жүйесінде ... ... ... ... ... ... ... білім туралы» заңының 3 бабында
жоғарғы ... беру ... ... ... ... Білім берудің үздіксіз процесінің сатыларының бірізділігін
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық
бағыттылығы /1/.
Қазақстан Республикасының «Қоршаған ... ... ... ... ... (63-65 бет) ... ... мен тәрбие беру мәселесіне арналған.
Олар жалпыға бірдей, ... мен ... ... ... ... ... ... даму моделіне өтуі жағдайында
экологиялық білім мен тәрбие беру приоритетті маңызға ие болады. ... ... мен ... ... ... ... үздіксіз жүйесін
дамыту мәселесі қойылып отыр (ЭБТ).
ЭБТ жүйесінің біртұтастығында, бұл ... ... ... ... ... ... ... отыр. Себебі – оқу-тәрбие процесін
бағдарламалық-әдістемелік қамтамасыз етуде жүйелік ... ... ЭБТ ... ... ... ... жас ... мен
қоғамдық-тәрбие мекемелеріне байланысты экологиялық білім берудің төрт
сатысы жасалған:
1. танысу сатысы ... ... ... және ... мен
лицейлердің бастауыш сыныптары);
2. белсенді білімдердің төменгі сатысы (нақты қолданылатын, қарапайым
моделдердің жиынтығы, алгоритмдер мен оларды шешу ... ... ... ... ... ... (белгілі әдістердің
көмегімен стандартты емес мәселелерді шешуге қажетті білімдерді
меңгеруге, өзгермелі ... мен ... ... ... ... ... қызметін болжау дағдыларын
қалыптастыру);
4. экологиялық білім берудің жоғарғы ... ... ... ... ... сала мамандарын дайындаудағы экологизация,
педагогикалық және ғылыми кадрлардың экологиялық ... және ... ... ... ... экологиялық білім
беру мазмұнын қарастырайық.
Білім берудің ең жалпы звеносы – жалпы білім ... ... ... мен ... ... мақсаты:
- оқу процесімен табиғатты қорғау ... ... ... ... және ... белсенділігін қалыптастыру;
- балаларда бағалылық экологиялық бағдарлауы мен табиғатқа саналы
ғылыми ... ... ... ... мен ... альтернативті оқыту технологияларының
негізінде қоршаған табиғи ортаның біртұтастығы, адам мен табиғаттың
бірлігі туралы ғылыми ... және ... ... ... ... ... беру бағдарламаларын енгізу, дамыту
(бала бақшадан бастап – бүкіл өмірінің барысында);
- әр түрлі техникалық оқыту құралдарын, ... ... ... ... қолдана отырып, балаларға экологиялық білім
берудің ақпараттық-ойындық моделінің ... ... ... ... тәрбие беру мекемелері мен жалпы ... ... ерте ... ... беру ... ... – бала
бақшалардың ересек топтары мен ... ... ... ... ... ... ... жасау;
- жоғарғы оқу орындарымен бірлесе отырып мектептің базалық оқытуымен
қатар экология негіздерін жаратылыстану-ғылыми пәндерімен ... ... ... және ... ... ... оқуға дайындау;
- оқушыларға кәсіптік бағдар беру.
Бұл қызметтің қорытынды нәтижесі:
- балалар мен жеткіншектерде табиғатқа деген жауапкершілік көзқарасты
қалыптастыру;
- өзінің ... ... мен ... ... асыра алатын жеке
адамды тәрбиелеу.
Белсенді білімдердің төменгі сатысы ... әсер ... ... ... ... шеше ... қажет ақпараттарды жинақтау
сатысы болып табылады.
Белсенді білімдердің төменгі сатысы – бұл ... ... ең ... ... ... мен ... шешуге қажетті
алгоритмдер, бағдарламалардың жиынтығы. Бұл білімдер нақты бір антропогенді
әсердің ... ... ... ... ... мәселені тауып, оны
анологиялық жолымен шешу үшін жеткілікті болуы тиіс.
Төменгі сатыда ... ... ... қолданылады. Бұл моделдер
бойынша көптеген ... ... ... ... ... ... ... картасы түрінде көрсетілуі мүмкін.
ҚР-да экологиялық білім мен тәрбие (ЭБТ) ... ... ... төрт ... ... білім берумен қатар ... ... ... және ... ... мен басқа да топтардың дәстүрлі емес
экологиялық білім беру жүйесі жасалған.
Бұл саладағы іс-шаралардың ... ... ... әр ... ... санасын қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... жету үшін ... нәрселер:
- өзекті экологиялық білімдерді ... ... мен ... ... ... жүйелерін дамыту;
- формалды және формалды емес ... ... ... ... ... ... ... орта туралы білімдерді насихаттаудың жаңа ... ... ... ... мамандардың экологиялық дайындығын жақсарту.
Жүзеге асыру үшін төмендегідей іс-шаралар қажет:
- формалды және формалды емес экологиялық ... ... ... ... ... ... ақпараттарды жинақтауға
белсенді қатысу;
- формалды емес ... ... ... ... ... білімдерді таратуға тікелей қатысу;
- білім берудің жаңа түрлерін жасау мен іздестіру;
- экологиялық білімдерді таратуда бүкілхалықтық ақпарат құралдарының
жұмыстарына қатысу.
ҚР ЭБТ ... ... ... ... қатар экологиялық
дайындық жүйесін ... ... ету ... ... ... ... мен тәрбие жүйесінің ақпараттық қамтамасыз етілуі;
экологиялық білім беру бағдарламаларын қаржыландыру; экологиялық ... мен ... ... ... ... ... білім мен тәрбие беруді қамтамасыз етудің тиімді инфрақұрылымын
жасауға бағытталған ұйымдастыру іс-шаралары /4/.
ҚОРЫТЫНДЫ
Экологиялық мәселелердің өзектілігі, болашақ және қазіргі ұрпақтардың
өмір ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында оларды
шешуге деген объективті қажеттілік мектептің ... ... ... мен ... берудің жаңа міндеттерін қойып отыр.
Бастауыш мектеп ... ... ... жауапкершілік
қатынасының процесі оның көпжақты бағалығы – эстетикалық, танымдық,
экономикалық, ... ... ... жүзеге асырылады.
Қоршаған ортада жауапкершілікпен әрекет ... ... ... және ... ... эмоциялық және жігерлілік
сапаларының ... ... ... ... ... ... және
азаматтық қатынастарының күшеюі тек білімдер жүйесі ғана ... ... ... ... ... ... байланысты. Қазіргі заманғы
экологиялық білімдері меңгерудің әдістемелік негізі «адам – ... ... ... ... бірлік болып табылады. Бұл білімдердің
комплексті пән аралық сипаты бар және оған жаратылыстану ... ... ... ... ... және ... ... енеді де, олар дүниетанымдық сипатқа ие болады.
Оқушы қоршаған ортаға жауапкершілік қатынасы үш салада көрінеді: жеке
мінез-құлықының мәдениетінде, қоршаған табиғи ... ... оны ... ... ... ... ... қатысуда; табиғат
қорғаудың қазіргі заманғы идеяларын кеңінен насихаттауда.
Олай болса, оқушылардың қоршаған ... ... ... ... ... білімдердің органикалық бірлігі нәтижесінде, оны
қорғауға іс ... ... ... ... ... ... ... қоршаған табиғи ортаға жауапкершілік қатынастың жеке
адамның біртұтас ... ... ... адамгершілік, ақыл-ой,
еңбек, эстетикалық қалыптасуын атап өту қажет.
Экологиялық білім мен тәрбие берудің міндеттерін ... ... ... бар пәнаралық тұрғыдан қараудың принципиалдық маңызы
бар.
Жаратылыстану ғылыми ... ... ... ... әр ... ... ... процестердің біртұтастығы мен өзара байланысы
туралы білімдерді оқушылардың меңгеруіне ... ... ... ... ... және адамның қызметінің биосфералық прцесстердің жаңа
факторы ... рөлі ашып ... және ... ... ... ... ... табиғи ортаға жеке және қоғамдық қатынастың ... ... ... ... берудегі табиғаттың орны
мен рөлін ашып көрсету маңызды. ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Балалардың
табиғатқа, адамға қатысты іс-әрекеттерін бағалау, оның мотивтерін сараптау
қажет.
Зерттеу ... ... ... ... ... Экологиялық білім мен тәрбиенің мазмұнын сараптау жалпы білім
беретін мектепте экобілім мен ... ... ... ... ... ... табиғи ортаны қорғау мен зерттеудің іскерліктері мен
дағдыларының, сонымен қатар ... ... мен ... беру ... ... факторлардың бар екендігін көрсетті.
2. Қалада оқушылардың экологиялық білімі мен ... ... әсер ... ... жеке ... білім мазмұны, отбасы, қоғам,
қоршаған табиғи орта, ақпарат құралдары.
3. Оқушылардың экологиялық білімдерінің ... ... ... ... ... ... арнайы курсы оқытылатын
№26 гимназияда, №25 мектеп оқушыларымен салыстырғанда жақсы деңгейде.
Экологиялық білім мен тәрбие саласындағы әр ... ... ... ... ... ... мен ... беру төмендегі
жолдармен жүзеге асырылуы мүмкін екендігін көрсетті:
- ... ... ... қалыптастыруға пәнаралық байланыс
тұрғысынан қарау;
- «Экология» ... ... ... емес ... ... ... мәселелері бойынша сынып сағаттарын өткізу;
- Комплексті экологиялық танымжорық ұйымдастыру;
- Адамзаттың ғаламдық ... ... ... тыс ... ... 1. ... ... пәнінен алған білімдерін
жүйелеу.
2. Табиғатты ... ... ... ... қалыптастыру.
3. Оқушылардың танымдық белсенділіктерін арттыру. Табиғатты қорғауға
тәрбиеелеу.
Өтілу әдісі: Сын тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... картасы, баспа, бейнетаспа «белгісіз
ағаш», қалташалар, мақал-мәтелдер,пошта ойыны.
Сабақ жоспары: 1. Ұйымдастыру. 2. Табиғат аясына ... а) ... ә) ...... ... 3. Байланысшылар аралы. «Пошта»
ойыны. 4. «Қызыл кітап» аралы. 5. «Сынақ» ... 6. ... ... ... мен ... 8. ... ... 9. Экологиялық тұжырым.
Сабақ барысы: Біз бүгін «Табиғат» еліне саяхатқа шыға отырып, әр
түрлі аралдардан, ... ... ... Бірінші «Білім» мұхитынан
жүзіп өту үшін табиғат тарихынан ... ... ... Өте ерте ... ... көп ... су ... жатты. Ол заманда өсімдіктер мен
жануарлар әлемі ... ... ... тек ... ... ... ... Біртіндеп жер бетіндегі сулар азайыңқырап, құрғақ жерлер
көбейе бастады. Бұрын суда өсіп келген ... ... ... ... жапырақты өсімдіктер, шөптер, ағаштар ... бола ... ... ... ... суда да ... де ... бақа сияқты
қосмекенділер пайда болған. Ұзақ уақыт өте келе ауа райы өзгеріп, суық бола
бастаған. Бұл жағдай ... мен ... ... әсер ... ... ұшырап жаңа ауа райына бейімделеді.
Уақыт өте келе жер беті қазіргідей ... ... ... ... ... ... ... үңіліп қарасақ табиғат деген сөздің өзі тіршіліктегі
өмір үшін, ондағы ... үшін ... ... оны ... сүйе ... десек жаңылмаймыз. Ендеше, осы табиғат сұлулығын көре біліп, жан
жүрегімізбен сезініп, оған ынталанып, тамсанып ... өзі ... ... ... ... ... ... екен. Жалпы халық
ұғымында табиғат деген сөз жер-ана, туған жер, атамекен сөздерімен ... ... ... ... ... ... аңғартып
отырған. Табиғатты аялап, оның пайдасын, қызығын көре білген, халқымыздың
заңдылықтарын және ... ... ... ... «Ай ... туса ... шаруаға жайсыз», «Аю оң айланса, көктем жылы болады» деп ... ... осы ... сөзін естігенде көз алдымызға не елестейді?
Халық арасындағы туған жер ... ... ... аңыздар халқымыздың
табиғатты ардақтап пір тұтқанын дәлелдейді. Соның бір көрінісі Төле би
туралы аңыз.
ә) Табиғат ... бұл ... ... ... Демек, адам табиғатсыз
өмір сүре алмайды. Ендеше, осы табиғи тепе-теңдік сақталып отырған жоқ.
Өйткені ... ... ... ... ... ... ... Туған өлкеміздің өзін ғана алып қарайтын болса:
- ауыл маңындағы ағаштардың кесілуі,
- бұлақ көздерімен ... ... ... ... ... ... аңдар мен құстардың түрлерінің жойылуы – бұл экологиялық
проблема.
Міне, балалар, ... ... ... ... ... аралымыз
«Байланысшылар» аралы. Бұл аралда «Пошта» ойынын ойнаймыз.
1-хат. Адам өміріне не қажет? ... ауа, су, ... ... Адам ... ... ... ... алады? (табиғаттан)
3-хат. Судың қасиеті. (мөлдір, сұйық, түссіз, иіссіз)
4-хат. Тірі табиғатты ата.( адам, өсімдік, ... ... ... қой, ... ... ... ... қаз, үйрек. (үй
жануарлары)
6-хат. Өсімдік өсуі үшін не ... ... су, ауа, ... сұрақ жазылған парақшалар таратылады. Тақтада жауабы
жазылған үйлер тұрады. Оқушылар ... ... ... ... керек.
Келесі аралымыз «Қызыл кітап» аралы.
Сирек кездесетін әрі ... ... ... бар ... ... ... мақсатында 1974 жылы Қазақстанда «Қызыл кітап» шықты.
Оның беті алуан түрлі болады. Қызыл парақтарында – жойылып кету ... ... ... Ақ парағында – саны азайған жануарлар мен өсімдіктер
енеді. Жасыл парағында – ... ... ... келетіндер енеді. Осындай
барымызды бағалау үшін елімізде әр түрлі қорықтар бар.
1-оқушы. 1997 жылы көктемде Алматы қаласында «Құс қорғаушылар ... Бұл – ... ... ... және ... ... ... өсірумен айналысатын қоғам. Қоғамда құстарды зерттеу, қорғау бөлімдері
бар. Құсты сүйетін және ол туралы көп білгісі келетін кез ... адам ... мүше бола ... ... ... ... енген жануарлар тіршілігі көрсетіледі.
2-оқушы. Даламызда, тауларымызда топ-тобымен, үйірмен ... ... ... ... ... ақтырна, құндыз, дуадақ т.б. жануарларды
оңайлықпен табу қиын.
Міне, ... ... жер ... ... ауамызды,
сусындайтын мөлдір суымызды, желкілдеген жасыл ... ... ... ... ... біз қалдықсыз өмір сүретін боламыз деп болжанған,
яғни еш нәрсені тастамайтын боламыз. ... біз ... ... ... 1. ... бірнеше жылдар өткен соң біздің ауыл табиғатын
қалай елестетесің?
Тапсырма 2. ... ... ... ... ... не істер едің?
Тапсырма 3. Ішіндегі шырыны біткен пластмасса ыдысты тастай салмай,
тағы қалай пайдалануға болады?
- су ... ыдыс ... су ... ... ... салып қоюға
- бірнеше тесіктер тесіп, су шашқыш ретінде.
Келесі аралымыз «Ойшылдар» аралы.
Бұл аралда кішкентай ғалымдар тұрады екен. Олар «туған жер ... ... пе, жоқ па» ... екі ... ... ... ... ой-пікірлерін тыңдыйық!
Экологиялық тұжырым. Қазақстанның кең байтақ жерінде асқар тауда, ұшы-
қиыры жоқ жазық дала, тұзы шығы.. жатқан сортаң да бар. ... бәрі ... сан ... ... ... ... Республикасының әрбір азаматы табиғатты қорғауға және сақтауға
міндетті» делінген. Ендеше, Отанымызды, атамекен жерімізді аялай білейік,
қадір ... ... ... әні ... ... Ғажайып Қазақстан табиғаты.
Мақсаттары: 1) Оқушыларға Қазақстан табиғаты туралы түсінік беру, ой-
өрісін дамыту;
2) ... ... ... ... Экологиялық тәрбие беру. Оқушыларды табиғатқа ұқыпты қарауға,
мейірімділікпен қарауға тәрбиелеу.
1. ... ... әні ... ... сөз жоқ, ... ... ... көзі, ол ақындар
мен әншілердің қиялына ... ... Ол – ... ... ... ... ... сағатымыздың тақырыбы: «Ғажайып Қазақстан табиғаты».
2. Қазақстан – ол байтақ даланы алып жатыр, ... тән ... ... бар. ... құнарлы жайылым, сарқылмайтын су ... ... ... ... – табиғаттың бірегей туындысы.
Табиғат сөзін топтастырайық.
Табиғат – қоршаған орта - өлі, тірі болып бөлінеді.
Орталықтар бойынша жұмыс жүргіземіз
1. Өсімдік
2. Жануар
3. ... ... ... ... ... жағымда – ақ қайың,
Бір жағымда – көк ... ... ... бәрі ... ... ... ... дүниесі бай және сан алуан.
Қазақстан орманында мынандай ағаш кездеседі: қарағай, арша, итмұрын,
ақ ... ... ... ... ... олар туралы мағлұматты
оқушылар айтып шығады.
Мұғалімнің толықтырулары: 1. Итмұрын – барлық ... көп ... ... ... ... және ... итмұрын кездеседі.
Итмұрынның жемісін емге қолданады.
Жылғалардың, бастаулар мен өзендердің ... ... ... Бұл ... маңызы зор. Талдың шыбықтары корзинка ... ... ... таңқурай, бүлдіргенді кездестіруге
болады. Ал ... ... ... ... ... орталығы. Қазақстанның жануар әлемі.
Қазақстан ормандарында марал, қабан, аю, ... ... ... жануарларды да кездестіруге болады. Қазір олар жойылып кетті.
Маралдардың тамаша терісі үшін ғана емес, ең басты жас ... ... үшін ... олар ... ... отырды. Тіпті құйрықтары, аяқ
сіңірлері тибет медицинасында кеңінен қолданылады.
3. Құстар орталығы. Қазақстан ... ... ... ... ... Тоқылдақ, сауысқан, торғай, саршымшық, қарлығаш,
көкек, бозторғай сияқты ... ... ... ... ... ... тыңдау. Қазіргі күндерде бірқатар себептерден
Қарқаралы ... ... ... ... Дуадақ бұрынғыдай
Қазақстан далаларының көркін кіргізбейді, ... ... ... құрлар
шалғай жерлерде мекендейді.
4. Ертегі орталығы. «Үй жануарлары мен жабайы жануар» ... ... ... ... ... ... ... 1977 жылы Қызыл кітап шықты. Қызыл кітаптың ... ... түс нені ... ... қатер). Қандай жануар,
өсімдіктерді Қызыл кітапқа енгізді? Сирек ... әрі ... кету ... ... мен өсімдіктерді.
5. Өнер орталығы. Үш топқа бөлініп жұмыс жасаймыз.
1 топ - Ермексаздан Қазақстан ... ... топ - ... орманын бейнелеу.
3 топ - Экологтар жұмысы. ... ... ... талаптар
қоясыңдар?
Әр топтың тапсырмасын тексеру.
6. ... ... ... ... ... ... азаматтары табиғатты сақтауға және табиғат
байлықтарын ұқыпты қарауға міндетті».
«Менің Қазақстаным» әні орындалады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. ... ... ... ... ... 2004 ... И.В.Гребенников «Семья өміріндегі әдеп және психология» Алматы
«Мектеп» 1986 ж.
3. Тілеуова С.С. ... ... 2003 ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары. ЖОО -ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі. 2.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресіз8 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Жоғары сынып оқушыларына медиа-білім берудің педагогикалық шарттары79 бет
Қазақстан Республикасындағы білім саласын мемлекет тарапынан реттеу74 бет
Қазақстан Республикасының заңы94 бет
Қазақстандағы жоғары білім беру жүйесінің қызметін жетілдіру ұйымдастырушы экономикалық аспектілері116 бет
Арнайы білім берудің технологиялары мен әдіс-тәсілдері27 бет
АТФ банк» мысалында банк клиенттеріне несие берудің акпараттык жуйесін тұрғызу45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь