Отбасындағы тәрбие дәстүрлері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ОТБАСЫНЫҢ БАЛА ТӘРБИЕСІНДЕГІ ОРНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Бала тәрбиесіндегі отбасының маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Ұлы педагогтардың еңбектеріндегі отбасы тәрбиесінің негіздері ... ... ..10

2 ОТБАСЫНДАҒЫ ТӘРБИЕ ДӘСТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.1 Отбасындағы бала тәрбиесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.2 Отбасындағы тәрбие дәстүрлерінің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.3 Салт дәстүрлердің бала тәрбиесіндегі алатын орны ... ... ... ... ... ... ... .20
2.4 Қазақ халқының салт.дәстүріндегі ойын элементтерінің бала
тәрбиесіндегі ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
Кіріспе

Бүгінгі таңда ғасырлар қойнауында қалыптасқан ұлттық тәрбиені, озық өнегелі дәстүрлерді, адамгершілік асыл қасиеттерді жастар бойына қалыптастыруда, оны ұтымды пайдалану аса маңызды міндеттердің біріне айналып отырғаны даусыз. Сондай-ақ, ұлттық мәдениеттің, әдебиеттің, тілдің, халықтық педагогиканың тағдыры мен болашағы да мектептегі жас ұрпақ тәрбиесіне байланысты. “Отбасы адамның өте маңызды, өте жауапты ісі. отбасы өмірді кемеліне келтіреді, отбасы бақыт әкеледі, бірақ әрбір отбасы, ең алдымен мемлекеттік маңызы бар зор іс болып табылады”,- деп анықтама берген А.С. Макаренко болатын.
Яғни, отбасы – қоғамның маңызды буыны және өзінше бір кішігірім ұжым. көп ұлтты мемлекетіміздің негізі осы шағын ұжымдардан қаланады. осы жағынан кез келген отбасы өзін қоғамның бір бөлігі деп түсінеді.
Тәрбиедегі басты бағыт делінген тәлім-тәрбие тұжырымдамасында: “Әрбір адам ең алдымен өз халқының перзенті, өз Отанының азаматы болу керек екенін, ұлттық болашағы тек өзіне байланысты болатынын есте ұстауға тиіс. Оның осындай тұжырымға тоқталуына ұлттық әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер көмектеседі, солар арқылы ол жалпы азаматтық мәдениетке аяқ басып, өз халқының мәдени игілігін басқа халықтарға жақын да түсінікті ете алады. Сондықтан әрбір ұрпақ өз кезімен өткеннің тағдыры мен талаптарын, объективті факторлар ретінде ұсынып, сол арқылы ұрпақты өмірге даярлап, оларды жинақталған бай тәжірибе негізінде тәрбиелей отырып, өзінің ата-аналарының рухани мұрасын игере түсуі керек” екені айтылған.
Курстық жұмыс тақырыбының өзектілігі: дәстүр ақпараттық қызмет атқарады. Ақпарлар дәстүр арқылы екшеліп, қорытылып, қоғам жадында сақталады, соның арқасында ғасырдан - ғасырға жетеді. Соған байланысты адамдардың дүниеге келген жаңа ұрпақтары өзара қарым - қатынас нормаларын қайтадан жасап қалыптастырып әуреленбейді, яғни бұрыннан қалған жол - жосынды басшылыққа алады.
Дәстүрде жиналған ақпарлар арқылы ата - бабадан қалған материалдық және мәдениетке ие мұрагер болады. Мысалы халқымыздың «Ата салған жол бар, ене пішкен тон бар», «Ата көрген – оқ жонар, ана көрген – тон пішер» деуінің мәні бұрынғыдан қалған салт дәстүрімізді басшылыққа алынуға міндеттілігін білдіреді.
Қазақ - дәстүрі бай және қатаң сақтайтын халық. Туған халқының мінез - құлқы, наным - сенімін жете зерделеген ғұлама Ахмет Байтұрсынов қазақтың құдайдан кейінгі қорқатыны дәстүр бұзушылық екенін айтады.
Салт – дәстүр ұлттық тәрбие. ұлттық тәрбиені оқыту үшін мектепте мұғалім баланың жас дара ерекшеліктеріне сай қазақтың ойындары, мақал - мәтел және алуан түрлі салт - дәстүрді педагогикалық тұрғыдан іріктеп алу керек. Балаға ұлттық тәрбиені дер кезінде меңгерту ұстаздың басты міндеті.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. – А., 1991.
2. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б. Балаларды семьяда адамгер- шілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. – Алматы, 1985.
3. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. – А., 1991.
4. Айғабылова Н. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жол- дары. – А., Өнер. 1972.
5. Ахметов Ж. Балаларды мәдениеттілікке тәрбиелеу жолдары. // Қазақстан мұғалімі, 18 ақпан, 1994.
6. Әбенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. – А., 1992.
7. Әбдіразақов Е. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. – Шымкент, 1994.
8. Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика. – Алматы: «Дарын», 2004.
9. Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. – Алматы, 1997.
10. Әбілова З. Этнопедагогика, – А., 1997.
11. Бабаев С., Оңалбек Ж. Жалпы педагогика. Оқулық. Алматы, Заң әдебиеті, 2005.
12. Бахтиярова Г. Педагогикалық пәндерді оқытуда қазақ этнопедагогикасы материалдарын пайдалану. Алматы 1999ж.
13. Жұмаханов Ә. Семьяда балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кей- бір мәселелері. – А., 1985.
14. Жұмабаев Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. – А., 1977.
15. Керімов Л. Қиын бала және оны қайта тәрбиелеу. – иА., 1990.
16. Макаренко А. Ата-аналар кітабы. – А., 1985.
17. Қазақ халқының салт-дәстүрлері. Авторы: Сейіт Кенжеахметұлы. Алматы 2006ж.
18. «Қазақстан мектебі» журналы. №6, 2005 жыл.
19. «Қазақстан мектебі» журналы. №3, 2007 жыл.
20. «Қазақстан мектебі» журналы. №4, 2008 жыл.
21. А.Э.Измайлов. Орта Азия. Қазақстан халықтарының халық педагогикасы. - Москва, 1991.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Педагогика пәнінен
Тақырыбы: ... ... ... | |
| | ... | |
| | |
| | ... ... | |
| |5 |
|1 ... бала ... ... |5 ... Бала тәрбиесіндегі отбасының |10 ... | ... Ұлы ... ... ... ... ... |14 |
| |14 |
|2 ... ... |17 ... |20 ... Отбасындағы бала | ... ... | ... Отбасындағы тәрбие дәстүрлерінің |34 ... | ... Салт ... ... ... |37 ... | ... Қазақ халқының салт-дәстүріндегі ойын элементтерінің бала | ... | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | ... |
|. | |
| | |
| | ... ... ... қойнауында қалыптасқан ұлттық тәрбиені, озық
өнегелі дәстүрлерді, ... асыл ... ... ... оны ... ... аса ... міндеттердің біріне
айналып отырғаны даусыз. Сондай-ақ, ұлттық мәдениеттің, әдебиеттің, тілдің,
халықтық педагогиканың тағдыры мен ... да ... жас ... ... “Отбасы адамның өте маңызды, өте жауапты ісі. отбасы
өмірді кемеліне келтіреді, отбасы ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар зор іс болып табылады”,- деп ... ... ... ... отбасы – қоғамның маңызды буыны және өзінше бір кішігірім ұжым.
көп ұлтты мемлекетіміздің негізі осы шағын ұжымдардан ... осы ... ... ... өзін ... бір бөлігі деп түсінеді. 
Тәрбиедегі басты бағыт делінген тәлім-тәрбие ... ... ... ... өз халқының перзенті, өз Отанының азаматы болу керек екенін,
ұлттық болашағы тек өзіне ... ... есте ... ... ... ... тоқталуына ұлттық әдет-ғұрыптар мен ... ... ... ол жалпы азаматтық мәдениетке аяқ басып, өз
халқының мәдени игілігін басқа ... ... да ... ете ... ... ... өз кезімен өткеннің тағдыры мен талаптарын,
объективті факторлар ... ... сол ... ... ... даярлап,
оларды жинақталған бай тәжірибе негізінде тәрбиелей отырып, өзінің ата-
аналарының рухани мұрасын игере түсуі ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі: дәстүр ақпараттық қызмет
атқарады. Ақпарлар дәстүр арқылы ... ... ... ... ... ... ... - ғасырға жетеді. Соған байланысты
адамдардың дүниеге келген жаңа ұрпақтары өзара қарым - ... ... ... ... әуреленбейді, яғни бұрыннан қалған жол -
жосынды басшылыққа алады.
Дәстүрде жиналған ақпарлар ... ата - ... ... ... ... ие ... ... Мысалы халқымыздың «Ата салған жол бар,
ене пішкен тон бар», «Ата ... – оқ ... ана ... – тон пішер»
деуінің мәні бұрынғыдан қалған салт ... ... ... ... - дәстүрі бай және қатаң сақтайтын халық. Туған халқының мінез -
құлқы, наным - сенімін жете зерделеген ... ... ... ... ... ... дәстүр бұзушылық екенін айтады.
Салт – дәстүр ұлттық тәрбие. ... ... ... үшін ... ... жас дара ... сай қазақтың ойындары, мақал - мәтел және
алуан түрлі салт - ... ... ... іріктеп алу керек.
Балаға ұлттық тәрбиені дер кезінде ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың тұрақсыздығы,
тұрмыстағы күйзеліс, ұлтаралық қатынастардың шиеленісе ... ... ... білімге, адал еңбекке деген ынтасының азаюы,
отбасын ... ... ... ... зорлық-зомбылық пен
қатыгездіктің бел алуы т.б. мәселелері жастар тәрбиесіне жаңаша қарауды
талап етіп ... ... ... ... ... әріден келе жатқан
мәдениетін және білім, тәлім-тәрбие беру жүйесінің негіздерімен жан-жақты
танысу бүгінгі күннің ... ... ... ... те ... Көне заманнан
келе жатқан таным-түсінік, әдеп-тағылымдарын ұғыну, білу және ... ... ...... туған халқына деген ... және ... ... ... ... ... етеді. Былайша айтқанда,
елінің тарихи өткен жолы мен бұраң бұлтарысы көп ... ... ... ... мен патриоттық сезімінің қарқынды түрде жетіле
түсуіне әсерлі ықпал етумен қатар, бұл нәтижелі сапаға айналады. 
Курстық жұмыстың мақсаты: Отбасындағы ... ... ... ... ... ... ... қарастыру.
Курстық жұмыстың міндеті:
✓ бала тәрбиесіндегі отбасының маңызы;
✓ ұлы ... ... ... ... ... отбасындағы бала тәрбиесі;
отбасындағы тәрбие дәстүрлерінің қалыптасуы;
✓ салт дәстүрлердің бала тәрбиесіндегі алатын орны;
✓ қазақ халқының салт-дәстүріндегі ойын ... ... ... ... ... бала ... ... Бала тәрбиесіндегі отбасының маңызы
Отбасы, мектеп пен мектепке ... ... ... ... ... ... көше, бұқаралық ақпарат құралдары - бұлардың
бәрі де тұлға дамуьшдағы қалыптастырушы ыкпал жасайтын ерекше «тәрбиешілер»
тобын ... ... ... ... ... мектеп оңтайлы қылық,
дұрыс көзқарас қалыптастыруға ұмтылады; балалар мен ... ... ... ... ал көше болса, отбасы, мектеп, әрқилы
бірлестік топтар бере алмағандардың орнын ... Бала осы ... өз ... ... басым болса, сонысын таңдайды, соның ықпал
тәуелділігінде болады. Осыдан тәрбие ... ... ... ... ... бірлікте қарастырылады.
Бала үшін отбасы - ең алғашкы да аса белсенді тұлғалык ... ... ... ... ... ... ... үлгілері тұлға микроэлементіне бастау беріп, оның барша
өмірінің негізгі сипатын қалайды.
Отбасы ... ... ... ... ... (репродуктивті) -ұрпак келтіру (тек жалғастыру тума
әрекеті, перзентті болу, оларды өсіру және тәрбиелеу қажеттігі);
- шаруашылық- экономикалық, (ортақ шаруашылық және ... ... ... қамқорлық және оларды материалды қамсыздандыру);
- тәрбиелеу (отбасы, оның әрбір мүшесінің тұлғалық ... ... ... ... өз ... ... ... жасап баруы;
- өмірлік тәжірибе, инабаттылык тәртіптері мен адамгершілік
кұндылыктарға баулу);
-    ... құру ... ... ... ... басқа адамдармен, жанұялармен, әлеуметтік топтармен байланысын
ұйымдастыру);
- қайта қалыпна келу ... - бос ... ... іс-
әрекеттерін ұйымдастыру; отбасы мүшелерінің күш-қуатын, денсаулығын қайта
тіктеу шараларын қамтамасыз ету).
Отбасы тәрбиелік кызметтерінің іске асуы оның ұлттық ... ... және ол ... қауымдастыққа тән талап-
тәртіп ұстанымдарына байланысты.
Тұлғаның әлеуметтенуінде жетекшілік маңызға ие жалпыға ... ... ... ... ... ... ... болатын үздіксіз де
тұрақты ықпал; отбасыдағы қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа
тәжірибе өткізуге бағытталған әрқилы деңгейдегі отбасы мүшелерінің өзара
қарым-қатынасы және ыкпалы. Өз балаларының ... ... ... ескеруде ата-аналар мүмкіндіктері орасан.
Отбасылардың өздеріне тән ерекшеліктеріне орай топтасуы төмен-дегідей:
Құрылымы бойынша (мүшелер саны, жас деңгейлері): үш әулетті ... ... ... ... екі ... ... және
балалар; бір балалы; көп балалы (үш одан да көп ... ... ... яғни ... біреуі жоқ; перзентсіз және т.б. отбасылар;
отбасы тұрмысы және даму жағдайларына байланысты (жарасымды және ... ... ... ... ... орай (әкімшіл, адамгершілікті,
либералды).
Әкімшіл (авторитарлы) отбасы - бала қарсылығын не ... ... ... ... шектен тыс талаптарымен сипатталады.
Сырттай бұл дөрекі қылық пен ... ... ... ... балада қорқыныш пен қорғансыздық сезімін пайда етеді.
Адамгершілікті қатынас түрі (стиль) ата-аналардың бала ... ... ... оның ... ... кабылдауымен,
өзіндік дербестігін шектемейтіндігімен еленеді. Мұндай отбасылар балалар
датына ... түре ... өз ... ... тұсауламайды, оның
шығармашыл ынтасының дамуына көмектеседі. Бұл отбасы жағдайында бала өзін
жайлы сезінеді, әрдайым табысты ... ... ... оны ... ... ... ішкі нәзік сырларын ортаға салып
проблемаларымен бөліседі, кеңестерін тыңдауға асығады, өз қадір ... ... ... ... баласының не істесе де ... оның ... мен ... ... ... Балалар
ата-аналарының әсіре сүйіспеншілігін «қорғаныс» етеді ... ... ... немқұрайлылығына тап болады. Бұл баланы ... ... ... ... ... ... ... шынайы қамқорлык пен сүйіспеншілік шуағын ... ... ... ... стильді қолдана отырып, ... ... не ... тәрбие элементтерін қолдануды да ұмытпайды.
Отбасында тиімді тәрбиелеудің белгілі ережелері қалыптасқан:
-     баланы бар ... сүю, ... ... ... әсер ететіні құрғақ сөз емес, оның ... ... ... ... мәнді;
-   баламен қатынас оның жас ерекшелігіне сәйкес болуы шарт, сонда
ғана үлкендер мен ... ... ... ... да ең ... әдісін таңдап, қолдануға болады;
-     баланың не айткысы келетінін түсініп алған жөн, асығыс қорытынды
жасаудан сақтанған дұрыс;
-    жазаны ... ... ... үшін ... үйренген жөн,
баланы намысына тиіп, қорламаңыз (ешуақытта бала жаман емес, оның ... бала ... ... ... ... ... ... пікірлерден қорытынды жасаудан ... оның ... ... ... ... кейін шешім кабылдаған жөн: жұрт алдында өз
беделіңді жоғалтамын деп шошынудың қажеті шамалы, өз ... ... ... ... ... ... алдымен өзің үйреніп, біліп ал;
-     да балаңызға канша рет ... деп, ... ... ... ... ... корытынды шығарыңыз. Бала ата-анасына ... бала ... ... ... ... жек ... Ата-анасының
өз өміріне шын ыкыласпен араласканын ғана ұнатады. Бала табиғатынан ... ... ... ... ... ... жиі ... тұрған жөн. себебі
қателіктен ешбір адам қашып құтыла ... ... ... ... ... ... қалдыруға болмайды.
Отбасы тәрбиесінде қолданылатын басты әдістер - бұл ... ... ... ... ... баланы қорғау.
«Мендей бол!», «Мендей істе!» ұранымен тәрбиелей отырып, ата-аналар өз
өнегесімен ... ... ... ... ... сыйластық-
сүйіспеншілік сезімін білдіреді. Отбасыда ... «мен енді ... - деп ... жөн, себебі төңіректегінің бәрі: -баланы
қалыптастыруда өз ... ... ... ... ... катынас, ата-аналар
арасындағы байланыс, басқа ... ... ... ішіндегі тұрмыс
процесі, барша отбасылық істер. Сондықтан да ... үшін ... ... ... ... де қажеті жоқ-тек қана ... ... әдеп ... өмір ... басты ұстаным етіп алу керек.
Отбасы - адам баласының өсіп-өнер алтын ... ... ... ... ... ... осы отбасынан басталады. Бала өмірінің алғашқы
күнінен бастап ата-ана өздерінің ... ...... ... ... ... ең ... қызметі ұрпақ жалғастыру болса,
екінші кезекте сол ұрпағына ... ... беру ... ... ... ... бұл — отбасының аса маңызды ... бірі ... ... ... алған тәрбиені, қоғамдық тәрбиенің ең тиімді
деген жүйесі де алмастыра алмайды. Оның негізі баланы өмірге ... ... ... оған ... ... ... қабылдаттыру, үлкен
ұрпақтың тәжірибесін жас ұрпаққа жеткізу, бойына сіңіру, яғни ... ... ... ... ... ... ортаға және адамзатқа,
өз қоғамына пайдалы мүше етіп жеткізу. Ата-ананың, ... ... ... әсіресе естияр ұрпақтың беделі, өмір сүру тәжірибесі, жүріс-
тұрысы, өз міндеттерін ... ... ... кұрметті — бәрі де
үлкен тәрбие мектебі. Отбасынан тыс та ... бар. ... ... ... ... ... өссе, қызы жақсымен ауылдас, көршілес бол»,- дейді. ... ... ... мәні бар. ... ... ... ... жағы - оның дамушылық қызметі. Оның ... ... ... жеке ... ертерек назар аударуы керек. Сонда ғана
балалар өздерінің табиғи қабілеті мен дарындылығын ... ... ... ... ... ... танып, соған сәйкес тәрбие, бағыт-
бағдар берудің маңызы айрықша. ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Бұл балаға да, отбасының естияр мүшелеріне де
тікелей ... ... ... ... ... беру ... ... алдында
жауапкер.
Отбасы — қоғамның бастапқы ... Ол ... ... дамуда
маңызды рөл атқаратын құрылымның негізі. Отбасы мүшелерінің ... ... ... ... ... тәртіп бойынша
орындағандар — қоғамның жалғасуына, нығаюына қызмет ... ... ... олар - ... ... бұзған, әлеуметтік тәрбиеден
үлгі ала алмаған бақытсыз жандар. Отбасы, әлеуметтік институт ... ... ... ... Отбасының өзгеруінің заңдылығы жалпы
қоғамда болып ... ... ... ... қазіргі кездегі
отбасының жағдайын түсіну үшін және оның дамуының болашағын бағалау үшін
бүкіл XXI-шы ғасыр бойы ... өмір мен ... ... ... ... ... керек. Тақырып көкейтестілігі: XXI-ші ... ... ... ... елеулі және қайталанбас өзгерістерге
ұшырады.
Отбасында болған өзгерістер барлық авторлармен ... ... ... ... ... Ғұмырлық некеге тұрақтылықтан бас
тарту, айырылысу мен некенің ... ... ... ... ... бас ... ... емес отбасы мен өгей ата-аналы отбасы санының
артуы, баланы алдырып тастау мен ... бала туу үдеп бара ... ... ... ... мәселерді қарастыру менің ғылыми
жұмысымның мақсаты болып табылады. Еліміздегі ... ... ... бірі жаңа ... ... ерте бас тарту болып табылады.
Бүгінгі күні баладан бас ... саны орын басу ... асып ... ... қалдырылған балалардың көбісі
балалар үйінің тәрбиеленушісіне ... ... ... ... ... ... қалдыру бала үшін баланы ересек
кезінде отбасынан айырудағы қасіреттен де ... ... кем ... ... ... ... ... бар баланың өзінің қандай
отбасын сақтап қалу ... ... ие. ... бас ... ... – баланы өсіре алмаудың объективті жағы баспанасының ... ... ... ... ... ... ... және өзінің аналығына
деген қатынасының ерекшелігінде. Нәрестесінен бас тартудың тағы бір себебі,
ананың шешімі өзінің ... ... ... ... ... ... жабығумен де сипатталады. Осындай жағдайларға байланысты
белгілі бір уақыт өтіп, ананың жағдайы қалыпты бола бастаған соң өзінің бас
тартуын, тағы өз ... ... ... ... ... ... ... санай бастайды. Осындай мәселелерге және басқа да жағдайларға
байланысты баладан бас тарту бойынша қауыпті жағдайда тұрған ... ... ... ... ... аналармен жұмыс жасау ... ... ... келе ... ... ... баладан бас тартуды
болдырмау немесе оны қандай отбасына қайтару ... ... ... бұл ... бала ... ... бола тұра өзіне
әлеуметтік және ... ... ... ... ... Егер бас ... қауіпті топтағы аналармен әлеуметтік жұмыс жасауды тек бас тарту ды
алдын алу деп ... оны ана мен ... ... ... ... ... әлеуметтік-тұрмыстық, материалдық, медициналық және ... ... ... ... және ... ... ... онымен
эмоционалдық қарым-қатынаста болуға үйретуді, сондай-ақ аналық сезімін
оятуды түсіну қажеттігін ... ғана бұл ... ... ... да ... жанұя құрған кезде ... ... ... сезімдері табысқан кезде қалыптасады. Әке мен
ананың арасындағы сыйластық, өз ара ... ... ... ... ... мәселер болсын, материалдық, әлеуметтік,
қоғамдық және экономикалық мәселерді шешуде пайымды шешімдер тауып ... ... ... мен берері де мол болатны мәлім. Осы мәселе қазіргі
кезде еуропалық дәстүрге көбірек бой ұрып барады. Яғни ... ... бала ... ... ... ... ... бой ұра бастады.
Ата-аналардың татулығы отбасының күре тамыры болып табылады. Бүгінгі тәрбие
берудің негізгі міндеттерінің өзі «ең ... дені сау, ... сана ... ... ойлау дәрежесі биік, ар-ожданы мол, мәдениетті, парасатты,
еңбекқор, іскер, ... ... да ізгі ... ... ... деп ... ... Республикасының тәлім-тәрбие
тұжырымдамасында.
Отбасы тәрбиесінің негізгі мәні отбасындағы өзара ... ... ... табылады. Балалар ата-анасының еңбектегі ісіне көңіл
бөліп, оны ... ... Ата- ... да балаларының күн сайынғы
әрекеттерін қадағалап жағдайларын біліп ... ... ... ... осы ... ... ... Оның біртұтас ынтымақта болуы, береке
бірлігі ең алдымен ата-ана мүддесінің мәні мен мағынасында, әке мен ... ... ... достары мен жолдастарына деген ... ... ... Адамгершілік қасиеттердің қалыптасуына
мүмкіндік туғызады. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны аласың» ... ... ол ... келген алғашқы күннен басталады. Қазақтың ұлы ақыны
Абай отбасындағы ... ... ... ... жол ... ... отырып, отбасы тәрбиесін ұйымдастыруда кеңестер
береді. Нақтырақ айтатын болсақ, Абай өзінің 10-сөзінде: ... ... ... әне, оны ... ... мұны ... деп, ... балаңды
алдағаныңа мәз боласың. Соңыра балаң алдамшы болса, ... ... ... теріс тәрбие беретін ата- ... ... ... ... бала тәрбиесі бойынша әлеуметтік педагогикалық тұрғыда ата-
аналардың мақсат міндеттері туралы баяндай отырып, ... ... ... мен ... ... ... тәрбие
туралы, әлеуметтік мәселерді шешудің қазіргі заманда қалыптасқан тәрбиелік
құралдарды қолдана білу ... ... ... ... ... ... ... отбасылық және демографиялық құрылымы арқылы
әлеуметтік- тарихи ... ... ... ... Сонымен, отбасы
әлеуметтік институт ретінде адамзат тарихында маңызды рөл ... ... ... ... ... ... етіп, отбасы мүшелерінің
тіршілігін қолдап, ұрпақтардың физикалық және әлеуметтік мәдени жалғастығы
арқылы социумның өмір сүруінің базалық ... ... Бала ... оның ... де ... оған ... ... да күшейе
түседі. Ақыл-ойының дамуы, ұнамды мінез-құлқын қалыптастыру ең ... ... Оның ... ... ... ... ... қаланады.
Өйткені ол балаға берілетін тәрбие және ... ... ... ... ... ... жатады. Қорыта келе адам баласы қасиетті
борыштарын — ... ... ... ... ... және ... ... ананың құшағында, әкенің қара
шаңырағында табады. Отбасы-сүйіспеншіліктің, инабаттылықтың, ... ... ... ... мәні ... Ұлы ... ... отбасы тәрбиесінің негіздері
Қазақстанда мектепке дейінгі тәрбиенің негізін салған ағартушылардың
бірі – Н.Құлжанованың «Мектептен бұрынғы тәрбие», «Ана мен ... ... бала ... ... ... кезеңін қамтитын ұлттық
негіздегі құнды ... ... ... ... атты ... алғысөз жазған. Онда: «Баланы бастан тәрбиелеу деген - баланы
жас басынан дұрыс тәрбиемен өсіру деген сөз. ... ... ... ... ... ... ... берік болып өспек. Дұрыс тәрбиенің асылы –
баланың жанымен, ... ... деп ... істерді бала табиғатының
әуенімен істеу – сол дұрыс тәрбие болады» [4] деп, бала ... ... жас ... ... ... мектепке дейінгі тәрбиенің
маңызын аса жоғары бағалаған. А.Байтұрсынов пен Н.Құлжанованың ... ... ... ортақ ой, нақты мақсат – бала тәрбиесін
салауатты өмір салтына негіздеп ұйымдастыру. Баланың ... ... ... ойын әрекеті екендігіне тоқтала отырып: «Баланың ойыны қайсы,
«жұмысы» қайсы, ... ... ... да ... ... да ойын, бәрін де
ойын үстінде, ойын үшін істейді..
Жас балаларға жақсы іс, дұрыс ... ... ... ... ... үйрету үлкендерге іс үйрету сияқты емес, әлгі айтылған сияқты балалар
табиғаты тілейтін ... ... ... ... ... ... ... арқылы ойыны қайсы, үйретуі қайсы екенін балалар айырмастай,
сезбестей етіп үйрету деп білу ... [5] деп, ... ... ... ... ... және ... тәсілін сөз етеді.
Жалынды публицист, жауынгер ақын, тарихшы, саяси қайраткер Ыбырай ... ... ... ... ... Дулатов Өзінің шығармаларында бала,
ана, әйел, ... ... ... ... ... ... Міржақыптың «Шешенің балаларды сүюі» өлеңінде ... ... ... оның ... ... сөз ... Сондай-ақ ол
«Жастарға», «Балдызға», «Жесір даулары хақында», «Жігіттер», «Жігіттерге»,
«Қамар ... ... ... «Екі ... «Қобызшы ініме», т.б.
өлеңдерінде отбасында жастарды ... ... ... ... Міржақып Дулатов ұстазы Ахмет Байтұрсынов сияқты ... ... де ... бөліп, өзінің «Қирағат» атты оқу ... ... ... адам ... ... мүшесінің аман болуы,
салауаттық пен дене ... ... үшін ... ... ... ... сақтау және орындау керектігін ұсынған [52]. ... ... ... ... ... көзі аман болу үшін, жұмыс істегенде
салауаттық сақтау үшін, дененің саулығын ... үшін бала ...  ала ... ... оны орындау тәртібі өте түсінікті ... ... ... ... ... ... тарауында алдың  алу ережелері
мынадай:
1. Үйіңе таза ауа көп кірсін, ... ... ... көп ... ... үшін таза ауа, күннің шуағы өте кажет нәрсе.
2. Тұла бойыңды, ең болмағанда, ... ... ... ... ... жуып тұр, көнпісті боласың. Денеңді таза ұста, жұмасына ... жылы суға ... ... Жылы ... бос суға ... ... Өзіңді, тамағыңды таза ұста, ішкен, жеген сайын және де ... ... ... Таза ... ... ... ... (жүр, ойна,
жүгір).
5. Денеңді тар киім, белбеумен, түрлі ... ... ... Аяқ ... (етіктің ұлтаны табанына лайық болсын) өкшесі жалпақ,
аласа болсын. Биік өкше өте ... ... Өте көп ... ... Бұзылған астан, сіңбейтін тамақтан, ... ... ... Ерте жат, ерте тұр. ... сон ... тыраңдап жатпа. Оянысымен
төсектен тұрып кет.
9. Кешке ұйықтардың алдың да ауыр жұмыс ... ... кісі ... ... ... Ұйқы ... күш ... қуат
береді. Қазақ халқының ұлы ақыны М.Жұмабаев ата-ананың әділдігімен,
адамгершілік парасаттылығымен ... ... ... пен
М.Дулатовтан дәріс алып, олардан үлгі-өнеге алған ... әрі ... ... ... ... ... жанына қабыстыруға тырыстым» деп
жазған ... атты ... ... оқу құралында бала тәрбиелеудегі ата-
ананың рөлі туралы ... ... Оқу ... бірінші бөлімі
педагогиканың жалпы мәселелеріне арналған. Мағжанның пікірінше, тәрбие түрі
төртке бөлінеді. Олар: дене, жан, ақыл ... ... пен ... ... ... ... табиғи тамырластығын тәптіштей
түсіндіре келіп, былай дейді: «Егер де адам баласына осы төрт ... ... оның ... түгел болғаны. Егер де ол ыстық, ... ... ... ... жиі ... күштерді елемейтін мықты берік
денелі болса, түзу ... ... ... дәл ... ... ... ... сиқырлы әуен, әдемі түрден ләззат алып, жан толқындырарлық ... жаны ... ... жаны ... ... құлықты болса ғана
адам баласының дұрыс тәрбие алып, шын адам болғандығы. Балам адам ... ... осы төрт ... ... ... [6] деп, ... ... Мағжан өз халқының патриоты ретінде оны халқының, ұрпағының
болашағы ... ... ... ... міндеттерінің бірі бала бойында
ұлттық сезімдерді ерте қалыптастыру оларды халықтың рухани мәдениеті мен,
әдет-ғұрпы, салт-дәстүрімен кеңінен қаруландыру ... деп ... ... ... бері сыналып, бұрын қолданылып келе ... ... ... әрбір тәрбиеші сөз жоқ үлгі тәрбиесімен тәрбие ... деп, ... ... ... ... ... беру қажеттігін
ерекше айтып отыр. Баланың мінез-құлқы, табиғатқа қатынасы айналадағы басқа
адамдармен ... түсу ... ... ... Мағжан баланың
отбасындағы қатынасқа түсетін адамдардан, ... ... ... және бала үшін бұл ... өте ... ... баланың айналасындағы адамдардың мінез-құлқының дұрыс, ... ... мән ... «... ... ізгі құлықты болуы үшін ... ... ... ... ... ізгі құлықты болуы
тиісті. «Ұяда не көрсе, ұшқанда соны ... ... ... ... Мағжан баланы отбасында жас күнінен тәртіпке үйретудің
қажеттілігіне баса назар аударады, бұл ... ол ... ... ... ... ... анық. «Баланы құбылмайтын, ұсақтықпен
қажытпайтын, баланы еркіне ... оны ... ... ... ... ... оны ... табандылыққа үйретеді», - дейді [6].
Мағжан педагогикасындағы негізгі категориялардың бірі - ... ... ... ... ... тәрбиешінің, басқаның әсері мен үлгісі
болмасын, сайып келгенде адам - ... ... адам ... ... ғана оның ... күшті болады. Сондықтан отбасының міндеті -
баланы өзін-өзі тәрбиелеуге дайындау, яғни өз тіршілігі мен ... ... ... өз ... ... ... оны үнемі жетілдіруге
үйрету деп санайды. Мағжан бұған ерекше назар аударады. Адамның өзін-өзі
бақылауы, әрдайым ... есеп ... оның өз ... ... оны ... ... болады. Ол: «адамның өзін-өзі тексеруі - оның
дұрыс жолға ... ... ... ... ... адам өзін тексермесе,
ілгері баса алмайды» - деп теориялық ... ... ... маңызы
күшті тұжырым жасайды. Адам өмірін мәнді және ... ... ... ... ... орын алады. Мағжан айтқандай, сұлулық сезімдері
адамның табиғат берген қабылеті мен мүмкіндіктерін жан-жақты ... ... ... ... тәрбиенің тарауларын жан-жақты талдай отырып,
бала жаратылыс, ... ... мен ... ... ... мол ләззәт
алып өсуі қажет деп қорытындылайды. Ол сонымен бірге жоғарыда айтылғандай,
адамдар ... ... да ... негіздеп құруға ерекше мән
береді. Бұл шынында қазақ тұрмысы үшін жаңалық емес, ... ... бар. ... ... мен ... ... мен ... қайын сіңлі, аға мен
іні арасындағы ... ... ... ... ... құрылып,
басқалар үлгі алатындай, таңырқап таңдай қағатын дәрежеде ... ... 20-шы ... ... біздің бұл қатынасымызды босаңдата
бастағанымызды ... ... ... ... ... ... десең, бұл
мінездеріңізді таста, балаңды сұлу, сымбатты қылып өсір» деп өте ... ... [6]. ... оқулығындағы жалпы педагогика бөлімінде
дене және жан ... ... ... сөз ... ... ... ... беру үшін ата-анаға психология, логика, этика, ал дене тәрбиесін
беру үшін ... ... ... және гимнастика ғылымдарын меңгеру
қажет екендігін оқу құралында жан-жақты баяндаған. Автордың пікірінше, әке-
шеше баласының жаны туралы дұрыс ... ... үшін ... ... ... ... – баланың қимылынан, көзінің тітіркенішті
заттар мен амалдарға ілесуінің, ... ... жан ... ... жан ... ... ... көңіл қуатын мөлшерлейтін
пән. Екінші, жан нысанасын бақылаудың бір пәні – логика. Логика – ... ... ... тәртібіне ауызша дәлдеп «құрастыру, ойын дөп айта
білу секілді нышандарын ... пән. ...... ішкі ... ... ... беретін пән [6].
Мағжанның пікірінше, бала тәрбиесіндегі екінші мәнде тұратын нысан –
дене ... ... ...... Денені тәрбиелейтін пәндер: - Анатомия.
Баланың жас ерекшелігіне байланысты денесінің өсіп-өнуін, ... ... ... - Физиология. Баланың денесінде болатын
көріністерді, қанның жүруін, дем алу, ... ... ... ... ... Гигиена. Дененің саулығын ... үшін ... ... ... пән. - ... Бала ... ... ширату үшін белгілі
талаппен, бағдарламамен жасалатын дене қозғалысын жүзеге асыратын пән ... бала ... екі ... яғни жан және дене тәрбиесінің
теориялық ... ... ... ... ... ... бала ... тәрбиесі ата –ана үшін күрделі де жауапты міндет. Баланың өмірге
бейімдеуде мектеп , ... және ата ... орны ... Тәлім –тәрбиелік
жарасымдылық мектеп пен ата –ана , әлеуметтік орта бірлесіп жұмыс ... ғана ... ... ... ... ... ұрпағының тәрбиесіне терең мән беріп , болашағына
үнемі алаңдаушылықпен қараған. Ұрпақ тәрбиесі келешек ... ... ісі . ... ... ... ... , ата –аналар мен
ұстаздар қауымы үшін жас ... ... , оны ... ... ... ... мәселе. Осы мәселеге ата –аналар мен ... ... ... ... ... асуымыздың биік болары сөзсіз. 
Адамгершілік –адамның рухани арқауы. Ал моральдік жағынан кіршіксіз
таза болу дегеніміз- ... ... шыңы . Адам ... ... ... ... қасиеттерімен ардақталады. Адамгершілік негізі –
имнадылық пен ізеттілікте. Ол әрбір отбасынан басталады . ... ... ... ... ... ... , ізеттілікке ,инабаттылыққа
тәрбиелеуді бірінші міндет деп санаған. Ер балаларға үлкендерге қос қолдап
сәлем беруді, қыз ... ... ... жол ... жасы үлкендердің алдын
кесіп өтпеуді уағыздаған. ... ... ... , ... үнемі сіңірумен болған. Жастарды саналы тәртіпке тәрбиелеу
мәселесі ерекше ... ... ... не ... ... соны ... ... Жас шыбық қалай иілгіш
болса, жас адам да сондай жақсыға да , жаманға да ... ... ... Ата ... ... іс ... балалардың көз алдында өтеді. Сондықтан
жақсы мен жаман әдетіміздің бала тәрбиесіне ықпалы зор. 
Бүгінгі бәсекеге қабілетті талап еткен ... жас ... сол ... сай, оның мұң ... ... ... жерін , халқын көзінің
қарашығындай қорғайтын ұлтжанды, отаншыл азамат етіп ... ... ... ... ... ... алға қойған мақсатымыз
–қазіргі қоғам мұратына сай жан –жақты жарасымды ... ... ... өзін ... ортадан тәрбиені бойына сіңіріп өсуін,
өсімдіктің күн ... ... ... ... ... ... сәулесі өсімдік тіршілігіне қандай қажет болса, тәрбие тұлғаның
дұрыс өсіп ... ... ... . ... дұрыс тәрбие бере
алсақ, оның жан дүниесі де дұрыс қалыптасып жетіледі, яғни бойына ... ... ... Бұл ... бәрі ... бойында бала
кезінен бастап тұрақты қалыптаспақ. Баланың өмір сүруге құштарлығының ... мен ... ... ... өзін қошаған ортасына, мұғаліміне, ата
–анасына, құрбы –құрдастарына, олардың іс –әрекеттеріне және де ... ... ... ... ... жоқ. ... ұрпақты сонау замандардан
жинақталған ата ... мол ... ...... ... ... ... әдепті болып қалыптасуы бабаларымыздың
өнеге –өсиетін сабақта ұтымды пайдалана ... де ... ... ... ... ... да ... тәрбие алып өседі. Бұл
сөздерді біз өте жиі естісек те, соншалықты жиі «жақсы әке –шеше» ... ... ... ... түсіндіре алмаймыз. Әке –шеше болатын адамдар жақсы
ата – ана болу үшін ... ... оқу ... ... ... үйрену керек деп ойлайды. Әрине педагогикалық және психологиялық
білім керек, бірақ бұл әдетте жеткіліксіз ... ... . ... қандай
да бір іс –әрекетін бағалағанда көбінесе біз белгілі бір ... ... ... тәрбие іс –әрекетінде мұндай нормалар жоқ.
Әйел болуды, ... ... ... ... ... ... да ... шеберлікке үйренген тәрізді әке –шеше болуды да ... ... ... ... да бір ... ... қателіктер, сенімсіздіктер,
сәтсіздіктер, жеңілістер сонымен қатар жеңістер де болуы ... ... сол ... өзі ... табылады. Және де ... ... ... ... ... ... өзі де күрделі,
бірқалыпсыз,  кейде қарама ... ... ... Балалар бір –біріне
қаншалықты ұқсамайтын болса, әке мен шеше де бір ... ... ... ... ... –қатынас та терең индивидуалды және бір –біріне
ұқсамайтын болып келеді ... ... ... ... ... ... ... деп
ойлайды . Олардың ойынша баланы тым ... көру ... ерке ... ... әкеп соғады деп ойлайды . Бұл ойды жоққа шығару керек. Осы
жағымсыз ... ... ... осы ... ... ... пайда болады . 
Баламен үнемі терең психологиялық байланыс орнату –тәрбиенің әмбебап
шарты болып табылады.  Бұндай байланыс  балаға қай ... ... да ... ... ... ... ... –балаға  әке –шеше махаббатын,
қамқорлығын сезінуге мүмкіндік ... ... ... сендіру керек. Тәрбие
диалогын қалай құру керек. Оның психологиялық ... ... болу ... ... ... ... ... бірге талпыну,  әр түрлі ситуацияларда
әке ... мен ... ... ... ұстануы болып табылады. ... мен ... ... түрде бірдей болуы керек деген ... ... әке ... мен ... ... ... келе бермейді.
Дегенмен мәселелерді шешуде екі жақ бір бағытты ... бала ... ... ... әке ... ... объектісі емес, ортақ отбасылық ... болу ... ... ... ... ... мен ... болғанда ғана біржақты тәрбие жойылып, маңызды диалог құрыла
бастайды . 
Диалогтық тәрбиелік ... ... ең ... сипаты –бала мен
ересектің позицияларын тең деңгейде қоюы ... ... ... ... ... өте бір маңызды ереже бар. Әке –шеше мен бала
қатынасының бұл жағы ... ... ... ... деп ... ... ... –баланың индивидуалды болуына, басқаға және әке
–шешесіне ұқсамайтын болуына ... ... ... ... ... өзіне сай ерекшеліктерін, тұлғалық
қасиеттерінің жақсы жақтары мен жаман ... ... ... ... Ең
алдымен әке –шешенің баламен ... ... ... назар аудару
керек. Оның мінезінің ерекшеліктері мен тұлғалық ... ... ... ... ... бас ... керек. Өкінішке орай көптеген әке
–шешелерде «Өй, миғұла қолыңнан түк келмейді, басқа ... ... ... а!», ... ғана сені өмірге әкелдім екен?» сияқты сөздер әдетке ... ... ... өсіп ... үшін ... ... - ... еңбегінің негізгі түрі - оқу. Баланың жақсы оқып, табиғат пен қоғам
өміріндегі заңды құбылыстарды ... ... - оның ... жол ашады.
Көп балалы отбасыларында баланы ... ... ... ... ... болмақ. Себебі онда балаларды болашақ өмірдің ... ... ... ... ... ... мектепте көп баланың
ішінен мұндай отбасынан шыққан сәбиді не жасөспірімді ... ... ... болады. Бұл балалар биязы, пысық, іске икемді, өз ... ... ... ... ... жүрек жылылығы, басқаға деген қамқорлық
басым, менмендік, ... ... ... ... де ... ... балалар үлгерімінен аз да
болса ерекшеленіп тұрады. 
Көптеген зерттеу жұмыстарының нәтижесін қорытындылай келе, көп балалы
қазақ ... ... ... мынадай төрт бағытта жүзеге
асырылады деп тұжырым жасауға болады: 
1. Балаларды  отбасында ерте кезден үлкенді сыйлауға ... ... ... ... ... Ең ... жолы - ата-аналардың өз
өнегелері. Содан соң отбасылық салт-дәстүрлер, ... әр ... мен ... және ... Отбасындағы балаларға жүйелі түрде өз бауырларына қамқоршы да
көмекші болу керектігін, олардың ... ... ... сендіріп отырады;
3. Балаларды өз бетінше еңбектенуге, қоршаған ортаға, ... ... ... ... тәрбиелеп, адамдық қасиеттер негізін қалайды; 
4. Жастайынан өнерге баулып, ... ... ... ... ... күй, ән т.б.) ... ... тәрбиелік маңызы бар өзінше қалыптасқан дәстүрді
байқауға болады. Осы дәстүр отбасындағы күнделікті еңбек әрекетін ... ... ... ... ... ... ... Баланы жан-
жақты дамытып, ынталы, жігерлі болуын жетілдіру ... ... ... отбасының рөлі зор.
Қорытындылай келе , тәрбиедегі ең басты ережелер – балаға керекті
кезде ... ... ... оған ... махаббатты қай жаста да көрсете білу,
оның көзқарастарын ерекшеліктерін түсіне білу болып табылады дегім келеді.
Сонымен жаңа ғасырда, қоғам ... сай ... жан ... ... ... иегері боларлық азамат ... ... ... ... барша жұртшылықтың міндеті болып отыр.
2.2 Отбасындағы тәрбие дәстүрлерінің қалыптасуы
Халқымыздың сан ғасырдан бергі даналығына құлақ ассақ, «Адамның бақыты
— балада» ... ... Кез ... адам өзі өмір бойы қуып жете ... ... ... ... өлшемі өмірінің жалғасы ұрпағымен келетініне
мән бермеуі де мүмкін. Біреу бақытын байлықтан тапқысы келсе, екінші ... пен ... ... пен қызметтен іздестіреді. Мұның бәрі түсінген
адамға қолдың кірі сияқты нәрсе. Адамға нағыз бақытты — ... ... ... ... ... ұрпағымен мың жасайды» деген сөз тегін айтылмаса
керек. Олай болса адам өмірінің мәні — өз ... етіп сәби ... ... ... ата-ана алдында нәзік те қиын, қыр-сыры мол ... ... ... — бала ... Бала ... ... ... — ата-ана. Бала
үшін үй ... ... ... ... жоқ. ... бауырмалдық,
татулық, қайырымдылық, әдептілік, инабаттылық сияқты қасиеттер — ... ... ... ... ... ... үлгісімен сіңеді.
«Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз ... ... ... ... ... ... әр ... әуестеніп үлкендерге көмектескісі келеді.
Бұған кейбір әке-шеше «жұмысымды бөгейсің, істеп жатқан ісімді бүлдіресің»
деп ұрысып ... ... Бұл қате ... ... өзің ... ... ... қолынан келетін ісіне жағдай туғызып, оның ... ... ... ... ... ... аяғына дейін
орындаулына төзімділікпен бақылау керектігін де ұмытпаған жөн. ... ... ... ... болашағына жол ашылады. Әрі істеген ісін
ұқыпты да тындырымды орындауына бағыт бересіз. Баланың жақсы ісін ... оң етіп ... ... ол да ... ... кез ... орындауға қарсылық білдірмейді. Орынсыз ұрысу,зеку, сұрақтарына
дөрекі, келте жауап беру ... әділ ... қоя ... ... ... — ана — бала ... ... тұлға. Сондықтан әке де, шеше де
балаларының жан ... ... ... ... ... жөн. Балалармен әңгімелескенде олардың пікірімен де санасып отырған
орынды. Өз баласымен ашық сөйлесе алмай, сырласа ... ата — ... де ... ... үй шаруасынан қол ... ... ... жоқ» ... ... Бұл ... емес. Баламен сөйлесуге
тіпті арнайы ... ... ... жоқ. Әке мен шеше ... ... ... әңгімелесіп, ой бөлісуге неге болмасқа. Жанұядағы
жанжал, үлкендердің аузына келген сөздерді ... ... ... ... ... ... ... өсек айтуы балаға теріс әсер етеді. ... ... үй ... ... ... танытқаны жөн. Мысалы,
арақ пен темекінің толып жатқан зиянын біле тұра, балалардың ... ... ... ... ... бар. ... таудың алыстығы жоқ»
дейді, ертең-ақ ұл өсіп ер ... қыз өсіп бой ... арақ пен ... зиянын қалай ұқтырамыз.Негізінен жанұяның
шырқы бұзылған, ата-анасы маскүнемдікке ... ... ... ... ... ... ... қашанғы жиренішті көріністі, ондағы
айқай-шу мен дау-жанжалға, ұрыс-керіске ... жүре ... ... ... ... ... ... тез бой алдырып үлгереді, егер осы ... ... бет ... ... онда бәйтеректің бір бұтағы қисық өсті дей
беріңіз. Бақытсыз қыз, бұзақы ұл осыдан шығады. ... ... ... ... басы бос ... ... ... сабақты жиі
қалдыруға әр түрлі сылтауларды үлкендердің өзі ... ... ... ... ... ... ... отырған аңғармай да қалуы мүмкін. Жас
шыбықты қалай ... ... ... ғой. Иә, ... не ... ... ... демекші ата-ана тәрбиесі бала өмірінде үлкен із қалдырады.
Баланың бойына ... ... ... ... ... жанында жүрген
достарына дейін мән беру, табиғат сыйлаған дарыны болса дамыту, дұрыс ... ... ...... басты парызы. Ендеше бала тәрбиесінде ұсақ-
түйек дейтін ... жоқ және сол ... де ... қақымыз жоқ. Бала
— әр жанұяның бақыты. Олай болса, өз бақытымызды бағалай ... « ... ... өмір сүруіне үш сапа негіз бола алады,олар
барлығынан үстем болатын адал ... ... ... ... ... ... келген күнінен бастап тәрбиелейді» дегеніндей, құнды
қасиеттерге не ... ... ... - ... да оның туған кезінен
басталса керек.Ал адамның адам болып ... ... ... мен ... де рөлі ... мысалға жүгінсек,мектепке келген кезінде сондай сүйкімді,
тілалғыш, жүрегі таза, сезімі пәк жас бүлдіршін орта ... ... ... неге ... сала ... Сондықтан мына бала қандай еді,қалай
өзгеріп ... ... ... әдеттерді қайдан үйреніп ала қойды? Неге
озбырлық жасуға бейім болып алды ... ... ... ... ... Әрине, оның себептерін жан-жақтан іздеуге болады. Ата-анасын
жүрген ортасын қосқанда оның тәрбиесіне мұғалімнен басқа ... ... бар. ... ... ... ... да қажет және ол ешқашан артық
болмайды.Ата-анасынан көрмеген сүйіспеншілікті мұғалімнен көрген бала менің
ата-анам да ... ... ... ... ... тек ... қырынан
таныған оқушы үшін оның айтқаны анық, ... дәл ... ... ... ... ... ... білдіру кез келген ата-ананың қолынан келе
бермейді.
Біреу жақсы киіндіріп қояды, ... ... тоқ ... ... деп,
қалтасына ақшасын салып бергеніне мәз. Біреулері өте қатал, айтқанын
орындатады. Бала ... ... ... ... ... уысынан
шыққан соң өзін- өзі ұстай алмайтын ... ... ... ... ... оның ... азық болар ең қымбат асыл
қасиеттер: адамзаттық ... ... ... ... ... ... - отбасы болса,алтын ұя - мектеп.Иә, ... ... ... Екеуі де қасиетті, әрі қастерлі.Өйткені, отбасы
Адамды ... ... ... ... ... жатса, мектеп
ақалы мен білімі адамзаттық құндылықтармен толысқан, жан-жақты жетілген,өз
бетімен өмір сүруге бейім, қоршаған ортамен тікелей ... шыға ... Адам етіп ... шығарады. Осы екі ортаның да ... ... ... - ... , ... мен ... қаумының қиындықтарға жиі кездесіп, үнемі
толғаныста жүретініде содан. Сондықтан кез келген ... ... ... бұрын, оқу-тәрбие жұмысындағы қызметін өзін-өзі танудан
бастағаны жөн.Өзіңнің бала болғаныңды, өзіңнің ата-ана екеніңді, ... ... ой ... ... ... ... алдындағы
жауапкершіліктің сыры бірден айқындала ... ... ... ең оңай ... ақыл айту,ең қиыны өзіңді өзің ... ... өзің тану ... бірінші белгісі» деп ескертеді.
Ең бастысы,баланың жан азығына зәру ... еш ... ... ... ... қара ... «Жас бала ... туғанда екі
түрлі мінезбен туады.Біріншісі - ішсем,жесем,ұйықтасам деп туады.Бұлар
тәннің құмары, бұлар ... тән ... ... үй бола ... ... қуат таппайды. Екіншісі - ... екен деп ... ит үрсе де, мал ... да, ... ... де, ... жыласа да
тұра жүгіріп, «ол немене ?» «бұл немене?» деп, «ол неге үйтеді?» «бұл неге
бүйтеді ?» деп, көзі ... ... ... бәрін сұрап, тыныштық
көрмейді. ... бәрі « жан ... ... ... ... ... ой жатыр. Яғни,балаға туғаннан тән азығы -
тамақ қандай қажет болса,жан ... - ... ... те сондай
қажет.Ал оның қажетін қанағаттандырмай, түпкі мақсат ешқашан орындалмайтыны
белгілі ... Мұны ... де, ... да әсте ... ... ... Салт ... бала тәрбиесіндегі алатын орны
«Ел болам десең, бесігіңді түзе», - деген ұлы ... ... ... жаңа ... ... ... есігін ашқан нәрестенің өзіне сый –
құрмет ... ... ... салт – ... бар. ... үрдісіне қадам басқан жаңа ғасырда әр халық, ұлт ... ... ... ... ... ... ... етуде. Олай болса салт-
дәстүр – өсіп келе жатқан баланың ой-санасын қалыптастыруға, ... ... ... өсіп, үлгі-өнеге алуына әсерін тигізеді.
Отбасындағы тәрбие, үлкендердің әрбір сөзі, ісі, ... ... ... ... ... – баланың қоғамдағы өз
алдына жеке тұлға болып қалыптасуына әсер ететін алғы шарттар деуге ... ... ... ... ... ... ... ата-ана
баланың отбасына, ұлтына, еліне деген сүйіспеншілігін қалыптастыруға
алғашқы қадам жасайды. «Адам еш ... ... өзі адам ... ... шыр етіп ... ... ... бастап үйренеді. Ал ... ...... жерді мекен еткен сан толқын ұрпақтардың ақыл-ойы мен
тірнектеп жинаған  тәрбиесі. ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық-практикалық дәстүр сабақтастығы
болмаса, адамзатта прогресс те ... ... Сол ... тәрбиені
танып білу арқылы адам баласы өзінің парасат-болмысын шыңдайды.»
Қазақ халқы қандай да болсын қуанышын жеке отбасы болып ғана ... ... ... ... атап ... дархан халық. Той
– думанның, қуанышты хабардың жаршысы ретінде «Сүйінші» айтылады. Сүйіншіні
жеткізуші адамның көңіл-күйі ... ... ... жағдайда болады.
«Сүйінші – қуанышты хабар жеткізушінің сөзі. Мысалы, ... ... ат ... (ұл) ... деп ... ... ... «Қалағаныңды ал»
деп, аяғын қуанышты қонақасыға айналдырып жібереді.» Сүйіншіні жеткізетін
адам бір отбасын қуантып, ... ... ... дәнекер. Оның қалағанын,
сұрағанын беруге той иесі ... ... ... ... ... – жаңа ... нәрестенің құрметіне жасалатын той.
Дастархан жайылып, жастар ән ... ... ... ... ... ... ... азан шақырылып ат қойылып жөн-жоралғысы
жасалады. Бір ... ... ... ... ... ... ... да болу керек. Бала-отбасы тірегі, елінің ертеңі, шаңырақ
иесі. «Бесікке салу» рәсімінде ... ... жыры ... «Бесікке
салу – халқымызда бесік – қасиетті, киелі,  құтты мүлік, сәбидің алтын ұясы
болып есептеледі. Мұны «Туған жер – алтын бесік» ... сөз ... ... ... аластап, баланы бөлейді. Бұл – халқымыздың елеулі ... ... салу ... жасы ... ... ... ... өнегелі
адамына жүктеледі. Бесіктің үстіне жеті ... ... ... ... ... ... ел қорғайтын батыр болсын деген сияқты тілек-
жоралары бар. Мерекелік дастархан жасалып, бесікке салған ... ... ... ... ... ... ... рухани
құндылығын көріп, тыңдап отырған балаға қайталанбастай әсер қалдырады. Өсіп
келе жатқан ұрпақ салт-сананы көру арқылы ата – бабасының ... ... ... ... ... ... жеке ... отбасының бір мүшесі
ретінде жауапкершілігін сезінеді.
«Тұсау кесу – сәби қаз тұра бастағанда тез ... ... деп ала ... (бұл – ... ала ... ... ... екі аяғын тұсап, сүрінбей
ширақ жүретін адамға  тұсауын ... ... ... ... ... Оған қуанысып шашу шашылып, дастарқан жасалып, «тұсаукесер»
кәдесі беріледі.»
Өмір жолына ... ... ... қадамына үлкендер ақ батасын
беріп, ақ жол тілейді:
Қаз-қаз балам, қаз ... ... мәз ... баса ғой
Тақымыңды жаз балам
Қаз баса ғой қарағым,
Құтты ... ... мен ... қатысуымен болатын салт-дәстүрлердің мағынасы
терең. Сәбидің тұсауын кесетін адам да еліне танымал, сыйлы, өз ортасында
беделді адам ... ... Бала ... ... есін ... кейін әке-
шешесі, туған-туыстары  «сенің тұсауыңды сол адам кескен, сен ... ... ... ол ... , ... адам», - деп өсіп келе жатқан балаға үлгі-
өнеге көретеді. ... ... ... ... ... ... қонақжай,
бауырмал, жомарт қазақ халқы ата-баба дәстүрін ... ... ... ... ...... қоғам алдындағы жауапкершілігі,
отбасындағы міндеті.
Бала - бар асылымыз, мөлдір бұлақтың бастауындай тіршілік иесі. Тәлім-
тәрбиені бала бойына сіңіру әрі бала ... ... ... ... ... ... ұялту, ұлттық рухпен тәрбиелеу арқылы ... ... ... ... ... ... ... «Халқым
қандай десең, салтымнан біл дегендей, адам баласы дүниеге келгеннен бастап,
дүниеден өткенге дейінгі өмірі, сенімі, түсінігі, ... ... ... ... ... ... ... ісі баланың жан әлеміне, рухани
қалыптасуына бағытталады. Сабақ ... ... тыс ... ... жеке ... ... ... танымдық қызығушылығын дамытатын
әдістерді пайдалануға болады. Этнопедагогика негізінде ... ... ... мақсатында тәрбие сағаттарын ұйымдастыру –
оқушының шығармашылығын ... бір ... ... ... мен ... ... тәрбие сағаты барысында көрсету, түсіндіру, фильм қолдану
сияқты қызықты көріністер, көрсетілетін әрбір детальдар ... ... ... ... ... ұлттық нақышпен жабдықталған бесік, бесіктің
жанында кимешек киген әже, - жанды көрініс ... Әже ... ... ... ... ... не ... қалай пайдалануды түсіндіреді.
Бесік жырын айта ... оң ... ... ... ... орап, тербетеді.
Бесік – киелі, әр баланың  ата-анасы қастерлейтін атадан балаға келе
жатқан отбасының алтын қазынасы. Әженің маңына ... ... ... ... ... ... тағлымдық ой, көзқарасын калыптастыра алады.
Сабақты ұйымдастырушы ... ... ... ... ... ... салт-
дәстүрлердің бала тәрбиесіндегі ерекшелігін жан-жақты мысалдармен, аңыз,
ертегілермен түсіндіреді.
Қай ғасырда, қай ... ... ... міндеті – өмірін
жалғастыратын саналы ұрпақ тәрбиелеу. ... ... ... ... ... ойы озық ...... тәрбиесін көріп өз елінің
патриоты болып қоғамның жеке  тұлғасына айналады. Ендеше ір ұлт ұрпақ үшін
салт-дәстүрлердің бала тәрбиесінде алатын орны ... ... ... ... ... ... халық
дәстүрлерінен орын тапқан.
Отау көтеру дәстүрлері:қыз айттыру,қыз ... ... құда ... ... ... қалың,киім тігу,киіт,құйрық бауыр,өлі-
тірі,қынаменде(ұрын келу),қыз ... ... ... ... ... ... ... ұзату,неке
қияр,жар-жар,аушадияр,ау-жар,қоштасу,жасау,қыз көші,түймемұрындық,шаңырақ
түйе,келін түсіру,беташар,бие қысырмас,күйеуаяқ,жолдық,отау көтеру,шаңырақ
көтеру,атбайлар,құттық,үй көрсету,есік ашар,өңір ... ... ... ... ... ... ... қою,бесікке салу, бесік жыры,тыштырма,тымаққа салу,қырқынан
шығару, ... ... алу, ... ата, ... көгентүп,айдар,кекіл,тұлым,асату,ұйқыашар,селт
еткізер,сүндет той,құлақ тесу,аузына түкірту,алтыбақан,тыйым,тобық
жұту,тобық тығу,қызойнақ,қыз ... ... ... ... ... ... ... үй аманат,аманат,ант,ақ алып шығу,ақ
құйып шығару,ақ жол,ат мінгізіп, шапан жабу, ат тергеу,айтыс,айып,айрылысар
көже,ауызбастырық,ауыз тию, ат ... ... ат ... ... ... ақтық, абысын асы, араша,аяғына жығылу, әмеңгерлік, әдеп, әдет, ... ... ... ... ... ... жалау, бал басы,
белкөтерер,бес жақсы,бетке түкіру,бәс,бүйрек,бет айғақ, ... ... ... ... ... дүре, дерт көшіру, емге сұрау, ен, емшегін
көкке ... ... ... ... ... ... ... жолдасу, жылу, жұртшылық, жыртыс, кәде, кек алу, көрімдік, көрісу,
көз тию, ... ... ... ... ... күн ... ай санау, жыл санау,
жыл қайыру, қалау, қазан шегелеу, қарғыс, қарғану, қарашаңырақ, қап ... ... ... ... құю, ... ... құн, жарқын құн, қарыз,
пайғамбар қарызы, құтты ... ... ... ... ... сал-серілік,
сауға, саумалық, сауын алу, сауын айту, сарқыт, сайыс, ... ... ... ... ... сәлем ету, сәлемдеме, сүйінші, сыбаға, өлі сыбаға,
табақ тарту, таңба, туған күн, мүшел, мүшелтой, ... той, ... той, ... ... ... тоғыз, туған жерге аунату, туырлығын тілу,
тәбәрік, тіл кестіру, тізе ... ... ... түс ... от ... ... аластау, отқа май құю, уәде, үй сынығы, ұран, шашу, шарғы
салу, шүлен ... хан ... хан ... ым, ... ырым, іргеден
шығару.
Наурыз дәстүрлері:наурызнама,наурыз күні,қыдыр ата,наурыз көже,наурыз
жыры,наурыз бата,наурыз ... ... ... шешек, наурызша, саумалық, мұхаррам, самарқанның көк тасы.
Ислам ... ... ... ... ... ... садақа, сыйыну, талақ, талақ, табыну, тасборан, тұмар, ұшықтау,
үшкіру, ішірткі, мойнына ... ... ... ... ... ... ұшын ... үздік,қолкесер,қазық майлау,қой
басты,тулақ шашу,таңсерік,нәзір,үме,сірге ... ... ... ... ... ... мен ... еңбек тәрбиесіне көзқарастары
Еңбек тәрбиесінің әлеуметтік-экономикалық мәселелері адамзат қоғамының
барлық даму сатысында зерттеу ... ... ... ... ... ғылым мен мәдениеттен мешеу дәуірдің өзінде де, балаларды ... ... ... ... ... ісі болған. Демек, адамның ... ... ... ... ... ... адамзат қоғамымен бірге
жасасып келе жатқан ... ... ... әрбір халықтың ұрпақ
тәрбиелеудегі көптеген ғасырларға ұласқан өзіндік тарихи тағылымы мен ... ... ... да бар. ... халқының еңбек тәрбиесі
туралы тәлімдік ой-пікірлері сонау VII–VIII ғасырлардағы Орхон-Енисей ... ... мен ... ата ... бастау алады. Бұрын Орхон-
Енисей ескерткіштері әдебиет тарихынан белгілі болса, бүгінде егемендіктің
нәтижесінде оны көзбен ... ... ... Бұл ... ҚР Философия
және саясаттану институтының директоры, философия ... ... ... ... деді: «Жақында тек қазақ мәдениеті ... ... ... болды. Қазақстан Рсепубликасы Үкіметінің өкілдері
монғол елінің басшыларымен келіссөз жүргізіп, Орхон ... ... ... жыл ... ұлы ... ... қашап жазған «Күлтегін», «Білге
Қаған», «Тоныкөк» жырларының көшірмесін олардың тікелей мұрагерлерінің ... ... ... біз ... ... ... өз ... бен
дүниетанымымыздың тамыры тым тереңде жатқанын, елдік дәстүріміз бен ... ... ... ... ... ... де ... өзгеге де
ұқтыратын халге ... . Ал, енді осы ... ... ... ... ... сен, түркі халқы, өз қағаныңнан, өз бектеріңнен, өз
Отаныңнан жырақ кетпей, бірге ... сен өзің де ... өмір ... ... ... еш нәрседен мұқтаждық көрмейсің, құлақ қойып
тыңдаңыздар, тереңнен ойланып-толғаныңыздар! Менің ағам мені адам ... ... ... Бұл жолдар қоғамдық өмірде адамдардың ынтымақтастық ... өмір ... ... ... ... ... ізгі ... баяндайды. «Орхон-Енисей» жазба ескерткіштерінен кейінгі еңбек
тәрбиесі туралы тағылымдық ой-пікірлер Қорқыт баба мұрасында көрініс ... ... мол ... ... көшпелі тайпалардың тұрмысы
мен әдет-ғұрпын, ... ... ... ... ... баба ... ... «Анадан өнеге көрмеген қыз ... ... ... ұл жаман. Ондай бала ел басын құрап, үйінен дәм беруге
жарамайды. Ақылсыз балаға ата ... ... жоқ. Ер ... қара ... ... жияр, көбейтер, талап етер, бірақ несібесінен артығын жемес», –
деп отбасындағы қыз бала мен ер ... ... ... ... ... ... ... Халқымыз бұл пікірді өрбіте отырып, «Ұяда не
көрсең, ұшқанда соны ілерсің», «Баланың ұяты ... ... ұяты ... көрген тон пішер, ата көрген оқ жонар», – деп ой түйіндеген . ... ... ... ұлы ... ... өзінің «Қайырымды қала
тұрғындарының көзқарастары жайындағы» трактатында баяндайды. Ол қала
адамдарының әр ... ... ... ... қала ... ... ... талдау жасайды. Онда жекеленген топтардың әлеуметтік
жағдайын, қандай ... ... ... ... өмір ... оларға тиісті құндылықтарды айқындау мақсатында «ізгі
қаланың» тұрғындары, «надан қаланың» ... деп ... ... ... ... ... өмір ... ғылым мен білімді дамытып, ... ... ... келетінін, ал надан қаланың тұрғындары халықты
алдап, неше түрлі қулық-сұмдық істер ... ... ... жетуді
аңсайтындығын айтады. Надан қала ... өзін ... ... ... мен билікқұмарлар және бетімен кеткендер деп
бірнеше топқа жіктейді. Мәселен, ... ... ... феодалдар
мен қала әкімдерінің қанауына түскен ... ... мен қала ... ауыл ... ... әр ... саласымен, аң аулау, қолөнері,
т.б. еңбек түрлерімен ... өте ... ... тек ... ... ... ғана өндіруге ғана тырысады (тамақ, киім т.б.)
және ... ... ... ... ... ...... бұдан топтасу адамдардың жай біріге салуынан емес, олардың өмір ... ... ... ... Сондай-ақ әл-Фарабидің
педагогикалық жүйесінде тәрбие мен ... ... ... ... диалектикалық байланыста қарастырылды. Әл-Фараби де Аристотель
сияқты адамды қоғамдық жан деп ... ... ... ... этикалық
және басқа гуманитарлық көзқарастарында осы ... ... ... қала ... ... атты ... бір ... өзара бірлестік пен өзара көмекке ... ... ... деп ... ... әрбір адамға өз тіршілігі үшін және ең
жоғары кемелділік дәрежесіне жету үшін көп нәрсе керек, ол мұны өзі ... таба ... және ... жету үшін ол ... да бір адам қауымын қажет
етеді, осы қауымдағы адамдардың әрқайсысы оған қажетті нәрселердің жалпы
жиынтығынан қандай да бір ... ... ... ... Оның бер ... ... өзінен басқа екінші адам жөнінде де нақ ... ... ... Міне,
сондықтан да бір-біріне көмектесіп отыратын, біреуі екіншісінің ... ... ... бір бөлігін тауып беріп отыратын көптеген
адамдар бірлестіктері арқылы ғана адам ... ... сай ... жете ... ... кемелдендіру – бақытқа жетудің басты шарты
болып табылады. Тек кемелденген қоғамда ғана адам ... ... ... ... жете ... ... ... түрде адамды бақытқа,
кемелдікке жеткізуге тиісті негізгі құрал ... ... ... ... интеллектуальдық тәрбиелерге шешуші мән береді. Ол былай
дейді: «Біз жақсы мінез-құлық пен ... ие ... ... ... ... ... бақытқа жетеміз... Бұл екеуі бар кезде ... және ... ... де кемел болады, осылардың арқасында біз
шын мәнінде ... ... ... ... Әл-Фарабидің
педагогикалық топшылауларында адамның еркі (ырқы) мен талап-тілегіне үлкен
маңыз ... олар ... ... ... ... адамдық жақсы қасиеттерді
қалыптастыруға жетелейтін мақсат пен ... ... де ... ... алуына мүмкіндік береді. Ал мұндай жақсы сипаттар табиғаттан,
сырттан емес, жаттығу машықтану, әдеттену ... ... Ерік пен ... ... ... жері сезім мен рухани қажеттілікті таңдау кезі болып
саналады. Осылай басында еркін таңдау, ерік ... ... ... біртіндеп тәрбие арқылы адам мінез-құлқының міндетті ... ... ... ... ... ... саяси-педагогикалық
трактаттарында халықты, тұрғындарды мінез-құлықты, ақыл ... ... ... ... ... ... ... үлкен орын
береді. Ол былай деп жазды: «Тұрғындар ... ... ... ... ... жетуді көздеген қала қайырымды қала, ... да ... ... Егер дәл ... ... жету ... барлық халық бір-біріне
қалтқысыз көмектесетін болса, онда бүкіл дүние жүзі қайырымды ... ... . ... ... ... ... – ырыстың басы. Бұл – ... ... ... ... ... ... ең ... гуманистік
принципі. Ғұламаның түпкі ойы, имандай сыры міне осы ... ... ... ... бақытқа жету жолында өзара көмек, достық,
бейбітшілік ... өмір ... ... ... туралы айтсақ, – деп жазады
ғұлама, – ... ... ... ... тұтқа – адамгершілік
болып табылады. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... сақтауы лазым». Педагогиканың мақсаты, мұраты
туралы әл-Фараби ұсынған гуманистік идеялар мен ... адам ... ... де ... ... ... бірі болып отыр.
«Біздің міндетіміз – бақытты адам тәрбиелеу. Бақыт – ... ... ... ... ... тұтынуда адамзат мұраттары мен
құштарлықтарынан тыс та оқшау, өзіне ғана тән жан ... ... ... ... ... ... ... – асқақ та биік мақсат – жаңа өмір
жолындағы жасампаз рухани күштердің гүлденуін терең ... Бір ... ұлы ... ... мың жыл ... ... ... Абай дәл осындай
гуманистік ұлы қағиданы жаңғыртып, қайталайды, қуаттай түседі. Ол өзінің
отыз төртінші сөзінде ... деп ... ... ... адам ... бәрі
– дос. Не үшін десең, дүниеде жүргенде ... ... ... ... ... дене бітімің, шыққан жерің, бармақ жерің бәрі ... ... ... көрге кіруің, шіруің, махшарда сұрауың бірдей екі
дүниенің қайғысына, пәлесіне қаупің, екі дүниенің жақсылығына рахатың ... ... Бес ... ... бар ма, жоқ па? ... ... қонақ екенсің,
өзің дүниеге қонақ екенсің, біреудің білгендігіне ... ... ... ... ... қылып, я көрсеқызарлық қылып
көзалартпастық лайық па?» . ... ... ... ... ... ... ... аударып отырған тарихи, ғылыми мұраның бірі ... ... ... ... ... ... біліктің» 57, 58, 59, 60
тараулары еңбек тәрбиесін уағыздайды. Мәселен, ол «Диқандармен қалай қатысу
жайлы» деген ... бір топ – ... ... ... жұрт ол, биік дәулеті.
Қатынасып, ыңғайыңды бергейсің,
Ас-тағамнан еш кемшілік көрмейсің.
Оданжанныңбәріпайдатабады,
Ішпек-жемеккүллідәміналады, – деп, өзара ұйымдасқан, ... ... ... ... ... еңбек іс-әрекетіндегі
үлгі-өнегесі оқушыларды еңбексүйгіштікке, ... ... ... ... ... ең ... ... қажеттілік
деп санайды; – балаларды жұмыс істеуге, өнімді еңбекке ерте ... ... ... ... деп ... Ұлы ... Абай ... өлең-
жырларында, қарасөздерінде жастарды адал еңбекке, ... ... ... өнер, білімге шақырды. Ол еңбекпен келген табыстың
адал да дұрыс жолға бастайтынына, ... ... ... нәтижелі
болатынына сенді:
Өзіңе сен, өзіңді алып шығар
Еңбегің мен ... екі ... ... ... ... ... ... жағымсыз қасиеттерді болдырмау үшін
ұстаз оның ғылым мен білімге ... ... ... ... ... өсиет етеді. Осыған орай ақыл мен ... ... ... ... ... жеке ... ... ерекшелігі деп түсіндіреді.
Сондықтан:
Бақпен асқан патшадан
Мимен асқан қара артық,
Сақалын сатқан кәріден
Еңбегін ... бала ... ... ой ... Ұлы ақын ... бір өнерді үйреніп, пайдалы
іспен ... адал ... мал ... ... ... еді. ... болма әрнеге,
Өнерпаз болсаң, арқалан.
Сен де бір кірпіш дүниеге,
Кетігін тап та, бар қалан! –
деп ... ... бір ... ... насихаттайды.
қазақтың халықтық педагогикасында оқушыларды ұрпақты дәстүрлі еңбекке
тәрбиелеуде халықтық дәстүрлері де бар. Оларға мыналар жатады:
1. Отбасындағы еңбек тәрбиесі дәстүрі;
2. Баланың жас және дара ... ... ... ... ... Ұжым ... ... тәрбиелеу дәстүрі;
4. Қыз балаға тән еңбек тәрбиесі;
5. Ер балаға тән еңбек ... ... ... ... еңбекке тәрбиелеу;
7. Ұлттық мерекелерге қатысу арқылы еңбекке тәрбиелеу.
Демек, «еңбек тәрбиесінің халықтық дәстүрлері – қазақ ... ... даму ... еңбек туралы өткендерден мұралыққа
қалдырылған халықтық ... пен озық ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу үдерісі», – деп анықтауға
болады. Ғасырлар тоғысында дербес елге айналып, ... ... ... ... ... өркениет үлгісінде қайта құрылып жатқан ... жас ... ... ... ... өте ... ыждағаттылықпен
қараған. Мың жылдық тарихы бар адамзат ... ... ... ... ... сан ... нәубеттерге, қырғын соғыстар мен
төңкерістерге, ... ... пен ... моральға ұшырағанына
қарамастан, қазақ халқы өзінің дәстүрлі шаруашылығы мен моральдық-этикалық
көзқарасын жоғалтпады. ... ... тән ... ... ... ұрпаққа жалғастырылып отырды. Сайын даланың азаматына
тән еркіндік пен ... ... пен ... ... ... ... адамын құрметтеу, табандылық, байыптылық, мейірімділік
пен ... ... пен ... ... ... ұлттық
қасиеттер сақталды. Мұндай ... ... ... ... дәстүрлері мен оның сол кезеңдегі халықтық идеясындағы ... ... ... Сол ... ең ... ... – еңбек тәрбиесі.
Қазақ халқының салт- дәстүріндегі дене тәрбиесінің алатын орны.
Дене тәрбиесі басқа да тәрбие құралдары сияқты жас ... ... ... ... ... ... қолданылады. Дене тәрбиесін
игеру кезінде оның теориялық және тәжірибелік бағыттары негізге алынып, оқу-
жаттығу ... ... мен ... ... Осы
бағдарламалар негізінде педагогикалық ... ... ... жасалады. Қазіргі дене тәрбиесі және спорт саласындағы
қолданылып ... ... ... ... түрлері бойынша отандық және
шетелдік мамандар мен ... ... және ... ... ... мен ... жасаған. Қазақ халқының көне ғасырлар қойнауынан
бастау алатын ұлттық ойындары мен ... ... ... осы кезге дейін
ғылыми ізденістер аз жүргізіліп келді. ... ... ел ... ... ... төл ... ... үлкен жол
ашып отыр. Бұл мүмкіндік 1995 жылы 30 ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының әр азаматы
тарихи және мәдени құндылықтарды ... және ... ... ... ... ... ... ажырамас бір бөлігі болып саналатын ұлттық
ойындар мен спорттың ... ... ... ... ... ... ... негіздеу, алдымен, ұлттық ойындар мен
спорт түрлерінің осы ... ... ... тәрбие құралы ретінде
танылмай жүрген олқылықтарын ... ... және ... жаттықтыру
жұмыстарында басқа дене тәрбиесі құралдары сияқты өзіне тиісті ... ... ... ... ... ... ... алғашқылардың бірі
болып «Дене шынықтыру және спорт Заңын» 1999 жылы қабылдады.
Егемен Қазақстан жағдайында халқымызды дене ... оның ... ... пен ойындар арқылы салауаттық ... ... ... ... ... ... ... сақтау, елін-жерін сүюге
тәрбиелеу жолдарын ғылыми негіздеу осы жұмыстың өзекті ... ... Бұл ... іске асыру Қазақстан Республикасы ... 30 ... 2010 ... ... ... – жаңа ... – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына Жолдауында
көрсетілген «Қазақстанда бұқаралық спортты дамытуды 2020 ... ... ... ... ... деген тапсырмасын орындауға бағытталып отыр.
Ұлттық ойындар мен спорт түрлерінің жалпы педагогикада, оның ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесі
ішінде дене тәрбиесіне өте үлкен мән бергендігін, оған ұлттық ойындарды
ұтымды ... ... ... ... тәрбиенің сан-саласына
өзіндік үлкен үлестерін қосқан ... ... ... ... ... ... ... рухани-тәрбие көсемдері Асанқайғы,
Шалкиіз, Жиембет, ... ... ... ... ... Төле билердің
педагогикалық көзқарастары, оның ішінде дене ... ... әлі ... атап өту ... ... ... ойдың дамуына үлкен үлестерін қосқан
ал-Фараби, А.Құнанбаев, Ш.Уалиханов, Ә.Диваев, С.Торайғыров, Ы.Алтынсарин,
Ш.Құдайбердиев, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, ... т.б. ... ... оның ... дене ... ... айтқандарын
ашу да осы еңбектің өзектілігін айқындайды.
Қазіргі заман талабына сәйкес дене ... және ... ... ... мен спорт түрлерін ұтымды қолдана білу жолдарын қарастыру,
тарих толқынында жоғалған, ... ... ... ... халқымыздың мәдени, рухани құндылықтары негізінде қайтадан
қалпына келтіру де осы жұмыстың өзекті тақырыбы болып ... ... ... ... ... құндылықтары қалыптасқан халқымыздың асыл, ... жас ... ... азық ету үшін, әрбір тәрбиелі
ұстаз, халық педагогикасын, ... ... ... ... ... ... мінез-құлық үш нерсенің - жүректің, ... ... ... мен ... Бала өз жүрегін тыңдауға үйренсе,
жүрегінің айтқанын ... ... ... өз ... ... Адам ... тәжірибесінде қалыптасқан үлкендерге құрмет көрсету ізеті өшпес
дәстүрге ... ... ... байланысты елімізде жер-жерлерде діни
медреселер ашылып, балаларды имандылыққа баулуда игілікті ... ... ... ... білім беретін орта мектептерде ... ... ете ... ... ... ... ... дәрежесіне қарай
діни-моральдық ахуалмен таныстыратын, балалар ... ... ... ... ... пен ... ... қасиеттерді
түсіндіретін хадистерді үйрете беруге болады. Мұхаммед пайғамбардың
хадистерін, мұсылмандықтың бес ... ... ... ... ... ... дінирухтық идеяларды және қасиетті Құранның
сүрелерінен бала қабылдасауына лайықтарын үйрете беру артық емес. ... не діни ... ... кездесулер ұйымдастырып, діни-рухтық
тәрбие сағаттарын жүргізе беруіне болады. Діни-рухтық тәрбиенің ең негізгі
мақсаты - ... ... ... ... ... тәрбиелеуге баулу.
Қаза ғұрыптары: арыздасу, өсиет, иман ... ... ... айту, жоқтау,
ақтай жоқтау, шашын жаю, қара тігу, көрісу, ... ... ... ... ... ... сыйыт, аманат қою, мұра, топырақ салу, бата оқыр,
дұға, підия, тұлдау,аруақты еске алу, шек ... ... ... ас, ... қара ... адам ең ... өз ... перзенті,өз Отанының азаматы болу
керегі екенін, ұлттың болашағы тек ... ... ... есте ... ... ... ... ұлттық әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер
көптеп көмектеседі,Солар арқылы ол жалпы азаматтық әлемге аяқ ... ... ... ... ... ... ете ... ұстаз өз кезі мен өткеннің талаптары,объективті факторлар негізінде
жеткіншек ұрпақты өмірге даярлап,оны жинақталған тәжірибе арқылы ... ... ... мұрасын игерте түсуі керек.
Ұлы педагог К.Ушинский « ... ... көзі тек ... ... ... негізделген.Ешқандай жарғы да,бағдарлама да оның орнын
баса алмайды»-деп текке ... ... ... қолы жеткен қазіргі кезде білім беру
жүйесіндегі негізгі ... ... ... ... ... ... ұрпақ санасына егу арқылы тәлім-
тәрбие беру.
2.4 Қазақ халқының салт-дәстүріндегі ойын элементтерінің бала
тәрбиесіндегі ролі
Қазақ халқы – рухани зор ... ... Ол ... өрісі биік сын
сапасы өскелең мәдениетке бір күнде жеткен жоқ. Осы мол зор ... түп ... ... 6 - 8 ғасырдағы Орхан Енесей ежелгі ... ... ... ... ... жүргізілген археологиялық
қазбалар біздің ертедегі ата - бабаларымыздың тек мал ... ... ... ... ... ... ғана ... ақын, жыршы, шешен, сонымен қоса
сәулетші, мүсінші, ұста, зергер болғаны екенін дәлелденді.
Қай заманда болмасын адамзат алдында тұратын ұлы ... ... ... - ... ісін ... жалғастыратын салауатты саналы ... ... ... ... қоғам қамын ойлау болып табылады. ... жан - ... ... етіп ... ... салт - ... ... білім танымдылық рөлі орасан зор. Өзге халықтар сияқты
қазақ елінің ұрпақ тәрбиесі жөнінде атам заманнан бері жиып - ... ... бар. Аға буын өз ... ... ... ... елен - ... Отанын сүюшілік ең асыл
қасиеттерін жас ... ... ... ... ... қаны мен ... келеді.
Адамның жарық дүниеге келген күнінен бастап оның есейіп, о дүниеге
аттанып кеткенге ... ... мен іс - ... ... ... -
қатынасы атаулының барлығы салт - ... ... орын ... ... ... қалыптастыратын тәрбие мектебі.
Дәстүр ақпараттық қызмет атқарады. Ақпарлар дәстүр ... ... ... ... ... ... ... ғасырдан - ғасырға
жетеді. Соған байланысты адамдардың дүниеге келген жаңа ұрпақтары ... - ... ... қайтадан жасап қалыптастырып әуреленбейді, яғни
бұрыннан қалған жол - жосынды басшылыққа алады.
Дәстүрде жиналған ақпарлар арқылы ата - ... ... ... ... ие ... ... Мысалы халқымыздың «Ата салған жол бар, ене
пішкен тон бар», «Ата көрген – оқ ... ана ... – тон ... деуінің
мәні бұрынғыдан қалған салт дәстүрімізді басшылыққа алынуға міндеттілігін
білдіреді.
Қазақ - дәстүрі бай және қатаң сақтайтын ... ... ... ... -
құлқы, наным - сенімін жете зерделеген ғұлама Ахмет Байтұрсынов қазақтың
құдайдан кейінгі қорқатыны дәстүр бұзушылық ... ...... ... тәрбие. ұлттық тәрбиені оқыту үшін ... ... жас дара ... сай ... ойындары, мақал - мәтел және
алуан түрлі салт - ... ... ... ... алу ... ұлттық тәрбиені дер кезінде меңгерту ұстаздың басты міндеті.
Қазақтың ұлттық ойындары ертеден келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... таптырмас
құралы ретінде ойындар мен ойын өлеңдердің маңызы зор. ... ... ... ... сан қыры, еңбегі, ұлттық бастаулар, намыс,
қайсарлық, ержүректік туралы түсінігі, ептілігі, шыдамдылықты, жылдамдықты,
күш - ... әсем ... - ... ... тілегі, ұстамдылыққа,
тапқырлыққа, қоршаған ортадан алған әсерін шығармашылықпен көрсетуге,
сонымен бірге жеңіске ... ... ... ... ... ... мәстек» ойыны ептілікке, шыдамдылыққа машықтануды және ат үстінде
өнер көрсетуге қажетті басқа да ... ... ... ... ... табиғат құбылыстарынан хабардар болуды талап етеді. Жан -
жануарлардың мінез - құлқын, олардың сыртқы ... ... ... айнытпай салып беруі тиіс. Ойын аздап театрланған ойын - ... ... ... ән, жыр айта ... ...... есте сақтай
білу қабілетіне мән беріледі. /2, 129 - ... ...... мұраларының түрлері сан алуан. Солардың
қай - қайсысы да дамуға, оның игілігіне ... ... ... ... мәдени игіліктердің бірі - ұлт ойындары.
Халық өзінің қоршаған дүниенің қыры мен ... ... - ... білуді
баланың санасына ойын арқылы жастайынан сіңіре білуді көздеген. Ойын ... ... ... бала ойынсыз өспек емес, жан - ... ... ... ... ойын ... ... дене құрлысы жетіліп, өзі
жасаған қимылына сенімі артады. Ойын – ... ... ... ... арттырудағы басты құрал./3, 3 - бет/
Ойын дегеніміз - жас ерекшелігіне қарамайтын, адамның көңіл ... ... ... Ойын - ... ... ұқыптылықты, іздемпаздықты, іскерлікті, дүниетаным өрісінің
көлемділігін, көп білуді, сондай – ақ ... да ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар педагогикалық ... ... ... ... ... сабақтан тыс уақытта пайдалану -
үлкен нәтиже береді.
Сабағымда ойын элементтерінің әр түрін ... ... ... ... ... ... арттырамын. Сабаққа қатыспайтын оқушы
болмайды. Сөйлеу ... ... өз ... ашық айту ... ... ... - ... ойнатамын.
Ойын: «Журналистер жолға шықты» ойынының шарты. Әр топтан екі оқушы
шығып, келесі топ мүшелеріне кез - ... ... ... ... ... өздерінің шешендік өнерін көрсетеді.
«Алтын қақпа» ойыны
Бұл ойынға бүкілі қатысады. Бірнеше сұрақ беру ... ... ... ... ... ... ... болып жауап берген оқушы келесі
қақпаларға өтеді. ... ... ... ... кім ... сол жеңімпаз
болып саналады.
Келесі қызықты ойындарымыздың бірі ... ... ... ережесімен таныстырайын.
Топ бірнеше топқа бөлінеді. Әр топ өздеріне ат қояды. Оқыған сұраққа
қай команда бірінші жауап берсе сол команда ... алды деп ... ... ... оған ... ... алған команда жауап береді, егер
жауап бере алмаса келесі ... ... ... Ойын ... ... ойынымыз «Қалай айтуды білемін» ойыны.
Ойынның шарты
Үлестірмелі қағазға төрт түліктің суреті келесі жағына есеп ... ... ... төрт ... ... мақал айту керек, егер
мақал білмесе, онда сол төрт ... ... ... ... ... ... «Мал өсірсең қой өсір, табысы оның көл көсір» т. Б
«Асау мәстек» ойыны
Ойынның шарты
Үлестірмелі қағаздың, сыртына құлын, ... тай, ... бие т. ... жас ... ... ... ... қарай деңгейлік
тапсырмалар беріледі де, ... ... осы ... ... береді.
«Ғажайып қоржын» ойынына ертедегі ата - бабаларымыз қолданған өлшем
бірліктерді ... Бұл ... ... өтуі ... ойынды жүргізетін
жетекшіге байланысты. Оның көпшілікті өзіне үйіріп алуы, сөз шеберлігіне,
таңдап алған материалына, оны ... ... яғни ... байланысты
екен.
Ойынның шарты: белгі салынған асықтар.
Қоржынға қол салғанда, қолға ілінген асыққа (+) белгісі ... ... ... бір әрпін ашуға болады, ал (+2) таңбасы бар ... ... екі ... (көк) асық ... ... (қызыл) асық – сыйлық,
(Ғ) белгісі бар асық шықса, музыкалық сәлем.
1 топ. Тақтайшада ата - бабамыздың ... ... ... ... ... ойын. «Шақырым» біздің ата - бабамыздан қолданған
ұзындық өлшем бірлігі, ал ... ... ... қазір қандай атаумен
қолданып жүрміз? ( километр) ойын ... ... ... /4, 29 - ... ... ... әр ... бір - бірден оқушы шығып, ... ... ... ... ... торсық, қамшы т. б. ... ... ... ... есепті шығаруға кіріседі және сол ... ... ... ... ... тоқталады./4, 31 - бет/
Осы ойындарды ойнау арқылы оқушылардың ойы тынығады, өмір ... ... ... ... ... деген қызығушылығы
артады.
Осыған байланысты мен мынандай ұсыныс жасағым келіп отыр, әр ұстаз өз
сабағында ойын элементтерін байланыстырып ... ... ... өз салт
– дәстүрлерімізді құрметтей білуге, қастерлеуге, қазақ халқы өзінің керемет
бір үлкен ұлт екенін, өзінің қаншалық мұрасы бар ... ... ... ... ... ана ... ... өсірейік.
Өйткені ертең елімізді ел ететін, Отанын жаудан ... ер ... ... ... ... ... ... екенін Салтынан сынап біл» - деген жақсы халық
даналығы бар.
Кімде - кім ... өмір ... ... бұл - оның ... бос ... ... таяздығы ғана. Ғасырлар бойы даму барысында
жас ... ... өмір сүру ... ... салт - ... ... бас
тарту атам заманғы жабайлыққа қайта оралғысы келгендіктен басқа ештеңе
емес. Сондықтан да қазақ елінің ... де, ... ... да, ... ... де жас ... ... аманат!.
Қорытынды
Қазіргі кезде еліміздің білім беру ісінде түбірлі өзгерістер болып
жатқаны мәлім.Ал ... ... ... ... ең ... ... бай,жан-жақты дамыған жеке, дарынды тұлғаны қалыптастыру. Рухани
байлық ең алдымен әр халықтың ұлттық ... ... ... ... түп тамырында жататыны белгілі. Сол ұлттық құндылықтарды бүкіл
адамзаттың өз ... ... ... ... озық ... отырып, әр баланың қабілетін, ... ... ... ... ... жол ашуына түрткі жасауымыз қажет.
Еліміздің болашағы-ұрпақ тәрбиесінде, еліміз егемендік алып,өз алдына
отау тігіп өзінің ішкі-сыртқы саясатын  өзі ... ... ... баршаның
міндеті-әдет-ғұрпымызды, салт-дәстүрімізді жандандырып, ұлттық сана-сезімі
жоғары тәрбиелі ұрпақты өсіру.
Қазақ  ағартушысы  М.Жұмабаев «...Әрбір ұлттың баласы өз ... өз ұлты үшін ... ... ... ... сол ... ... қылуға міндетті» деген. Жас ұрпаққа саналы тәрбие және
сапалы білім беру ... ең ... ... ... оның ... ... ... байланысты.
Мұғалім-баланың жеке тұлғасын қалыптастырушы, маңызды тәлім-тәрбие
өнегесінің бастаушысы, жарқын үлгісі, бала қиялын самғатып, арманын ... ... ... ... жас ... ... әлеуметтік–саяси қоғам
мүшесі ретінде қалыптасуында тәлім-тәрбиенің маңызы зор екендігі ... ... қол ... ... ... дәстүр атаулыны пайдаланып,
биік адамгершілік қасиеттерге баулу, тәрбиелеу-мұғалімнің басты міндеті.
Мұғалім жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрыппен салт-сана   ерекшеліктерін 
әлеуметтік  қарым-қатынастар түрлерін кәсіби түрде меңгеруі тиіс. Әсіресесе
осы ... ... ... ... оның ұстаздық тәжірибе жинақтауының ең
басты алғы шарты болып табылады.
Келешекте біздің еліміз басқа тәуелсіз елдермен терезесі тең ... ... үшін ... балаларын ешкімнен кем қылмай,мектеп қабырғасынан-ақ
жан-жақты білімді, тәрбиелі етіп ... үшін ... ... ... ... ала отырып тәрбие жұмысын жүргізген абзал.
Қазіргі таңда мұғалім болу, тәрбиеші болу оңай ... ... ... ... адамға дәл мұғалімге қойылғандай талаптар қоймайды. Педагогтық
қызметтің жетістігін ... да өте ... Оның ... сызғышпен өлшеп,
әрбір мысқалына дейін таразыға тартатын дүние емес
Я.А.Коменский балаларға тәлім-тәрбие беріп ... ... өте ... ... ... нұрдың қызметшісі. Ол барлық
ой мен қимыл әрекетіне ақылдың дәнін ... ... ... лаулаған
жалын иесі. Оларға тамаша қызмет тапсырылған,күн ... одан ... ... ... ... санасы мен мінез-құлқының қалыптасуына
тәрбиешінің жеке басының ... ... ... ... ролі ... Бұл әсерді өзінің күші жағынан ешнәрсемен салыстыруға болмайды. Бұл-
ерекше құдіретті күш.  Орыстың ұлы педагогі Д.К.Ушинский «Тәрбие де ... ... жеке ... ... ... ... ... оқу орнының ... ... ... ... ... жеке ... ... алмақ
емес.Тәрбиешінің тәрбиеленушіге тікелей әсерінсіз мінез-құлыққа сіңерліктей
шын тәрбие беру мүмкін емес.» деп жазды.Сондықтан тәрбиешінің жеке ... ... ... ... ... ... бай жас ... үшін мұғалімнің жеке басы сол талаптарға сай болу керек.
Мұғалімнің жеке ... сөз бен ... ... ... ... керек.
Тәрбие жайындағы белгілі мәліметтер адам ... ... ... « Ұстаздан ұлағат»атты кітабында: «Тәрбие
дегеніміздің өзі, ең алдымен,баланың ... ... ... ... ... ... мәні бар, адамдарға жақсылық әкелетін
қылық-қасиеттерден ... ... ... ... сөз. Парасаттылық
дегеніміз-адамзатқа қызмет ету»,-деп жазылған.
Бала тәрбиесі ең ... ... жас  ... ... мен  қамқорлығынан,ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан адамгершілік
ізгі қасиеттердің жиынтығынан туындайды. Атадан ... ... ... ... әңгімесінен, іс-қимылынан  танылып, сезім арқылы
жүректен жүрекке беріліп  отырған. Сондықтан ... ел ... осы ... ... ... сіңіре білудің мәні зор. ... ... ... ... ... ... мен ... ролі
зор. Яғни, мұғалім мамандығының иелеріне болашақ ұрпақты тәрбиелеуде ... ... ... ... ... ізде, өзіңе
өзің бағын, өзіңді өзің тани ... әр ... ... бала
болғанын, өзінің ата-ана екенін, өзінің оқытушы болып қалыптасып келе 
жатқанын ой ... ... ... ... өзге ... сыры ... айқындала бастайды. Н.А.Добролюбовтің «Мұғалім
өзіне шәкірттердің қаншалықты жоғары бағалап қарайтынын ... ... ... ... ... ... күшті болады, соншалықты оның
әрбір ... ... ... оның әрбір ескертуі баланың жүрегіне
терең орнығады. Демек барлық ... ... ... ... ... кездескен сәттен бастап, оның үйіне қайтатын уақытына
дейінгі кезеңде баламен ... ... ... онымен ішкі сезімі
байланыста болатынын бір сәт естен шығармағаны абзал. Сонда ғана ... ... ... ... жеке тұлғаны тәрбиелеу ісінде едәуір
табыстарға қол жеткізе алады.
Тәрбие кезеңдеріндегі оның өзіне тән ... ... ... ... ... болуының ең үлкен кепілі болмақ.
Қазақстан Республикасының баянды да тәуелсіз мемлекет болу үшін ... ... ... ... педагогикасынан нәр алып,адами
құндылықтардың барлық саласын бойына сіңірген,таза ... ... ... ... үшін бар білімі мен қабілетін сарп ететін, елін, туып-өскен
жерін, тілін, халқының тарихын,дінін, мәдениетін біліп, құрметтейтін ... ... ... ... ... мен ... беру ... міндеті. Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған Жолдауында: « Біз
Қазақстанның барлық азаматтарының отаншылдық ... мен өз ... ... дамытуға тиіспіз және оны қалыптастыру басты ... ... ... басшылыққа ала отырып, « Менің Отаным-Қазақстан» ... ... ... ... ... бала ... ... тәрбие
жұмысын жүргізуі міндетті.
Ал ұлттық тәрбиеге тікелей ықпал жасайтын білім ордасы,мектептер мен
жоғары оқу орындары.Олар жас мамандар мен ... ... пен ... ... ... ... жерім, мен Қазақстан Республикасының
азаматымын» деп жүрегі соғатын ұрпақ тәрбиелеудің әдіс-тәсілдерін ... Ал ... ... мұғалімдердің білімін жетілдіріп,қайта
даярлау мемлекеттің ұсынған қаулы-қарарлары мен ... сай ... ... ... бойына жиған,қиыншылықтан жол
табатын,экономикалық бәсекелестікке қабілетті,ары таза иман ... өз ... ... ... мен ... ... атқарған
ісімен дәлелдеген жастарды көргіміз келеді.Ұлттық тәрбие дегеніміз сана-
сезім мен сенім қалыптастыру.Ол үшін ... ... ... ел-жұрт,
қоғамдық орын, ата-ана болып,жан-жақты ойлана отырып ... де ... ... жас ұрпақты сонау замандардан жинақталған ата-бабамыздың мол
мұрасымен яғни ... ... ... ... ... құндылықтарды пайдалана отырып тәрбиелеу арқылы сынып жетекші
ұлттық тұлғаны қалыптастырмақ.
Адамды адам ететін ... орта және ... ... ... тұлғалық ерекшеліктерінің қалыптасуына отбасы мен бірге сынып
жетекшінің  де ролі ерекше .
Ұлттық құндылықтар арқылы тәрбиелеу дегеніміз-халықтың ... ... ... ... ... мен ізгі қасиеттерін жас ұрпақтың бойына
сіңіру баланың қоршаған ортадағы қарым-қатынасын, ... ... ... және ... сай ... ... ... үрдісі жүріп жатқан жағдайда ұлттық мүдде, ұлттық
тәрбие,ұлттық ... ... ... ... ... ұлттық құндылықтар арқылы тәрбиелеуде халқымыздың сан
ғасырлық тәжірибесі бар ... ... ... сол мол ... тырысып,ең бірінші жаны таза, рухани биік, адамгершілігі мол,
халқына пайдасын тигізетін адам тәрбиелеу-сынып жетекшінің міндеті.
Пайдаланылған ... ... ... Б. ... ... идеялары мен тәжірибелері. – А.,
1991.
2. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б. Балаларды семьяда адамгер-
шілікке ... ... ... – Алматы, 1985.
3. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. – А., 1991.
4. Айғабылова Н. Бала мінезінің қалыптасуы және оны ... ... – А., ... ... ... Ж. Балаларды мәдениеттілікке тәрбиелеу жолдары. //
Қазақстан ... 18 ... ... Әбенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. ... ... ... Е. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. – Шымкент, 1994.
8. Әбиев Ж., Бабаев С., ... А. ...... «Дарын»,
2004.
9. Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. – Алматы, 1997.
10. Әбілова З. Этнопедагогика, – А., ... ... С., ... Ж. ... педагогика. Оқулық. Алматы, Заң
әдебиеті, 2005.
12. Бахтиярова Г. Педагогикалық пәндерді оқытуда қазақ этнопедагогикасы
материалдарын пайдалану. Алматы 1999ж.
13. Жұмаханов Ә. ... ... ... ... кей- ... – А., ... ... Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. – А., 1977.
15. Керімов Л. Қиын бала және оны ... ... – иА., ... ... А. ... кітабы. – А., 1985.
17. Қазақ  халқының  салт-дәстүрлері.   Авторы: Сейіт  Кенжеахметұлы.
Алматы 2006ж.
18. ... ... ... №6, 2005 ... ... ... ...  №3, 2007 жыл.
20. «Қазақстан  мектебі»  журналы.  №4, 2008 жыл.
21. ... Орта ... ... ... халық педагогикасы.
- Москва, 1991.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
Қазақ халқының отбасы тұрмысындағы діни дәстүрлер93 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Еліміздің тарихи-құқықтық дамуының жалпы заңдылықтарының көрсеткіші ретіндегі дәстүрлі қазақ қоғамындағы меншік институтының қалыптасу тарихын және әртүрлі кезеңдердегі оның дамуын зерттеу155 бет
М.О.Әуезовтың өмірбаяны8 бет
Отбасы жас ұрпақты әлеуметтендіру институты ретінде185 бет
Отбасы жүйесі17 бет
Отбасы туралы3 бет
Оқу – тәрбие үрдісінде бала мінезін тәрбиелеу38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь