Халық-педагогикасындағы-имандылық-пен-адамгершілік-тәрбиесі

КІРІСПЕ. 3

І ТАРАУ. 5
1.1. Адалдық пен шышылдық. 5
1.2. Имандылық пен адамгершілікке тәрбиелеу. 10
1.3. Ұлы данышпандардың имандылық және адамгершілік жайындағы пікірлері. 15
1.4. Имандылықтың адамға тән қасиеттері . үлкенге 18
құрмет, кішіге ізет 18
1.5. Имандылық пен адамгершілікке тәрбиелеудегі діннің ролі. 23

ІІ ТАРАУ 33
2.1 Халық педагогикасындағы имандылық пен адамгершілік тәрбиесі. 33
2.2 "Тәрбие басы — тал бесік" атты музыкалы.драмалық қойлым 41

ҚОРЫТЫНДЫ. 46

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 49
Ұлт болып ұйысып, ел болып еңсемізді тіктеген кезеңде қолданар ісіміздің бірі де, бірегейі де – ұрпақ тәрбиесі.
Қазақ халқының сан ғасырлар бойы қалыптасқан тілімен мәдениетіне мойын бұрып, ұрпағымызға төл тәрбие, ұлттық тағылым беру - бүгінгі күннің бастысы.
Кімді және қалай тәрбиелеу керек бұл қоғамның маңызды мәселесі.
Адамгершілігі мол, иманды, тәрбиелі адам кез келген мемлекеттің байлығы, әлеуметтік өмірдегі бейбітшілік пен мәдениеттіліктің кепілі, сол елдің мақтанышы. Мектеп қабырғасында тәрбиеленген жас тәрбиелі, білімді, мәдениеті, дене тәрбиесі мықты болуы шарт. Тәрбиелілік - иман жүзді, адамгершілікті, өзін өзгенің орнына қойып түсіне білуі.
Білімділік - ғылым негіздерін бағдарламалық деңгейде білу, ой еңбегінің негізі қағидаларын меңгеру.
"Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие керек. Тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы. Ол келешекте адамның өміріне опат әкеледі"- деп Шығыстың аристотелі атанған Әбу Насыр – Фараби бабамыз айтқандай қазір тәрбие мәселесіне ерекше көңіл бөлер шақ туды.
Білімді, мәдениетті, іскер, еңбекшіл, елі мен жерін сүйетін азамат етіп тәрбиелеу " мектептің қоғам алдындағы борышы. Халқымыздың белгілі ақыны Мұзафар Әлімбаев ол туралы былай дейді:
Туған жерді сүю – парыз.
Сүю үшін білу – парыз.
Қасиетін ұғу – парыз.
Күзетінде тұру – парыз.
Ешбір халық ұрпағын жаман болсын, мұрасыз, мұратсыз болсын демейді. Қай халықта болмасын жиып-терген мол тәжірибеге бар. Оның аты халыктық педагогика. Халықтық педагогика халықтың рухани тәрбиесінің бір бөлігі, ақыл-ойдың асыл қойімасы. Рухани тәрбие - ол имандылық.
Курстық жұмыстың көкейкестілігі:
Егеменді ел болып, ұлттық тағылымдарға қайта оралу кезеңінде болашақ ұрпаққа ұлттық тәрбие беру мақсатында мектепте жүргізілетін тәрбие сағаттарында халықтық педагогиканы, құрал, кітаптарды, хадистерді пайдалану арқылы мектеп оқушыларына имандылық тәрбие беру, бүгінгі күн талабына сай түрде өз ұлтын, тілін, дінін тануда ата-бабаларымыздың бай мұралары болашақ ұрпаққа тәрбие сағаттарында, күнделікті сабақта жеткізу, оларды адамгершілігі мол, иманды, қайырымды етіп тәрбиелеуді халықтық педогогика үлгерінің маңыздылығы.
Курстық жұмыстың мақсаты; Қазақ халқының имамдылыққа бала тәрбиелеудегі тағылым сөздері мен өнегелерінің маңызын, мазмұнын, түрлерін игеру, білу, өмірде, өз ісіне қолдану.
Курстық жұмыстың міндеті
1. Мектепте жүргізілетін имандылық сабағының ерекшелігін зерттеу.
2. Тәрбие сабақтарында халықтық педогогиканың үлгілерін
имандылыққа тәрбиелеу кезінде пайлаланудың жолдарын көрсету.
1. Қ.Оразбекова «Иман және инабат» Алматы, 1993
2. Ә.Табылдмев «Тағылым» Алматы. 1999
3. Абай Құнанбаев. Екінші том. Алматы. 1997
4. Ә.Дербісалиев «Қазақ даласының жұлдыздары» Алматы. 1995
5. Х.Сүйіншалиев «Қазақ әдебиетінің тарихы» Алматы. 1997
6. Е. Раушанов «Хадистер» Алматы. 1991
7. Қ.Жарықаев, Ә.'Габылдиев «Әлем және жантану» Алматы. 1994
8. Бастауыш мектеп 1998
9. Қ.Л.Маджанов «Имандылық сабақтар» Шымкент. 1998
10. М.Жұмабаев «Педагогика» Алматы. 1993
        
        Жоспар
Кіріспе. 3
І ТАРАУ. 5
1.1. Адалдық пен шышылдық. 5
1.2. Имандылық пен адамгершілікке тәрбиелеу. ... Ұлы ... ... және ... ... ... ... адамға тән қасиеттері – үлкенге 18
құрмет, кішіге ізет 18
1.5. Имандылық пен ... ... ... ... ... ... ... Халық педагогикасындағы имандылық пен адамгершілік тәрбиесі. ... ... басы — тал ... атты ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР 49
Кіріспе.
Ұлт болып ұйысып, ел болып еңсемізді ... ... ... бірі де, бірегейі де – ұрпақ тәрбиесі.
Қазақ ... сан ... бойы ... ... ... ... ... төл тәрбие, ұлттық ... беру - ... ... және ... ... ... бұл ... маңызды мәселесі.
Адамгершілігі мол, иманды, тәрбиелі адам кез ... ... ... өмірдегі бейбітшілік пен мәдениеттіліктің кепілі, ... ... ... ... ... жас ... білімді,
мәдениеті, дене тәрбиесі мықты болуы ... ... - иман ... өзін ... ... қойып түсіне білуі.
Білімділік - ғылым негіздерін бағдарламалық деңгейде ... ... ... қағидаларын меңгеру.
"Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие керек. Тәрбиесіз берілген ... қас ... Ол ... ... өміріне опат әкеледі"- деп
Шығыстың аристотелі атанған Әбу ...... ... ... ... ... ... көңіл бөлер шақ туды.
Білімді, мәдениетті, іскер, еңбекшіл, елі мен жерін ... ... ... " ... ... ... борышы. Халқымыздың белгілі ақыны
Мұзафар Әлімбаев ол туралы былай ... ... сүю – ... үшін білу – ... ұғу – ... тұру – ... халық ұрпағын жаман болсын, мұрасыз, мұратсыз болсын демейді.
Қай халықта болмасын жиып-терген мол ... бар. Оның аты ... ... педагогика халықтың рухани тәрбиесінің бір бөлігі,
ақыл-ойдың асыл ... ... ... - ол ... жұмыстың көкейкестілігі:
Егеменді ел болып, ұлттық тағылымдарға қайта оралу кезеңінде болашақ
ұрпаққа ... ... беру ... ... ... ... ... педагогиканы, құрал, кітаптарды, хадистерді
пайдалану арқылы ... ... ... ... беру, бүгінгі күн
талабына сай түрде өз ұлтын, тілін, дінін ... ... ... ... ұрпаққа тәрбие сағаттарында, күнделікті сабақта жеткізу,
оларды адамгершілігі мол, иманды, қайырымды етіп ... ... ... ... ... ... Қазақ халқының имамдылыққа бала тәрбиелеудегі
тағылым сөздері мен өнегелерінің маңызын, мазмұнын, түрлерін игеру, ... өз ... ... жұмыстың міндеті
1. Мектепте жүргізілетін имандылық сабағының ерекшелігін зерттеу.
2. Тәрбие сабақтарында халықтық педогогиканың үлгілерін
имандылыққа тәрбиелеу кезінде пайлаланудың жолдарын ... ... ... пен ... ... бір-бірімен біте қайнасқан мінез бітістері. Адал адам ... да ... ... ...... ... мен
сенімге ұштасуы оның іс әрекетке қайшы ... ... ... ... ... ... Адал да ... әділетті болу
- еңбек пен білім алуға жалпы іс ... ... ... ... ... ... ... бөлу деген
сөз. Адалдық пен шыншылдық бар жердеәділет, кішіпейілділік, қайырымдылық та
еріп жүреді, бұлар кісінің аты мен абыройына дақ ... ... ... ... ... ... сөйлейтін, қисынды-қисынсыз
өтірікті беті шімірікпестен айта салатын ... ... келе тек ... ғана ... ... ... десе басқа түгіл, өз ... ... екі ... суайт адам болып кетуі ғажап емес. Осы айтылғанды ... алып ... ... ... ... пен ... ... хадистерінде былай
деген:
«Уа, адамдар. Тәңірден қорқыңдар, риздық несібені адал жолмен ... ... өз ... ... ... ... Ерте ме кеш ... бір өлімнің бары хақ.
Сондықтап тіршілікте он жолда жүріп адалдыққа ұмтылыңдар, арамдықтан
аулак жүріңдер.
«Шындықтан залал — зиян ... де әділ ... ... ... Пайда көріп тұрсаңдар да өтіріктен сақтаныңдар. ... ... бір ... ... ... білімді, салмақты да байсалды, қарапайым да,
кішіпейіл, аса ізетті адам. Мұндай кісі әр кез ойлап ... ... ... ... оны ақыл таразысына салып яғни жеті рет өлшеп, бір рет
пішеді. Оз болжамын қашанда кесімді ... деп ... Оз ... ... ... пікірді алып тастайды. Ақылды - адам қиялы бай,
жүйрік, ақыл-парасатты, ... ... ... ... ... шеше ... оның ... тілегіне, шартына лайық жаңа ... оны ... ... ... кісі. Бұрын бір рет сыналып, қате
деп табылған әдісті қайталамайды. Ол мәселені тұтас ... ... ... адамның өзін-өзі іштей де ... да көз ... ... адам ... ... ... ... білімнің жоғарғы сатысы деп
қарасақ, имандылық – тәрбиенің жоғарғы сатысы деп қарауымыз керек.
Біздерге бұл тәрбиеге жету үшін ... ... ... ... ... ... тәрбиелік мәні бар нәрселерді пайдалануымыз керек. ... ... ... ... ... ... шапағатын, ата-
анаға деген құрметін ұстзға, білімге деген ұмтылысын өз жерінің ... ... ... ... ... ғана ондай адамнан мейір шапағат,
адамгершілік, парасаттылықты, ... ... ... Оған жеткізетін
адамның иманды мінез-құлық тәрбиесі. Яғни көркем ... ... ... қазіргі таңдағы ұрпағымызға керекті имандылық тәрбие.
1. Имандылық
2. Парасаттылық
3. Әдемілік
4. Әдептілік
5. Мейірімділік
6. Инабаттылық
7. Салауаттылық болса
Онда иманның ... ... де ... түту керек:
Басы - сенім.
Нұры —шындық
Дәмі — пәктік, тазалық
Тірегі – ықылас, ниет, тілек
Жемісі — сабырлылық, қайырымдылық
Дәрісі — ар-ұят
Жапырағы — тақуалық
Одан әрі ... жеті ... ... ... ... Ғайыпқа, сырлы жұмбақ әлем иланбақ. Әлі айқын танылып болмаған ... ... Алла ... ... ... ... ... адал деп илану – Яғни, адал затты арам демеу.
Арамды арам деп ... ... арам ... адал ... да Алладан қорқу.
Мукадеске мұсылмандық ... ... ... ... лез ... бой ... рақымынан ешқашан үміт үзбеу.
Айналасындағыларға және бүкіл адамзатқа тек жақсылық
ойлайды, оларға мейірім шапағатын төгіп, жанашырлық, қамқорлық жасауға ... ... ... ... инабатпен қарайды. Адамгершілігі жоғары
кісіні ... деп ... Ал ... ... ... адамды
«ИМАНСЫЗ» деп, одан түңіледі. Имансыз қылық жасағандар, яғни адамгершілік
міндетке жеңіл желпі қарап, оны ... ... ... ерте ме, кеш ... ... тартытын болады. Адамгершілігі ар-ұяты бар
адамның бет бейнесі, иман жүзділігі жарқын, биязы өзі парасатты ... ... ... ... кісі деп ... ... халқының ата-
баба дәстүрінде имандылық тек діни ... ... ол ... ... ... ... ерекшелікке айналған құбылыс. Жас адамды
имандылыққа ... үшін ... ... ... ... ... ... кішіпейілділік, қамқорлық, адалдық, ізеттілік сияқты әдептік-
психологиялық қасиеттерді оларлың бойына сіңіру - әрбір отбасының ... мен ... ... оқу ... ... қазіргі ұрпағымызға керектісі. Абай бабамыздың шартымен Құранды
ізденіп үйренген ешқашан адаспайды. Міне осындай ілімге қол ... ... ... керек екендігін көріп отырмыз.
Имандылыққа тәрбиелеу деп жеке бөліп алу сырт ... ... ... рас. Тек ... ... т.б. діни уағыз сияқты афанатизмге
бағышталғандай. Ал ... ... ... осы ... ... ... эстетикалық тәрбие денсаулық, ұлттық әдеп-ғұрып бәрі
еніп жатыр. ... ... ... ... болмайды,
адамгершілік имандылықтың бір бөлігі.
Егер біз өз ұлтымыздың өз ... ... ... жаңа талапқа
сай ойласақ. Әрине біріншіден тіл жетістігі, ... ... ... ... Ш.Маржани ұғымымен қарасақ ... ... ... ... тілін, елін білгендер ғана орысша оқыса, ол жақсы. Оны
білмей, орысша ... одан ... күту ... ... ... ... де ... ұғу керек. Егер өз тілінің тағдырын ойлай білген ұрпақ өзге елге ... де ... ... ... ... Сондықтан осындай дәрежені алу
үшін екіншіден имандылық тәрбие міндетті.
7. Кәпірді кәпір деп білмек, муминді – ... деп ... ... танымы
бар, мейір шапағаты мол адам ... жеті ... ... сенеді.
1. Аллаға сенім
2. Періштелерге сенім
3. Пайғамбарларға сенім
4. Кітаптарына сенім
5. Ахирет күніне сенім.
6. Тағдыр мен қазаға сенім.
7. Жақсы мен ... ... ... ... ... бар ... үміт күтуге болады. Ал сенімі
жоқ адам ұмыт болады. ... ... алды ... Ал қараңғылықтан
жарыққа шығаратын нұр - Құран.
Қасиетті кітап Құран ғасырдың бас шенінде көне араб ... ... ... ... ... аса тілге аударылды. Ең алғаш 1338 жылы Түрік
тіліне аударылды. Құранда жүз он төрт ... алты ... аса ... ... ... ... кәрімнен кейінгі екінші орында тұрған
қасиетті сөздер жиынтығы. Хадистер Мұхаммед пайғамбар мен оның ... мен ... ... ... ұлағатты тәрбиелік сөздер жиынтығы –
Хадистер әуелі ауызша таралып, кейін ... ... ... ... ... ... алты ... жиынтығы бар. Құран мен хадистерді ... ... ... ... мәні зор. Осы ... мен ... өсиеттері – адамның адамгершілігінің бастауы. Қазақ ... ... ... ... ... ... ... көзге түскен, имандылық қасиетті зор бағалаған. Сондықтан
имандылык-адамгершілік ... ... ... бірі ... ... - бұл ... педагигикасында дәсіүріге, әдет-
ғұрыпқав, байсалд мінез-құлыққа айналып, адам баласының өмір заңдылығы,
жарғысы болып ... ... ... адам ... қасиеттердің жиынтығы. Мысалы: ізеттілік, әділеттілік,
адалдық, достық, кішіпейілділік, үлкендерді ... ... ... т.б. Міне ... біразына тоқталып кетсек.
Бүтіндей қамту жағына ... ... ... ... оның ұсақ ... естен шығармайды. Мәселен, аса күрделі математикалық есептерді ... ... мен ... ... жан-жағынан қарастырады,
ойы ұшқыр қажетті жағдайда оның барлық күшін бір бағытқа жұмылдыра алады.
Ойдың ұшқырлығы мәселенің ... ... көре ... ... беретін оның
кеңдігіне, ақылды икемділігіне де түрлі жорамалдарды тез таразылап, олардың
жарамсыздарын алып тастауға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... кісіні халқымыз ежелден ерекше қастерлеген. Мәселен, бұдан ... ... ... ... ұлы ... ... Баласағүн: Ақылды қанша ... да ... ... ... ... екі ... де жол ... деген болса,
қазақ мақал-мәтелдерінде де ақылдылықтың осы жағына ... мән ... ...... ... кісі ... Ақылды адам ақымақтан да
бірдеңе үйренеді, ақылды арын қорғайды, ақылдының сөзі-ақ дарияның өзі,
ақылдының сөзі ... пен ... ... ... ... ... қатысты перзенттік
парызынан туындайтын қасиет. ... ... өзін ... адам ... алдындағы жауапкершілігімен бар санасымен терең аңғарылып,
түсіну. сондай-ақ осы арадағы өз парызымен ... ... ... жолын
ойластыру жатады.
Қазақ халқы да ертіреден ата-ананы құрмет тұтқан. Оның ... ... ... ... да ... ... ... сыйлаған әбүйірлі, шешені ... ... ...... ... ... ... сөздер бар.
Алла тағала Құран кәрімде әке-шешеңнің хақысын әрі ... ... ... пен ... мына ... ... тек қана аллаға етіңдер, әке шешеге жақсылық, игілік істеңдер,
олардың біреуі не екеуі жандарыңда ... ... түк ... оларға
зекіме, екеуіңе де сынайы сөз сөйле, ол ... де ... ... жай да: Раббым, ол екеуі мені кішкентайымнан тәрбиелегендей, ... ... ... ... көр ... Имандылық пен адамгершілікке тәрбиелеу.
Алла елшісі Мұхамедтің ... ... ... ... сенуге
шақырғаннан бері 1400-ге жуық уақыт өткен екен. Пайғамбарымыздың оншақты
серіктерінің сенімімен басталған мұсылманшылық бұл күнде ... ... ... ... ... ... ... айналым отыр.
Қазақтың тегі түркіден де, діні мұсылманнан. Ұлтымызды ... ... ... ... ... түгендеу үшін жас ұрқақты
ұлттық сауаттылыққа имандылыққа тәрбиелеуіміз керек. Имандылық тәрбиесінің
мақсаты адамзатты ақиқатқа ... ... ... ... ... ... ... беретін адал, мәдениетті, ... ... ... инабат, адамгершілік, ізеттілік, ізгілік іздерінің қайнар
көзі діни ... ... ... Дін – ... ... ... жолы, адамды
адамшылыққа бастау, тәрбиелеу жолы.
Қазақ халқының ата бабасынан келе жатқан байырғы діні – ... ... ... дін ... ол ... дін ... саналады.
Ислам дінінің бүкіл адамзат баласының мәдени өміріне қосқан үлесінің
зор екенін мұсылман әлемі ғана емес, әрбір ... ... ояу ... діні - ... рухани жағынан, әдеп, ибалысын, қанағат, мейірім
шапағат, жанашырлық, бауырмалдық адалдық, ізгілік тәрізді жан тазалығына
тәрбиелеу мектебі ... ... ... ... уақытта адам баласына иманды
үйретіп, иманға шақырып келді. Иман әрбір ... ... орын ... ... Ал Иман дегеніміз – Аллаға, Алланың істеріне
күмәнсіз сену ... ... ... байланысты бұл ұғым халық арасында әдептіліктің ... ... ... ... ... ... әдептілікті
көрсететін мәнге ие болды. Өмір заңдылықтарын айқын сеніммен ... ... мен ... ... мен ... ... ақ ... адал жүректі көңішл адамды – «иманды» ... ... адам ... Бұл категориялар әрқашан адамның, қимылымен
тәртібімен, іс-әректімен тікелей байланыста.
Сыпыра ... "Бір ... не ... деп ... ... ... тәлім тәрбие ісінің өзегі болған үлкен екі ... ... Ұлды ... білімді етіп өсіру, Қызды әдепті, ибалыққа
тәрбиелеу.
Бір ... не ... ... ұя ... не ... өскен қыз жаман.
Жастарды әдептілікке, сыйласымдықөа бейімдеуді үлкен мәселе етіп қояды.
Жасы үлкендердің алдында әдептілік сақтап ... ... ... ... бір ... кісі ... баласына өзі теңдес біреудің қызын
алып береді, той тарқаған соң бір-екі күннен кейін келіп өз ... ... ... ... ... ... ... сыртта дәрет алып
отырып қатты күлгенін ерсі ... ... ... ... қай ... екен" депті. Содан бастап келін ұялып сөйлемей қояды. ... ... ... ... ... күтіп, сонан соң шешесіне айтады.
келеніңізге бірдеңенің ... ... ... - деп, оны ... ата-енесі
түрлі бақсы балгерлерге емдетеді, бірақ одан ештеңе шықпайды. Келін ата-
енссін өте жасы күтеді. Содан 6 жыл ... тілі ... ... соң 7 жылға
қарағанда баласына тоқал алуға рұқсат береді. Баласы біреуді
айттырып үйленеді, ол ... ... ... ... ... ... бірінші
әйелі мылқау шығып:
Келін, келін, келін-ай,
Келмей жатып сөзге бақ,
Мен келгелі жеті ... ... - ... ... сөйлегенің естіген атасы ақсары бас айтты: ... ана ... ... ... ақ ... ... ... - деп
жаңа келген келіннің отауын да тіктірместен төркініне апарғызып ... ... 7 жыл ... ... естігенде: «Ақ Сақалдыдан кеткен
ағаттық, сайтанға болар тояттың» - ... ... ... ... кішінің кішілігі болу керек. Үлкенді сыйлау,
біздің халқымыздың ежелгі дәстүрі. Ол дәстүр бойынша ... ... ... ... ... ... ... күлмеуге тиіс.
Әке-шешеге игілік істесеңдер Алла сендерді жарылқайды. Өйткені ол тәуба
етушілерді әлбетте жарылқаушы деген сөздерді дәл ... ... ... ... ... ... ... қазақ жастарын ұялтары сөзсіз.
Ата-ана туралы қасиетті Мұхамедтің «Жұмақ – шешңнің аяғының ... бір ауыз ... ... ... ... одан ... теңеу болуы мүмкін
емес.
Мұхамед ғ.с.-ге бір кісі келіп: «Құдіретті ... ... ... ... ерекше құрметтеуім керек? - дегенде:
- Шешеңді, деді пайғамбар.
- Одан ... ...... Шешеңді.-деді пайғамбар.
- Одан соң кімді? - дегенде,
- Тағы да ... ... ... Одан соң ... деп ... рет сұрағанда әлгі кісіге:
- Әкеңді,одан соң туыстарыңды құрметте! - деп ... ... ... ... ... ... әкеге қарағанда үш есе артық болу
керек ... ... ... ... ... әке-шешеңді Меккеге үш рет жаяу арқалап
апарсаң да ... ... ... ... жауапкершілігін түсіне
білуден адамның имандылығы мен адамгершілігінің дәрежесі ... ... оны ... ми мен ... ... жұмысын қажет етеді.
дүниенің қараңғы тереңде күнделікті тіршілік қамы, жазғы мезгіл
өрісі жайлау үшін, қысқы мал ... ... ... ... осы екі ... ел ... ... – надан, содыр билік мансап үшін алыс-жұлысты
жүргені дау-шар, бодау-барымта, ұрлық-зорлық негізгі ... ... ада ... жайы ... саналы ойдан махрум жұрт та ... ... ... соншалықты артта қалғандығы надандығы, "надандық-
ғылым-білімнің жоқтығы"-деп осы надандықпен күреске ... Мұны ... ... ... зор ... етіп ... "Мақсатым - тілге ұстартып
өнер шапшақ, наданның көзін ойып, көңілін ашпақ", ... ... сөзі ... ... Оның ... ең алдымен айтатын ақылы -талапты болу.
Ол: "Пайда ойлама, ар ойла,
Талап қыл ... ... де, осы ... қыл" ... ... ... сөздерінде кеңейтіп
былай дейді: "Білім – ғылым үйренбекке талап қылушыларға әуелі ... ... ... ... ... бар, ... білмей, іздегенмен
табылмас. Әуелі білім-ғылым табылса, ондай мұндай іске ... едім ... бір ... ... ... болар еді деп іздемеске керек. Адамның
көңілі шын мейірленсе, білім-ғылымның өзі де ... ... ... ... "Дүниеде өзі, мал да өзі,
Ғылымның ... ... ... сөзі ... ... өнер-өмір; мағыналы өмір деген
пікірді айтады. Ақын қазақтың бұл күнге дейінгі ... ... ... ... ... жоқ", деген берік байлам жасайды.
Ақынның нақыл сөздері өнер-білімді күрделі мақсат үшіи ... жеке ... ... үшін ... ... ... ... "Білім-ғылымды бір нәрсеге себеп қана үшін үйренсең,
білімге ... ... ... ... ... ... ... сияқты
болады".
Еңбекке үндеу ақшаның ең сүйікті тақырыбы. Оның нақыл сөздері өз халқын
болашақ жарқын тіршілікке бастайтын еңбек туралы насихатқа толы.
Абай: ... ... ... мал ... ... суы секілді тезсуалар"
немесе: "Өз қайратыңа сүйеніп еңбегіңізді сау; еңбек қылсаң, қар жер де
береді, құр тастамайды",- дейді.
Еріксіздік – бойға қорлық қана ... ... өзі де бір ... ... келеді. Мұндай күйге түскен адам дүниеде жоқпен тең.
Абайдың адамгершілік тақырыбында айтылған нақыл сөздерінің жастардан
рухани дүниесін ... ... ... ... алды – ... әділет, сезім". Абайда бұл үшеуі
бірлікте, олар жеке-жеке ... ... ... ізгіліктің анасы",
"Кімде әділет жоқ болса, оның ұяты да жоқ". Ал, ұят жоқ ... ... ... орын жоқ. ... – ұят ... ... адамгершілік
қарыздарлық нормаларына сенімді жоғалтады: "Кімнің ұяты жоқ ... ... ... ұят ... барша жөнсіз істерден сырт ұстайтын, ... күш ... ... ұстамдылық. Бұл болмаса, ақын қанша
сезініп тұрғанымен, адам баласы ұя ... ... құр ... ұятты сезінуге ақыл керек, егер ақылдың көзін қайратсыздық,
әділетсіздік, ... ... ... ... ... ... бұзылады.
Сол үшін де Абай: "Адам баласының көбі ақылсыздығынан азбайды, ақылдың
сөзін ұғып аларлық жүректе жігер, қайрат байлаулықтың жоқтығынап азайды", ... Ұлы ... ... және ... жайындағы пікірлері.
Х-ХІ ғасырдың аса көрнекті ақыны, есімі күллі шығыс ... ... ... ... белгілі қоғам қайраткері Жүсіп
Баласағұн "Құтты білік" дастанында автор ерекше мән беріп, зор ... аса ... ... бірі ... ... ... көрсетуі, сыйласуы болып табылады. Атап ... ... ... ... ... ... ... өз қол астындағы
қызметшілеріне, жолшылардың өз қожаларына, балалардың өз әке-шешелеріне,
ата-ананың өз перзенттеріне деген ізгі ... ... болу ... ... ... ... құлық, әдепшілік, кішіпейілділік ең алдымен адамның тәлім-
тәрбиесіне байланысты деп түйеді. Сондықтан жас нәресте ... ... ... ... ... - ... ... борышы екенін айтады.
Ақын әсіресе жастарды өр-көкірек, тәкаппар, қуыс ... ... ... ... - үлкенге де, кішіге де, жарасатын қымбат
қасиет:
Кісілік ... ... ... ... кіші бол,
Ақын кісіні адамгершілік арнасынан шығарып, жұртқа ... ... етіп ... ... ... көркем сөзбен сипаттама
берді. Мұндай жағымсыз мінездер: мал-мүлікке тоймайтын ашкөздік, сарандық,
мейірімсіздік, ашушандық, т.б деп ... ... ... ... ... ... ... тия білетін, жомарт, бауырмал, сабырлы,
инабатты болып келетінін айтады.
Әль-Фараби ... ... қала ... ... ... ... ... әлеуметтік, этикалық мәселелерді сөз етеді.
Мұндағы қала деп отырғаны – мемлекет. Ғалым бұл шығармасында ... ... ... теңсіздіктің өмірге келуі, идеал қала ... ... ... ... адамның бақытқа жетуі үшін ... ... ... ... ету ... т.б ... жайындағы өз
пікірін ортаға салады. Алайда Фараби өз дәуірінің перзенті елі. ... ... ... өмір сүруі үшін елді ... әкім ... ... ... Ал, ... ... ... мейірімді, жан-жақты білімді,
халыққа жаны құмар, жамандықтан жиренетін, батыл, жомарт, өнер мен ... адам ... ... ... ... ... ... осындай биік
талаптар қояды.
Әл Фараби өлеңдерінің ... ... ... ... ... оқу мен білімді мадақтау, адамгершілікке шақыру.
Адамгершілік турасында дана бабамыздың: "Шын ... ... ... адамгершілік сипат" деген ұлағатты пікірш мойындай отырып, ... ... ... ... да ... парыз екенін ұмытпағанымыз
абзал. "Ұстаз ескерер тағы бір жайт" - дейді Әл Фараби, бұл ... ... ... ... ... қылықты болдыртпау, онда ... ... ... ... Педагогикалық пікірінде Фараби,
әсіресе мінез тәрбиесіне ерекше көңіл бөледі. Мінезділік ... ... ... ... ... адамдар қолындағы бақытынан оп-оңай
айырылып қалады, кейде бақытсыздыққа ұшырайды. Оны мұндай күйге түсіретін -
өзінің ... ... ... жаны мен ... ... ... жөн, - ... ғұлама бабамыз Әл-Фараби.
Түркі тілдес халықтардың орта ғасырдағы аса көрнскті ақыны, есімі ислам
әлеміне машһүр болған ... ... ... ... " ... ... (
Даналық кітабы) атты өлеңдер жинағында әділдік ... ... ... ... ... ... ... таза болуы сияқты құбылыстарды ислам дінінің
шарттары арқылы түсіндіруге әрекет жасады. ... ... ақын ... мен ... ... ... мүддесін ескерпей келмеген
тәкәппар жандарды ... ... ... ізгі ... ... ... ... қылған шадман,
Құлдық қылып, ғазиз жанды еткін құрбан.
Тағам тапсаң, шын көңілмен күткін мейман,
Халықтан естіп бұл ... ... ... ... ... ... ... болар ол пендеге пәруәрдігер.
Ей, бейхабар, болма күмән, сені асырар.
Хақ Мұстафардан естіп айттым мұны...
Дүние үшін қам ... ... ... ... ... сен ... ... көпірінде тұтар.
Әйелің, қарындас, ешбір болмас ол жолдас,
Әлек ... ... бас, ... ... ... жадын айта алмай, өліп кетсем,
Ессіз өмірім арманда өтер достарым
...Хақиқат дариясынан ішкен кісі,
Өзі мұңлық, көңілі сынық көзі жасты...
...Хақ қаһарынан ... ... ... жүз мың азап ... ... ... ... болғаны — ай,
Ордасына өңшең қудың толғаны — ай.
Бірін бірі жиналысып қолпаштап,
Су төгілмес жүр ғой бәрі ... ... ... тән ... – үлкенге
құрмет, кішіге ізет
Қазақ салтында үлкеннің атын ... оны ... ... бір ... ... ... да ... қылық, ризашылық сезімін
тудырады. Кіші үлкенді сыйласа, үлкендерде өз ... оған ... ... ... ... ... ... мен кіші аралығында жарсымды қарым-
қатынас орнаған. Ол әдетке айналып әдептілік ережелерін тудырған. Үлкендер
отырған жерде ... ... орап ... ... инабат, пет таныта білу,
жөн жобаға, көңілге ... сөз ... ... ... өзіңді іркіп ұстау сияқты
қасиеттер халықтың дәстүрі мен тәлімінде ілгеріден жалғасып, ұласып белгілі
бір қалыпқа келіп жатады. ... ... ... ... тән нормалары мен
ерекшеліктері қалыптасады. Сөз арасында қолданылатын: кешіріңіз, ... ... ... ... деп тапсаңыз, мақұл көрсеңіз, рұқсат етсеңіз,
қалауыңыз білсін т.б. сөздер елеусіздеу көрінгенмен, ... ... ... сыпайылық рең беріп, ізеттілікті білдіреді. ... ... ... де , ... де ... болып, адамның кішіпейілдігін,
адамгершілік әдептілігін паш етіп тұрады. ... ... ... ... ... ... ... інішек, ағай, апай т.б. тәрізді қаратпа
сөздер үлкен мен ... ... ... ... көрсеткіштері.
Адамның "сіз" бен "сен" сөзінің жұмсалу дәстүрінен жөнсіз ауытқымайтыны да
әдеп ... ... ... ... ... жылы ... оның көңіл
күйінін пернесі сияқты. Жылуы мол, жан жадыратар ... ... "сіз ... сөздің сынығы сен деген сөздің анығы" деген мақаладан
да аңғарамыз. ... ... ... де жылы ... ... ... көшеде бір
қарт тайағына сүйеніп, кібіртіктен әрең жүріп келе ... ... ... ... қыз не ... жылы ... тез ... қолтығынан демек жол
көрсетіп жібереді. Қария риза болады, батасын береді. Әдепті адамның ісі де
сөзі де жылы деп ... ... ... ... ... шырайлы."
"Жақсының сөзі - өлшеп пішкендей,
жаманың сөзі түйеден түскендей."
"Жақсы байқап сөйлер, жаман шайқап сөйлер» деген нақыл сөздер ... ... өмір ... ... сан ... ... мен ... толы. Оны саралап ой елегінен өткізсек, олар адамдардың
әртүрлі жағдайларында ... ... ... пен ... ... ... кию тәртібіне бір сөзбен айтқанда, әдеп, сыпайылық ... ... Ал ... қатынастар белгілі бір морольдық ... ... ... ... пен ... ... пен ... категориялар.
Алғашқы жағымсыз, ұнамсыз қасиетті бойына сіңірген пенде тозақ отына
шыжғырылады, ал ұнамды, игілікті ... ... ... жандар
жұмақтан, бейіштен рахат көреді, сондықтан ұнамды, ізгі ... ... болу - ... ... абзал борышы" - делінген.
Міне, осыдан-ақ біз мұсылман ... ... ... ... ... ... ... тамырын тереңге тартуына болысуымыз керек.
Ыбырай өлеңдері тек оқу, ... ... ... ... ... Оның көп өлендсрі адамгершілік туралы да болып келеді. ... ... ... ... ... ... қазақ ақындарының
ақылгөйлік дәстүрін жалғастырып, достыққа, адамгершілікке, тату-тәтті
өмірге үндейді.
Бәріміз бір адамның баласымыз,
Жігіттер, ... ... ... бес күндік, кетер өтіп,
Атаң барған орынға барасыңыз!
Дәулеттілср кемтар, кедейлерге көмектесіп, жақсылық жолында ізгі іс
қылса, ... тез ... еді, ... тез ... еді ... жалған сенім
гуманист ақынды біраз еліктіреді.
Қорлама кем адамды болсаң дана,
Кәріпті құдай сүйсе не еді шараң?!
Ренжітпе ... ... ... ... бір ... ... адам көзі бақ пен ... тойымды. Сондықтан адамға қайыр,
рахым керек. Онсыз ол адам атағынан ... ... ... ... деп ... қиын сауда тығыңызда.
Іске аспай бақ, дәулеттің қалуы оңай,
Басыңнан бағың тайған шағыңызда.
Ақын "Әй, ... ... ... ... келсе қыл кайыр!" деп,
қайырымды, кең пейіл, адал азамат болуға шақырады.
Ы.Алтынсарин әңгімелерінің ... ... ...... Ол
әр кезде адам сабырлы, мейірімді, қайрымды, әдепті, ұқыпты болса деген ізгі
ниет білдіреді. "Шеше мен ... "Бір уыс ... ... ... ... ... ... "Әділдік", '"Тәкәппарлық", "Таза бұлақ"
әңгімелері мен ... ... осы ... ... еді.
Ыбырай мейірімділік пен жоғары адамгершілікті баулитын әңімелерінің
бірі - "Аурудан ... ... ... жас ... ... ... ... ерік-жігер қасиеттері, олардың сыр-сипаты сөз
болады. Абайсызда бір баланы арба қағып кетті аяғын сындырды. ... ... ... ... ... сезген бала жалма-жан жылағанын қоя қойып, тіпті
сынған аяқты салып жатқанда дыбыс шығарып, қабағын шытпайды. ... ... ... - ... ... ма, ... да ... ғой? - деп
сұрайды. Қасында шешесінің жоғын көрген бала: "Ауырмақ түгілі жаным көзіме
көрініп тұр, ... ... ... қиналғанын көріп, әжемде қиналып,
жүдемесін деп шыдай жатырмыз. - деген. Әңгімеде ... ... ... ... ... сөз ... ... өзгеге мысал болар
бір өмір көрінісін алып, шағын әңгімемен терең ой ... ... ... деген мейірімді баланың төзімділігін, адамгершілігін ардақтайды.
Жасушының "Таза бұлақ" деген ... ... үш ... бірі ... екіншісі - молда, үшіншісі - жай бір келбетті ... ... ... ... ... ... көз ... бар. Олар жолдағы бір
таста жазылған: "Ей, жолаушы таза болсаң, осы бұлақтай бол" деген ... ... ... ... ... ... ... өз түсінігіне
сай жоуларын жасайды. Ал жігіт ұғымы ... ... ... ... ... осы ... ... ісің әділ адамгершілігің мол ... ... ... кісі ... ... ... де, елге жалған үгіт
тарататын алдамшы молданы да жақтамайды. Ол еңбекші ... - жас ... ... ... ойын ... ... ... Ыбырай Алтынсарин әңгімелерінің бәрі-біріде
балалардың жас ерекшіліктеріне орай, тілі жеңіл, мазмұны ... ... ... әсер ... етіп ... ... Осы ... мен ата-аналардың балалардың әртүрлі ізгі қасиеттерге тәрбиелеу
мақсаты көзделеді.
Қазақ халқының ұлы ақыны, жазба әдебиетінің негізін ... және ... Абай ... ... ... мен ... айта ... өз баласына дұрыс тәрбие беруді сынайды. ( 10-қарасөз) .
«Әуелі баланды өзің алдайсың, оны берем деп мұны ... деп, ... ... мәз ... Ал ... ... ... болса, кімнен
көресің деп нақтылай түсіп, көзге ұрғандай берді. ... ... ... мен ... Абай адам баласының баршасына достық, өзара
ынтымақ керек деп түйіп, адамгершілік, достық туын ... ... ... ... ... ... жөнімен келетін
өсиет мазмұнды эссе ретіндегі сөздері және діни ғибрат ретінде жазған біраз
дидактикалары жатады. ... "Ой ... ... ... ... ... сөздері деуге болады.
Қожа Ахмет жырлары әділдік, шапағаттық, мейірімділік, тоқуалық
шыншылдық, ойлылық, ... ... игі ... яғни Абай айтқандай, "бес
нәрсеге асық бол, бес нәрседен қашық" болуға шақырады. Оны ... ... мен ... ... ... өмір мен ... туралы толғамдарын паш етеді. Хикметтері тоқуалық ғұмыр, ғаріп,
пақыр, жетімдерге пана ... ... ... Алла ... ... ... ... өткізбеу мен Құрани кәрімнің сүре, аяттарындағы уағыздар ... ... еске ... Сайып келгенде ұлы ақын бұрынырақ
ғұмыр кешкен ... ... ... мен ... кәміл адам
тәрбиелеу идеясын алға тартады, әрі ол ... ... ... ... ... ... ... мұсылманшылықтың тигізер
септігінің молдығын ... ... ... бірі ... ... ... атты еңбегінен анық түсшіл -
түйсінуге болады. Онда былай айтылған:
"...Пенденің көңілінде болатын пиғыл екі түрлі еді. Бірі - ... ... ... ... Аят пен ... білдірілген жаман мінездер алпыс түрлі.
Мұның бәрін бұл кішкене кітапта баян етуге болмайды, бірақ сол ... ... ... ... түп ... жеті ... мінезден десіпті. Біз осы жеті
түрлісі ... ғана ... ... сенбеу, дінсіздік.
Екіншісі: діннен бөлек өз ойынан шығарған ... яки ... ... ... ... мақтану, өзін-өзі көрсету.
Бесіншісі: қызғаншақтық, күншілдік.
Алтыншысы: сараңдық.
Жетіншісі: дүние шашқыштық, ысырапшылық. ... аят пен ... ... ... деп ... ... ... құлық жетпіс
сегіз түрлі. Олардың шығатын түп асылы тағы да жеті түрлі мінезден ... ... ... ... яки ... игілікті мінез-құлықтар деп
атайды. Олар:
Біріншісі: имандылық,
Екіншісі: жаман мінез-құлыққа қарсылық, яки күй, яғни ең ... ... ақ ... ... ... шын ... адал ... кеңес, өсиет беру,
Алтыншысы: жомарттық, кеңпейілдік, қайырым,
Жетіншісі: шариғат бойынша дұрыс заңды:
Мұнада малын орынды, үнемді жұмсау.
1.5. ... пен ... ... ... ... ... тәрбие беретін басты құрал – ... ... ... ... ...... кітабы.
Құран-ислам дінінің ең негізгі классикалық үлгісі, сондай-ақ араб
әдебиеті тарихында ... ... ... ... ... бойында адамгершілік қасиеттерді дарытатын асыл мұра. Әдепті
инабатты, шындықты, адалдықты ... ... ... бір ... ... ... ... істі қарғануы тегін емес қой. Қазақ баласы
дүниесі таза, ар-ожданы пәк, арлы адамды "Иман ... ... ... құраны бар екен деп құрмет тұтады. Немесе "Ал хаяу ... ...... бір ... ... тәрбиелік мәні де түсінікті ғой.
Иманшаратта: "Құдайға құлшылық еткен пенденің көңілін кірлетпе. ... бар ... ... Еш ... ... ... сыйламайтын
мәңгүрттен қорық. Иек ... ... ... соқырларынан құтыл.
Қорғансыздың көз жасын төкпе. Ата-анаңа мейірімді, халқыңа қайрымды ... кіші ... да сен деп ... сіз деп ... көрсет. Сіз деп
сөйлеу кішіліктің белгісі. Жау іздеме, дос ізде. ... ... ... ... ... ... ... арды - қанағат деп түсін" деген
парасатты ақыл кеңестер шығарманың негізгі ... ... мен ... ... ... аударуымен жарық көрген
хадистерді де тәрбие ісіне қолдану өте тиімді.
20 хадис. Шындық туралы.
Мұхаммед пайғамбар шындық туралы – 20 ... ... ... ислам діні
ұдай турашылдыққа және шыншылдыққа өте маныз беріп, қисық жолға таюды
айыптап ... ... ... ... әр ... үмметіне
шыншылдықты, әділдікті үгіттегендігін мынадай хадистерден білеміз.
1. Шындыққа жабысындар, өйткені шындық игілікке жетектейді.
Міндетті ... ... ... ... ... ... өтірік
айтушылар жамандыққа жетелейді.
2. Өтірік айтудан қашатын жағдайлар бар. Яғни, өтірік айтпай-ақ ол
орындауға ... ... ... ... ... ... мәжбүр
емес.
3. Шындыққа жабысындар, одан айрылмандар, өйткені шындық
жақсылық пен бірге болады да екеуі де жәннатта болады және ... ... өте ... ... Сол ... оның ... ... қазақ өмірінің айнасына айналды.
Шәкәрім Абай үлгі еткен өнер-білімді, ... пен ... ұран ... ... ... өлеңінде былай дейді:
Қай жігіттер, күн болды ойланарлық,
Білім, әдеп, ақылды ойға аларлық.
Надандықтан еліріп босқа жүрсек,
Мына ... ... ... ... сол - ... ... ... барлық,
Айла, өтірік, арсыздық өнер емес.
Мен де айламдай болсам деп таласарлық,-
деп оларға қатарыңнан қалма, өтірік, ... ... әуес ... ... қаш, ... ... ... жастарынан үйрен,
оқу оқып білім ал, талаптанып, ... ... ... мен ... ... ... ... Ол қазақ жастарына ақылды мен ақылсыздың, адалдық пен
арсыздықтың ара жібін былай ашып көрсетеді:
Ақылды сол- нысаппен ар сақтайды,
Арсыз сол - ... жан ... сол - таза ... ... ... үшін адамшылық ар сақтайды,-
деп соқырға таяқ ұстатқандай көрсетіп, үлкендер ... ... ... ар ... үшін ... өтірік-өсек, ұрлық жолы адамгершіліктен
аздыратындығын, қу-сұм болма, өзгеден айланды асыр, азғырушылардың "Ақыл-
кеңесін ... ... қор ... ... ... қалыптан айрыласың"
дей келе:
"Өнер қаша ар сатып, жалдамақты,
Ұлық болып, елді жеп молдамақты.
Біреуді жеп ... ... ... ... ... ек ... де ... сөзге құлақ салам,
Ардан күсік, ақылдан құры қалма.
Әкең түгіл, арғы атаң айтса дағы,
Білімі жоқ наданың тілін алам!"
Ақынның жастарға ... ... жолы ... пен ... ... екі жол кісіні қиындықтан құтқарады, надандықтан артылады, адамгершілік
тезге салады. Осыған орай ақын жастарға арнап:
Байладым белді бекем буайын деп.
Жүректі адалдықпен ... ... ... іздеп марқұм қалма,
Адамдық ғылым жолынан қуайын деп.
Он үшінші қара сөзінде:
"Иман дерлік илануға екі түрлі нәрсе керек. Әуел не ... ... ... ... ... бірлән дәлек жүргізерлік болып ақылы дәлел
сипат қыларға ... мұны ... иман ... керек. Екінші кітаптан оқу
бірән яки молдалардан есту бірлән иман келтіріп, сол иман ... ... ... ... ... қара ... адам ... қор қылатын үш нәрсе бар. Сонан қашпақ керек: Әуелі
— надандық , екінші — еріншектік, үшінші ... деп ...... ... ... еш ... біліп болмайды.
Білімсіздік хайуандық болады.
Еріншектік - күллі дүниедегі өнердің дұшпаны. Талапсыздық, жігерсіздік,
ұятсыздық, кедсйлік бәрі осыдан шығады.
Залымдық - адам баласының дұшпаны. Адам ... ... ... адамнан
бөлінеді, бір жыртқыш хайуан хибасына қосылады.
Абайдың өсиетті - ... ... ... ... ... олар ел ... халық мүддесі, болашақ қамы үшін
айтылған адамгершіл ақыл-гақлия ... Абай мал ... тек ... деп ... оны ... еркіндігіне бастайтын жол екендігін ескертеді:
Қулық, сұмдық, ұрлық пен мал жиылмас. Сұм ... үйір ... ... Зиян ... қалмайсыз ондай беттен, мал кетер, ... ... ... деп таза адал еңбекті жоғары бағалаған! Еңбектің ролі, байлықтың
көзі адамгершілік ... ... ... ішкі жан ... неше ... ... ... білімнің, өнердің адамға тән ынсап, рахым, ар-ұят, сабырлық, ой
талаптың ортаға ... ... ... ... ... ... ... адам Шәкәрім Құдайбердіұлы десек кателеспеген болар едік. ... ... ... ... сақтық, талапқа алты түрлі ноқта тақтық.
Сабыр, сақтық, ой талап болмаған жай,
Анық төмен болмай ма хайуаннан
Ынсап, рақым, ар, ұят ... ... ... ... адамның қоғамдағы орнын жоғары пайымдай отырып, оған көп ... ... ... ... ... ... ... шарттарды, жолдарды
да нұсқайды. Мысалы : "Анық бақ деп айтарлық үш ... бар: ... ... сөз адал ... ... сол ... ... даласындағы қоғамдық
саяси және өтіріктен өте сақтаныңдар, ол бұзықтықпен бірге болады да екеуі
де ... ... ... де ... ... ... шындықта құтылу
бар. Басың кессе де шындықты жақта.
Хазірет пайғамбар ғ.с. былай деп бұйырған: мен үшін алты нәрсеге
уәде берсеңдер жәннатқа ... ... ... ... ... ... қашанда уағда етсе айнымасын, ... ... ... ... ... ... ... көздерінді жұмындар, харамнан
қолдарынды тыйындар және абыройларыңды ... ... ... ... Ар, ... байланысты.
Адамзаттың қасиеттерінің бірі, сондай-ақ ең бастысы "ұялу". Басында миы
бар, ақылы дұрыс адам ұялады. ... ... де ... ... орны ... мұсылман адамдардың ар, ұятқа ие болуы шарт. "Ұят тұрған
жерде иман тұрады" - деген мақал текке ... ... ... ... ... жүрекке ие бола алмаса да тілге
ие болу (ауыз бағу), абырой қорғау ... ... ... ... иманы болмаса оның ұяты жоқ.
Ұят пен иман бір-біріне жақын. Егер бірі көтерілсе, екіншісі де
көтеріледі. Басқаша ... бірі ... ... де ... ... және иман иесі ... болады. Шайпау сөз ренжітеді, көңіл
қалдырады. Ал ренжітуші тозақта болады. Былайша айтқанда тілі ащы ... ... тіл ... ... әрине адамнан кешірім сұрап, тәуба
етсе - ол бір сәрі.
Ұят әмәнда жақсылық келтіреді.
Ұят пен ... екі ... ... пен ... ... ... пен ... байланысты.
1.Бір-біріне қайырлы, мейірімді, шапағатты бол, қол беріп амандасып
жүріндер, ... ... ... ... қайыр-садақа беріндер, себебі ол ... ... ... су боп ... ... берсеңіз ол - садақа боп есептелінеді, ал оны
туған туысқа үлестірсеңіз ол әрі ... ... ... ... ... ұйғарылған; әрбір күн, таң атқаннан бастап екі адамның арасында
қайырымдылық жасаудан басталады. Малды күтімге алу немесе оған жүк арту ... ... ... ... жылы сөз - ... іс, ... орынға аттаған әрбір қадам ... іс және жол ... ... ... ... ... затты алып тастау - ол да қайырымылық
іске жатады.
Кімде де кім соқыр адамды 40 қадам жетектесе, ол міндетті түрде
жұмаққа ... ... ... ... ... о ... де ... Досың залым
болсын, мүсәпір болсын – бәрібір жәрдем беру керек. Мүсәпірге көмектескен
мақұл, залымға неге ... ... ... ... сауал туады. Оған
берілген жауап: Оны ... ... ... оған берген көмегіңіз сол
болады.
Алла-тағалаға отбасының ішіндегі ең сүйіктісі – жетімді ... ... ... ... отбасы — дейді.
Өлгеннен кейін өкінбейтін адам болмайды. Жақсы адамдар бұл
дүниеде қайырлы істерді көбірек ... ... ... ... ... ... үшін өкінеді.
Қайыр-садақа, жәрдем-көмек беруді әуелі өзіңен баста. Егер бір нәрсе өзіңен
артылып қалса, оны ... бер, одан ... ... туған-
туыстарыңа бер, олардан да артылып жатса, басқаларға бер.
33 Хадис. Тәкаппарлық және кішіпейілдікке байланысты.
"Тәкаппар" - ... сөз ... ... яғни өзін-өзі үлкен санау
деген ... ... ... ... ... және ... ... тозаңның түйірінің салмағындай тәкәпарлық болған кісі,
жаннатқа кірмейді. Ал бұзық мінез қатыгездік туралы айтатын ... ... ... ... етіп ... оған бой, өн ... айда ... жарығын, бақытты қызығын берді, ксн дүниенің төрінде еркін
өмір сүруді жазды. Бірақ адам ... бәрі ... ... адал ... ... ... өтірік айтты, біреуі ұрлық етеді, енді біреулері қан ... ... ... ... "бұл ісімізді ешкімге де білгізбелік" деп ... Одан ... оның ... да аян. ... пен ... ... түсер
өлшемдер, әрбір жан иесінің жауап берер кезі болады. Ол – ... ... ... әлсіздікке зорлық қылу, әйел адамдарды қорқыту, ... ... ... ... куәлік беру, біреуге нашар көзімен, біреуге жақсы
пиғылымен ... ... ... әділ ... ... ... адамларды
алдау, озбырлық жасау – мұның бәрі тыйым салынған харам істер екенін ... ... ... ... ... жұмсақ болмайды".
"Сәлем беріп кірмеген адамды көзге білмеуге де болады".
14 Хадис. Көркем мінезгс байланысты.
1. Көркем ... ... ... жұмсақтың, сабыр, айыптарды
жасыру.
2. Су мұзды еріткендей көркем мінез күн оларды ерітеді. (жояды). Ал
жаман мінез ғамалды сіркебалды бұзғандай ... ... ... ... ... да мінезінді көркемдестір, игі жақсылықтардың
жолына кіресің.
4. Адамның сұлулығы – оның сөйлеген сөзінен белгілі.
Достық жолдастық туралы.
1. Адам мен ... шын ... ... пен татулықтың, ізгілік пен
рахымдылықтың шынайы белгісі болмақ.
2. Достық жолы ауыр да, ... ... Екі ... арасын жарастыру үшін өтірік айтқан өтірікші емес.
4. Бір адам алыс ауылда жатқан ... ... келу үшін ... Тәңірі оның жолында бір періштені қамқоршы етіп қояды.
Ол жолаушыдан:
Қайда барасың? - деп ... ... Анау ... ... ... ... ... - деп жауап береді бұл.
Саған оның өтіп кеткен бір қызметі бар ма еді? - деп ... ... жоқ, ... мен оны ... ... дос ... – дейді
жолаушы.
Мен саған Тәңірі жіберген елшімін. Сен досынды қандай жақсы
көрсең, Тәңірі де сені ... ... ... ... ... ... ... екен періште.
Тәңірі иман келтіруден кейінгі істердің жақсысы – адамдармен достасу.
Тәңірі досына қабақ түйіп қарайтын адамдарды жақтырмайды.
Дос үшін дана ... ... сый жоқ, ... сол ... Тәңірі оны дұрыс жолға түсіріп, жамандықтан қайтарады.
Досыңның ауыртпалығын жеңілдету қиямет күні ... ... ... ... ... ... тас боп қойылады.
Қасиетті "Құран" және хадистерде бұлар басқа да тәрбиелік мәні ... ... ... ... да көп. ... ... ... құлақ түрейікші:
"Ей адамдар... Тегінде атасы баласына сүйеу бола алмайтын, ... ... ... күн ... ... тілі, ана тілегі, ана арманы, ана көркі, ана лағысы дүниеніц мәні
мен мағынасы. ... ана ... ... ... өте ... ... көз жасынан салмақты, одан ауыр, таразы жоқ. ... ... көз ... ... ауыр".
"Ананың ақ сүтін арда емген азамат та, сол сүттің ... ... ... ең ... ... жүрек, жайдары да жаздай мейірімді жан, таза ... ... ... толы ... мен салт ... ... инабаттылық, бойына толы адам болып қалыптасады".
Бұл үзінділер инабаттылық, имандылық қана емес, жалпы адамгершіліктің
қайнар көзі қайда екенін меңзеп тұрған жоқ ... ... ... тәрбиесінің негізін, қағидаларын
естерінде сақта дей отыра, мына ... ... ... ... ... ... ... жаса!
Керісінше сөйлеме, теріс ой ойлама.
Қай істе болсын әділ ... ... ... не қуанышың болса, соған серік болатын
адамыңды тауып ал.
Қайғылы ... ... ... ... таңданып таңырқама. Таңдану жас сәбидің ғана ісі.
Үмітсіз болуға болмайды, әр іске үмітпен қараған жөн.
9.Біреудің еңбегін зая ... ... ... бағасын бер.
10.Жақсылықты ең алдымен өз жақыныңа істе.
11.Қарт қарияларды ізет ... ... ... біл.
12.Білмегеніңді үйренуге намыстанба, үйрене білсең өкініштен аулақ
боласың.
Бұл әңгімені Мұхамбет пайғамбарымыздың сөзімен аяқтағымыз келеді: "Бір-
бірлеріңе қайрымды, ... ... ... қол ұшын ... сонда
іштеріндегі арам пиғылдан тазарасыңдар". Имандылық қашан да ... ... ... ... ТАРАУ.
2.1 Халық педагогикасындағы имандылық пен адамгершілік тәрбиесі.
Қазақ халық педагогикасы - ... ... жас ... ... ... ... негізгі фактор. Бұл аса жауапты
міндетті шешуде мектептің атқарар ролі өлшеусіз де, ... сан ... ... баға ... қазақ халқының халық педагогикасының негізі
болып табылатын адамгершілікті, табандылықты, адалдықты, имандылықпен еңбек
сүйгіштікті, ... ... жер, ... сүю, ата-ана, бауырға құрмет-
сүйіспеншілікті жас ... ... ... да ... ... ... ... арнасы қазақ тілі мен әдебиет сабақтары.
Сонымен қатар біз ... ... бес ... ... ... ... ханның "Жеті Жарғысын",
қазақша жыл қайыру ... т.б. ... ... ... басқада сыныптан тыс өтілетін іс ... ... ... өз жұмыстарымызда басшылыққа алып ... ... ... (3, 4, 7, 9, т.б.) ... да түсініктер
беріліді. Қазір діни ырымдар мен тиымдар әрбір мектеп қабырғасында көрнекті
жазылып, ілінген.
Сабақтарда оқушы санасына ... ... ... ... ... тыс
алуан жұмыс формаларын ұйымдастырып байқауға болады. Алтыбақан, ақсүйек
кеші, сүйінші, шашу, көрімдік, бастаңғы, тоқымқағар ... т.б. ... ... ... атын кім ... ... үшін "Кім
білгіш? - ойынын, Төле би, Қаз дауысты ... ... ... сөз
қағыстары бойынша "үш дана" тақырыбында жарыс ... ... ... ... ... ... ... өткенде
халық педагогикасын өте тиімді де әсерлі ... ... ... бұл тарауы екі түрге бөлінеді. 1) Мал ... ... ... ... өлең ... 2) ... ... байланысты өлең
–жырлар.
Бұл екі тақырыптағы ауыз әдебиеті туындыларын өткенде де сан ... ... ... ... Драмалық сабақ, конференциялық сабақ
т.б.
Халқымыз ежелден төрт ... мал ... оның ... ... ... ... бұл ... қыры мен сырын зердеге тоқып, ұрпақтан-
ұрпаққа өсиет етіп ... Төрт ... ... ... ... оның ... ... қағуы, күтімі туралы даналық түйіндер қалдырған.
Малды бақсаң қойды бақ,
Май кетпейді шаралап
Тоғыз қабат торқадан,
Тоқтышағымның терісі артық.
Деп ... ... ... түйіндесе,
Қойды қорадан сатпа,
Аңды буазында атпа
Семіз қой қыстан майын жеп ... қой ... жеп ... ... ... ... болғаны.
Жақсы қойшының төлі түлеп туады,
Жаман қойшының төлі ... ... деп ... күтімінің сыры мен нәтежесін нұсқаған. ... ... ... үшін ... ... ... сөздерінде сол түлікті елең
еткізердей етіп қолдына білген.
"Пшау-пшау" "шәйт-шәйт" "қош-қош" шақырса, қайырса, ... ... ... ... қасиеттерін қойындағы өзгерістерді аңғарған.
Балаң тентек болса – қой ... жуас ... ... ... деп төрт ... мінез құлқының иесіне әсерін де ... дөп ... ... қой ... ... ... ... бөліп атаса,
еркек-ұрғашысына жасына қарап та атаулар берген. Бұл ұғымдардың бәрі де
қолдан ... ... ... ... ... сиыр түліктері туралы да дәл осындай көрнекілік арқылы
түсіндірмелі ұғымдар беріледі.
Қыз ұзату тойындағы жар-жар, сыңсу, келін ... ... отқа ... шашу, беташар рәсімдерін оқушылар рөльдерге бөліп орындайды,
ұзатылатын қыз, ... ... қыз бен ... ақ бата беретін ата,
отқа май құятын ене, ақ желікті келіншек, бет ашатын жігіт те ... ... ... ... Бұл сабақтың тиімділігі – ең ... ... ... өлең-жырлар табиғатын да біле ... ... ат ... ... асыл ... ... өстетті, таза ұлттық
өнердің нәрін шәкірт жүрегіне ұялата білу.
Халық ... тағы бір ... ... айналғаны – ертегілер.
Халық ертегілері халықтың мінез-құлқын, психологиясын, өмірлік мақсаттарын
айқын көрсете ... ... ... ... жоқ. ... арқылы халық ерлікті, адамгершілікті, ... ... ... ... ... т.б. адам бойындағы
кемшілікті сынайды. Мысалы "Жақсылық пен жамандық", «Байдың үш баласы» т.б.
ертегілердің сюжеті бойынша ... ... бір ... ... ... бір
оқушы ойнап ертегінің мазмұнына қанығып, қаскөйлік пен адамгершіліктің
ақыры не болатындығын ... ... ... Абай ... ... ... ... Абайдың достық, махаббат лирикасынан, қара
сөздерінен халық даналығы ... ... ... ... ... имандылық, адамгершілік тәрбиелерін қалыптастыруға болады.
XI сыныпта С. Сейфулиннің "Аққудың айырылысуы" ... ... ... ... ... ... ... "Ана" туралы
әңгімелерін т.б.туындыларды өткенде халықтык педагогиканы шебер ... ... ... ... ... ... ... борыш халық даналығы мақал-мәтелдер, аңыз әңгімелер, кейбір
деректі оқиғалар т.б. қосымша материялдар ана, әке ... ән, ... ... ... ... қазақ тілі сабақтарында ... ... ... ... оқушы бойына имандылық, адамгершілік тәрбиесін
қалыптастыруға болады. Мысалы: санасезімнің ... ... ... атаны
ата, "Жеті қазына нелер?", "Парыздың түрлерін ата" деген сұрақтарды қойып,
оған ... алып ... ... болады. Мысалы: Қазақтың үш билері
туралы мына көріністі сергіту сәтінде пайдалануға ... ... Төле би ... «Сөз ... ... ... он түрлі жұмбағым
бар".
Әйтеке би болып бір оқушы: Айтыңыз, ұлы аға! Төле би: Айтсам, он түрлі
жұмбағым ... Бұл не ... ... ... бола ма? ... ... Ұлы аға, бұл ... мен шешейін, рұқсат болса? Төле би: Рұқсат,
қаздауысты Қазыбегім, рұксат!
Қазыбек:
Бір дегеніміз - бірлігі ел даман.
Екі ... - ... ... ер ... ... - үш ... ілінген ағайын жаман.
Төрт дегеніміз - төсектен безген жас жаман.
Бес дегеніміз - белсеніп шапқан жау ... ... - ... ... дерт жаман.
Жеті дегеніміз - жесір қалған жас жаман.
Сегіз дегеніміз - серпімеген қайғы жаман.
Тоғыз дегеніміз - ... қой, ... ... бас ... жаман.
Он дегеніміз - оңалмас кәрілікке дауа болмас деген сөзіңіз, ұлы ... би: ... дәл ... ... ... өзің де асыл Қаздауысты Қазыбегім!-
деді.
Міне, осындай шағын көріністің өзі ... ... ... ... ... ... ... танымын кеңейту мен есептеу
қабылетін арттырып, сонымен бірге имандылыққа тәрбиелейді.
Ал сын есімді өткенде ... ... мен ... ана ... ... ... өсиеттер арқылы білдіріп, имандылыққа, адамгершілікке
тәрбиелеуге болады.
Ата-асқар тау, Ана-аққан бұлақ.
Жаксы адам жан жадыратады,
Жаман адам жан жабырқатады.
Өнер ... ... ... ... ... тыс ... ырым-тыйым сөздерді пайдалана отырып имандылықка
тәрбиелеу.
Тыйым сөздер-тәрбие көзі.
Адам ... ... ... ... ... ізгілік
сияқты қасиеттерді қалыптастыру да елеулі орын ... ... ... ұлт ретінде қалыптасу барысында жинақталады: тыйымдар мен ырымдары
өте көп және әр түрлі ... ... ... ... ... ... жеткен ырым-тыйымда; халқымыздың ... ... ... екенінде сөз жоқ. Қазақ бұрын да ұл-қыздарының кейбір оғаш, ... ... ... ... тәртіпке салған. Бұл тыйымдар бүгінгі күнге
дейін келгені белгілі.
Өткізу мақсаты: Халық педагогикасын оқу тәрбие барысында қолдану.
Имандылық ... ... ... ... ... ... ... плакаттар, буклеттер
I жүргізуші: ... ... күні ... ... ... кәріміз де.
Төрлетіңдер қадірменді қонақтарым,
Гүл-гүл жайнап біздің мына төрімізге.
II ... ... ... мұны кім?
Ата салтын бабамның
Алып келді осы күн.
Қазылар алқасы сайланып, екі топ өздерін ... ... ... ... ... ... жүргізуші: Ал қазір сайсымыздың екінші кезеңін бастаймыз.
Ойын тәртібі мынадай. Қоржынан ... ... ... ... ... ... Топ болып ойланып 1 минутта жауап береміз. Дайын
болғанда қамшы көтереміз.
Сұрақ: "Айгөйлек" тобы.
"Көкті жұлма, аққуды ... ... ... сөздерді түсіндір. Көкті жұлма
дейтін себебі - ... ... бар адам ... кек ... деп ... ... Ал, ... атпа дегеніміз – қазақта аққуды ... ... ... деп ... ... аққу киелі құс, оны ... ... ... саусақпен көрсетпе". Себебі ай, жұлдыз, күн дегендер қарапайым
халыққа түсініксіз, құпия ... ... ... ... деп ... ... ... болмайды деген.
II жүргізуші: Музыкалық үзіліс. Әр топтың дайындаған әнін ... ... ... ... ұрма, малды теппе, сүйегін отқа жақпа, ақты ... ... ... ... ... ... мал жесе ... кисе киімі, мінсе көлігі болған.
Сондықтан мал сүйегін отқа ... тірі ... ... ... ... жерді басса - сол малдың желіні іседі деген.
Сұрақ: "Атамекен" тобы. "Есікті керме, маңдайшаға ... ... ... адам екі ... ... керіп, төбесімен маңдайшаны тіресе, бір
аяғын ішке аттап, бір аяғы ... ... ... ол ... қиратып,
шаңырағыңды ортаға түсіремін" деген мағынаны берген.
I жүргізуші: Музыкалық үзіліс, әр топтың дайындаған биін тамашалайық.
Сұрақ: "Айгөйлек" тобының ... ... үйге ... ... ... ... түсіндір. Себебі
қазақта жоқтау айтқанда бүйірін таянып айтқан, жаманат хабар айтқанда атпен
шауып келген.
Сұрақ: "Атамекен" тобының жанкүйерлеріне.
"Қызға – қырық ... тыю, ... жолы ... сөздерінің мағынасын
түсіндір.
Қыз бала болашақ ана. Сондықтан оны сынаған, жаман қылықтан ... ... ... ... ... ... жүргізуші: Келесі сайсымыз "Үй тапсырмасы".
Әр топ өздері алдын ала дайынлаған көріністерін ұсынады.
"Айгөйлек" тобы: "Қазыбек бидің шешендігі".
"Атамекен" тобы: "Төле ... ... ... ... ... ... жан баласын санама" деген ырым сөздердің
мағынасын түсіндір.
Үйге ысқырма, үйге ... ... ... ұғым бар. ... қазақ ұғмыида
жылан-дұшпан. Немесе айдалада ысқыран ... ... ... ... ... ... Көп баланы ата-аналар жан басын санағанды жек ... ... "Көп екен ", ... деп қорыққан.
Сұрақ: "Атамекен" тобы.
"Нанды бір қолыңмен ... Нан ... ... осы ... сөздерінің
мағынасын түсіндір.
Нанды бір қолымен үзу деген ... асты ... ... Ертеде
халқымыздың ұғымында нан уағын тастамай "обол " болады "жеп ... ... " деп ... ... ... болған адамға топырақ салғанда, күректі табаныңмен баспа.
Күректі екінші адамға қолыңмен берме! ... ... ... ескі ... тыйым сөздерінің мағынасын түсіндір. Өлімге ризалық білдірме
дегенді білдіреді. Соңғы қызыметіңді өтеп тұрғанда күшіңді аяма ... ... ... ... ескі ... жөндеу - өлім тілеу деген мағынада.
Сұрақ: "Атамекен" ... ... ... биік ... ... ... ... мағынасын түсіндір.
Бұл сөз басыңды қорлау, өйткені "Дос басқа ... ... ... ... ... ... ... керек. Тізе құшақтау жаман ырым болып
саналған, жалғыз қалудың белгісі.
I жүргізуші: Бәйге ойыны арқылы "Ырым-тыйым" сөздер жарысы.
Әр топтың ... ... екі ... сөзден айтады. Бірінің
айтқанын екіншісі қайталамайды.
Адамды айналма.
Адамға қарай түкірме.
Ата-анаңа қарсы келме.
Аяғынды тұсама, қолынды байлама.
Әлсізге күн ... ... ... ... ... ... ... дәрет сындырма.
Малды теппе, балағаттап боқтама.
Малды құр қол айдама.
Қолынды ... ... ... ... ... ... өрт жақтарынан тымақтарын бір-біріне береді. Кигізеді. Қай топ
бірінші киіп шықса, сол топ жеңеді.
2-ойын. Допты бір-біріне ... ... ... ... ... Ойын ... музыка ойнап
тұрады.
Соңында қазылар алқасы ... ... ... ... ... "Тәрбие басы — тал бесік" атты музыкалы-драмалық қойлым
"Тәрбие басы-тал бесік" ... ... ... ... ... ... ... өтті. Бұл қойылым оқушыларға ата-салтымыздың
ұмыт бола бастаған әдет ғұрпымызды дәріптеу, ... ... ... Сыныптағы 25 оқушыны 5 топқа ... ... ... ... ат ... ... топ: ... бесік жыры, бесік той:
- көрініс
- ... ... топ: ... ... ... ... айту.
Төртінші топ: Тұсау кесу:
- көрініс
- ... ... топ: ... ... мәтелдср
әндер
өлендер.
Тәрбие басы- тал бесік.
(музыкалы- драмалық қойылым).
Мақсаты: Ұлттық, ... ... ... ... ... қасиеттердің өнегелі үлгісі ретінде бойына еркін
сіңіруіне ... ... ... ... ... ... үні ... үйдің керегелері жартылай тігіліп, үй жиһаздарын ... киім ... ... шал, ... ... үй ... айналысып
отырады. Төрт бес бала асық ойынының қызығына түсіп жатады.
Көрнекті жерлерге халқымыздың өсиет сөздерімен, ... ... ... ... Мысалы: "Ұлы бар үйде, қуат бар, қызы ... – шуақ ... «Өз ... өз ... ол ... озбаған", "Бала бауыр
етің", «Бақыттың басы – ... ... нәрі — ... ... ... ал, ... қымбатты, "Баланың білегі ауырса, ананың
жүрегі ауырады", "Перзент ... ... ... ... т.б. ... ... сақнаның бір бөлігінде жекеленген столда отырады. Оркестр
сахнаның бір ... ... ... ... үні шырқап тұрады.
Жүргізуші қыз:
Қуанып жан жүрегім қақ жарылып,
Қәсірет басымдағы қалды арылып.
Ұл көріп, ұлы дүбір той ... соң ... тақ ... ... ... ашар" күйін тартады. Екі ... ... ... Үй ... ... ... жатады).
Жүргізуші жігіт:
Дүниеге нәресте келгенде сүйінші сұрау, ат ерттеп,
жол жүруі ағайын туысқандарды қуанышқа бөлендіру,
болып табылған. Сүйінші беру – ... ... ... ғана ... ... ... білдіру.
Жүргізуші қыз:
Күн келген бейбіт көгінде,
Ғажайып байтақ ... ... ... - бала - ... де.
Бақыты — бала — оның да ,
Бақытым - балам менің де.
"Бал бөбегім" (сөзі ... әні ... ... ... " ... ат қою". Басқа халықтардан ерекшелігі қазақ
аттарынық көптігі — соның әсері болар, азан шақырып ат ... ... туыс ... ... ... ... Ұлаттары
ерекше көп болған, қыз аттары нәзік сұлулыққа көркемделген
аттың өзіне тиіс тәрбиелік мәні бар. Ат ... ... ... кез ... "тіл ... ... ... ерекше. Негізінен, ат қоюдағы тілек – есім адамның
өмірлік серігі, онда жақсылық, денсаулық, байлық сұранады.
(Қуандық, Өмірзақ, Құнанбай, ... ... ... үйде жас ... ат ... тойлап жатады).
Жүргізуші қыз:
Бесіктегі баланың,
Күлгенін көрген бір мұрат.
Алдына ... ... ... бір ... жігіт: "Бесік". Бесіктің қазақ өмірінде алатын орны ерекше.
Көшпелі өмірге ыңғайлы болған. Балаға жайлы орын, тазалығын,
денсаулығын сақтауда маңызы зор.
Жүргізуші қыз: ... той", ... ... ... аса жоғары құрметтеген.
Сол себептен, өсіп, өнсін деген үмітпен, ізгі ... ... ... Бесікті саудаласпай сатып алады.
Ағайын арасында бесікті тегін беру дәстурге айналған.
Баланы бесікке салу ауыл ... ... ... той. Әр түрлі ойындар ойнатылады. Мысалы: ауыл
қариясы ... ... ... бесікке мінеді, сөйтіп, "Қоқанға
барам", "Қоқанға ... " деп ... ... ... салу ... жасалады). "Бесік жыры орындалады. "Бөбек ... (ана ... ... ... ... ... ойламай.
Ажарың жайлы ойламай,
Балалар жайлы ойламай.
Болашақ жаплы ойламай,
Бақытты болу - қайда — ай.
Жүргізуші қыз: "Шілдехана ... - ... ... ... ... тойы бала ... бір жеті өткенде немесе бала
қырқынан шықса соң өткізілетін ... 40 ... ... ... белгілі бір кезең, ежелгі дәстур бойынша
нәресте қырқынан шығарылғанда, халықтың өз ... ... ... ... ал ұл бала отыз ... ... ... береді.
Жүргізуші жігіт :
Ата — апалық - үлкен сын,
Бала өсіру үлкен өнер.
Жақсылардың соңынан,
Жарқын қыз бен ул ерер.
"Сәби болғым ... ... әні ... әні ... қыз: Жаңа ... ... келген жас нәрестенің буыны бекіп,
сүйегі қатая бастаған шақта, ата-ана қуанышының айғағындай
болған шілдехана тойы ... Бұл ... ... ... ... құттықтау айтылып, оның бүкіл тіршілігін
қайғысыз, уайымсыз өткізіп, жақсы өмір кешуіне ... ... жылы ... ... (әр ... ... айтылып,
ойындар ойналып, шілдехана тойы өтіп жатады).
Жүргізуші жігіт:
Жылы сөзге сәби де мәз боп ... ... қарт та мәз боп ... ... бір жылы сөз тауып айт,
Жабықпасын, жарқылдасын жанары.
Жүргізуші қыз: "Тұсау кесу "- баланың қаз тұрып, той-той ... ... ... ... ... кесу ... ... жеңіл,
елгезек адамды таңдайды, себебі, бала да сондай ... ... жүре ... бала ... ала ... тұсау
салынады, оны белгілеген абам кеседі.
(Тұсау кесу рәсімі ... ... ... қаз ... бассаң мәз болам.
Тұсауыңды кесейін,
Өмірге аяқ баса бер,
Асулардан аса бер.
Тәй-тәй, қаз-қаз,
Қадамыңды ... ... ... мен әнін ... С.Медеубеков) әні орындалады.
Халқымыздың әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерін жас ұрпаққа насихаттауға
арналған "Тәрбие басы-тал бесік" атты ... ... ... ... ... ... өзіміз ұстағанымызға да міне 10
жыл толып отыр. Егемендіктің бас ... ... ... де, ... әрең қол ... ... ... қуанышы да бұл күндері ... ... не ... ... қандай болатынын ұғындық.
Адам тәрбиесі – киелі ұғым. Олдік-талдық дегенде араға әлденеше ғасыр
салыл жеткен тәуелсіздік тусында ... ... ... ... туралы болса әңгіме тіпті де бөлек. Біз ендігі жерде ішкенге мәз,
жегенге тоқ, таңды атырып, күнді батырып, тып-тыныш ... ... ... тарихы мен ұлттық салт-дәстүрінің иісі нұрнына да бармайтын
мәңгүрт ... ... мына ... ... ... уық ... босаға болып қадалатын, табалдырық болып көлденең түсетін ... ... ... ... ... жоғары ұрпаққа көңіл аударуымыз
қажет.
Ұрпақты әдептілікке, адалдыққа, ... ... ... ... жұртын, Отанын сүюге тәрбиелеуді салт
пен әдет, дәстур мен сана ... аз ... ... кесір мен
кесапаттан, қатыгездіктен, тоң мойын жалқаулықтан ... ... ... мен ... ... мен ... ... баршылық.
Халқымыздың адамгершілікке толы ... ... ... бойы
"ескіліктің қалдығы" делініп, өмірден шеттетіліп сана мен ... ... ... өзі ... қарттар үйіне өткізген немересін бір көріп,
иіскегісі келіп, зар болып, қасіретті көз ... ... ата мен ... ... тастап кеткен шерменде шарананы көбейтіп аза бойды қаза
тұрғызуда.
Өмір ағысында жас ұрпақ келеңсіздік көп-ақ. Мұның бәрі қазақтың ... ... ... ... ... қазына, аяулы атасы қайтыс
болғанда ат қойып келеген ұрпақ ... ел ... ... ... айтылатын үш мезгіл жоқтауда қаншама бауырмалдық қыз ұзатылардағы
жар-жар, ... мен ... ... ... ... ... ... Республикасындағы құлдырауды қапына келтіруді толық
болар-ау. Ал ... ... ... ... арылып, сананың даңғыл
сарапына жету қиынның қиыны болса керек.
Сіздерге белгілі бұл қиындықты жеңуде ... – ең ... күш. ... ... ... ... ... барлық жұмыс арналарын тиімді,
дәл пайдалану керек-ақ.
Шыр етіп дүниеге келген перште сәбиге адам асыл қасиеттер ана ... ... ... ... әсте асылық айтпаған болар едік. Ал бала
тәрбиесінің ошағы саналатын – мектеп ... бала ... ізгі ... ... де ... роль ... даусыз. Асылы тәрбиенің негізгі
ірге тасы – адамгершілік тәрбиесіне байланысты. Өйткені адам ... ... ... ... орын ... ... - адамгершілік
қасиет. Бұл – аксиома. ... ... ... – адамгершілік, еңбек
тәрбисесі – дейді Мағжан ... Десе ... ... адамгершілік
тәрбиеге баланы сәби шақтан дұрыстап озық түрде баулу қажет.
Заман алға ... ... ... ... ... ... ... қатігездіктер табылып жатыр. Оның себебі жас буынды мектеп
қабырғасында рухани ... ... деп ... ... беру ... ... саналып, рухани тәрбиеге көңіл бөлінбейтінін
жасырудың қажеті жоқ. Нәтижеде данышпан айтқандай, ұрпақ ... ... ... ... – ол ... Кез ... адам мақсатына кіршіксіз таза
рухани дүние арқылы ғана жетеді. Ендеше біз бала бойына ... ... ... сіңіруіміз қажет.
Бүгіндей қоғамның аласапыран шағында иісі адам ... ... ... ... ... маңызды мәселе болмақ. Осыған орай
бүгінгі таңда мектеп оқушыларына имандылық пен адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... "Асыл
мұра", "Бабалар өсиеті", "Қыз бен жігіт", "Заманай", "Достық", "Ата-ана",
«Қайрымдылық», ... ... атты ... мәніне орай топтастырылған
бөлімдер бар. Олардың қай-қайсы болмасын бала ... асыл да, ... ... ... септігін тигізері даусыз. Бізді қоғамда
игілікті шараларды қабылдау мен ... бар да, оның ... ... ... ... жағы ... ... ақиқат айтсақ. Егер біз бір жеңнен қол, бір
жағадан бас шығарып, көп болып жұмыла осы ... өз ... ... ... үлесімізді қосар болсақ, ұлтымыздың жұлдызының жоғары
болуына, еліміздің еңселі де іргелі, ... ел ... ... ... ... ... едік. Осы бағыттарды іске асыруда ... ... мен ақыл ... тағы да ... ауыл белеснділері кішкентай болса
да қаржы тауып, бір-екі топтық бала бақшаларын ашқандары жөн ... ... өзі ... ... ... ертеңгі еліміздің келешегі болып
табылатын жас жеткіншектердің жан жақты дамуына жасаған үлкен көмек ... Олар ... мен ... ... алып қоймай "Қазақстан
Республикасының орта білгілі дамыту ... ... ... ... ... үлес ... ... еді. Біздер
ұстаздар мектепте балабақша мен үйден келген ... ... ... жер мен көктей, балабақшасында тәрбиленген баланы ... ... үйде ... ... ... істе ... тәрбие жұмысында да барлығы бірігіп, әсіресе ата-ана,
ұстаздар және ... ... жас ... ... ... ... болады. Алдағы уақытта да Пестолоций ... ... ...... ... болатынына күмән жоқ.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қ.Оразбекова «Иман және инабат» Алматы, 1993
2. Ә.Табылдмев «Тағылым» Алматы. 1999
3. Абай Құнанбаев. Екінші том. ... ... ... ... даласының жұлдыздары» Алматы. 1995
5. Х.Сүйіншалиев «Қазақ әдебиетінің тарихы» Алматы. 1997
6. Е. Раушанов «Хадистер» Алматы. ... ... ... ... және ... ... 1994
8. Бастауыш мектеп 1998
9. Қ.Л.Маджанов ... ... ... ... ... ... Алматы. 1993

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ізгілік және бақылау5 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы теориялар39 бет
Қазақ телевизиясы: тарих пен тағылым67 бет
Қиын оқушыларды этнопедагогика құралдары арқылы адамгершілікке тәрбиелеудің теориялық негіздері24 бет
Ұлы ғалым Ибн-Теймианің (р.а.) оқушысы Ибн ал-Кайимнің(р.а) кітабы13 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Адамгершiлiк мәдениетi туралы40 бет
Адамгершілік35 бет
Адамгершілік мәдениеті69 бет
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь