Қабілеттілік және оның дамуы

1. Қабілет туралы жалпы түсінік. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .3
2. Қабілеттілік түрлері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5
3. Қабілеттіліктің дамуы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..5
4. Қабілет саласындағы дара айырмашылықтар және оларды қалыптастыру. .. . . .6
5. Пайдаланылған әдебиеттер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..10
Күнделікті ауызекі сөзде "кабілет " деген атауды жиі қолданамыз. Мәселен, мүғалім оқушысына мінездеме бере отырып, осы баланың математика пәніне кабілеті күшті екенін айтады. Мектепте оқушыларға түрлі қоғамдық жұмыстар жүктелгенде де олардьщ кейбіреулерінің ұйымдастырғыштық, екіншісінің — музыкалық, үшіншісінің - суретшілік қабілеті еске алынып, бұған ерекше мән беріліп отырылады. Бұл мысалдар әр адамның әрекеті бір түріне жарамдылығын көрсететін дара ерскшелігі болатынын байқатады. Мұндай ерекшеліктер іс-әрекетті орындау үстінде, әсіресе, оның нәтижесінен жақсы көрініп отырады. Мәселен, біреу қолына алған ісін бұрқыратьп тез бітіріп тастайды және оны өте нәтижелі етіп шығарады. Ал екінші біреу өте баяу кимылдап әрі істі сапасыз етіп орындайды. Бұл мысалда да бірінші адамның іске қабілсттілігі екінщіге қарағанда әлдеқайда жоғары екендігі көрініп тұр.
1.Алдамұратов Ә., Мұқанов М. Психология пәнінен лабораториялықпрактикалықсабақгар. Біріішп бөлім. -Алматы,
456
1978, Екінпп бөлім, -Алматы, 1979.
Гоноболин Ф.Н. Психологая /педучилищелерге арналған окуқұралы/. -Алматы, Мектеп, 1976.
Жарықбаев Қ. Психология /пединститут студенттері мен педучилище оқушылары үшін. -Алматы,/К^з.оку пед.бас, 1962.
Жарықбаев Қ., Әбдірахманов Ә. Психология терминдерінің орысша-казақша сөздігі. -Алматы, Мектеп, 1976.
Жарықбаев Қ. К^ізақ психологиясынын тарихы. -Алматы, Кдзақстан, 1996
Жарықбаев Қ. Жантану негіздері. -Алматы, 2002.
Жарықбаев Қ. Үстаздык еткен жалықпас/ психология очерктері/ -Алматы, Мектеп, 1986.
Жалпы психологая. В.В.Богословский т.б. редакциясымен. -Алматы, Мектеп, 1980.
Жас жоне педагогикалық психология /оқу қүралы. А.В.Петровскийдіңредакциясымен. -Алматы, Мектеп, 1986.
        
        Жоспар
1. Қабілет туралы жалпы түсінік. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . .. . ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... дара айырмашылықтар және оларды қалыптастыру. .. .
. ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... " ... атауды жиі қолданамыз.
Мәселен, мүғалім оқушысына мінездеме бере ... осы ... ... ... күшті екенін айтады. Мектепте оқушыларға түрлі қоғамдық
жұмыстар ... де ... ... ...... ... - суретшілік қабілеті еске алынып,
бұған ерекше мән беріліп отырылады. Бұл мысалдар әр ... ... ... жарамдылығын көрсететін дара ерскшелігі болатынын байқатады. Мұндай
ерекшеліктер іс-әрекетті орындау үстінде, әсіресе, оның ... ... ... ... ... ... алған ісін бұрқыратьп тез бітіріп
тастайды және оны өте нәтижелі етіп ... Ал ... ... өте ... әрі істі ... етіп орындайды. Бұл мысалда да бірінші ... ... ... ... әлдеқайда жоғары екендігі көрініп
тұр.
Қандай да ... ... ... қабілеті жоқ адам болмайды. Ол
біреуде күшті, біреуде шамалы болып келуі мүмкін. ... мен ... ... ... тең емес екенін дәлелдейді.
Қабілеттіліктің өлшемі - ... бір ... ... ... ... ... іс-әрекетінің белгілі бір түріне, өнер
саласының біріне ... ... ... алады. Белгілі бір істі үздік
орындауға мүмкіндік ... ... әр ... жеке ... ... ... ... ажырата алу, колдың икемділігі т.б.) қиысып келуін,
яғни адам қасиеттерінің синтезін кабілет деп ... ... оны ... ... қызмет саласында және әрекетке
үйрену үстінде ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің, икемділік
пен дағдының болуына байланысты болады. ... ... ... ... ... үшін техникалық конструкциялардың құылысын жақсы
білуі, оны тәжірибе жүзінде пайдалана алуы қажет. ... ... ... ... ... көбейе түссе, оның кабілеті де ойдағьдай дамып
отырады. Мәселсн, кейбір мұғалімдер өз ... ... ол ... ... ... да)
үлгеріміне көңілі онша тола коймайды. Ол өз оқушысының бар мүмкіндігімен
жұмыс істемейтіндігін айта ... егер ол ... бар ... ... ... да гөрі ... оқи алар еді-ау деп кынжылады. Бұл жерде ... ... іс ... ... тез ... ... ... бойын жөнді ұсына алмағандықтан, қабілетін ... ... ... ... ... тәрбие процесінде қабілет, білім, дағды, ептілік сияқты
психологиялық ... өз ... ... ...... қателерге ұшырауы да мүмкін. Мұны дәлелдейтін мысалдар көп.
Сурет академиясына оқуға ... ... ... ... ерте
көрінгенмен де, сурет салуға қажетті дағды мен білімі болмаған. Сондыктан
да ол ... ... ... ... Суриковтың сурет
өнеріне тиісті білімі мен ... ... ... оның ... көре ... ... қате ... Кейін ал өзінің зор
қабілетінің арқасьнда сурет өнеріне қажетті білім мен ... ... ... меңгереді де, ... ... ... ... Бұл ... ... ... пікірлері жаңсақ ... Бұл ... ... ... білімі мен икемділігі,
дағдыларды тез меңгеруге жағдай ... ... ... ... ... ... ... санасып отырудың қажеттілігіне
мұғалімдердің зер салуын керек етеді.
Қабілет негізінен үшке бөлінеді. Оның құрылысы төмендегі ... ... ... жеке ... ... кез-
келген адамнан табылатын қабілет жалпы қабілет деп ... ... мен ... ... еске тез ... алу, ... ... зеректік пен тапқырлық т.б. осы секілді ақыл-ой әрекетінде
көрінетін өзгешеліктер жалпы қабілет ... ... жеке ... ғана ... оның ... ... ... кабілетті арнаулы кабілет деп атайды. Бұған суретшінің,
музыканттың, акітердің, спортшының, ... ... ... болады. Соңғы кездері кейбір зерттеушілер қабілеттің
үшінші түрі деп ... іске ... ... жүр. ... ... ... қабілеттерді
жатқызады. Қабілеттердің осы түрлері іс-әрекеттің басты ... ... ... орайлас бөлінеді.
Адам кабілетінің дамуы қоғамдық прогреске, оның әлеуметтік сипатына
ғылыми-техникалық прогресс байланысты ... ... ... ... келе ... ... ... сан алуан салаларының дамуына
буржуазия қоғамы кең өріс беріп отырды, өйткені қауырт дамып келе ... ... ... ... жаңа ... ... ... ете бастады.
Мұның өзі білімді адамдардың көбейе түсуіне ... ... ... ... ... қабілетті, аса дарыңды адамдар көп болды, өйткені бұл
қоғамның қажетінен туған ... еді. Ф. ... ... ... ... ... сол дәуірді: "Күшті ой - ... ... ... сан ... ғылымдығы жағынан алыптарды керек еткен және сондай
алыптарды туғызған заман болды. Ол кезде алысқа ... ... ... ... ... бірнеше саласында жарқырап көзге түспеген
бірде-бір ірі адам болған жоқ ... еді. ... да ... ұлы ... қана қойған жоқ, сонымен қатар, ұлы математик, ... және ... ... сан- алуан тарауларында табылған маңызды жаңалықтар ... ... ... ... гравер, скульптор, архитектор болды, оның
үстіне өзіндік кейбір идеялары бар фортификация системасын ойлап тапты. ... көп ... ... ... ... Монталамбер және фортификация
жайындағы ең жаңа неміс ілімі қайтадан көтеріп кетті. Макиавелли мемлекет
қайраткері, ... ақын ... оның ... жаңа ... ... ... ... әскери жазушы болды. Ол замандағы геройлар кісінің ... ... ... туғызатын, олардың ізбасарларының бойынан ықпалы
бізге сондай жиі байқалып жүрген еңбек бөлінісінің құлдары бола ... Ф. ... ... ... Орта ... ... ... (дұрысы
Қайта өрлеу. Қ. Ж.) XX ғасырдың бас кезінде ... ... да ... ... Осы ... тарихи аренаға жан-жақты кабілетті адамдар Ш.Қүдайбердиев,
А.Байтүрсынов, ... ... ... М.Шоқаев,
М.Жұмабаев, т. б. шыққандары белгілі.
Адам қабілеттерінің жан-жақты жетілуі еңбектің ескі бөлінісін, яғни ... мен дене ... ... бөлінуін, сөйтіп адамның белгілі бір кәсіби
немесе мамандыққа таңылып қоюын бірте-бірте жоюды көздейді.
Әрине, бұдан ... ... ... ... ... ... мағына
тумайды. Еңбектің сан алуан түрлерінің ... ... дене ... ... күшінің де дамуына себепші болады, адамның білімі, ... ... ... ... ... дамыған тәжірибе мен білім икемі дұрыс
үштасқанда ғана ғылым, техника, әдебиетпен өнер саласында ... ... ... ... ... оның ойдағыдай өрістей түсуіне кең мүмкіндіктер
жасалады.
Қабілет саласындағы дара ... және ... ... ... бар, ... ... шабатын" дегендей адамдардың қабілет
саласындағы дара ... да сан ... ... келеді. Мәселен, біреу
іске күшті жігермен, қатты мейірімен кіріседі. Мұндай адам ... ... ... Енді ... керісінше, сол істі әрі баяу, сапасын төмен ... ... ... бірі — ... екіншілері
байқағыштығымен, үшіншілері материалды еске ... ... ... Бұл ... ... ... бір ... басында да тоғыса береді.
Қандай болмасын әрекетті сапалы етіп орындау үшін қабілеттің бір ... ... ... Бір ... өзін ... үшін ... бірнеше
қабілеттің жиынтығы керек болады. Мәселен, мұғалімге ... ... ... ... ... белсеңділігімен
қатар, сөйлеу шеберлігі, зейін қойғыштық т. б. қажет болады.
Адам қабілетін аз, көп деп сан ... ... ... ... өйткені алғашқы кезде түрлі себептермен көріне алмаған қабілеттің
оның ... ... ... де ... ... Жас ... ... олақ адамдардың
есейе келе ірі ақын, жазушы болғандары; көрген нәрсесін есінде жөнді ... ... ... ... суретші болып шыққандары да бар.
Мәселен, ескі заманның аса ... ... ... ... бала ... ... бола ... да өзін ерекше жаттықтырудың арқасында кабілетінің
кемістігін жойып, атышулы шешен ... ... ие ... Зор ... арасында да қабілеттері өте кеш дамыған адамдар аз емес. Мәселен,
В.Скатт бірінші романын 43 жасында, орыс ... ... ... ... ... ... 40 ... сауатын ашып, 73 жасында ғылым докторы болған
ғалым Е.К.Гусеваның өмірі де осы айтылғанға жақсы дәлел. Осы ... ... да ... ... оның лаулап жануына жағдай тумаған.
Көздегеніне жетемін ... ... ... ... молдығы -
осы адамдардың қай-қайсысына да тән қасиеттер. Адам психикасының басты бір
ерекшелігі: бір ... ... ... бір қасиетпен толтыра, яғни адамның
өзінде жетіспеген бірер қабілетті басқа қабілеттермен алмастыра алатыңдығы.
Өткен тараулардың ... орыс ... ... ... жайлы сөз
болды. Сол кісінің құлағы естіп, көзі көрмесе де ... ... ... зор ... ие болғандығы осы айтылғанға айқын
дәлел. Сөйтіп, адамның белгілі бір әрекетпен шұғылдануына оның ... және ... ... ... ... ол ... ... еңбек
сүйгіш адам болса, жеке бір ... ... оның ... орындауына бөгет бола алмайды. Қабілеттіліктің даму шегі жоқ.
И.П.Павловтың, жүйке ... ... ... ... (бұл жөнінде
темперамент туралы тарауда толық айтылды) ... ... ... де ... орын ... Ми қабығында жасалатын уақытша
байланыстар жүйесінің пайда болу ... мен ... ... ... ... ал ... ... белгілі бір түрін нәтижслі
етіп орындауда осылардың елеулі рөл атқаратындығы күнбе-күнгі ... ... ... ... әр қилы ... ... ... жүйелерінің
ерекшеліктеріне де байланысты. Нерв әрекетінің жеке көріністерінде сигнал
жүйелерінің бір-бірінсн басым ... ... ... тән нерв қызметінің
үш түрлі типі болады деп тұжырымдады. Егер адамның жүйке әрекетінде бірінші
сигнал жүйесінің ... ... ... оны ... тап", ал ... ... ... басым болса, "ойшыл тап" деп атауды ұйғарды. "Суретші тап"
қабылдау мен ... ... және ... (мұндай типке сурстшілер
мен музыканттар кіреді), киялдың байлығымсн сипатталса, "ойшыл ... ... ... ... ... ... көрінеді. И.П.Павлов сигнал жүйелерінің типтік ерекшеліктсрі
психикалық ... ... ... ... және олар ... бір-
біріне ауысып, өзгеріп отырады, осы типтердің кез-келгенінің ... ... ... ... ... ... ... мүкшім оқушылардьң оқуға ынтасы тәрбиелеу арқылы
олардың қабілеттерінің дамуына кең жол ашады. Мұғалім алғашқы ... ... ... мен ... оның ... нс ... кслетіндігін, оқу
мен еңбекке үқьптылығы қандай ... ... ... оқу ... осы
негізге орайластыра жүргізгені дүрыс.
Кейбір мұғалімдср баланың қабілеттілігін оньң оқу ... ... ... ғана ... Бұл ... де мұғалімнің аса
сезімталдығы қажет, ... нерв ... тума ... ... баяу ... мен ... болып кслстін балалар да
аз емес. Осындай баяу ойланып жауап беретін ... ... ... ... бұл педагогикалық тұрғыдан өрескел қате болып есептеледі.
Бала қабілетін тәрбиелеу үшін жүргізілетін жұмыстардың ... ... сан ... Бұларды нақты жағдайларға байланысты (оқушылардың жас,
дара ерекшеліктері, тұрған жері, отбасы жағдайы, т.б.) жүргізе білу ... жеке ... ісі. ... ... ... ... бірі — ... оқу әрекетін тартымды, мазмұнды, қызғылықты
етіп ұйымдастыру, әсіресе, ... ... ... ... көре ... қатар, оларды барынша көтермелеп, белсенділігін
үнемі арттырып отырған жөн. Мәселен, ... ... ... ... ... қойып, қосымша тапсырмалар беретін болса, "орташа" қабілеті
бар балаларды да ... тыс ... ... Кей ... ... ... ... жеткілікті болғанымсн, мұғалімнің
назарынан тыс қалып қояды да, ол ... ... ... кете береді.
Сондықтан да оқушының келешегіне зор үмітпен қарау ... ... ... ... ... ... да ... тиіс. Бұл
үшін ол оқушыларға қоғамдық тапсырма берсді, оның ... ... ... ... ... үқыптылығын қадағалап, оның
кабілетінің дами ... ... ... ... ... ... ... мектептегі қоғамдық ұйымдардың жұмысы, еңбек, дене
шынықтыру, айтыс, диспут, ән-күй ... ... ... ... ... Ә., ... М. Психология ... ... ... ... Екінпп бөлім, -Алматы, 1979.
Гоноболин Ф.Н. Психологая /педучилищелерге арналған окуқұралы/. -Алматы,
Мектеп, 1976.
Жарықбаев Қ. Психология /пединститут ... мен ... ... -Алматы,/К^з.оку пед.бас, 1962.
Жарықбаев Қ., Әбдірахманов Ә. Психология терминдерінің орысша-казақша
сөздігі. -Алматы, ... ... Қ. ... ... ... -Алматы, Кдзақстан, 1996
Жарықбаев Қ. Жантану негіздері. -Алматы, 2002.
Жарықбаев Қ. Үстаздык еткен жалықпас/ психология очерктері/ ... ... ... ... т.б. ... ... ... жоне педагогикалық ... /оқу ... ... ... 1986.
Корнилов К.Н. Психология /педучилищеге арналған окулық / -Алматы, Кдз.
Мем.пед.бас, 1948.
ҚазақСовет ... 1-12 ... ... ... Үлттық энциклопедия 1-6 томдар. -Алматы, (2000-2002).
Люблинская А.А. Мұғалімге бастауыш мектеп оқушысының психологиясыжөнінде. -
Алматы, Мектеп, 1981.
Мүканов М.М. ... және ... ... ... ... М. Жас және педагогикалық психология. —Алматы, 1982.
Мухина В. С. ... ... ... ... ... ... ... Б. М. Психология /орта мектепке ... ... ... ... және психологая (түсіндірме сөздік). -Алматы, Мекгеп, 2002.
-----------------------
Қоршаған ортамен белсенді қарым-қатынас
Оқыту мен тәрбие
ҚАБІЛЕТ
жалпы
арнаулы
практикалық
талап
дарындылық
данышпандыл
даму деңгейі
бағыттылығы

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім беру экономиканың бәсекеге қабілеттілік факторы ретінде75 бет
Баспа ісіндегі бәсекеге қабілеттілікті арттыру жолдары43 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және оның бәсекеге қабілеттілік жағдайындағы ролі31 бет
Бәсеке қабілеттілікті арттыруда сервистік қызметтің мәні38 бет
Мұнай-газ саласындағы бәсеке қабілеттіліктің теориялық аспектілері27 бет
Мұнай-газ саласының бәсеке қабілеттілік жағдайын арттыру жолдары, мәселелері және дамыту болашағы7 бет
Несие қабілеттілікке әсер ететін факторлар11 бет
Стратегия және бәсекеге қабілеттілік10 бет
Эмпатиялық қабілеттіліктерді өзіндік бағалау22 бет
Қабілеттілікті қалыптастыру30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь