А. Н. Леонтьевтің іс-әрекет теориясы

Қарастырылатын мәселеде іс-әрекет категориясы негізгі категорияның бірі болып табылады. Оның контексінде оқулықта келесідей түсіндіріледі: оқытушы (педагог) және оқытылушы (оқушы) педагогикалық және оқу іс-әрекетінің субъекттер ретінде, оқу материалын меңгеру оқу іс-әрекеті ретінде және т.б. Осыған байланысты іс-әрекеттің жалпы теориясының негізгі ережелерін біраз толығырақ қарастыру қажет, ол философия (Гегель, Фейербах, Маркс) және жалпы психологияда (М.Я. Басов, С.Л. Рубинштейн, А.Н. Леонтьев) тұжырымдалған.
1. Смирнов С.Д. Педагогика и психология высшего образования: от деятельности к личности. М., 1995.
2. Жақыпов С.М. Жалпы психология негіздері.-Алматы,2008
3. А. Темірбеков, С. Балаубаев. Психология. – А., 1996.
4. Намазбаева Ж.И. Психология. Алматы, 2005
        
        Іс-әрекеттің жалпы сипаты. Қарастырылатын мәселеде іс-әрекет категориясы негізгі категорияның бірі болып табылады. Оның контексінде оқулықта келесідей түсіндіріледі: оқытушы (педагог) және ... ... ... және оқу ... ... ретінде, оқу материалын меңгеру оқу іс-әрекеті ретінде және т.б. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... толығырақ қарастыру қажет, ол философия (Гегель, Фейербах, Маркс) және жалпы психологияда (М.Я. Басов, С.Л. Рубинштейн, А.Н. Леонтьев) тұжырымдалған. 
Іс-әрекеттік ... ... ұғым ... ... ойға XVIII ғ. И. Кант енгізді, алайда ХІХ ғ. ... Г. ... Л. ... ... ... К. Маркстың осы жұмыстарды талдауынан бастап (мысалы, ) іс-әрекетке категория ... ... ... ... берілген болатын. Ол қазір де осы категорияны психологиялық түсіндірудің әдіснамалық ... ... ... ... ... ... ... әлі нашар игерілгеніне назар аудару қажет. . Іс-әрекетті диалектикалық-материалдық түсінуде (оның басқаша түсіндірмелері болса да, мысалы субъектік және объективтік ... ең ... оның ... ... іс-әрекеттегі пәндік пен және сезімдіктің біртұтастығы мойындалады. Мұндай түсінуде іс-әәрекетті белгілі бір адам жасайды - ... ... ... ... немесе белгілі бір адамдар қауымы. Іс-әрекет субъектінің болуы, болуы бұл құбылысты психологиялық тұрғыдан түсіндіру үшін өте ... Адам ... ... ретінде жоспарлайды, ұйымдастырады, бағыттайды, оған түзетулер жасайды. Сол мезгілдің өзінде іс-әрекеттің өзі адамды субъект, тұлға ... ... ... пен оның іс-әрекетінің байланысын осылайша түсіну С.Л. Рубинштейн бойынша, сана мен іс-әрекеттің біртұтастығы принципін айқындайды. Іс-әрекеттің ... (В.И. ... А.В. ... ... ... феноменінің ортақ контексінде) оның негізгі сипаттамасының бірі ретінде ... (С.Л. ... К.А. ... А.В. ... В.А. ... В.В. ... және т.б.). А.Г. ... анықтамасы бойынша
Іс-әрекеттің философиялық тұжырымдамасында оның екі жағы қарастырылады: және , ол адамның заттық іс-әрекетінің әртүрлі жақтарының қарама-қайшылығын, ... мен ... ... білдіреді. Заттандыру барысында адамның қабілеттері затқа ауысып, соған айналады. Осының арқасында К. Маркс бойынша, зат әлеуметтік, мәдени ... ... ... ... ... күші ... қабілеттілгі және т.б.) заттанып объектке, мәдениет құбылысына айналады. Содан соң, ары қарайғы іс-әрекетте олардың заттансыздырылуы ... ... ... ... мен ... яғни мәндік күштері ашылып, оларды заттардан, құбылыстардан, берілген жағдайда - әрекеттің өзінің ... ... ... ... ... ... ... негізінен болашақта заттандыруға арналған. Еңбектік өндірістік әрекет көбінесе заттандырумен сипатталады (оған дейінгі болған заттансыздыру арқылы). Аз ... екі ... ... іс-әрекеті арқылы анықталатын қоғамдық-коммуникативтік іс-әрекет заттандыру мен заттансыздыру қарым-қатынасының ішкі бірлігін жүзеге асырады. Мысалы, қоғамдық-коммуникативтік іс-әрекетті жүзеге асырудың ауызша қарым-қатынаста ... - ... оны ... үшін ... ... ... ... ал тыңдау процесінде заттансыздыру, осы мағынаны, соңында оны заттандыру үшін мәтіннің мағыналық мазмұнын ашу жүзеге асырылады.
Бұл ... осы ... ... ... ... ... ... өте маңызды. Коммуникация - субъекттің қоршаған ортамен заттандыру және заттансыздыру ... ... ... ... процестерде ақпарат материалды тасушылар болып ақпарат беруші жүйенің заттанған әрекеті ретіндегі белгілі заттық-таңбалық жүйелер бола алады (К.К. Платонов, Н.М. ... егер ... ... коды ... ... оның ... ... процесінде ақпарат қайтадан жаңарады (жаңғыртылады). Заттану және заттансыздыру ... мәні мен ... ... ... адам іс-әрекетін талдау үшін өте маңызды.
Осы категорияның біз келтіріп отырған түсініктемеміз А.Н. Леонтьевтің әрекет теориясына және осы категорияның генезисін, ... мен ... ... ... А.Н. Леонтьевтің қарастырған психиканы дамыту тұжырымдамасында категориясы маңызды орын алады және адам белсенділігінің мәнін анықтаудың негізінде жатыр (М.Я. Басов, А.Н. ... С.Л. ... ... - ... ... дүниемен белсенді мақсатты бағытталған өзара әркеттесу формасы (басқа адамдарды да қоса), ол осы өзара әрекеттесуді туғызған қажеттіліктерге жауап ... ... бір ... , болғанда (С.Л. Рубинштейн). Қажеттілік бұл алғышарт, іс-әрекеттің энергетикалық көзі. Алайда, қажеттілік өз бетінше әрекетті анықтамайды - оны ... не ... ... ... яғни, оның заты. Мысалы, композитордың іс-әрекеті музыкалық шығарма құруға ... ... пен ... ... - өңдеп жатқан бұйымға қажетті пішін, сипат беру, педагогтың ... - ... ... ... ... мәліметтерді меңгеруін ұйымдастыру және т.б. Оқушының іс-әрекеті осы тәжірибені меңгеруге бағытталған. Басқа сөзбен айтқанда, ... оны ... ... не ... бағытталғанын, яғни оның затын анықтайды. Іс-әрекеттің заттылығы оның негізгі сипаттамасының бірі болып табылады. Іс-әрекет ... ... оның ... ажыратылып, аталады, мысалы педагогикалық, конструкторлық және т.б. Зат - іс-әрекеттің психологиялық (заттылық) мазмұнының негізгі элементтерінің бірі, оған одан ... ... ... ... өнім мен нәтиже кіреді. Іс-әрекеттің психологиялық мазмұны мен құрылымы жөнінде толығырақ оқу және педагогикалық қызметтің мысалында ... ... ... сипатының бірі оның түрткісі болып табылады, оны қарастырғанда ең алдымен, әрекеттің бастапқы сәті, яғни оның алғышарты - өзін затта ... ... ... ... . . Бұл ... егер, қажеттілік мысалы, танымдық, өзін баурап алатын кітап мазмұнында сияқты затта , онда бұл өзін ... ... ... ... әрекеттің ішкі түрткісі болады. Ішкі түрткі іс-әрекеттің құрылымының өзіне кіреді. Бұл жерде бұл анықтаманы С.Л. Рубинштейннің іс-әрекет ... ... ... ... . Бұл ... ... факторы маңызды, ол қажеттілік пен заттың ... ... ... ... ... ол ... қажеттілік ретінде болмауы да мүмкін.
Л.И. Божович бойынша, іс-әрекет ішкі түрткілермен қатар сыртқы- кең әлеуметтік немесе жеке ... де ... ... ... бір ... ... ... өзінің жеке өсуі, парызы және т.б. - бұлар оқушының оқу әрекетінің өзіне қатысты сыртқы түрткілері болуы ... Олар тек ғана ... ... ... Алайда, жалпы алғанда қоғамдық мінез-құлықтың мықты қозғаушы күші бола отырып, бұл сыртқы түрткілер оқушының оқу материалын меңгеруге бағытталған оқу ... ... ... ... ете ... Олар оқушының оқу міндетін қабылдауын анықтамайды. Бұл процеске ішкі, танымдық түрткілер кіргізілуі тиіс. ... ... ... ... ... деп А.Н. Леонтьев атап өткен. Оқушы сабақты орындайды, себебі ол бұның мектеп талабы екенін ... ... ... ол оның ... ... ... Ол енді үй ... бірнеше рет қайта орындап, тазарақ жазады. Осының бәрін ол ата-анасына баға ... ... ... оларды қуантқысы келетінімен түсіндіреді. Ең ақырында, ол тапсырманы шешудің қызығырақ жолын тапқандығынан қайта ... ... ... Бұл - жоғары, нағыз, ішкі, процеске бағытталған нақты әрекеттегі танымдық мотивтің ... Оған ... А.Н. ... соң ... деп . ... ... ... оның үнемі заттылы және түрткіні екенін білдіреді - белсенді, мақсатты бағытталған процесс ретінде заттылы ... ... ... болмайды. Егер іс-әрекет пәні оның не нәрсеге бағытталғаны болса, онда түрткінің анықтамасы - осы іс-әрекеттің не үшін ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін анықтаушы сипаттамасы оның мақсат қоюшылығы мен мақсатты бағытталуы болып ... ... ... ... ... оған кіретін әрекеттер оның біртұтастандыру және бағыттаушы басы болады. Жалпы әдіснамалық тұрғыдан мақсат әрекет ... ... ... ала біліп қою және оның белгілі құралдар көмегі арқылы жүзеге асырылуын сипаттайды.
А.Н. Леонтьев бойынша, психологиялық жағынан мақсат ... ... ... себебі . Осылайша, іс-әрекеттің мақсаты оның мотивтерімен де ... ... Бұл ... адам ... оның ... ... қатысы ретінде пайда болады. Алайда, бұл қатысты қарастырмас бұрын іс-әрекеттің тағы бір сипаттамасын атап ... - ол ... сана ... ұғыну. Өзіндік сана сезіммен ұғыну іс-әрекет субъектіне (өзін ұғыну, рефлексия) немесе іс-әрекеттің мазмұнына, ... де ... бола ... ... ... мазмұнын ұғынуға қатысты А.Н. Леонтьев санадағы ұғымы мен ... ... ... ... осы ... ... ... атап айтқанда, оқу қызметінде, субъекттің мақсатты белсенділігінің пәні болып табылатын мазмұн ғана актуалды ұғынылады, яғни ... ... ... ішкі және сыртқы әсердің тікелей мақсатының құрылымдық орынын алады. Іс-әрекеттің өзін-өзі ұғынуының ... ... ... оқу ... ... үшін өте ... Мысалы, төменгі сынып оқушылары өзінің даму деңгейі бойынша оқу ... ... ... өз ... ... деп ... ... баға бере алмайды. Сол себепті, мұғалімнің міндетінің бірі - ... ... ... ... ... үшін жағдай жасау.
Іс-әрекетте оның ішкі құрылымын, немесе құрылысын ажыратады, онда қимыл ... ... оның ... ал операциялар - іс-әрекетті жүзеге асыру әдісінің мәні. Қимыл - ... ... ... ... ... әрекет бола алады, және керісінше операцияға айнала ... А.Н. ... ... қимыл дегеніміз түрткісі (мотиві) оның пәнімен сай келмейтін, (яғни, оның неге бағытталғанымен) процесс, ол өзінің енгізілген ... ... ... кітап оқуы сияқты кеңінен таралған мысалында, А.Н. Леонтьев әрекет пен ... ... ... ... ... егер ... ... өзінің қажеттілігін қанағаттандыру, жаңа бір нәрсе білу, кітапта не жөнінде айтылғанды ... ... үшін ... онда ... ... осы ... жоғарыда келтірілген мағынасында әрекет деп атауға болады. Ол кітаптың мазмұнына бағытталған. Дәл сол ... өзі ... ... түрткі болды, ол осы әрекеттің ішкі мотиві, түрткісі болды. Оқушының назарын осы әрекеттен ... ... ол кері ... ... кешіреді, ол әрекетін ренішпен тоқтатады. Ал оқушы кітапты тек емтихан тапсыру үшін ғана оқыса, онда ... ... Бұл ... осы ... пәні - ... ... ... мен оның түрткісі - бір-біріне ... ... Сол ... ... процесс тек қимылдар жиынтығы ретінде ғана сипатталына алынады. Егер оқушыны осындай оқудан айырса, ол әдетте, жеңілдеп ... бұл да ... орын ... ... ... ...
Бұл жағдайда оқушы кітап оқуды емтиханға дайындалу үшін ... деп ... ... онда ... ... оқу ... ... табылады. Өйткені, ол өздігінен не нәрсеге бағытталғаны оның түрткісі болып табылмайды. Оқушыны кітап оқытатын бұл емес, ... ... ... деп А.Н. ... атап ... ... ... мақсаты (оның пәні), мысалы оқушының мұғалімнің сұрағына мазмұнды ... ... ... ... ... ойын бөліскісі келген қажеттілігімен сәйкес болған жағдайда (ал мұғалім бұл қажеттілікті қанағаттандыра алса), онда жауаптың осындай әрекеті толығымен ашылған тұлғалық-маңызды, ... ой ... ... ... Бұл осы ... ... барысында және нақты мысалда оқудың коммуникативтік әрекетін қалыптастырудың нақты мысалында ең жақсы алғышарты ... ... ... ... ... А.Н. ... адам әрбір әрекеттің орындалуына белгілі бір мағынаны ... ... ... береді және оны әрекет мотивімен байланыстырады. . Сонымен бірге әрекет, ал оқыту процесінде саналы түрде орындалатын операция болуы ... ... ... ... орындалатын операция , ол ол осындай түрге оның өзінен пайда болады. Мысалы, оқушылардың саналы түрде шет тіліндегі ... ... ... ... әрекеті бұл сөздің сөз құрамына, сөйлем құрамына кіргенде операцияға айналады. Операция Н.А. Бернштейн бойынша, фондық автоматизм деңгейіне ... ... ... ... ... сөйлемнің айтылу әрекетін орындаудың әдісіне айналады. Осы схеманы түсіндіріп, ... ... ... В.П. ... мен В.М. ... ... - қол ... тиіс нәтиже туралы елеске тәуелді процесс, яғни саналы мақсатқа ... ... (А.Н. ... ... ... аспекттен басқа, әрекеттің операционалды аспекті де бар, ол ... өзі ... ... ... ... функционалды маңызды, қасиеттерімен анықталады. Функционалды маңызды қасиеттер ұғымы шындықтың ... мен ... ... қамтиды. Сол себепті авторлар әрекет функционалды құрылымының схемасын оған ұғымынан ұсақ ұғым, атап айтқанда - функционалды блокты ... одан да ... ... ... ... ... барлығы бір жағынан, категориясының субъекттілігі, заттылығы, мақсатты бағыттануы, негіздемеленуі, саналы түрде ұғынылуы сияқты сипаттамаларымен мағыналық сыйымдылығына ерекше көңіл аударылса, ... ... оның ... ... ... ... әдістері, өнімі, нәтижесі) компоненттерінің арқасында оның үлкен функционалды түсіндіруші күші мен әрекет пен ... ... ... ... ... ... аударылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
* Смирнов С.Д. Педагогика и психология высшего образования: от деятельности к ... М., 1995.
* ... С.М. ... ... ... А. Темірбеков, С. Балаубаев. Психология. - А., 1996.
* Намазбаева Ж.И. ... ... 2005

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Леонтьев – тарихы, теориясы, экономика моделі13 бет
Адамның есі мнемикалық процесс пен әрекет жүйесі ретінде9 бет
Ойын технологиясын химия пәнін оқытуда қолдану6 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы мектеп пен университет арасындағы сабақтастықтың ғылыми-педагогикалық негіздері60 бет
Экономикалық өсу8 бет
Өзіндік сананың қалыптасуы мен құқықтық жауапкершілігі7 бет
"а.н. леонтьев, а.а.смирнов,п.и. зенченконың жұмысындағы ырықсыз және ырықты есте қалдырудың арақатынасы"4 бет
Леонард Эйлер циклы14 бет
Леонтьев моделі7 бет
Мотивацияны бихевиоризмде,психоанализде,гештальтпсихологияда,гуманистік психологияда қарастырылуы және мотивацияның отандық теориясы(А.Н. Леонтьев,Д.Н.Узнадзе және оның мектебі)11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь