Қазақтың ұлттық дүниетаным ерекшелігі

І. КІРІСПЕ
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Казақ халқының дүниетанымында алғашқы философиялық, діни және мифологиялық түсініктердің қалыптасуы.
2. Көне түрік жәдігерлеріндегі алғы философиялық ойлар.
3. Қазақ халқының дүниетанымының ерекшеліктері.
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
Осыдан мыңдаған жылдар бұрын өмір сүрген белгісіз түрік бабамыз алдындағы жатқан дүниеге таңғалып, сол жөнінде алғаш рет ойланып, ондағы адамның орны қандай екен деген сұрақты өз алдына қойған кезде, сол сәтте отандық философия бұлағының көзі ашылды деп айтуға да болады. Әрбір халық өз тілінің негізінде өзіне тән дүниесезім мен дүниетанымын қалыптастырады. Олай болса, жер бетінде өз тілінің негізінде қанша халық өмір сүріп жатса, соншалықты дүниетаным, философия болады.
Әлемде әрбір халықтың өзіндік философиялық ойлауы, алғашқы дүние жөніндегі көзқарастары қалыптасып келген. Осыдан сұрақ туындайды: қазақ философиялық ой-өрістің шеңберінде қалыптасқан қандай рухани құндылықтарды халқымыз мақтан етіп, басқа халықтарға ұсына алады? Осы сұрақ бізді отандық философияның өзіне тән ерекшеліктерін іздеп табуға ұмтылдырады.
Менің бұл семестрлік жұмысты жазғандағы мақсатым:
- қазақтың дүниетанымының тарихи ерекшеліктерін айқындау.
Міндетім:
- деректерге сүйене отырып, қазақ халқының философиясының өзіне тән элементтерін, мифологиялық түсініктерін ашып көрсету;
- көне түрік жазбаларындағы дүниетанымдық ойларды айқындау және философиялық ойлаудың қалыптасуындағы қазақ ойшылдарының ықпалын атап өту.
1. Философия тарихы: Оқулық. / Ж.Алтай, А.Қасабек, Қ.Мұхамбетәли.
– Алматы: «Жеті жарғы», 1999. – 288 бет.
2. Философия: Оқулық. / Мырзалы Серік. – Алматы: «Бастау», 2010.
- 644 бет
3. Электрондық ресурстар.
        
        ЖОСПАР:
І. КІРІСПЕ
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
* Казақ халқының дүниетанымында алғашқы философиялық, діни және мифологиялық ... ...
* Көне ... ... алғы ... ...
* ... халқының дүниетанымының ерекшеліктері.
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
-1-
КІРІСПЕ
Осыдан мыңдаған жылдар бұрын өмір сүрген белгісіз түрік бабамыз алдындағы жатқан дүниеге таңғалып, сол ... ... рет ... ... ... орны ... екен деген сұрақты өз алдына қойған кезде, сол сәтте отандық философия бұлағының көзі ашылды деп айтуға да болады. ... ... өз ... ... ... тән ... мен ... қалыптастырады. Олай болса, жер бетінде өз тілінің негізінде ... ... өмір ... ... ... дүниетаным, философия болады.
Әлемде әрбір халықтың өзіндік философиялық ойлауы, алғашқы дүние жөніндегі көзқарастары қалыптасып келген. Осыдан сұрақ туындайды: ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарды халқымыз мақтан етіп, басқа халықтарға ұсына алады? Осы сұрақ бізді отандық философияның өзіне тән ерекшеліктерін ... ... ... ... бұл ... ... ... мақсатым:
* қазақтың дүниетанымының тарихи ерекшеліктерін айқындау.
Міндетім:
* деректерге сүйене отырып, қазақ халқының философиясының ... тән ... ... ... ашып ... көне ... ... дүниетанымдық ойларды айқындау және философиялық ойлаудың қалыптасуындағы қазақ ойшылдарының ықпалын атап өту.
Философия ... ... ... ... ерте ... белгілі. Ұлы ғұлама ойшылдардың шығармашылық мұралары, олардың философияға қосқан ... өз ... мен ... ... ... ... да ... Атап айтқанда, М.Орынбековтың атты монографиясында қазақ жеріндегі көне заманда өткен түркілердің дүниетанымдық негіздері философиялық ұғымдары ... ... ... ... ... тарихының тәуелсіз мемлекет үшін маңызы аса зор. Өйткені өзінің жеке философиясы болмаған елдің дербес рухани тұрмыс пен өркендеуге мүмкіндігі болмай, ... ... ... ... ... ... Ұлттық философия тарихын - философияның бір бөлігіне, дәлірек ... ... ... ... ... ... ... дүниетанымында алғашқы философиялық, діни және мифологиялық түсініктердің қалыптасуы.
Қазақ халқының философиямен ойлау мәдениетінің шығу тегі көне заманнан басталады. ... ... ... ... ... ... да өз қайнар көзін көне аңыздар мен дастандыр, ертегілерден бастайды. Егер аңыздарда бай халықтарға үнді мен гректерді жатқызса, қазақ елі де ... кем ... ... ... өне бойы көшіп-қонып жүрген халықтың байлығы болды - ол оның тілі, бабалардан келе жатқан дәстүр, аңыз-хиқаялар, ... ... ... көбі жаңа ғана ... ... ... тұрғыдан талдануда.
Көне түріктердің түсініг бойынша, бұл Дүние жоқтан пайда болған. Оны ұстаға ұқсайтын Жаратқан тудырды. Дүниенің негізін құраушылар - жер, су, от, ауа. Ол неше ... ... толы ... келеді: мысалы, жер мен күн, өмір мен өлім, адам мен ... жылы мен суық ... ... ... аспанды Тәңір, яғни Жаратқан әлеміне, адамдар мен басқа да өмір ... ... ... - Жер мен Су әлеміне, ал өлгендердің панасын - Жерасты ... ... Оған ... ... ... мен ... ... тасқа ойылып жазылған ескерткіште Дүниенің бейнеленуі:
Адамда әуелде қалыптасқан қоршаған ... ... ... ... ... ... үрейленуінен Тәңірге, Жер-Суға табыну пайда болса керек; өйткені олардың түсінігінше, бұл құдайлар қарапайым адамдарға қамқорлықпен ... ауыр ... ... ... пен ... ... ... жемістерін азық ретінде сыйлаған.
Сонымен қатар, көне түріктердің нанымында ерекше орынға ие болған Әйел Құдай - Ұмай ... Ол - ... ... ... ... ... өнердің қолдаушысы болған. Ұмайға монғолдардың Этуген құдайы сәйкес келеді, ал үндіде оны Үнді ... ... ... ол да Ұмай ... ... ... Ұмай сөзі , сияқты ұғымдармен байланыстырылған. Ұмай балалардың тууында, ... ... аса ... рөл ...
Тувадағы Ұйық өзенінің бойынан табылған түрік ескерткішінде былай деп ... . ... ... майдан даласында өліп бара жатып, өмірінің соңғы сәтінде Ұмай анаға, шаңырақ қорғаушысына өзі өсіре алмаған кішкене ... ... ... ... ... үмітін ақтай алмағанын айтады. Мұның өзі туыстық байланыстардың, отбасының, ру мен тайпаның қадірі мен қасиетінің зор ... бар ... ... ... мен малшылар әлемін әрқилы аңдар, жан-жануарлар жайлап, ... ... мен ... ... ... сиыну елеулі орын алған. Түріктер әсіресе қасқырды жоғары орынға қойған. Бұл аңның тотемдік сипаты өз ... ... ... ... ... тапты: олардың туларында қасқырдың алтындаған басы бейнеленген. Ал олардың жеке қорғаушыларын деп атаған.
Бұл жануардың көне ... ... ... ... ... сол көшпенділік өмір салтына байланысты болса керек. Өйткені қасқыр жыртқыш аң ретінде малшылардың ... ... онша ... ... ... ауру жануарларды қырып отырған, ал малшылардан аса сақтықты, қырағылықты талап еткен. Өмірде жиі кездесетін аң болғандықтан, ... оның ... ... ... оның ... ... үйірлік өміріне және басқа да ұасиеттеріне қарап қайран қалып, сол қасиеттерді өз бойынан ... ... ... түріктер жерде не суда, тауда не орманда, қайда болсын ... ... ... ... ... бар деп ... ... бүгінгі күнге дейін ағашқа, басқа да нәрсеге жыртыс байлауы, деп санауы діннің ғұрпына жатпайды, бұл - сол көне ... бері келе ... ...
Ежелгі түріктер үшін қайырымды рухтар - ата-баба рухтары ... ... ... ... ... шалған. Егер адам өлсе, оның аруағына арнап, қырық күн от ... ... ... онымен бірге үй заттарын, тағамдарды бірге жерлеп т.с.с. нанымдары ... ... ... ... ... сену өте ... ... кездерінде әр уақыт аруақты шақырып, құрбандық шалып, сәті түскен іс ... ... ... деп ... Өлген ата-бабаларын түсінде көрсе, деп сенген. Аруақтарға арнап мал ... ... ...
Көне бабалар және оған қарсы ұғымдарына жоғары мән берген. Адамдар әдет-ғұрыптарды сақтаса, олардың басына байлық-бақыт орнап қонады. Ал ... ... ... ұшырайды, яғни кесірге айналады деп айтқан.
Қазақ топырағында қалыптасқан философиялық ойлардың құрамдас бөлігі ретінде Анахарсисті (Анарысты) айтуға болады.
-4-
Ол осыдан 2,5 мың жыл ... өмір ... көне грек ... ... ізін ... ... айтуы бойынша, Анарыс қара теңіздің солтүстік жағалауын жайлаған тайпалардан шыққан. Ол ... ... өз ... ... жетік білген атақты адам болған.
Грек философиясында Анахарсисті өздерінің дана жеті бабаларының біруі деп санайды. Олар өздерінің ... ... ... ... ие ... ... , - деген екен. Бұл нақыл сөздің ішкі сыры әр нәрсенің өлшемін ... ... ... керек. Оның ойынша, . .
Анахарсис грек елінен тәлім-тәрбие алып, өз еліне қайта оралып, сондағы игерген білімін өз ... ... ... ... оның реформаторлық идеялары қалың бұқараның қолдауын таппай, ақырында оны көре алмаған біреудің қанды жебесінен қазаға ұшырайды. Соңғы демі үзілерде ол: , - ... ... ... және ... ... ... ... хайуанаттар жайындағы ертегілер; реалистік (тұрмыс салт) ертегілерінің де үлкен әсері болды. Бұл ... өте ерте ... ... ... ... әлі ... түсініп болмаған кездерде туған. Қазақ аңыз, ертегілерінің ой туғызар дүниетанымдық тұстары олрдың адамды бірінші орынға қоя білуінде. ... ... ... адамды ең басты киелі күш деп ұғынуы үстем болған. Табиғаттың ... ... ... ... ... ... адам ... қарсы қоятын қиял-ғажайып аңыз-ертегілері осы ізде туған.
Мифологияда ғарыштың құрылымы былай бейнеленеді: жеті қат Жер бар, онда ... тұр, ... ... өсіп тұр, ол ... тіреп тұр. Ғарыш суық әрі шексіз кеңістік емес, адамдық ... ... ... ретінде түсіндіріледі. Адам ғарыштың бір бөлігі болғандықтан, ол ... ... ... ... ... ... ... туралы ой толғамай, бейтарап қала алмайды.
Жалпы, адамзат өркениеттегі әйгілі мәдени ошақтардың ұдайы көшпелілер мекені мен ... ... ... ... ... ... ... Әлемдік діндердің бастау тегіне Тәңірлік діннің өзекті қағидалары арқау ... ... дін ... пен ... игеруге талпынған, қоршаған ортамен тіл табысуға ұмтылған адам баласының алғашқы таным түсінігі еді. ... дін ... өмір ... ... ... өмір ... ...
Мұсылмандық діннің еуроазиялық далада таралуына байланысты көшпелі халықтардың ғарыш туралы түсінігі де өзгерістергі ұшырады. Бұрынғы ескі мұра жоғалып ... ... ... тұтасты.
Бұл түсініктер бойынша әлем екі дүниеден: фәни (белгісіздік) және бақидан (мәңгілік) ... ... ... азам өмірі шексіз. Фәниден бақиға өту, бұл дүниеден кету дегеніміз жанның бір формадан екінші формаға ауысуы, оның нұрға ... ... ... зор ... жеке ... онда ... ... сезім, жатсыну, бағыныштылық қатынас тууы мүмкін. Сондақтан халықтық дүниетаным ғарышты жат күш ... ... ... ... ... ... табиғилық шарт түрінде қабылдайды.
Мұсылмандық әлемде Ай діни таңбаға айналған. Ай символикасы мәдени гомогендік дәстурмен тығыз байланысты. Ол аруақтар ... ... ... ... ... ... ... Ай белгісмін қою ұрпақтар, дәстүрлер сабақтастығын көрсетеді.
Әркімнің жұлдызы - бақытының көрсеткіші. Бұл жерде адам ... ... ... қайғырудан, мәңгілікке қарай ұмтылыс мүмкіндігін жариялау басым тұр. ... ... ... ғарыш пен дүниені жатсынбай, өзіндік ерекшеліктерін адамдық әлемге қоса білді. Көшпелілердің ... ... ... адамзаттық рухани қозғалыстың терең бір арнасы болып ... ... ... ... ... ... деңгейде б.з.д. VII-V ғғ. пайда бола бастаған кезде, біздің бабаларымыз да аса ... дана ... - ... тудырды. Олай болса, біз сол заманнан бері бүкіл дүниежүзілік рухани көштен қалмай тарихи халықтардың арасында өз орнымызды ... ... ... алғы философиялық ойлар.
Қазақтың ата-тегі болып табылатын сақтар, ғұндар, үйсіндердің түп төркіндеріндегі қарама-қайшылықтарға қарамастан көшпенділік әмбебапшылығы басымдылыққа ие болды. Солай бола ... жер ... де ... көзқарастары үнемі елеулі ықпалын жүргізіп отырды.
-6-
Ұлттық сананың өсуі, мәдениеттің қата өрлеуі 25 ғасырлық тарихы бар халықтың рухани бастауларға көңіл ... ... ... еді. ... ... арғы ... ... дінге сенімінде, тәңірге
табынушылығында және сақтар, ғұндар, үйсіндер мифологиясында алдыңғы орынға философиялық дүниетанымдық мәселе отырықшы тайпалардың ... ... ... ... ... Бұл көне ... жазу ... дүниеге келуімен белгілі.
Ашина (көк бөрі) ұрпақтары VI ғасыр хандықтың басқару жүйесін құқықтық негізде ... ... ... ... әрі ... ... жүйесінің арқауы кең ауқымды жеті баптан тұратын, Тәуке ханның деген атқа ие болған ел ... ... ... ... ... ... ... типі XIX-XV ғасырларға дейін жеткен. Мұндай жәдігерліктер қатарына кітабы мен да ... ... ... ... ... ... үлгілері, дүниетанымдық арқаулары өте ұқсас.
Орхон-Енисей жазбалары ... ... ... ... ... ... мифтік ойлаудың ықпалы азая бастағаны байқалады. Оны ... ... ... ... ... ... ... тұрғыда баяндалатынынан пайымдауға болады. Алайда тотемдік көк бөрі ... ... ... орын алып отырады. Сонымен қатар, анимистік көзқарастардың да аз да ... бой ... ... байқаймыз. - түркі тектес халықтардың ежелгі тарихын, өмір салтын, әдет-ғұрпын, ақындық дәстүрін танытатын ... ... Оның ... 12 ... ... бар және оның ... - ... аяқталған шығарма.
Қазақстан аймағында алғашқы адамдар тас дәуірінен бастап еңбек құралын сапасына қарай таңдады, осыдан сезімді, мәнді әрекет процессі ... Қола ... ... тұрғыдан бақташылықтың пайда болуымен, яғни қоғамдағы алғашқы ең үлкен ебек бөлінісімен белгілі. Бұл материалдық ... ... ... ... ... күш ...
Сапа санаты қасиет ұғымына алып келді. Ол пәннің басқа заттар мен шындыққа деген ... ... ... өзі ... мен ... ... сапа тұрғысынан қарады. Тайпа көсемін оның сапалық ... ... ... ... Оның ... ... күштілігімен, айлалы көрегендігімен бағаланды. Жастар мен мықтылары сыйлы, ал кәрілері мен әлсіздері керісінше болды. Мұндай теңсіздік сапалардың сандық өлшеуішінің қажеттілігін ... ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақтың ұлттық ойындарының бес түрі14 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры7 бет
Адамның дүниетанымдық өзін-өзі анықтауы және философияның ондағы ролі3 бет
Алты жасар балалардың дүниетанымын дамытудың психологиялық-педагогикалық проблемалары42 бет
Балалар дүние танымын қалыптастырудағы өлкетану жұмыстары8 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын қалыптастыру жолдары65 бет
Бастауыш сыныпта дүниетанымды оқытудың әдістемесі41 бет
Болашақ мамандардың ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың алғышарттары мен ғылыми - педагогикалық негіздері14 бет
Дүниеге қөзқарас және оның типтері жайлы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь