Антропогендік факторлар

Кіріспе
Антропогендік факторлар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Табиғат кешендердің алуан түрлі өзгеріске ұшырауына тек антропогендік ғана емес сонымен қатар табиғи үрдістердің де тигізетін сері жан – жақты қарастырады. Қазіргі өндіріс саласының экономикалық ерекшелігіне сәйкес келетін антропогендік факторларды барлық түрлері дамыған (ауыл шаруашылық, техногендік, өндірістік) сондықтан олардың әсеріне дұрыс талдау жасау тиімді пайдалану, қорғау шараларына ғылыми дұрыс баға берудің маңызы зор.
Табиғат кешендердің дамуына эволюциялық ерекшелігіне антропогендік фактордың тигізетін әсеріне өте ерте кезеңнен бастап көңіл аударған. Соңғы кезеңдерде ҒТР-дің жетістіктеріне байланысты оның әсері табиғи үрдістерден де артық. Сондықтан антропогендік іс - әрекеттер, геожүйелердің табиғи жағдайын анықтауда негізгі фактор болып есептеледі, ландшафттың шығу тегімен болашағын анықтауда тек табиғи факторды атап көрсету жеткіліксіз.
1. Бейсенова Ә.С. Экология: Оқулық. – Алматы: Ғылым, 2001. – 236 б.
2. Охрана окружающей среды. Под ред. С.В.Белова. — М.: Высшая школа, 1991.
3. Электронды ресурстар:
www.google.kz
        
        Кіріспе 
Табиғат кешендердің алуан түрлі өзгеріске ұшырауына тек антропогендік ғана емес сонымен қатар табиғи үрдістердің де тигізетін сері жан - ... ... ... өндіріс саласының экономикалық ерекшелігіне сәйкес келетін антропогендік факторларды барлық түрлері дамыған (ауыл шаруашылық, техногендік, өндірістік) сондықтан ... ... ... ... жасау тиімді пайдалану, қорғау шараларына ғылыми дұрыс баға берудің маңызы зор.
Табиғат кешендердің дамуына эволюциялық ерекшелігіне антропогендік фактордың тигізетін әсеріне өте ерте ... ... ... аударған. Соңғы кезеңдерде ҒТР-дің жетістіктеріне байланысты оның әсері табиғи үрдістерден де ... ... ... іс - ... ... ... жағдайын анықтауда негізгі фактор болып есептеледі, ландшафттың шығу тегімен болашағын анықтауда тек ... ... атап ... ... ... ... - бұл адамның іс-әрекеті және тіршілік әрекеті нәтижесінде пайда болып, коршаған ортаға және осы ... ... әсер ... факторлар.
Кез келген популяция немесе бірлестік бір мезгілде осы ... ... ... ... ... олардың кейбіреулерінің ғана емірлік маңызы болады. Ортаның мұндай факторлары шектеуші (лимитирующий) фактор деп аталады. Кез келген түр үшін ... ... ... ... ... барынша көп, ең аз және қолайлы әрекет ету қарқыны болады.
Бүкіләлемдік бақылау институтының (АҚШ, Вашингтон қ.) ... ... ... орта жылдан-жылға нашарлап барады. Интернет жариялаған негізгі мәліметтерде жыл сайын 16,8 млн. га ... ... ... ... жерді дұрыс пайдаланбау салдарынан жыл сайын 6 млн. га шөл пайда болатыны, қышқыл жаңбырдан 50 млн. га ... ... жыл ... ... ... жыртылатын жердің 26 млрд. т құнарлы қабаты жойылатыны, өсімдіктердің 25 - 30 мың түрі ... кету ... ... атап ... ... ғана ... ... әсер етіп ластануын мынадай негізгі түрлерге бөлуге болады: шикізат материалдары, құрал-жабдықтар, отын, электр энергиясы, су, қалдықтар, өнімдер, ... ... (газ, бу, ауа ... ... шығарындылар, шу, инфрадыбыс, ультрадыбыс, жарық, электромагниттік өріс, лазерлі сәулелер, иондағыш шығарындылар т.б. Биосфераны ластайтын компоненттердің химиялық құрамы отын - ... ... ... ... қолданылатын шикізатқа, оларды өндейтін технологияға байланысты келеді. Антропогендік факторлар әсерінің артуынан күрделі экологиялық проблемалар: парник эфектісі, қышқыл жаңбыр, ормансыздандыру, ... қыс, озон ... ... мен ... шөлейттену т. б. атмосфераға антропогендік жерге тікелей ... ... ... ... ... ... әсер - биосфераның басқа компоненттерінде экологиялық тепе-теңдіктің бұзылуы салдарынан атмосфераның жағдайына ойқаптар, жыртылған егістік жерлер, ұйымдастырылған үлкен су ... ... өзен ... ... ... ... кен ... ашық әдіспен жаппай алынуы жатады. Жер бетінің қасиеті мен сипатамасының өзгеруі жер атмосфера энергиялық жүйесіндегі алмасу процестеріне, альбедо шамасына, ... ... ... ... ... Ал, ... әсерге мысал ретінде өндірістен шығатын тастанды заттарды, ... ... ... мен ... ... ... қосылыстарын, аммиакты, көмір сутектерін, радиоактивті газдарды, шаңдарды, озонды сутекті қосылыстарды және тозаңды келтіруге болады.
Бүгінгі таңда жаһандық проблема болып отырған экологиялық ... ... даму ... ескермегендіктен, оның тепе-теңдігінің бұзылуынан пайда болды. Ал оны қалпына келтіру жолындағы жұмыста экология ... ... зор. ... ... ... ... ... саласында адам баласына қауіп төндіруде. Адам әрекетінен туындап ... жаңа ... ... жер ... климаттың жылынуы тіршілік дүниесіне зардабын тигізуде. Бүкіл ғылымдардың жетістігі адамзаттың өсіп, өркендеуіне қызмет жасауы керек. Осыған орай бүкіл ... ... ... өзін ... ... ... сақтау, оның тепе-теңдігін үйлестіру мәселесін шешуге күш жұмылдыруы қажет. Жаһандық деңгейде табиғат қорларын тиімді пайдалану үшін қоршаған орта жайлы ... ... бойы ... ... нәтижесін ескере отырып, табиғатты жүйелі түрде тиімді пайдалану, оны ... ... ... ... ... ХХ ... ... ысырап етпей игеру ғылымға жаңа бағыт берген, атақты ... ... ... ... ... ... ... салды. Ол литосфераға, гидросфераға, атмосфераға және биосфераға қосымша ноосфера тұжырымдамасын ... ... ... ... ... ... жаһандық деңгейде туындап отырған проблеманы шешуге адамның ақыл-ой жүйесін бағыттайды. Бұл - бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... қағида.
Биосфера - қоғам мүшелерінің сапалы еңбек етуіне қажеттің бәрін береді. Олар бір ... ... ... өмір ... ... ... ... табиғат құбылыстары мен өзгерістеріне, табиғаттағы заттар айналымына қатынасып ... ... ... өлтіргілері келмесе, табиғат процестерін елемеуге, ескермеуге, оларды бұзуға, кейіннен түзеуге болмайтын өзгерістер енгізуге құқықтары жоқ. Сонымен қатар ... осы ... ... ... ... ... өндірістік, тағы басқа іс-әрекеттер биосфераға тән процестермен үйлестіріп жүргізулері керек. Мұны ... ... өмір ... ... ... өзгертуге құқықсыз деген ұғым тумайды. Тек сол жетілдірудің пайдалы, қолайлы ... табу ... ... ... ... бүгінгі қажеттерін өтеу үшін емес, табиғатта қалыптасқан теңдікке негізделген қолайлылық ... ... үшін ... бір ... орта ... Ол ... ортаға өзіне тән қалыптасқан ауа-райы құбылысының өзгеруі, жыл мезгілінің ауысуы, күн ... ... ... тіршіліктің өсуі мен дамуы тәуелді. Олардың белгілі бір географиялық заңдылыққа бағынуы, температураның ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі кез келген жердің алып жатқан географиялық орнына ... ... ... ... ... Қоршаған орта болмысының өзгеруі, ғаламшардағы ірі өркениетті елдердің өздері мойындап отырғанындай, табиғат байлықтарын тиімсіз ... ... ... ... ... ескермеуден туындап отырғаны даусыз. Мысалы, бір кездегі ит мұрыны өтпейтін Оңтүстік Американың тропиктік ормандары оталып, Африканың ... ... ... ... ... пілдердің, түйеқұстардың, арыстандардың азаюы, материк байлықтарының талан-таражға ... сол ... ... ... ... ... аймақтардың ұлғаюынан табиғат тепе-теңдігінің бұзылуына соқтырды.
Ғылыми-техникалық прогрестің күрт ... ... ірі ... қалаларда автокөліктердің санының өсуінен, атмосфера және озон қабаттарына улы ... мол ... ірі елді ... таза ауыз су ... адамның денсаулығына залал келуде. Қазіргі кездегі қоршаған ... ... ... ... ... әлемдік деңгейде адам баласы мен тіршілік дүниесіне қауіп төндіруде. Жер шарындағы халық санының жедел өсуі мен ... ... ... ... адам мен қоғамның қоршаған ортамен қарым-қатынасын күрделендіріп жіберді.
Пайдалы ... ... ... ... пайдаланылуы, жер бетіндегі өсімдіктер әлемі мен жануарлар ... ... және ... ... шектен тыс ластануы күрделі экологиялық проблемаларды тудырды. Кейбір өндіріс орындарынан бөлінген зиянды қалдықтардың шектен тыс көбеюі қоршаған орта ... ... адам ... ... ... ... Осының барлығы қоршаған ортаны қорғау мәселесіне ерекше көңіл бөлуді және оны қалпына келтіру жұмыстарымен айналысуды, сондай-ақ оның ресурстарын ... ... ... ... ... жерді суландыру, орманды қалпына келтіру, өндірістік қалдықтар мен ... ... ... ... ... ... ... сақтау және топырақ эрозиясына жол бермеу жұмыстарын қарқынды жүргізуді ... ... бар ... ... алға тартуда.
Табиғаттағы өзін-өзі реттеу мен қалпына келтіру үдерістері ұзаққа созылады. Адамның зиянды істері де бірден байқалмайды, оны ... ... ұзақ ... өткен соң ғана байқайды, бірақ оны жедел түзеу жұмыстары күткендей нәтиже бере қоймайды.
Табиғат дамуының заңдылықтарын ... ... ... ... ... бос ... адамдардың өмір сүру жағдайының және табиғи ортаның нашарлауына алып келді. Мұндай жағдай Арал ... ... тән. ... және ... да ... ... ... байланысты, Арал теңізіне құятын өзендердің суын пайдалану мақсатымен көптеген су қоймалары мен ... ... ... ... су жүйелері өзендер суының азаюына, түптеп келгенде оның шұғыл тартылуына ... ... ... ... күрт ... ... мен ... дүниесінің жұтаңдануын, т.б. экологиялық проблемаларды тудырып отыр.
Қазіргі ... Арал ... ... жаңа жоспарлары жасалып, ғалымдардың ұсыныстары талқылануда (мысалы, Кіші Арал ... ... ... адамзаттың табиғатқа жауапсыз қарауға болмайтындығын дәлелдейтін, қоршаған ортамен қарым-қатынас кезінде өз іс-әрекетінің салдарына көңіл бөліп, әрдайым дұрыс жолды ... ... ... ... жүзінде адамның іс-әрекетінен болатын экологиялық зардаптар мен дағдарыстар көп-ақ. Мысалы, жидек тергенде, аң ... ... егіс ... ... ... ... бір ... зиян келтіріледі. Адамның бұл әрекеті аз мөлшерде болғандықтан, табиғи орта оны ретке келтіріп, орнын толтырып отырады. Яғни, табиғаттың тепе-теңдігі ... ... көп ... ... мал шаруашылығы мен жайылымдыққа пайдаланылатын жерлердің жыртылуы, ормандардың кесіліп, өртелуі, каналдар мен жолдардың ойластырылмай салынуы сол жерлердегі өсімдіктер ... мен ... ... көп мөлшерде зиян келтіреді. Оны тез түзете қою қиын.
ХХ ғасырдың екінші жартысында қоғам мен ... ... ... жаңа бір ... - алып ... орындары көптеп бой көтере бастады. Зауыттар мен фабрикалардың еселеп өсуі барған сайын шикізат түрлерінің мол пайдаланылуына, энергия ... ... ... ... ... игерілуіне алып келді. Ғылыми-техникалық прогрестің табиғатқа тигізетін кері әсері дауыл, су тасқыны, ... ... жер ... ... ... құбылыстардың зардаптарымен теңбе-тең, тіпті олардан асып түсетіндей жағдайға жетті. Мұның өзі табиғи ... ... ... бұзып, биосферадағы энергия мен табиғи зат алмасуға теріс әсер етті.
Адамның ... ... өте ... ... ... ... Атап айтқанда, біріншіден, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін өнеркәсібі дамымаған ... ... ... индустриялы даму жолына түсті. Осы мақсатта адамдар табиғи ресурстарды ... ... ... ... және жолдар сала бастады. Өнеркәсіптің жаппай дамуы табиғатқа тиетін кері әсер ауқымын ... жаңа кен ... ... және ... бұған өзіндік үлес қосты. Бұл қоршаған ортаның ластануын күшейтті.
Екіншіден, дүние жүзіндегі ... ... күрт ... Жер шары ... саны тез ... 1700 жылы 620 млн. адам болса, 1850 жылы оның саны 1200 ... ... яғни екі ... ... 1950 жылы жер ... ... саны 2500 млн-ға жетсе, 1986 жылғы санақ бойынша халық саны 5 млрд-қа дейін өсті. Біріккен Ұлттар Ұйымының есебі ... 2050 ... ... дүние жүзі халқы 11,9 млрд. болады деген болжам бар. Халық ... ... өсуі ... ... ... ... сұранысты тудырды. Қазірдің өзінде табиғат ресурс­тары (су, топырақ, пайдалы қазбалар, отын қорлары) өзін-өзі қайта қалпына келтіре алмайтындай ... ... Бұл ... ... ... соқтыратыны даусыз.
Үшіншіден, қалалар мен олардың тұрғындарының саны тез өсуде. Егер 1900 жылы ... 300 млн. адам ... 1950 жылы ... саны 700 ... 1980 жылы 1800 ... ал 2000 жылы шамамен 3300 млн-ға жетті. Соңғы 100 жылдың ішінде халықтың жалпы санының қалаларға тиесілі бөлігі 20%-дан ... ... ... ... ... аумақта тіршілік етіп, қоршаған ортаға кері әсерді ұлғайтуы қала мен оған жақын жерлердің қатты ластануына ... ... әр ... ... ... ... оның ... өз қежіттілігіне жұмсап келген. Сонымен бірге адамдарда үнемі табиғатты "бағындыру" арманы болған. Қалай болғанда да адамның табиғатқа, табиғи ортаға деген ... ... ... ... үшін тиімділікті, саналылықты керек ететін көзқараспен ұштаса жүруі қажет. табиғат ресурстарына баю мен ... табу көзі ... ... керек. Аз уақыттық табысқа бола оларды ретсіз жұмсауға, қоршаған ортаны адамдар мен барлық тіршілік үшін зиянды ... ... ... Ғылыми-техникалық прогресс адамдарды табиғи ортаға әсер етудің ауқымды мүмкіндіктерімен және құралдарымен жарақтандырып қана қоймай, сонымен ... бұл ... ... мен ... келтірудің тәсілдері мен жолдарын көрсетіп беруде. Адам баласына табиғи ортаны сақтау мен оның ластануына жол ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін қалдықсыз технологияны енгізу; ортаның ластануын барынша азайту; су шығынын едәуір ... ... ... ... суды ... қайта пайдалану; топырақтың ылғал жинауына және ауадағы атмосфералық газдардың тепе-теңдігін ... ... ... ... алқаптарын сақтау және қалпына келтіру; жылу мен ... ... ... ... жаңа ... пайдалану, т.б. Адамзат баласы мұндай әдіс-тәсілдерді қолданған жағдайда жер шарының ... мен ... ... ... ... ... ... да, экономистер мен экологтерді қоса алғанда, экологиялық проблемаға деген ортақ түсінік жоқ. Бір ғана ... ... ... ... ... ... ... шығаратын пікірлер көп. Көбінесе техникалық, экономикалық көрсеткіштерді талдау мен талқылау әдетке айналған, ал ... ... ... ... ... жағын анықтауға келгенде құлық аз. Табиғаттың үйлесімді құрылған дүние екендігін және онда ... ... ... ... ... ... баласы түсінген болса, табиғатпен жақсы қарым қатынас орнату тәсілін табуға болатын еді.
Каспий мұнайын өндіруде шетелдіктер ... тек ... ... ... ... белгілі, ондағы итбалықтың, теңіздің басқа да жануарларының жылма-жыл қырылып жатқаны табиғатқа ... зиян ... ... екенін ешкім ойлап жатқан жоқ.
Қазақстанда табиғи ресурстар қорының азаюымен қатар олардың тозуы, ластануы экологиялық жағдайдың шиеленісуімен ... ... ... жаңа ... - ... ... ... жоғары технологияға ауысу табиғатты пайдаланудың жаңа стратегиясының қалыптасуы арқылы жүзеге асуы тиіс. Оның өзі өз кезегінде мемлекеттік және ... ... ... ... жүргізуді талап етеді.
Қоршаған ортаның ластануы адам баласының тіршілік ортасын сапасыздандырып, бүкіл қоғамның қалыпты дамуына кері ... ... ... ... ... ... да ... салт-тұрмысы экологиялық жағдайларға қарай алаңдаушылық күйге түсуде. Сондықтан ... ... ... экономика тәуелсіздігіне де әсерін тигізуде.
Экологияның нашарлай ... ... ... ... болмаған жаңа проблемалар тудыруда. Оған ауа, су, топырақ ресурстары мен өсімдік пен ... ... ... жылдардағы өзгерістер мысал бола алады.
Антропогендік қысымдар табиғат ресурстарының барлық түріне тікелей және жанама әсер ете ... ... ... ... ... ... Мәселен, Қазақстан Республикасының біршама жерінің шөлге айналуы мемлекеттік проблемалар тудырып отыр. Сол сияқты республиканың ... ... 30 млн. га ... ... ... елді ... т.б. ... алып жатыр.
Солтүстік Қазақстан бойынша, құнарлы жерлердің 25-30%-ы жарамсызданса, ... ... ... өнеркәсібінің өнімдерімен ластану 100 мың га, техногенді ластану 2,5 млн. га жерді, жайылымдардың деградацияға ұшырауы 3 млн. га ... ... ... 1,4 млн. га жер ... ... көміліп отыр. Ал Каспий теңізінің 268 млн. га жағалауы су астында қалып, мұнай өнімдерімен ... одан әрі етек ... ... экологиялық шиеліністер Орталық Қазақстанды да қамтуда. Онда техногендік, өндірістік ластану, жайылымдардың тозуы, металдармен ... ... және ... ... ... ... деңгейге жетуде. Оңтүстік Қазақстандағы экологиялық жағдай Арал өңіріне тән Әмурдария мен Сырдария ... 2 млн. га ... ... ... ... ... ... жерлер мен Арал табанындағы тұздар экожүйелерді бүлдіруде. Осы өңірдегі 300 млн. га қара ... ... ... кетуі тағы бар.
Шу-Мойынқұм, Балқаш-Алакөл аймақтарының да экологиясы мәз емес. Әсіресе, Капшағай, Тасөткел су ... ... суды көп ... ... ... ... дақылдарының егілуі суармалы жерлердің тозуына әкеліп соқтырды. Әсіресе, Іле өзені суының 10-15%-ын Қытай ... алып қоюы бұл ... ... ... ... әбден мүмкін. Шығыс Қазақстан жағдайында да экологиялық проблемалар жеткілікті. Түрлі-түсті металлургия, вольфрам, уран, қорғасын, мырыш өнеркәсіптері елді мекендер мен қала ... көп ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығына орасан зор нұсқан келтіруде. Агроценоздардың өзгеруі топырақты ... ... ... ... ... Жыл сайын егістіктерден 2,5 млн. тонна қоректік элементтер қайтымсыз жоғалуда. Ол үшін жыл сайын 1,8 млн. ... ... 1,1 млн. ... ... 0,4 млн. ... ... тыңайтқыштары берілуі тиіс болса, ол көрсеткіш 60-70%-ға ... ... ... ... ... қара топырағының 22,5% қарашірігі қайтымсыз жоғалды.
1949-1996 жылдар аралығында Қазақстан жерінде 500-ге жуық ядролық сынақ жарылыстары жасалды. Ол 20 млн. га ... ... ... тіршіліксіз экожүйеге айналдырды. Одан миллиондаған адам тұратын елді мекендер әлі ... ... ... ... ... ... 16 млн.т. қатты радиоактивті қалдықтар жинақталған. Мамандардың зерттеуі бойынша, Қазақстанда тұратын 2,6 млн. адам мутагенез ауруына шалдыққаны анықталған.
Экологиялық жағдайлардың ... ... ... оның ... сақтандыру, шаралар қолдану, қоғамдық пікір туғызу үшін көпшіліктің экологиялық білімі мен тәрбиесін, мәдениетін көтеру керек. Ол үшін ... ... ... ... ... беру ісін ... ... іске асыру қажет. Барлық оқу орындары жүйесінде экологиялық білім мен тәрбие беруді жоғары деңгейге көтеру парыз.
Табиғаттағы ... ... ... ғылымда жоқ емес. Оларды пайдалану табиғатты сақтауда, шығынды азайтуда едәуір көмектесе алар еді. Кез келген ... ... ... ірі ... ... ... ... кезінде олардың экологиялық шығынының бағасын есептеумен қатар, ... ... ... ... ... ... Бұл ретте олардың жергілікті тұрғындардың денсаулығына тигізетін зардабы басты назарда ... ... ... ... қажеттілігі ірі су алаптарының (Арал теңізі, Балқаш көлі) тартылуы, климаттың өзгеруі, техникалық фактор негізінде топырақ, жер беті қабаттарының бүлініп бұзылуы, биік ... (Іле, ... ... ... байланысты жағдайлар, апатты құбылыстар, мемлекетаралық өзендерді (Ертіс, Іле) пайдалану жағдайы әлемдік мәселелерді шешуде өзек болып тартылуы тиіс. Мемлекетаралық ... ... ... ... ... ... мен болжаулар халықаралық, мемлекетаралық деңгейде есептеліп, ескерілуі қажет.
Кез келген тірі организм өзін айнала қоршаған табиғи ортамен тығыз байланыста ғана өмір сүре ... Олар - ... су, ... ... жер ... және ... әр түрлі құбылыстар. Табиғи ортаның компоненттері тірі организмдерге оң немесе теріс әсер етуі мүмкін. ... ... ... ... ғана ... ... немесе мекені болуы тиіс. Мәселен, көлбақа үшін қалыпты өсіп-көбеюіне қолайлы орта -ылғалы мол көл ... Ал, куаң дала ... ... ... ол үшін ... өмір сүре ... орта болып табылады. Бірақ та организм үшін табиғаттың барлық элементтері белгілі мөлшерде кажет және жиынтық күйінде әсер етеді. Олардың біреуі өте ... ... ... ал ... ... кажет емес зиянды болуы мүмкін. Сонымен орта дегеніміз -- организмнің өсіп-көбеюіне, тіршілігіне, ... мен ... ... жанама әсер ететін айнала қоршаған орта компоненттерінің жиынтығы. Ал, организмге кажетті жағдайлар деп - тек сол ... үшін ... ... ... ортаның элементтерін айтамыз.
Қорытынды
Антропогендік фактор - адамның барлық тірі организмдердің мекен ортасы ретіндегі табиғатты өзгертуіне әкеп соғатын ... ... ... тікелей әсер ететін сан алуан әрекеттері. Антропогендік факторға ... ... ... ... ... ... ... өзен-көл және мұхит құрамының өзгеруі, сондай-ақ технология қалдықтар мен радиоактивтік заттардың әсерінен топырақтың ... ... ... ... ... мен құрылысының бұзылуы жатады. Қазіргі кезде адамның іс-әрекетінің кең көлемде бүкіл биосфераға ерекше әсер етуі жер ... ... ... ... ... ... ... атмосфераға жыл сайын 400 млн. т күкірт диоксиді, азот және көміртек оксидтері, қатты бөлшектер ... ... ... Арал ... Семей жерінің, Балқаш маңының, Каспий алқабының экол. апатты аймақтарға айналуына Антропогендік факторлар негіз болып ... ... ...
* Бейсенова Ә.С. Экология: Оқулық. - Алматы: Ғылым, 2001. - 236 б.
* ... ... ... Под ред. ... -- М.: ... ... 1991.
* Электронды ресурстар:
www.google.kz

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атмосфералық ауаға антропогендік факторлардың әсері3 бет
Гидросфераға антропогендік факторлардың әсері5 бет
Литосфераға антропогендік факторлардың әсері3 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы табиғатының өзгеруіндегі антропогендік факторлардың ролі57 бет
Оңтүстік – Шығыс Қазақстан өзендерінің ең мол ағындысының параметрлерін климаттың өзгерісін және антропогендік факторларды есепке ала отырып бағалау54 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет
Алапішілік атыраудың дамуы мен қалыптасуы27 бет
Ағза және орта. Экологиялық факторлар және олардың тірі ағзаларға әсері1 бет
Рельеф құрушы эндогендік факторлар26 бет
Су жүйелер экологиясы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь