Қазіргі заманғы дидактикалық жүйелер

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ДИДАКТИКА ТУРАЛЫ ҰҒЫМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Дидактика туралы түсінік және оның дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Қазақстанда дидактика мен жеке пән әдістемесінің негізін салушылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

2 ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ДИДАКТИКАЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2.1 Қазіргі заманғы дидактикалық жүйелердің мәні мен мазмұны ... ... ... .11
2.2 Қазіргі заманғы дидактикалық жүйе принциптерi мен ережелері ... ...21
2.3 Қазіргі заманғы дидактикалық жүйелердің оқу процесінде қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
КІРІСПЕ

Егеменді еліміздің өсіп келе жатқан ұрпағын тәлімді, ойлы да іскер, жігерлі де батыл, өзіне-өзі сенімді, интеллектуалдық деңгейі жоғары, дүниетанымы дұрыс дамыған азамат етіп тәрбиелеуде дидактиканың алатын орны ерекше.
Дидактика (гр. didaktikos–тәлімді) – білім беру, оқыту, тәрбиелеу теориясы; педагогиканыңүйренушілерге білімді, машық пен дағдыны меңгерту және тәрбиелеу заңдылықтарын зерттейтін, әр кезеңде берілетін білім мазмұнының көлемі мен құрылымын айқындайтын, білім берудің әдістері мен ұйымдықформаларын жетілдіру жолдарын ғылыми негіздеумен айналысатын саласы [1, 52 б].
Дидактика ежелгі Грекияда жас ұрпақты «оқыту-үйрету» тәжірибесінің негізінде пайда болды. Қайта өрлеу дәуірінде жалпы мәдениеттің, ғылымның дамуына, оқыту жүйесі мен тәлім-тәрбие ісін жаңаша құру міндетіне байланысты, педагогика ғылымының негізгі саласы болып қалыптасты. Алғашқы рет бұл сөз неміс педагогы Вольфганг Ратке (1571-1635) шығармаларында қолданылып, оқыту өнері мәнін аңдатқан. Ал Я.А.Коменский дидактиканы «баршаны барлық нәрсеге үйретудің әмбебап өнері» деп түсіндірген. XIX ғасырдың басында неміс педагогы И.Гербарт дидактиканы тәрбиелеп оқытудың өз алдына тұтас және қайшылықсыз теориясы ретінде таныған. «Дидактика» терминін XVII ғасырда чех ғалымы Я.А.Коменскийөзінің «Ұлы дидактика» (1657) деген зерттеуінде алғаш рет пайдаланды. Ол білім берудің мазмұнын, дидактикалық принциптер мен көрнекілікті, дәйектілікті және табиғатпен сәйкес келуді негіздеп, сабақ өткізу жүйесін ұйымдастыруды ғылыми тұрғыдан тұжырымдап берді. Коменскийдің дидактикалық идеялары XVIII–XIXғасырлардағы швейцариялық педагог И.Г.Песталоцийдің, неміс ғалымы Ф.А.Дистервегтің, РесейдеК.Д.Ушинскийдің еңбектерінде одан әрі дамытылды. И.Г.Пестолоций пәндерді көрнекілік арқылы оқыту тиімді екендігін дәлелдеген.
Қазақстанда дидактикалық ой философиялық, әлеуметтік, этникалық, әдеби шығармалар арқылы дамыды. Жүсіп Баласағұни, Ахмет Иүгінеки, Сүлеймен Бақырғани, т.б. дидактикалық дастандарында бала тәрбиесіне, оқу-білімнің маңызына, адамгершілік негіздеріне жан-жақты тоқталған.
Қазақ әдебиеті тарихында «жыраулық поэзия» деп аталатын Асан Қайғыдан Бұқар жыраушығармаларына дейінгі ауызша жыр-толғаулар ұлттық дидактикада ойдың терең қазынасы болып табылады. Отандық педагогика ғылымы тарихында таза ағартушылық қызметпен айналысып, тәрбие мен оқу-ағарту ісін дамытуға кәсіби теориялық тұжырымдамаларымен ат салысқан ғалым – Ы.Алтынсарин. Оның мақалалары мен хаттарында, «Қырғыз (қазақ) хрестоматиясы», «Қырғыздарды (қазақтарды) орыс тіліне оқыту ісіне алғашқы басшылық», т.б. кітаптарында сол замандағы дидактика мәселелері әр қырынан сөз болады. XX ғасырдың басында балаларды оқыту, тәрбиелеу мәселелері А.Байтұрсынұлы,Ж.Аймауытов, М.Дулатов, М.Жұмабаев, т.б. кітаптарында жан-жақты талқыланды. Әсіресе, Байтұрсынұлының сол замандағы әлемдік дидактика ғылымындағы оқыту әдістерін талдаған мақалалары, әдістемелік «Баяншы» кітабы отандық кәсіби дидактика ғылымының дамуына негіз қалады. Кейін оқытутеориясымен айналысқан педагог ғалымдар (Қ.Жұбанов, Т.Тәжібаев, Р.Г.Лемберг, Н.Көшекбаев, т.б.) әлемдік дидактиканың заңдылықтары мен принциптерін отандық оқу-ағарту ісіне қатысты тұжырымдап, тәжірибеге енгізді.
Қазіргі заманғы дидактика ғылымы білім беру теориясы болып табылады. Оның зерттеу пәні – оқытудың мақсаты, мазмұны, заңдылықтары мен принциптері. Дидактика өзінің алдына қойған мақсаттарына жету үшін белгілі бір дидактикалық принциптерге негізделеді. Дидактикалық принциптер оқу-тәрбие жұмыстарының заңды жүйесін көрсетеді, оқыту ісінде табысқа жетудің қажетті шарты болып табылады. Олар бір-бірімен тығыз байланысты құрылған [2, 25 б, 3,92 б, 4,128 б].
Оқу процесіндегі дидактиканың мәні. Оқу процесі әр текті және табиғаты жағынан әртүрлі көптеген жағдаяттардың мың санды байланыстары мен қатынастарын қамтиды. Ғасырымыздың басында оқу ұғымы енді осы процесті құрайтын екі бірлікті – оқыту қызметі мен оқып- үйренуді қамтитын болды. Оқыту – оқу материалын игеруге ынталандырушы оқытушылардың қызметін, ал оқып-үйренуді ұсынылған білімдерді игеруге бағытталған білімгерлер іс-әрекетін танытады. Бүгінгі түсінім тұрғысынан оқу келесі белгілерімен сипатталады: 1) екі тараптылық; 2) оқытушы мен оқып-үйренушінің бірлескен ескен іс-әрекеті; 3) басқару оқытушы тарапынан; 4)жоспарлы ұйымдасу және басқару; 5) біртұтастық және бірлік; 6)білімгерлердің жас ерекшелік даму заңдылықтарына сәйкестік; 7) білімгерлердің дамуы мен тәрбиесіне жетекшілік.
Оқу және білімдену проблемалары педагогиканың дидактика деп аталатын бөлімінде зерттеледі. Олар: нені үйрету және қалай үйрету проблемасын шешу: қазіргі заман педагогикасы бұларға қоса - қашан, қай жерде, кімді және не үшін оқу қажет деген мәселелерді қарқыңды зерттеуде. Дидактиканың негізгі категорияларын танытушы келесі ұғымдар белгіленген: оқыту, оқып-үйрену, оқу, білімдену, білім, ептілік, дағды, сонымен бірге оқу мақсаты, мазмұны, ұйымдастырылуы, түрлері, формалары, әдіс-тәсілдері мен құрал-жабдықтары, нәтижесі. Дидактикалық жүйе және оның технологиясы да осы категориялық ұғымдар тұрғысынан танылуы тиіс. Осыдан қысқа да, ауқымды анықтама келіп шығады: дидактика– бұл оқу және білімдену, олардың мақсаттары, мазмұны, әдістері, құрал жабдықтары, ұйымдастырылуы мен нәтижелері жөніндегі ғылым [5,
Курстық жұмыс обьектісі – қазіргі заманғы дидактикалық жүйе.
Курстық жұмыс пәні – балабақшада қолданылатын қазіргі заманғы дидактикалық жүйелердің мазмұны.
Курстық жұмыс мақсаты – қазіргі заманғы дидактикалық жүйелерге тоқталу және оларды әзірлеу және пайдалану жөнінде практикалық ұсыныстар қатарын әзірлеу.
Курстық жұмыс міндеттері:
- оқыту процесінің мәнін анықтау;
- дидактика және жеке әдістемелерге тоқталу. Қазақстанда дидактика мен жеке пән әдістемесінің негізін салушыларға шолу жасау;
- оқыту процесінің қозғаушы күштері, білімдік, тәрбиелік, дамытушылық қызметтерін сипаттау;
- қазіргі заманғы дидактикалық жүйелердің мәні мен мазмұнын қарастыру.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е.Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 482 б.
2. Орысша-қазакша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е.Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. - 430 б.
3. Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет.
4. http://magistr.kz/referat/show/6675/54/1
5. Дидактикалық ойындар А.В.Фаркоф Айрис-Пресс 2007. – 288 б.
6. Әбенбаев С., Ахметова Г., Әбенбаева И. Дәстүрлі емес сабақ турасында //Мектептегі шетел тілі. 2003, №2, бб.11-16.
7. Бабаев С.Б. Бастауыш мектеп педагогикасы: Оқу құралы: Алматы: “Нұр-пресс”, 2007. – 413 бет.
8. Қуанбаева Б. Оқытудың педагогикалық жүйесін технологиялық негізде жетілдірудің дидактикалық шарттары: дисс. Пед. ғыл.канд. – Алматы, 2005. –137 бет.
9. Селевко Г.К. Современные технологии в образовании. –М., 1998.
10. Таубаева Ш.Т. Оқытуың қазіргі технологиялары //Бастауыш мектеп. -1999. №4. бб-5-12.
11. Айтмамбетова Б.Р. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері./23-лекция/ - Алматы.1991.
12. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Алматы,-2000.
13. Таубаева Ш.Т., Барсай Б.Т. Оқытудың қазіргі технологиялары // Бастауыш мектеп. - №3, 4, -1999.
14. Основы дидактики. Под ред. Б.Т.Есипова. – М.,-1967.
15. Таубаева Ш.Т., Лактионова С.Н. Педагогическая инноватика как теория и практика нововедений в системе образования: научный фонд и перспективы развития (Книга 1). – Алматы: Научно-издательский центр “Ғылым”,-2001.
16. Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика. – Алматы: «Дарын», 2004.
17. Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. – Алматы, 1997.
18. Әбілова З. Этнопедагогика, – А., 1997.
19. Бабаев С., Оңалбек Ж. Жалпы педагогика. Оқулық. Алматы, Заң әдебиеті, 2005.
20. Бахтиярова Г. Педагогикалық пәндерді оқытуда қазақ этнопедагогикасы материалдарын пайдалану. Алматы 1999ж.
21. «Қазақстан мектебі» журналы. №6, 2005 жыл.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Педагогика пәнінен
Тақырыбы: Қазіргі ... ... ... ... ___________________
Астана, 2015
|Мазмұны | |
| | |
| | ... ... | |
| |6 |
|1 ... ТУРАЛЫ |6 ... | ... ... туралы түсінік және оның |8 ... | ... ... ... мен жеке пән ... негізін |11 ... ... |21 |
| | |
|2 ... ЗАМАНҒЫ ДИДАКТИКАЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕР.......................... |27 |
|2.1 Қазіргі заманғы дидактикалық жүйелердің мәні мен мазмұны...... | ... ... ... дидактикалық жүйе принциптерi мен ережелері. |37 |
|2.3 Қазіргі заманғы дидактикалық жүйелердің оқу процесінде | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | ... | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... өсіп келе ... ... ... ойлы да ... де ... өзіне-өзі сенімді, интеллектуалдық деңгейі жоғары,
дүниетанымы дұрыс дамыған азамат етіп тәрбиелеуде дидактиканың ... ...... беру, оқыту,
тәрбиелеу теориясы; педагогиканыңүйренушілерге білімді, машық пен дағдыны
меңгерту және ... ... ... әр ... ... ... көлемі мен құрылымын айқындайтын, білім берудің әдістері
мен ұйымдықформаларын жетілдіру жолдарын ғылыми негіздеумен ... [1, 52 ... ... ... ... тәжірибесінің
негізінде пайда болды. Қайта өрлеу дәуірінде жалпы мәдениеттің, ғылымның
дамуына, оқыту жүйесі мен ... ісін ... құру ... ... ... ... қалыптасты. Алғашқы
рет бұл сөз ... ... ... Ратке (1571-1635) шығармаларында
қолданылып, оқыту өнері мәнін ... Ал ... ... ... ... үйретудің әмбебап өнері» деп түсіндірген. XIX
ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... өз
алдына тұтас және қайшылықсыз теориясы ретінде таныған. «Дидактика»
терминін XVII ғасырда чех ғалымы Я.А.Коменскийөзінің «Ұлы ... ... ... ... рет ... Ол білім берудің мазмұнын,
дидактикалық принциптер мен ... ... және ... ... ... ... өткізу жүйесін ұйымдастыруды ғылыми тұрғыдан
тұжырымдап ... ... ... одан ... ... ... көрнекілік арқылы оқыту тиімді екендігін
дәлелдеген.
Қазақстанда дидактикалық ой философиялық, әлеуметтік, этникалық, әдеби
шығармалар арқылы дамыды. Жүсіп ... ... т.б. ... ... бала ... ... адамгершілік негіздеріне жан-жақты тоқталған.
Қазақ әдебиеті тарихында «жыраулық поэзия» деп ... ... ... ... ... ... ойдың терең қазынасы болып табылады. Отандық педагогика ғылымы
тарихында таза ... ... ... ... мен оқу-ағарту ісін
дамытуға кәсіби теориялық тұжырымдамаларымен ат ... ... Оның ... мен ... ... (қазақ)
хрестоматиясы», «Қырғыздарды (қазақтарды) орыс тіліне оқыту ісіне алғашқы
басшылық», т.б. кітаптарында сол замандағы дидактика ... әр ... ... ... балаларды оқыту, ... ... ... ... ... ... сол замандағы
әлемдік дидактика ғылымындағы ... ... ... мақалалары,
әдістемелік «Баяншы» кітабы отандық кәсіби дидактика ғылымының дамуына
негіз ... ... ... ... Н.Көшекбаев, т.б.) ... ... мен ... отандық оқу-ағарту ісіне қатысты
тұжырымдап, тәжірибеге енгізді.
Қазіргі заманғы дидактика ғылымы білім беру теориясы болып табылады.
Оның зерттеу пәні – ... ... ... ... ... Дидактика өзінің алдына қойған мақсаттарына жету үшін белгілі
бір ... ... ... Дидактикалық принциптер оқу-
тәрбие жұмыстарының заңды жүйесін көрсетеді, оқыту ісінде ... ... ... ... табылады. Олар бір-бірімен тығыз байланысты құрылған
[2, 25 б, 3,92 б, 4,128 ... ... ... ... Оқу ... әр текті және табиғаты
жағынан әртүрлі көптеген жағдаяттардың мың ... ... ... ... ... ... оқу ... енді осы процесті
құрайтын екі бірлікті – оқыту қызметі мен оқып- үйренуді қамтитын ... – оқу ... ... ... ... қызметін, ал
оқып-үйренуді ұсынылған білімдерді игеруге бағытталған ... ... ... ... түсінім тұрғысынан оқу келесі белгілерімен
сипатталады: 1) екі ... 2) ... мен ... ... ... 3) ... ... тарапынан; 4)жоспарлы ұйымдасу және
басқару; 5) біртұтастық және ... ... жас ... ... ... 7) ... дамуы мен тәрбиесіне
жетекшілік.
Оқу және білімдену проблемалары ... ... деп ... ... ... нені ... және қалай үйрету проблемасын шешу:
қазіргі заман педагогикасы бұларға қоса - қашан, қай жерде, кімді және ... оқу ... ... ... ... ... Дидактиканың негізгі
категорияларын танытушы келесі ұғымдар белгіленген: оқыту, оқып-үйрену,
оқу, білімдену, ... ... ... ... ... оқу ... мазмұны,
ұйымдастырылуы, түрлері, формалары, әдіс-тәсілдері мен құрал-жабдықтары,
нәтижесі. Дидактикалық жүйе және оның ... да осы ... ... ... ... ... ... да, ауқымды анықтама келіп
шығады: дидактика– бұл оқу және ... ... ... мазмұны,
әдістері, құрал жабдықтары, ұйымдастырылуы мен нәтижелері жөніндегі ғылым
[5,
Курстық жұмыс обьектісі – қазіргі заманғы дидактикалық ... ... пәні – ... қолданылатын қазіргі заманғы
дидактикалық жүйелердің мазмұны.
Курстық жұмыс мақсаты – қазіргі заманғы дидактикалық жүйелерге ... ... ... және ... ... ... ұсыныстар қатарын
әзірлеу.
Курстық жұмыс міндеттері:
- оқыту процесінің мәнін анықтау;
- дидактика және жеке ... ... ... дидактика мен
жеке пән әдістемесінің негізін салушыларға шолу жасау;
- оқыту процесінің қозғаушы күштері, ... ... ... ... ... ... ... жүйелердің мәні мен мазмұнын қарастыру.
1 ДИДАКТИКА ТУРАЛЫ ҰҒЫМ
1.1 Дидактика туралы түсінік және оның дамуы.
«Дидактика» - бұл ... грек ... яғни didasko – ... ... оқу ... ... ... Дидактика білім беру мен ... және ... ... ... ... ... Әл-Фараби оқыту дегеніміз - үйрету, дағдыландыру, әрекеттендіру.
Дидактиканың пайда болып дамуы. Оқыту теориясының негізін қалаушылар:
Я.А.Коменский, ... ... ... ... т.б. қосқан үлесі. Дидактиканың негізін салушы чех педагогы
Ян Амос Коменский (1592 - 1670). Оның 1632 жылы ... «Ұлы ... ... ... ... принциптері, сынып-сабақ жүйесі туралы
жазылды. Ол басты мақсат – адамшылық, оған жету жолы – ... беру ... деп ... «Көп ... өмірге керекті білімдерді» беруге шақырып, оны
түсіндіру үшін жаттығу, ... ... ... ұсынды. Оқушыны
жақсы сезімге бөлейтін әдістердің пайдалылығын дәлелдеді. ... және ... ... ... және ... жаттығу
және түсініктілік принциптерін ұсынды. Я.А.Коменский сынып-сабақ жүйесін
терең зерттеді. «Жақсы ұйымдастырылған ... ... ... ... жүйесінің бөліктерін атады. Олар:оқушыларды мектепке белгілі
бір уақытта қабылдау, сабақ аяқталмай, ешкімді одан ... ... ... әр ... ... беру; күніне 4 сабақ өткізу; әрбір сағатта
істелетін жұмыстарды жоспарлау; қоңыраудың соғылуы; тәртіп; бір ... бір ... ... керек; сабақты күзде бастау. ... ... ... ... орындатады. Бұл қазіргі
аралас сабаққа ұқсайды. Я.А.Коменский тақырыпты қайталауды апта, тоқсан
соңына қойған. ... 3 ... ... басы, жалғасы, соңы. Басында
оқушылар ескі білімдерін еске түсіреді, мұғалім үй жұмысын тексереді, жаңа
тақырыпты ... ...... жаратушы, оның жүрегі», - деп
түсінген. Оқушының өз күшіне деген ... ... ... сүюге
тәрбиелеу, үй жұмысы туралы да мәселелер ұлы ... ... ... ... ... кең ... оны білім берудің
маңызды құралы деп ... ... ... (1746-1827) «Гертруда өз балаларын қалай
оқытады?» (1801ж.) деген ... ... ... ... ... мектептегі оқыту әдістерінің негіздерін қалады. Қоршаған дүниені
сезім арқылы қабылдау – білім негізі. Одан әрі ...... ... ынтаны туғызады. Сөз, сан, шама – ақыл ... ... ... қарапайым құралдары.Жаратушы балаға күш береді. Ол баланы
дамуға итермелейді. «Көз көргісі келеді, құлақ естігісі, аяқ ... ... ... ... ... көргісі, ми ойланғысы келеді»-деген. Осы
тұжырымдарға сай
И.Г.Песталоций буынға бөліп ... ... ... ... ... содан
кейін жазуға үйрету тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... қолданған. Оның пікірінше «заттар
мен құбылыстарды бақылаған баланың ойы оянып, ... ... ... ... алғашқыда анық емес, оны реттейтін оқыту арқылы
жиналатын білім қоры, өйткені ол ... ... ... ... ... беру жеткіліксіз, ақылдың қуатын арттыру ... Ол үшін ... ... ... ... ... ... көрнекілік арқылы оқыту тиімді екендігін дәлелдеген.
Ұлы педагог көрнекілік әдісін ... ... ... ... ... ... ... пен тәжірибе деген.Жан Жак Руссо (1712-
1778жж.) «Эмиль немесе тәрбие туралы» (1762ж.) деген ... ... ... әр ... ... ... белсенділігін көтеруді ұсынды. Өз
заманының мектебін өмірмен байланыспағаны, кітап тілімен көп сөйлегені үшін
сынады. Руссо баланың ... ... ... ... Бұл ... ... ... өмірге бейімдеу керек деп,
тәрбиешілерді оның қажеттіліктері мен қызығушылықтарын ескеруге шақырады.
Оның ... мен бала ... ... бала ... ... күшін дамыту, еңбекке дайындау сияқты идеяларынң педагогиканың
дамуы үшін маңызы зор болды. Ұлы орыс ... ... ... (1824-1870жж.) басқа тілде оқыту баланың табиғи күші мен қабілтін
әлсіретеді, сондықтан оны ана тілінде оқыту керек деді. ... ... ... ... бағыттарын, жеке пәндердің мазмұнын анықтауға ... ... ... шығармашылығы – ертегілер, мақал-мәтелдер, жұмбақтар
білімділікке көмектеседі. Зейінді жаттықтыру, есте сақтауды ... ... ... ... ... ... түрлі
әдістері баланың берік білім алуын қамтамасыз етеді.
Надежда Константиновна ... ... ... ... үшін ... терең білім керектігін, әр ... ... және ... байланыстыруды атап көрсетті. Мұғалім теория
мен тәжірибенің бірлігі ... ... ... ... ... орнату
керек деді. Крупская политехникалық оқуды қолдап, оқу жоспарына жалпы
техникалық пәндерді ... ... Ол ... ... еңбекпен байланыстыруа
шақырды.
Антон Семенович Макаренко (1888-1939жж.). А.С.Макаренко оқу пәндерін
жүйелі оқытуды құптады. Ол сол кезде ... ... ... ... ... ... шықты.
Василий Александрович Сухомлинский (1918-1970жж.) оқытуды ақыл-ой
тәрбиесінің маңызды құралы деп қарады. ... ... ... ... өміріне, ой-өрістерінің кеңдігіне, мәдениеттілігіне
байланысты деді. Сонымен қатар ... ... ... ... эксперимент
жүргізу, құбылыстарды, әдебиеттерді өз бетімен ... ой ... ... ... аяқ кезінде ынтымақтастық педагогикасы
одан әрі дамыды. Оның негізгі ... ... ... ... ... ... ... міндет –
баланың оқуға деген ықыласын ояту, оны ... ... ... ... ... ... ... оқыту. Ынтымақтастық педагогикасының бір принципі –
оқушыларды қорқытпау, ... ... өз ... сендіру.
Қиын мақсат қою идеясы. Жаңашылдар ... ...... ынтымақ, оларды қиын мақсатқа ... ... ... мұғалімдер пәндік, сөздік ақпараттарға алуан
түрлі нұсқауларды (сызба, ... т.б.) ... Олар ... ... ... ... формаларын дамыту құралы.
Өз еркімен таңдау идеясы. Владимир Федорович Шаталов оқушыларға ... ... ал олар ... ... ... ... ... алда өтетін тақырыптарға уақыт беріледі.
Ірі блоктар идеясы. Оқулықтың 3-4 ... бір ... ... ... идеясы. Шалва Александрович Амонашвили балаларды
өздерінің іс-әрекеттерін бағалауға және пікірлерін айтуға ... ... ... ... ... және ... ақыл – ой ... Шығармашылықпен жұмыс ... ... ... ... ... биік мақсатқа жетуге деген
құлшыныс бар.
Жеке тұлғалық тұрғы. Жаңашыл мұғалімдердің сабағында әр оқушы өзін
жеке ... деп ... ... ... деген адал ниетін көреді.
1.2 Қазақстанда дидактика мен жеке пән ... ... ... ... ... орыс ... қазақтарға үйрету
курсының, оқу жоспарының, бағдарламаларының авторы.
Ол орыс тілі мен ... ... ... ... ... ... әңгімелеу, кітаппен жұмыс әдістерін кеңінен
қолданды. Ы.Алтынсарин орыс ... ... үшін ... сыныптарын ашты,
ауызша сөйлеу тәсілі қолданылып, орыс ... ... ... ... аз ... ... жұмыстарын жүргізген.1879 жылы оқу
құралы «Қырғыз хрестоматиясы» шықты. Бұл бірінші, қазақ ... ... оған ауыз ... ... өсімдік, техника атаулары
енгізілді.
Ахмет Байтұрсынов (1873-1937жж.) қазақша оқу ... ... «Оқу ана ... жүргізілсін»-деген талапты бастаушы.
1912 жылы тұңғыш рет «Әліппе» жазды, ол халықты сауаттандырудың ... ... Бұл оқу ... әрі ... ашу, әрі ... дүниетанымды іске
асыру мақсатын қойды. 1926 жылы бұл «Әліппенің» жете ... жаңа ... ... ... ... ашу ... басты құралы болды. Әдіскер
оқушыларға ереже жаттатудың тиімсіз екенін дәлелдеп, түсіндіру, талдау,
қорыту тәсілдерін қолдануды ... Сол ... ... ... ... ... ... тұжырымдау тәсілдерін қолдану ... «Қай әдіс ... ... ... ... ... білім беру ісі үшін халықтың (ұлттың) ана тіліндегі ... ... ... ... ... ... өзекті мәселелерге Ахмет Байтұрсынов
ереше мән беріп, ұлттық емлені, грамматиканы ғылыми негізде жаңадан құрып,
оны жүзеге ... ... ... ... ... ... шығару үшін оған
білім беру қажеттігін дәлелдеді. 1913 жылғы «Қазақша оқыту жайынан» деген
мақаласында «бала оқытатын адам оған ... оның ... ... ... ... білу ... ... (1890-1931жж.). «Тәрбиеге жетекші» (1924) деген
еңбегінде баланы оқытудың ережелерін, ... ... ... ... ... ... ... ишараттарын көрсететін педагогика бөлімі
«дидактика» деп, дидактикаға қазақ ... ... ... ... берген.
Жүсіпбек Аймауытов баланың ақылын, сезімін, ... ... ... атап ... ... туған елдің салт-санасын, әдеп-
ғұрпын көрсетуді ұсынды. ... тіл ... ... ... ... ... ... Ол зейінді тәрбиелеу жолдарын
көрсетті. Олар:
- мұғалімнің қатты сөйлеуі;
- суреттердің бояуының ... ... ... затты көрсету, суретін салдыру, балшықтан сол затты жасату.
Баланың ойын бөлетін сабаққа қатысы жоқ ... ... ... ... түскісі келу сияқты сезімдер. Осы құбылыстарға жол бермеу үшін Мағжан
Жұмабаев сабақтарды түрлендіруді, әсерді ... ... енді ... 5-10 ... ... ... ... бойынша көптеген жұмыстары жүргізілді.Бұл жұмыстар
одан әрі жүргізілуде. Қазір дидактиканың алдында көптеген ... ... ... ... жаңа оқулықтарды жазуды бітіріп, оларды
мектепке енгізу; аз ... ... ... ... оқу ... ... білімдік процеске жаңа
технологияларды ... ... ... ... ... міндетті стандарттарды жасауды аяқтау, ... ... ... ерекше дарынды балаларды оқыту бағдарламаларын ғылыми
негіздеу; білім беруді ізгілендірудің ғылыми әдістерін жасау.
2 ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ... ... ... ... ... ... мәні мен ... – оқу (обучение), бiлiмдену (образование) теориясын
нақтылаушы ғылым. Қазіргі заман оқу-бiлiмiнің мақсаты - ... ... ... ... үшiн ... мен қоғамға қажет адами сапа- қасиеттердi
дамыту. Дидактиканың өзектi мәселелерi – ... ... ... ненi, қашан,
не үшiн оқыту керек. Оқыту (преподование) – оқу мақсатын (бiлiмдендiру мiн-
деттерiн) iске асыру ... ... ... ... ... ... (информирование) тәрбиелеу, игерiлген бiлiмдi
түсiнiп, қолдана бiлуге ... iс- ... ... ету. ... ашу, ... ...... жаттығу және жинақталған тәжiрибе негiзiнде
оқушыда әрекет-қылық пен iс- әрекеттің жаңа формалары ... ... ... ... ... ... үдеріс. Оқу – көздеген мақсатты
iске асыруға бағытталған мұғалiм мен оқушы арасындағы жүйелi iс-әрекеттiк
байланыс, олардың бiрлiктi екi ... ... – оқып ... ... Оқу –
бұл оқушының мұғалім тарапынан арнайы ұйымдастырылған танымдық iс-әрекетi,
осы әрекет негiзiнде ... ... ... ... тәсiлдерi, қоршаған
дүниеге болған көңіл-күй, құндылықты және ... ... Оқу ... бала ... жүйе ретiнде оқу келесi элементтердi қамтиды:
1) мақсат;
2) мазмұн;
3) әдістер;
4) ұйымдасу формалары;
5) нәтиже.
Бiлiмдену (образование) – оқу ... ... ... дер,
ептiлiктер, ойлау тәсiлдерiнің жүйесi. Бiлiм (знание) – пәннің ... ... ... идеялар жиынтығы. Қоршаған дүниенің, жалпы
болмыстың бала санасында түсiнiктер (понятия), ... ... ... ... (отражение). Ептiлiк (умение) – игерiлген бiлiмдi
тұрмыстық тәжiрибеде қолдана бiлу тәсiлдерi мен ... ... ...... аса ... ... ... бекiген ептiлiк.
Мақсат (цель) – оқуға, бiлiм ... ... 1) ... ... ... санада пайымдалған нәтижесi; 2) оқу соңында күтiлетiн болашақ.
Мазмұн (содержание) – оқуға, бiлiм ... ... оқу ... ... ... ... бiлiмдер, ептiлiктер мен дағдылар, ойлау
және iс-әрекет тәсiлдерiнің тиянақты жүйесi. Ұйымдастыру (организация) –
дидактикалық ... ... ... орай ... ... оқуда
көзделген мақсатты тиiмдi iске асыруға қажет формаға келтiру. Форма – ... ... ... ... существова- ния), оқудың iштей мәнi,
логикасы мен ... ... ... Оқу ... ең ... ... санымен, оқу уақыты, орыны және iске асу ... ... ... – оқу мақсаты мен мiндеттерiнің орындалу (iске асу) ... ... ... ... – оқу ... ... ... Құрал-жабдықтар
тобына кiретiндер: педагог дауысы, шеберлiгi, оқулықтар, сынып құралдары
және т.б. ... ... – оқу ... ... соңғы өнiмi,
көзделген мақсаттың орындалу дәрежесi. И.Гербарт жүйесi – тәрбиенің ең
жоғары мақсаты – ... ... ... ... ... мiнездi тұлға
қалыптастыру. Мектеп мiндетi – ... ... ... ... ал ... – отбасы мiндетi. Оқу мен тәртiп, бiлiм мен сезiм, ерiк
орайласа байланысып, тәрбиелік оқудың негiзiн қалайды. Тәрбие оқумен ... пен ... ақыл ... ... Мұғалiм басты тұлға. Дж. Дьюи
жүйесi – оқу бала қызығуына, өмiрлiк қажеттерiне негiзделуi тиiс. ... ... оқу, бiлiм ... мен ... ... ... Оқу проблемді болуы шарт, баланың өзiндiк белсендiлiгi мен
жеке танымдық әрекетiнің арқасында жүргізілуі қажет. Мұғалiм жәрдемшi.
Қазіргі ... ... жүйе – 1) ... ... 2) оқу ... ... ... ұмтылысы мен дербестiгi
және белсендiлiгi бiрлiгiнде жүргізілуі мiндеттi. Оқу жоспары жалпы ... ... ал ... оқу ... бала ... мен ... әрекеттiк
белсендiлiк дамытуға, шығармашылық ұмтылысқа байланысты қалыптастырылады.
Мұғалiм мен оқушы бiлiм ... ... ... ... оқу педагогикалық
қызметтестiк (сотрудничество) принципiмен орындалады. Оқу кезеңдерi – ... ... ... ояту; 2) тiрек бiлiм; 3) ептiлiк,
дағдыларды жаңғырту; 4) жаңа ... ... ... 5) ... 6) оқу нәтижесiн анықтап бару. Оқу мазмұнын ...... ... ғылыми бiрiгiмге келтiру (интеграция),
ғылыми жiкке ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, ғылыми және тәжірибелік маңызға ие ... ... ... жаңа ... технологияларды кең
пайдалану. Оқу жоспары – мектептің ... ... ... бе- ... Мемлекеттiк компонент (инвариантная часть) – барша ... ... ... Аймақтық, мектептiк компонент (вариативная часть)
– аймақ, мектеп ұсынысымен енгiзiлетiн пәндер. Оқу ... ...... пән мазмұнын реттестiрушi құжат. Оқулық (учебник) ... ... ... ... кi- тап. Оқу ... ... пособие) –
бағдарламаға толық сәйкестiгi жоқ, автордың ... ... ... оқу ... мақсаты – баланы тәрбиешiнің дәл өзiндей қылып шығару
емес, келешек заманға лайық қып шығару” ... ... Оқу ... ... ... үдерiстi құраушы екi басты бiрлiктің бiреуi – ... Бұл ... өте ... ... ... ол тек ... және даму
үдерістерінен кейiн тұруы мүмкін. Сондықтан оған толық та ... беру ... ... Оқу ... ... және табиғаты жағынан
әртүрлі көптеген жағдаяттардың мың ... ... мен ... ... анықтамаларының көптiгi де осыдан болар. Ежелгi ... ... ... ... ... үдерісi” ең алдымен
мақсаты – оқушы болған ... ... ... ... басында оқу ұғымы ендi осы үдерiстi құрайтын екi бiрлiктi –
оқыту қызметi мен оқып ... ... ... ... – оқу ... ынталандырушы мұғалiмдердің қызметiн, ал оқып үйрену (учение)
ұсынылған бiлiмдердi игеруге ... ... ... ... жылдары оқу ұғымы оқушылардың танымдық iс-әрекет тәсiлдерiн
қалыптастырушы мұғалiмнің ... ... де, ... ... бiрлiктi iс-әрекетiн де аңдататын болды. Мұғалiм мен оқушының
бiрлiктi iс-әрекетi болған оқу үдерiсiнің мәнi ... мен оқып ... ... ... түсiнiм тұрғысынан оқу ке- лесi белгiлерiмен
сипатталады: 1) екi тараптылық; 2) ... мен ... ... ... ... ... тарапы- нан; 4) жоспарлы ұйымдасу және басқару; 5)
бiртұтастық және бiрлiк; 6) ... жас даму ... ... ... ... мен тәрбиесiне жетекшiлiк.
Оқу және бiлiмдену мәселелерi педагогиканың дидактика деп ... ... ... ... грек ... енген, аудармасы
“үйретушi” дегендi бiлдiредi. Алғашқы рет бұл сөз ... ... ... ... ... қолданылып, оқыту өнерi мәнiн аңдатқан. Ал
Я.А.Коменский дидактиканы “баршаны барлық нәрсеге үйретудің ... ... ... ХIХ ... ба- ... ... педагогы И.Гербарт
дидактиканы тәрбиелеп оқытудың өз алдына тұтас және ... ... де ... ... ... ... Аймауытов пікірінше –“Дидактика
мұғалiмге жалпы жол-жоба көрсетiп, жетекшiлiк ... ... ... ... ... ғана ... ... негiзгi мiндеттерi В.Ратке
заманынан бер- мен қарай бiрде өзгерместен келе жатыр. Олар: ненi ... ... ... ... ... ... ... педагогика- сы бұларға қоса
–қашан, қай жерде, кiмдi және не үшiн ... ... ... ... зерттеуде. Дидактиканың негiзгi категорияларын танытушы келесi
ұғымдар белгiленген: оқыту, оқып-үйрену, оқу, бiлiмдену, бiлiм, ... ... мен ... оқу ... ... ... ... әдістерi, құралдары, жабдықтары, нәтижесi (өнiмi). ... және оқу ... да осы ... ұғымдар тұрғысынан танылуы
тиiс. Осыдан қысқа да ауқымды анықтама келiп шығады: дидактика – бұл ... ... ... ... мазмұны, әдістерi, құралдары,
жабдықтары, ұйымдастырылуы мен нәтижелерi жөнiндегi ... ... - ... ... ... iске ... ... ақпарат беру,
тәрбиелеу, бiлiмдi түсiндiру және тәжірибелік қолдануды ... ... ... ... Оқып ... - ... ... және
игерiлген тәжiрибе негiзiнде жаңа мiнез-құлық және ... ... етiп, ... ... ... келтiретiн оқушының өзіндік іс-
әрекет үдерісі. Оқу – белгiленген мақсатқа жетудi ... ... ... ... өзара ықпалды реттестiрiлген iс-әрекет. Бұл ... ... ... ... екi тарапы. Оқу – бұл ғылыми бiлiмдер,
қажеттi iс-әрекет тәсiлдерi, эмоционалды-құндылықты және ... ... ... ... ... ... басшылығында
оқушылардың арнайы ұйымдастырылған iс-әрекетi. Оқу барысында бала дамиды.
Жүйе ретiнде қабылданған оқудың негiзгi құрылым элементтерi:
1) мақсат;
2) ... ... ... ... ... Осы және басқа да кейбiр түсiнiктердің мәнiне тоқталайық.
Бiлiмдену - оқу барысында ... ... ... ... мен ... жүйесi. Бiлiм - пәннің теориялық игерiлуiн бiлдiретiн идея-
лар жиынтығы немесе қоршаған дүниенің бала санасында түсiнiктер, ... ... ... ... ... – игерiлген бiлiмдердi
тәжірибеде қолдану тәсiлдерiн (жолдарын, әрекет түрлерін) иелеу. Дағдылар –
аса жоғары дәрежеде жетiлiп, ... ... ... ... ... ... – оқу барысында қол ... ... ... күш-қуат
бағытталған болашақ. Мазмұн (оқу, бiлiмдену) – оқу үдерiсiнде шәкiрт игеруi
қажет ғылыми бiлiмдер, ... мен ... ... және ... ... жүйесi. Ұйымдастыру – дидактикалық үдерiстi белгiлi
заңдылықтарға орай ретке келтiру, көзделген мақсатты тиiмдi iске ... ... ... қажеттi формаға түсiру. Форма – оқу үдерiсiнiң ... ... iшкi мәнi, ... касы және мазмұнының сыртқы қоршамы. Оқу формасы ең
алдымен сыныптағы оқушылардың санымен, оқу уақыты және оқу ... ... ... ... т.б. ... Әдiс – оқу мақсаттары мен
мiндеттерiнің орындалу (iске асуы) жолы. Құрал-жабдықтар – оқу ... ... ... Оқу ... ... ретiнде педагогтың дауысы
(сөзі), оның шеберлiгi, оқулықтар, сынып жабдықтары және т.б. ... (оқу ... – оқу ... оқу үдерісi салдарынан, көзделген
мақсаттың iске асу дәрежесiнен туындайтын соңғы өнiм.
Дидактика өз пәнi аймағында iске қосылатын заңды- ... ... ... ... мен ... негiз болар тәуелдiлiктердi талдайды,
жоспарланған мақсаттар мен ... ... ... ... ... ... мен ... белгiлей- дi. Осының
арқасында ол екi басты функцияны атқарады: 1) ... ... ... 2) ... ... ... ... дайындау).
Дидактика барша пәндер бойынша және оқу ... ... ... оқу ... ... ... болмысты қамту
шеңберiне байланысты дидактика ... және ... ... ... ... ... пәнi: ... мен оқып үйренудi оларды ... әрi ... ... ... және ... ... жетiлетiн
нәтижелерiмен бiрге анықтау. Жекеленген (нақты) дидактика оқыту ... ... Ол ... оқу пәндерiнің желiсiн, мазмұнын оқыту формалары
мен әдістерiн қарастырады. Әр оқу пәнi өз әдістемесiне ие. Бастауыш ... да ... ... тән ... ие, ... ол оқудың
жалпы мәселелерiмен шұғылдана отырып, кiшi мектеп жасындағы ... ... ... ... ... мәнi оқыту мен оқып
үйрену бiрлiгiнен құралады. Оқуға тән ... 1) екi ... ... мен ... ... ... 3) басқарым мұғалiм тарапынан; 4)
жоспарлы ұйымдасу және басқару; 5) бiртұтастық және бiрлiк; 6) ... даму ... ... 7) ... ... мен тәрбиесiне
жетекшiлiк. Оқу және бiлiмдену мәселелерi – дидактика пәнi. Ол ... ... ... неге, қалай, қашан, қай жерде және не үшiн оқыту
керек? Дидактиканың басты ... ... оқып ... оқу, ... формалар, жүйелер, технология және т.б. Дидактикалық жүйелер
Балаларды оқытуымыз әртүрлі. Ежелгi заманнан берi ... осы ... ... жолмен iске асырудың жолдарын тыным таппастан iздестiруде. Оқуды
жылдам әрi сапалы жүргізуге, ... мен ... ... ... ... жұмсауға мүмкіндiк беретiн формаларды бел гiлеп, тиiмдi ... ... ... ... ... ... оқытып жатқанда,
оған ЖОО оқытушысы балалармен жұмыс iстеудің сыналған және ... ... ... ... ... соң, ол ... осы ... барынша құралданып, жұмыс iстей бастайды. Дидактикалық
үдерiстің мың ... ... ... ... үшiн, ... өте жақсы бiлу әр мұғалiмнің мiндетi. Бұл сапалы оқудың
кепiлi. ... ... көп ... өз ... ... ... ... ашылған жаңалықтар жөнiнде түк хабары ... ... ... бас ... ... ... ... балалармен эксперимент жүргізе
бастайды. Есіңiзде ... ... ... ... ... өтпесе де, бiразы тексерiлген. Осыдан, тек бұрынғы ғылыми және
тәжірибе ... ... ете ... алға ... ... ... ... көп сынақтар өткен. Талай оқу бағыт-бағдарлары тексерiлiп, ... ... ... ... ... ... жолында мұғалiмдердің
“баспаған тауы, араламаған ... ... ... ... ... ... ... аға буыны жинақтаған қандай да оқу,
тәрбиелiк құны бар ... мен ... ... ... өтiп, ... байыта түстi. Бiлiм, ептiлiктер игерудің ... ... сай ... ең ... да тиiмдi жолы – осы қордағы оқудың
классикалық ... ... оны ... ... етiп пайдалана бiлуден
ғана қалануы мүмкін. Аса белгiлi болған ... ... ... жүйе – бұл ... ... ... бөлектенген
тұтастық құрылым. Жүйе екiншi дәрежелi тетiктерiмен ... ... ... Олар - ... мақсаты, ұйымдастыру
принциптерi, мазмұны, формасы және әдістерi бiрлiгiмен ... ... ... ... ... ... бiрлiгi негiзiнде өзара принциптерiмен
ажыралатын үш дидактикалық жүйенi атауға болады:
1) И.Гербарт ... ... ... ... осы ... оқу жүйесi.
Ұзақ уақыт мектеп оқуын басынан өткiзген әр студенттің жадында оқудың
сынып-сабақтық ... ... ... Бұл оқу ... ... ... ұлы Ян Амос ... тарапынан жүйелестiрiлдi. Немiс философы
және педагогы И.Гербарт Я.А.Коменскийдің дәстүрлi сынып-сабақтық ... ... ... сала ... оның кем- ... ... сонымен
бiрге этика мен психологияның соңғы ... ... ... ... жүйе ... ... ... пiкiрiнше, тәрбиенің ең жоғары
мақсаты – адамгершiлiктi, моральды, ... ... ие ... ... Оның ойынша, тәрбие келесi этикалық идеяларға сүйенуі тиiс: –
тұлға ұмтылыстарының бағытын, аймағын және күшiн анықтаушы кемел ... өз ... ... ... икемдесуi мен бағынуын қамтамасыз ететiн
тiлектестiк; – ... ... ... өрiстеуiне шек қоятын
құқықтар; – басқалар тарапынан болған ... ... және ... ... ... ... – адамның ерiк сезiмiн оның ниеттерi мен наным-
сенiм- ... ... ... ... iшкi рухани еркiндiгi. Өз
заманындағы психологиядан Гербарт екi негiзгi ... ... ... немесе қабылдаудан болатын психикалық бейiмдiлiк– жоқ нәрсе; –
психикалық өмiрдің бәрi елестер негiзiнде ... ... ... ... бiз қазiргi күнде ғылым де- ректерiне сүйене, бiлiп отырмыз.
Дегенмен, ... ... ... ... қолдауына ие болып, көп
заманнан берi бастауыш мектептерде де қолданылуда. Бұл ... ... ... ... бас- ты мiндетi – оқушылардың ақыл-ес
дамуын қамқорлыққа алу, ал тәрбие – ... ... ... ... күштi мiнез иелерiн қалыптастыруға дұрыс педагогикалық жетекшiлiк,
тәртiп және онымен ... оқу ... ... ... ... ... ... тұрақты iспен шұғылдануын қамтамасыз ету, дене
және ... ес ... ... қою, ... үйрету. Гербарт өзiнің
дидактикалық жүйесiнде тиым салу, шектеулер қою, сонымен бiрге “ақырын да
жеңiл” ... тән ... ... лануды ұсынады. Оқудың тәртiппен
тығыз байланысқа келуi- нен, бiлiмнің оқушы сезiмi және ерiгiмен бiрiгуiнен
– тәрбиелiк оқудың мәнi ... Бұл ... ... ... ... оқудан бөлектеуге болмайтынына, ерiк және мiнездің ... ... баса ... ... ... ... ... басты
жаңалығы – оқу сатыларын ажырату болды. Оның дидактикасындағы сұлба
келесiдей: түсiнiктiлiк – ... – жүйе – ... Оқу ... ... өту және ... ... сипаттағы ептiлiктерге жету
жолымен жүргізіледi. Бұл сұлбада, байқағанымыздай, ... ... Бұл ... ... оқу мазмұнынан ажыралып, бар- ша
сабақтарда және ... ... ... оқу ... ... ... iзбасарлары мен шәкiрттерi (В.Рейн, Т.Циллер, Ф.Дерпфельд) ... ... ... ... және формалистiк сипатынан
тазалауға ұмтылыс жасады. ... ... ... ... ... олардың
мазмұнын нақтылай түсiп, санын беске жеткiз- ген Рейн. Оның сұлбасы: жаңа
материал дайындау, оны ба- ... ... ... мен ... Ендi мұғалiмдер формальды сатыларды дәлме-дәл
ұстанудан ... ... ... ... кертартпалықты жеңудің
жолдары ашылды. Оқушылардың дербес және ... ... ... ХIХ ... ... кең ... Гербарт теориясы кейiн бiрте-
бiрте маңызын жоя бастады. Осы ... ... ... болсақ,
Гербарт жүйесi мектептің дамуына керi ықпал жасады. Осы теорияның негiзiнде
оқудың мақсаты дайын ... ... ... ... ... тарай бас-
тады; оқу үдерiсiндегi белсендiлiк тек мұғалiмнен ғана ... ... ... ... ... ... ... дау” мiндеттерi таңылды,
яғни балалар енжар тыңдаушыға айналды. Дегенмен, Гербарт дидактикасынсыз,
одан келер ықпал болмағанда, гербарттық ... ... ... са- ... ... ... теория мен тәжірибе мек- теп өмiрiне еш
уақытта да енбеген ... едi. ... ... ... бүгiнгi мектептің
өзiнде Гербарт қалаған әмiршiл ... ... ... болады. Осы- лайша, өз сыныбына қатаң ... ... ... алдымен ойланғаны жөн – бұлай iстесем бола ма? Гербарт
тәжiрибесiнде бұл ... ... ... ... ... тыс қаталдықтан
ғұламаның кейiнгi шәкiрттерi бас тартты. Бұл өнеге - құптарлық.
ХIХ ғасырда жасаған американдық философ, психолог және ... ... ... ... мен ... өрелі дамуына қайшы ... ... пе- ... қарсы тұру мақсатында
дүниеге келдi. Гербарт дидактикасына келесiдей қарсы айыптар тағылды: ... ... пен ... ... үстiрт тәрбие; – өмiрмен
байланыспаған оқудың “кiтабилылығы”; – ... тек ... ... ... ... “енжар” әдістердi қолдану; – оқушылардың
қызығулары мен қажеттерiн жетiмсiз ... – оқу ... ... ...... ... ... аз көңіл бөлiнуi.
1895 жылы Чикаго мектептерiнің бiрiнде ... ... Дьюи ... ... ... да- ... ... назар аударып,
оқушылардың қызығуларына, олардың өмiрлiк қажеттерiне байланысты болған
оқудың ... ... ... тек ... негiзделген оқудан гөрi)
анағұрлым жоғары нәтижелер беретiнiне көзiн ... ... ... ... негiзгi үлесi – “толық ойлау әрекеттерi (актi)”
жөнiндегi жаңалық пiкiрi. Осыған байланысты адам өз ... аса ... ... ... ... кез- де ... әрекетiне
кiрiседi. Әрбiр “толық ойлау актi” келесi ... ... ... ... ... – оны нақ ... (көрiп), мәнiн анықтау; – одан
құтылудың жолдарын iздестiру (болжам белгiлеу); – болжастырылған шешiмнен
қорытындыға келу (гипоте- заны ... ... ...... ... одан бас ... мүмкіндiк беретiн келесi бақылаулар мен
эксперименттерге өту. Шешiмдерiн ойластырып, жеңу ... ... ... ... ... Дьюидің пiкiрiнше, дұрыс құрылған оқу әр
уақытта мәселелi (проблемді) болуы тиiс. Оқушылар ал- дына ... ... өзi ... ұсынған оқу-тәрбиелiк құндылығы кем, енжар оқу
тапсырмаларына қарағанда ... ... ... ... ... ... өмiр ... сәйкес болуы ... ... ... ... дамуына мұқият назар сала ... ... ... және шешiлуi жағынан қиналтпайтын мәселелер қойып
баруы қажет. Оқушылар, өз кезегiнде, осы мәселелердi ... ... әрi ... ... ... ... сенiмдi болуы тиiс.
Сабақтар “толық ойлау акттерi” негiзiнде құрылып, одан ... ... ... күтiледi: – нақты қиыншылықты сезу; – оны (мәселенi)
анықтау; – ... ... ... ... ... түзу; –
толық мәселенi немесе оның бiр бөлiгiн шешудің жолын табу; – ... ... ... ... ... “Дәстүрлi” гербарттық
жүйемен салыстырғанда, Дьюи өте ... ... ... ... ... оқу” орнына негiзiнде оқушылардың өзiндiк таным әрекеттерi
болған белсендi оқу ... ... ендi. ... ... ... белсендiлiгiн не мазмұн, не оқу әдістерiне ... ... ... ... ... болса, жәрдем беретiн жебеушi
мұғалiм иеледi. ... ... ... оқу бағдарламалары мұғалiм
тарапынан тек жалпылай мазмұны ғана анықталған бағыттау бағдарламаларымен
ауыстырылды. Ауызша және ... ... ... оқушылардың өзiндiк дербес
зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруға бағышталған теориялық және ... ... ... кемшiлiктерi бола тұрса да, Д. Дьюи оқу жүйесiмен
қаруланған американ мектебi өз ... ... ... ... ... ... әрi соны элемент- термен толықтырылған
бұл жүйе бүгiнгi американ мектебiнде де өз беделiн жоғары ... тұр. ... көп ... жаңалықты әрi пайда- лы ... ... ... ... талаптарына сай келмейтiн кемшiлiк – олқылықтары еленiп,
көзге түсуде. Дьюи де Гербарт сияқты оқу сатыларын барша пәндер және ... ... ... ... ... осыдан бұл
деңгейлер формальдық сипат алады. Ал ... ... ... ... ... ... Дьюи бойынша –“бүтiндей мәселелi” немесе,
Гербарт ... ша – ... ... ... ... ... ... Дьюи
дидактикасының және бiр кемшiлiк тарапы – ... ... ... ... дамыту үдерісiне қатыспайды. Ал тұрақты, оқушылардың бәрiне
бiрдей ортақ бағдарламалардың орнына келген ... ... ... ... ... да, ... де ... ете алмайды.
Дьюидің жаңашыл дидактикасы ... ... ... ... нығайту мәселелерiмен айналысты. Нәтижеде, бiр мәселенің өзiн
әрқилы, кейде бiр- ... ... ... жолдармен шешудің тәсiлдерi
табылды, ол бұл оқудың жеке ... өте ... ... бер- ген ... ... ... ... шындыққа жанаса бермейдi, осыдан екi
жүйенің де тез ауыспалы өмiр ... ... ... сай ... ... ... ... зерттеулер ежелгiден, дәстүрлi және
жаңашыл дидактикалық жүйелерден ең құнды болған тарап- тарын сақтап ... ... ... мәселелердi шешудің жаңа жолдарын ... Жаңа ... ... ... ... психолог және
педагог Дж. Бруннер ұсынған “жаңалықтар ашумен оқыту” тұжырымдамасы назар
аударарлық. Бұл ... орай ... ... ... күштерiн iске қосуды
талап ететiн және өнiмдi ойлау қабiлетiнің дамуына ұтымды ықпал жасаушы өз
белсендiлiгiмен ашқан жаңалықтары негiзiнде дүниенi ... ... ... ... бұған дейiн бiлмеген қорытындыларды жасап, оларды өз
бетiнше ... ... ... ... да ... ... ... оқу “дайын бiлiмдердi” игеруден де, сондай-ақ қиыншылықтарды
жеңу ... ... ... да ... ... ... екi жүйе де
Бруннер теориясының негiзi әрi қажеттi шарттары ... ... ... тән ... Бруннердің пайымдауынша, нақты тақырып бойынша
деректердi жинақтау және бағалау, солардың нәтижесiнде белгiлi қорытынды
ғана өрнектеу ... ... ... игерiлетiн материалдардың шеңберiнен
сыртта жатқан заңдылықтарды да анықтау.
Қазіргі заман дидактикасы ... ... ... Бұл жүйе ... ... ... құрайды. Осының арқасында
қазiргi заман дидактикасы оқу үдерісін түсiну мен талдауда бiр ... ... ... ... ... тұжырымдамасы оқу
үдерісiне жүйелi бағытта қатынас жасауға негiзделген, яғни осы жүйелiлiктен
сезiмдiк қабылдау, ... ... және ... игерiлген бiлiмдер мен
ептiлiктердi тексеру ... ... оқу ... ... ... ... да осы ... ой- лау және тәжірибелік
iс-әрекеттердің өзара бiрдей уақыттағы ықпалдастығына байланысты талаптар
да iске асып ба- ... ... ... жүйе ... дидактикалық
жүйелерге тән теория мен тәжірибе, бiлiмдер мен ептiлiктер, ... мен ... ... ... тiке- лей мұғалiмнен алынатын
бiлiмдер көлемi мен оқушылардың өз ... ... ... ... ... жойды. Дидактикалық жүйе түзуде кешенді
бағыт-бағдар қажеттiгi жөнiндегi түсiнiм бекiдi. Мұғалiмдер де, ғалымдар да
балалар ... ... ... ... ... ... iс-
әрекеттерi, мақсаттары мен сеп-түрткілері бiрлiгiне сүйенген дидактика ғана
тұлғаның жан-жақты және ... ... ... болатынын түсiндi.
2. Бүгiнгi дидактика жүйесiндегi оқудың мәнi оқушыларға ... ... ... өз ... жеңу және ... өзiндiк
жаңалықтар ашуымен шектел- ... Оны ... ... ... басқарудың нәтижелілігі оқушылардың ынтасымен, дербес- тiгi
және белсендiлiгiмен саналы байланыс, қатынастарынан. Бүгiнгi дидактиканың
мақсаты – ... оқу ... ... ... күшiн, оқу құрал-
жабдықтарын өз орнымен пайдаланып, балалардың оқу ... жас ... ... ... ... ... зиян келтiрмейтiндей етiп
жеткiзу.
3. Оқу мазмұнын анықтау бағыты да ... оқу ... ... және оқу ... ... принциптерi де басқаша. ... ... оқу үшiн ... ... оқушылардың
талаптарын, қажеттерiн және қызығуларын тiптi де ... едi, ... ... ... ... асыра дәрiптедi. Оқудың американдық
жобасында көбiнесе оқушылардың өзінен-өзi, яғни ... ... ... мен ... ... не аса мән берiлдi.
Нәтижеде, бағдарламалар бiлiмнің жалпы суреттемесiн берiп, ал жеке ... ... ... ғана енгiзiлетiн едi. Мұндай дидактикалық
бағыттың ... да, ... ... да ... болды.
Бұрынғы дидактикалық жүйелердің ұнамды сапалары жаңа дидактикаға өтiп,
толыға түстi.
Бүгiнде жiктемелi (дифференцированные) оқу жоспарлары, бағдарламалары,
курстерi бүкiл ... ... ... ... оқу пәндерiнің бiрiгу
(интеграция) үдерістері де өрiс алып, олар оқушылардың ... ... ... ... ... ежелгi заманнан берi балаларды оқыту
мен бiлiмдендiрудің жетiл- ген жолдары iздестiрiлуде. Мұғалiмдер көптеген
бағыттарды өз тәжiрибесiнде ... ... ... ... ... аса құндылары, озық тәжiрибе, ... ... ... ... ... ... бiлiмдену жүйесiне И.Гербарт және Д.Дьюи
жүйелерi көп ... ... ... қазiргi заман дидактикасы балаларды
оқытудағы бiр тараптылық принциптен бас ... бала ... ... бар кешенін пайдалану теориясына ден қойды.
2.2 Қазіргі заманғы дидактикалық жүйе принциптерi мен ережелері
Дидактикалық жүйе принциптерi - оқу ... ... ... ... ... ... ... мұғалiмдер мен оқушылардың
iс-әрекеттерiн реттестiру қызметiн атқарады, сонымен бiрге барша пәндердi
оқыту мен игеру барысында және ... ... ... ... ... қалады. Жалпы мақсаттар мен ... ... оқу ... ... мен оқу әдістерiн айқындауда негiздеме қызметтерiн
атқарушы ... ... ... ... ... қалаушы педагог-ғалымдар:
Я.А.Коменский – табиғи ... ... ... бәрi осы ... ... ... қажет.
А.Дистервег – оқу мазмұнына, оқушыларға талап принципi.
К.Д.Ушинский – мерзiмге сәйкестiк, ... ... ... ... игеру, түсiнiктiлiк, өзiндiк iс- әрекет, жеңiлдiлiк,
дұрыстық принциптерi.
И.Гербарт – оқу мен тәртiп бiрлiгi, ... оқу, ақыл да- ... ... ... принциптерi.
Дж.Дьюи – белсендi оқу, оқушының өзiндiк ... ... ... ... принциптерi.
Қазіргі заманғы дидактикалық жүйе принциптерi:
1) саналылық және ... ... ... және ... ... ... ғылымилық;
7) көңіл-күй – сезiмдiлiк;
8) теория мен тәжірибе бiрлiгi.
Ережелер – 1) ... ... ... ... iс-
әрекеттердің нақты жағдайларда көзделген мақсатқа жету ... 2) ... да ... iске ... ... ... ашып
берушi басшылық тұжырымдар; 3) принцип талаптарын ... ... ... ... ... ... ... құрылым бiрлiктерi – бұл ғылым ... ... мен ... Бұл ... мен ... құбылыстар,
үдерiстер мен олардың нәтижелерi арасындағы жалпы, ... ... ... ... ... мен ... мәнiн ашады. Дидактика
оқудың көптеген заңдылықтары және ... ... бiз ... әр ... орай кездесiп отырамыз. Дидактикалық үдерiстің негiзiн құрайтын
аса маңызды және негiзгi заңдылықтар мен заңдар оқу при- нциптерi ... ... деп ... Бұл ... ... оқу ... бар көптеген заңдылықтардың мән-мағынасы ашылады, мұғалiмдер мен
оқушылардың қызметтерi реттеледi, барлық оқу ... ... және ... ... олар ... ... ... сақтайды. Осыдан,
дидактикалық принциптер (латын сөзі ... оқу ... ... мен заңдарына сай келетiн оқудың жалпы мазмұнын, ұйымдастыру
формалары мен әдістерiн айқындаушы ... ... ... ... ... болғандай, зерттеушiлер принциптердi ашу жолында елеулi
табыстарды қолға кiргiздi. Ендi мұғалiмдердің ... осы ... сай ... ете отырып, оқу сапасын жоғарылату мен оның
тиiмдiлiгiн және ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасын құрай отырып, табиғи бiрлiкте әрекетке ... ... оқу ... iрге ... ... ... Ғұлама –
педагог пiкiрiнше, оқудың негiзi – табиғи сәйкестiк принципi, ал ... ... осы ... ... сай бiрiздi iске асырылып барады.
А.Дистервег бұл жүйенi жаңа талаптарға негiзделген нақты ережелермен
толықтырды. Бұл ... 1) оқу ... 2) ... 3) ... ... ... оқуға қажет келесi шарттарды белгiлеп бердi:
уақытқа сай ... ... ... ... ... ... ... дер бестiк әрекетi, жүктемелердің аса ауыр не ... ... ... өз ... ... ... белгiлеген
дидактикалық жүйелерде бiр-бiрiне ұқсамас оқу принциптерi iске қосылады.
Негiзгi ... ... ... ... ... ... және Дьюи
дидактикалары өзiндiк ерекшелiк терге ие болғанын бiлемiз. Бiз әңгіме ... ... жүйе ... (классикалық) және қазiргi заман оқу
принцип- терiн пайдалануда байыптылық ... ... ... онда бiрдей
уақытта көптеген заңдар мен заңдылықтар iске ... ... ... әр ... ... ... және ... негiзгi тұжырымдарға сай
көптеген жаңа жүйелердi ажыратып, бөлу мүмкін. Сондықтан да оқу ... ... ... оқу ... ... ... бiрiктiрiлген
топтарын кездестiремiз. Егер дидактикалық принциптердің ... ... ... ...... ... ... олардың бәрi бiр-
бiрiне жақын. Бiздің оқулығымызда жаңа дидактика ... ... және ... ... ... ... принциптер легi
қарастырылады. Бұл принциптер жалпы танымал.
Қазіргі ... ... ... оқу ... ... ... принципiнің төңірегiнде жүйелi бiрiккен. Бұл жүйедегi
дидактикалық талаптар төмендегiдей: 1) ... және ... ... 3) ... және ... 4) ... 5) түсiнiктiлік; 6)
ғылымилық; 7) көңіл-күй; 8) теория мен тәжірибенің ... ... ... ... Олар мұғалiмге кейбiр жағдайларда
қандай әрекетке келуi жөнiнде тек ... ... ... берiп қоймайды,
жалпы заңдылықтар ретiнде бұл принциптер педагогикалық әрекеттер бiрлiгiне
негiз қалаумен бiрге олардың толық орындалуын та- лап ... ... ... ... өткен бұл принцип талаптарын бұзған мұғалiм ешуақытта да
оқу мен тәрбиеде жоғары сапаға жете ... бiлу және ... ... ... ... iске
асыру педагогикалық шеберлiктің негiзiн ... және ол ... ... ... ескерiледi.
Педагогиканың принциптiк талаптары ережелер жүйесi ... ... ... – бұл ... ... ... ... белгiлi
мақсаттарға жеткiзу тәсiлiнің сипаттамасы. Көбiне оқу ережесi деп ... ... ... жеке ... ашып ... ... ... Оқу ережелерi теориядан тәжірибеге өту “көпiрi” ретiнде
танылған. Оларда мұғалiмнің ... ... оқу ... қолданатын
бiрдей әрекет тәсiлдерi берiледi. Ал кей жағдайларда – бұлар мұғалiмге
қалай әрекет ... ... ... ... ... нақты көрсетпелер
бередi. Осыдан ережелердi бiлу қажеттiгi кейбiр педагогтардың қарсылығына
душар ... ... ... ... ... ... сол ... орындау
мұғалiмдердің шығармашылық ынтасын дамытуға керi ықпал жасайды. Бұдан шығар
қорытынды – басты ... ... ... ... оқудың жалпы тео-
риясын игеруге және оны ... ... ... баулуға аудару қажет.
Бұдан 10-15 жыл бұрынғы педагоги- ка оқулықтарында ... ... ... ... ... орыс мектебi, керiсiнше, осы оқу ... көп ... ... ... ... ... мұғалiмдерге арналған
оқу құралдарының бәрi мектеп ... ... ... ... ... ... ережелердің, нұсқаулардың жинақтары болатын.
Мұғалiмдерге мұндай талаптар өз уақытында ... ... ... ... ... тарапынан қойылған едi. Ережелер мұғалiмге қандай
да бiр жағдайларда нақты әрекеттердi ... ... ... белгiлi бiр
талаптарды орындауға бағыттайды. Ал бұл ... ... ... ... ... ... оқушы сабақ басына кешiгiп, сыныпқа
қоңыраудан соң кiрiп ... ... ... ... ... сай ... да ... әрекет жасауы қажет, себебi тәртiп бұзу ескерусiз қалмауы
тиiс. Ал бұл ескерту қалай орындалады – оның жолы ... және ... ... ... ... мектепте қабылданған ... ... және ... ... да ... ... саны ... болуы мүмкін? Бұл сұраққа К.Д.Ушинский сөздерiмен жауап
берген әдiл болар: “… Бұл ережелердің өздерi ... да ... ие ... бір – ақ ... ... сыйдыруға да болады, сонымен бiрге олардың
басын құрап, бiрнеше кiтап ... да ... ... Басты iс – осы
ережелердің бәрiн ежелеп оқып, жат- тап алу емес, сол ... ... ... тұжырымдарды түсiне игеру. Әдетте, ережелер мұғалiмдерге
принцип талаптарын толықтай орындауға жол-жоба беретiн кеңес-ескерту ... ... Ал, ... ... iстеу керек деген нақты сұраққа олар
тiптi де ... бере ... ... ... ... ... қажетi
туындайды. Сонымен, бүкiл педагогикалық үдеріс ағымын реттеп, бағдарлап
отыратын заң, ... және ... көп те әрi ... ... оқу үдерiсiнің жалпы мақсаттары мен заңдарына сай келетiн оқудың
жалпы мазмұнын, ... ... мен ... айқындаушы тiрек
тұжырымдар жиынтығы. Педагогиканың принциптiк талаптары ережелер ... iске ... ... – бұл ... ... нақты
жағдайларда белгiлi мақсаттарға жеткiзу тәсiлiнің сипаттамасы.
Саналылық және ... ... ... ... ғылым тарапынан анықталған заңдылық
тұжырымдары жатыр – бiлiм мәнi өз ақыл ой ... ... ... де әрi өз ... ... ... ... Бiлiмдердi саналы
игеру бiрнеше шарттар мен жағдаяттарға ... оқу ... ... белсендiлiгiнің деңгейi мен сипаты, танымдық iс-
әрекеттi басқару және оқу – тәрбие үдерісін ұйымдастыру, ... ... мен оқу ... және т.б. ... ... ... ... маңызды жағдаятының бiрi есептеледi, ол оқу материалын терең ... ... ... ... ... Оқудың саналылық және белсендiлiк
принципiн iске ... ... ... маңызды оқу ережелерi сақталуы тиiс:
– Алдағы жұмыстың мақсаттары мен ... анық ...... ... ... оларды оқушыларға көрсетіңiз, маңызы мен мәнiн түсiндiріңiз,
болашақтағы қажетiн бала санасына жеткiзе бiліңiз. – ... ... ... ... және ... ... керектiгiн түсiнетiн болсын, ... ... ... орындамай, алдын-ала олардың терең мән, мағынасын
ұғынсын. –
Көрнекiлiкпен оқыту принципi.
Бұл ежелгi замандардан ... келе ... аса та- ... және
сезiмдiк түсiнiктi принциптердің бiрi. Оның негiзiнде келесiдей ... ... ... ... мүшелерi сырттай тiтiркендiргiштердi
әртүрлі қабылдайды, адамдардың көбi көру ... аса ... ие; ... ... ... орталық жүйке-
жүйесiне бағытталған байланыс оптикалық каналының өткiзгiштiк қабiлетi өте
жоғары; көру ағзасының (оптикалық ка- нал ... миға ... ... ... ... ол оқушы есiнде жеңiл, тез және берiк
бейнеленiп ... Оқу ... ... ... қолданудың көптеген
ереже- лерiн iске асырған. Солардың кейбiрiн еске ...... ... не жазбаша өрнектелген материалдарға қарағанда, табиғи
күйiнде берiлген заттар жақсы, жеңiл әрi тез есте ... ... ... үдерiсiнде пайдаланыңыз. – Есіңiзде болсын, сәби ойы формалармен, түр-
түстi ... ... ... өрнектеледi. Оқыту және
тәрбиелеу барысында есіңiзде болсын: ұғымдар мен ... ... ... ... деректер, мысалдар және бейнелер негiзiнде ... тез әрi ... ... олардың мәнiн ашуға әрқилы көрнекiлiк
түрлерін пайдалану қажет. – Көрнекiлiктi тек ... ... ... ... ... өзбетiнше бiлiм алу көзi ретiнде де пайдаланған
жөн. Бұл оқушылардың тиiмдi iзденiс және зерттеу ... ... ... ... құралдар сабақта өтiлiп жатқан заттар мен
құбылыстар жөнiнде өте анық және ... ... ... ... оқу және ... ... да есіңiзден шығармаңыз. Көрнекiлiктi
өмiрмен байланыстырудың бiр жолы ретiнде пайдаланыңыз.
Жүйелiлiк және бiрiздiлiк принципi.
Бұл принцип келесi ғылыми тұжырымдарды ... ала- ды: ... ... ... ... мида нақты бейнеленсе ғана, оқушы шынайы ... ... ... ... ... ... ... тәсiлi –
белгiлi жол- мен ұйымдастырылған оқу; ғылыми бiлiмдер ... ... оқу ... iшкi ... және оқушылардың танымдық
мүмкіндiктерiмен байланысты; жеке элементтер- ден ... оқу ... әрi ... ... ... ол үдерiсте орынсыз ... ... ... сәттердің болмауына және бiрiздiлiктің қандай да
себептермен бұзылмауына тәуелдi. Егер дағдылар тиiстi жаттығулармен жүйелi
бекiмесе, олар көп ... ... егер ... ... ... олар ... ойлау iс- әрекетiнде үлкен қиыншылықтарға
кезiгедi; егер оқу ... ... және ... ... ... ... ... бiлiмдер жүйе негiзiнде тез қалпына ... ол ...... ... ... қиындасады. – Я.А.Коменскийдің “Барша нәрсе
бiрiздi ажыралмас байла- ныста жүргізілуі тиiс: ... ... ... жол са- луы қажет”. – ... ... бiр де бір ... ... ... ... ... анықталған: бiлiм мазмұнын игеру
және оқушылардың танымдық күш-қуатының дамуы – оқу үдерiсiнің бiр-бiрiне
байланысқан екi тарапы; ... оқу ... ... ... ... яғни бұл материалдың мазмұны мен құрлымына ғана тәуелдi болып
қоймай, ... сол ... ... мұғалiмге деген субъектив
қатынастарына да орайлас; ... ... ... ... ... әрқилы оқу түрлері мен әдістерiн пайдалануға, сондай-ақ ... ... ... ... жады ... ... ие: қандай да
материал оларды маңыздылығымен қызықтырса, сол материал берiк орнығады және
ұзақ сақталады. Игерiлген ... ... ... оқу ... дәстүрлi оқу жүйесiне жаңа ережелердi ендiру мүмкіндiктері
ашылды: – Қазіргі заман ... ес ... гөрi ... ... iске ... ... аса қажеттi ... ... ... сарп ... ... күш-қуатын үнемдеңiз, ес
жүктемесiн ойлау ... ... ... ... ... ... принципi оқытудың көп ғасырлық тәжiрибесi талаптарынан
туындайды: бұл, бiр ...... ... даму ... ... екiн- шi ... – дидактикалық үдерiстi оқушылардың даму
деңгейiмен сәйкестендiре ... және iске ... ... Бала ... ... ... ... ептiлiгi, ойлау тәсiлдерiне сәйкес
келген дүниенi ғана түсiне алады. Түсiнiктiлiк принципiн iске ... ... ... ... ... ережелер: жеңiлден- қиынға,
белгiлiден-белгiсiзге, қарапайымнан-күрделiге өту. Қазіргі ... ... мен ... ... ... ... болған ережелер тiзiмiн
кеңейте түстi: – Өтiлуге тиiс материалдардың бәрi әр жас қабылдауына сәйкес
реттестiрiлiп, ұсынылуы тиiс. – ... ... ... да ... ... болуы қажет екендiгiн ұмытпаңыз. – Оқыту барысында балалардың табиғи
мүмкіндiктерiн, олардың дайындығы мен даму ... ... ... өмiр ... ... ... даму ... және оқытуда ескеріңiз. – Оқу мазмұны және ... ... бiр шама алда ... ...... әртүрлі
топтарындағы оқу ерекшелiктерiн назарға алыңыз. Бiр тектi мүмкіндiктерi бар
балаларды ... ... ... ... принциптің талабы – оқушылар игеруiне ғылым тарапынан
анықталған бiлiмдердi ... ... ... тiк ... де ... ... ... игерту- ге бағытталған. Оқудың ғылымилығы ең алдымен
мектеп бiлiмiнің мазмұнына және оны ... ... ... ... мазмұнды толық iске асыра алуына тәуелдi;
қабылданған бiлiмдердің ... ... оқу ... өрнектелген, пән аралық байланыстарда iске асып барады.
Озат дидактикалық жүйелер, тәжірибелер бұл принциптi ... ... ... ашып ...... педагогика, психология,
әдістеме, педагогикалық тәжiрибенің жаңа жетiстiктерi ... ... ... не педагогикалық еңбектi ғылыми тұрғыдан ұйымдастырудың соңғы
тәсiлдерiн ендiріңiз. – Бастапқы оқу дидактикасы мен ... ... ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ
дедуктивтi оқу әдісiн де орынды ... ... ... (абстракция) түсiнiктердi қолданудан тартынбаңыз, себебi бұл
нақты құбылыстардың тереңдегi мән-мағынасын түсiнуге жәрдемiн бередi. Бiрақ
мек- теп ... ... ... ... ... ... ... аулақ болыңыз. – Әрқандай жаңа ... ... ... ... ... ... пәндi оқыту барысында қолданып,
пайдаланыңыз, себебi жаттықтырылмаған бiлiмдер тез ... ... ... ... принципi бала табиғатының дамуы мен оның iс-әрекетiне
байланысты туындайды. Ұнамды көңіл- күйден адам жаны нәр алады, ой ... ... оқу ... ... және ... ... қабылданады.
Егер оқушының кiтап оқуға зауқы болмаса, оны ауыр да азапты еңбек ... одан ... ... ... өзi ... iс. Сондықтан да оқу
алдында баланың ұнамды көңіл-күйiн көтерiп, оны ... ... ... ... ... ... қажет. Ұнамды қатынас болмаған жерде
оқу үдерісi өз ықпалының жартысын ... ... ... ... ...
бос әурешiлiк.
Теория мен тәжірибені байланыстыру принципi
Бұл принциптің негiзiне дәстүрлі ... ... пен ... ... көзi – ... және іс-әрекет екен- дiгi туралы тұжырымы
алынған. Орынды ұйымдастырылған тәрбие әрқашан өмiрдің өзінен ... ... ... тығыз байланыста болады, сонымен өсiп келе жатқан
әулеттi, белсендi тiршiлiк қамына дайындайды. ... ... ... ... ... ... оқу мазмұнына, оқу-тәрбие үдерiсiнің
келелi ұйымдастырылуына, оқудың тиiмдi формалары мен әдістерiн ... пен ... ... ... ... ... бiрге
оқушылардың жас ерекшелiктерiне тәуелдi келедi.
Бiз дидактикалық принциптердi ... ... iске ... ... ... еттiк. Қорытындылай келе, айтарымыз:
принциптер әрқашан белгiлi жүйеде, бiр ... ... ... ... ... ... түрде жүзеге асып барады. Оларды кезекпен ... ... ... ... өте, ... ... емес. Принциптер ара-
сында басты не екiншi дәрежелiсi болмайды, ... тек ... дан ... ... мен ... ... ... болуы мүмкін. Барша
принциптер өзара тығыз ұштасқан, сондықтан бiрiнің талаптары, ... ... та- ... ... ... түсiп жатады. Олардың бәрiнің де
қызметi – бағыттау, оқудың сапалы ... ... ... ... iсiн ... мәнi – ... ... және ақыл-ес
мүмкіндiктерiн сақтау және дамыта түсу. Сондықтан оқу еңбегiнің нәтижесi
оған жұмсалған оқушы ... ... ... ... ... табиғи және әлеуметтiк мүмкіндiктерiн, күш салаулары мен
еңбек нәтижелерiн қалыпты мөлшерлеп отырады, егер қандай да ... ... олар ... теңдiктің сақталғаны.
2.3 Қазіргі заманғы дидактикалық жүйелердің оқу ... ... ... ... ... сай ... ... Мысалы,
И.Гербарттың (1776-1841) дидактикасы кейін дәстүрлі оқыту түріне айналды.
Онда ... ... ... сол ... ... және ... ... элементтері болды. Д.Дьюй (1859-
1952) дидактикасы дәстүрлі дидактика негізінде ... ... Сол ... ... ... ... ... да бұрынғы жүйелер
жасаған негізге сүйенеді.
Тәжірибеде оқытудың көптеген түрлері қолданылуда. Мұғалімдер барлық
пайдалы оқыту түрлерінен бас тартпай, жақсыларын жаңа ... ... ... ... Еуропада көп ғасырлар бойы өмір сүрді, оқушылар
болмыс факті, құбылыстарын және ... ... ... ... ... ... бұд ... есте сақтап, сөзбе сөз еске
түсіруі керек болды. ... ... ... ... ... етілген жоқ.
Оқытудың бұл түрі механикалық естің ... ... ... ... ... ... жағдай жасамайды. Қазірігі мектепте көп
қолданылатын оқыту түрлері: ...... ... ...... ... оқыту. Оның мәні атынан ... және ...... ... негізгі әдісі, тыңдау және есте
сақтау – оқушы іс-әрекетінің жетекші түрлері, оқылғанды ... ... ... ... және ... негізгі өлшемі. Бұл оқытудың кең тараған
түрі. Оны ғылыми негізделген және сипаттаған неміс ғалымы ... ... ... ... мен мұғалімнің іс-әрекетінің кезеңдері
мынадай болады:
Түсіндіру – суреттеу арқылы оқытудың жақсы жақтары: уақыт ... мен ... ... ... оқушылардың күрделі білімдерді
түсінуін жеңілдетеді, процесті тиімді басқаруды қамтамасыз ... ... оның ірі ... бар. ... ... ... өз ... үйретпейді, тек оқушылармен жұмыс істеу мүмкіншілігі шектеулі, ... ... және ... ... нашар дамытады. Сондықтан
дидактикада, әсіресе ХХ ғасырда, өнімді (репродуктивтіктен ... ... ой ... ... ... іздестіру жүрді. Осылайша
проблемалық оқыту пайда болады.
Проблемалық оқыту процесі мынадай:
- Проблемалық ... ... және ... ... ... шешу ...... ұсыну.
- Таңдап алған гипотиезаның дұрыстығын ... ... ... ... ... пәндердегі ережелердің
дұрыстығын түпдеректер арқылы тексеру.
- Нәтижелерді қорыту: жаңа білім, іскеліктерді оқушылардың бұрынғы
іскерліктеріне ... ... ... ... мен ... арқылы бекіту.
Мұғалім әр кезеңде басшы, оқуды ... ... ... күрделілігіне, оқушылардың дайындықтары мен
деңгейлеріне, жабдықтарға байланысты.
Мәселелі оқыту, ... үшін ... ... ... ... ... ... гипотеза сияқты ұғымдарды жақсы білу керек.
Мәселелік оқытудың маңызды кезеңі мәселелік ... ... ... оқу ... қиын да, бірақ оқушылар шеше алатындай болу
керек.
Мәселелік ... ... ... әдебиетте екі түрлі мәні бар.
Біріншісі – оқушыдан танымдық іс-әрекетті талап ететін кез келген ... – кез ... ... емес, оқушыларды өздері үшін білімдер алуға
ықпал жасайтын міндеттер.
Гипотеза жорамалы - ғылыми қиял формаларының бірі. Кез ... ... ... ... жорамал ғана гипотеза болып санала алады. Гипотеза
– проблеманы шешу тәсілі.
Дидактикада мәселелік ... ... ... ... іскерлік
ойындар, процестерді ... ... ... ... нақты
жағдайларды талдау әдісі, ой майданы, эвристикалық әңгіме және т.б.
Мәселелік оқытудың жақсы ... ... ... ... өз ... ... алу оқу ... деген қызығушылықтың жоғарылығы,
өнімді ойдың дамуы, ... ... және ... ... оқушылардың танымдық іс-әрекетінің әлсіз басқарылуы,
жобаланған мақсатқа жету үшін өте көп ... ... ... ... ... ... ... оқыту түрлерімен ұштастыра қолдану
керек.
Бағдарламалық ... ... - ... оқу бағдарламасы бойынша арнайы
құралдар (оқулық, ЭЕМ) көмегімен оқушының өз бетімен меңгеруі.
Бағдарламалық ... ... ... ... ... үш ... тұрады: оқу ақпараттарының үзінділері, онымен жұмыс
істеу ...... ... үшін ... ... ... ... байланыс), жаттығуларды қайталау немесе келесі бөлікке
өту туралы ... (1904 жылы ... ... ... ... оқу
материалдары шағын бөліктерге бөлінеді. Материалды ... үшін ... ... оқып, оқушы оның бос жерлерін бір немесе бірнеше
сөздермен толтырады. Содан ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жауап берсе ақпараттың келесі бөлігін оқиды, ал оқушы
дұрыс жауап бермесе, онда ол ... ... ... істейді.
Линиялық бағдарламаны сынау тармақты бағдарламаны жасауға әкелді.
Оны жасаушы ... оқу ... ... ... болу керек,
өйткені, кішкене бөліктерді меңгеру жеткіліксіз, ... ... ... және ... ... ... ... бағдарламада оқушы жауаптарды таңдайды, оған берілетін
тапсырманың ішінде оның дұрыс, толық емес және ... емес ... ... ... ... ... таңдайды. Егер оқушы дұрыс жауапты таңдаса, ... ... ... ... Егер ... ... ... онда оқушының
не себепті қателескені түсіндіріледі де, оған басқа бағдарламамен жұмыс
істеу тапсырылады.
Сонымен ... ... ... ... және ... ... ... материалды меңгертеді. Бірақ оның да кемшіліктері
бар, оқушы көп ... ... ... ... қате ... таңдамауы
мүмкін. Сыншылдардың пікірінше тармақты ... өзі ... ... және ... ... ... ... түрлі дозалары, проблемалық оқыту,
оқушылардың жауаптары олардың жеке ... ... ... беру ... ... ... ... жауап құрастыру, жауаптарды
шартты белгілермен белгілеу, берілген жауаптардан дұрысын таңдау.
Бағдарламалық оқытуға байланысты дидактикаға алгоритм ұғымы ... ... – оқу ... жүйелі жұмыс істеу үшін оқушыға
берілетін нұсқау.
Оқытуда алгоритмдерді қолдану оқушылардың ... ... ... нәтижеге жетуге мүмкіндік береді.
Бағдарламалау идеясының дамуы нәтижесінде блоктық, содан кейін
модульдық оқыту пайда болады.
Модульдық оқыту – ... ... оқу ... ... ... жұмысын жоспарлай, талдай, бақылай білуге үйретеді.
Технологиялық картаны мұғалім жасайды. Ол әдеттегі сабақ жоспарына
ұқсайды. Онда ... оған ... ... оқыту мақсаты, жұмыстың түрі,
оқу материалын, оқу жұмысы ... ... ... ... ... тақырыпты оқу арқылы қалыптасатын жалпы оқу және арнайы
іскерлік, дағдылар бөлінеді. ... оқу ... нені ... ... ... жеке ... ... жасалады.
Модуль дегеніміз – мұғалім жасайтын ... оқу ... ... ... ... ... әр оқушысына береді. Бұл
әдістемелік құралда оқушының әр сабақтағы оқу ... ... ... ... ... ... көрсетілген.Модульдер арқылы мұғалім
әрбір оқушымен жұмыс істейді.
Модульдің ... ... ... ... ... ... ... Мұғалім оқушы «Нені үйрену керек?» - деген
сұраққа жауап береді.Келесі кезеңде оқушыны тақырыптың мазмұнын және оқу ... ... ... Ол үшін ... ... шағын тест,
интеллектуалдық сергітулер өткізіледі. Содан кейін ақпараттық ... ... ... ... диафильм, оқушылардың хабарламалары,
оқулықтар оқу) беріледі.
Материалмен жұмыс: зертханалық жұмыс, есептер шығару, ... ... ... ... орындау, т.б. Модульдық сабақ
мұғалімнің бақылауымен ... ... ... ... ... ... ... міндетті элементі рефлексия (өзін, өзінің
іс-әрекетін бағалау). Әрбір сабақ соңында ... ... ... ... жеткенін, өз жұмысын бағалайды. ... ... ... ... ... деңгейі анықталады, содан соң
өткелі отырған тақырып бойынша ақпарат алады, материалдармен ... ... ... ... ... ... сыныптық-сабақтық жүйеде мұғалім барлық жұмысты істейді.
Оқушылар негізінен тыңдайды және жауап береді. Модульдық оқытуда мұғалім
оқытуды ... Ол ... ... ... Мұғалім кеңесші,
оқушының көмекшісі, өз жұмысының кейбіреулерін ... ... ... ... ала ... ... әзірлейді, сол бойынша оқушылар ... ... ... ... ... ... 24-26 ұпай алған оқушы
«5», 21-23 ұпай алған «4», 17-20 ұпай ... «3», ... ... «2» ... ... ... модульмен жұмыс істеу үшін балалар жақсы
жүргізіп оқи білу керек. ... ... ... бастауыш сыныпта
қолданудың керегі жоқ деген пікірлер де бар. Модульдық ... ... 2 ... ... ... ... ... барлық түрі, әсіресе бағдарламалық ... ... ... ... Саралап оқытуды қолданған ... ... ... және ... ... ... ... мақсаты –
оқушылардың білім алуға деген қызығушылығын ояту. ... ... ... ... ... ... көмек беріледі.
Саралап оқыту үшін мұғалім оқушының оқу іс-әрекетіне, оқу материалын
қабылдауға дайындығын тексеріп, жаңа оқу ... ... ... ... ... ... ала ... оқушыларға, топқа тапсырмалар
әзірлеп, оқытудың тиімділігін үнемі талдап отырады. ... ... ... ... істелетінін біліп, саралап оқытуды жүйелі ... ... ... ... ... ... ... онда ол жекелеп
оқытуға айналады. Жекелеп оқыту үшін ... оның ... ... ол ... оқуға дайын емес немесе нашар дайындалған
оқушыларға керек. Мектепте оқи ... ... ... ... ... әр оқушының жеке тұлғасын мұқият бақылап тестіден өткізіп, оқу
мүмкіндіктерін анықтап, олардың жұмыс ... ... ... ата-
аналармен кеңеседі.
Әсіресе оқу қиынға түсетін ... ... ... аудару керек.
Баланың оқуын қиындататын көптеген себептер бар. Мектеп жасына келгенмен
дамуында құрбыларынан 1,5-2 жыл ... ... ... ... ... ... оқушылар жаза алмайды, сурет
салып, тәжірибеде түрлі іс-әрекет жасай ... Дене ... ... ... еңбек пәндерін меңгеруде үлкен қиыншылықтарға душар
болады. ... ... ... ... ... ... ол өз дамуында
артта қала береді. Баланың ... оның ... ... ... ... ... ... жеке жұмыс өте қажет, қозғалыстарын
арнаулы жаттығулармен түзетіп, бұлшық еттерін жаттықтыру керек.
Кейбір ... ... ... түсініктері дұрыс дамымаған.
Бұлардың ақыл-естері дұрыс, бірақ оларды ... ... ... қиын. Әсіресе
он санынан кейін санауға қиналып, геометриялық фигураларды көз ... ... ... қабілетсіз. Осы қиыншылықтарды жеңу ... ... ... есте қалған зат не ... ... ... конструкторлардан түрлі заттар жасатуға болады. Бұл жұмысқа ата-
аналар тартылады.
Есте сақтау қабілеті бұзылған оқушылармен де жеке ... ... ... ... ... ... ... қарапайым тақпақты, көбейту кестесін
жаттай алмайды. Мұндай ... жеке ... ... ... және «тіректі» қолдану, қабілетін жаттықтыратын тәсілдер
қарастырылады.
Дисграфия – дыбысты әріппен жазғанда ... ... ... жаза ... Дисграф балалар дыбыстарды шатастырып, сөздерді дұрыс
айта алмайды. Бұл ... ... ми ... ... бұзылуы. Жеке жұмыс
бұл мәселені шеше ...... ... ... ... түсіне алмау. Мұндай
қиындық тілі жай шыққан балаларда байқалады.
Жалпы дамудың жеткіліксіздігі де баланың оқуда ... ... ... ... ... ... ... тез шаршап, жұмыс қабілетінің
төмендігін көрсетеді. Денсаулығы нашар балалар шамадан тыс ... ... ... ... ... күн ... керек. Егер бала қалыпты
мектепте оқыса, оған ерекше күн ырғағы, ... ... ... ... ... бар ... саны ... отырғандықтан кейбір
мектептерде теңестіру сыныптары, ... ... ... ... ... ... жақсы әсер етіп, ол біраз уақыттан соң ... ... ... ... оқыту үшін сыныпта 20-30 оқушы болса, олардың мүмкіндіктеріне
сәйкес мұғалім 4-5 дифференциалдық топ құрады. Ондағы оқушылармен жеке ... ... ... ... ... ... ... барлық оқушылар үшін бірдей, бірақ жақсы оқитын
оқушыларға тапсырманы орындау уақыты қысқартылады;
➢ Тапсырма мазмұны бір, бірақ жақсы ... ... көп, ... ... Тапсырма барлық сыныпқа бірдей беріледі, ... ... ... ... ... ... үшін ... материалдар;
➢ Сабақтың бір кезеңінде мазмұны әртүрлі, күрделілік ... ... ... ... орташа және нашар оқушыларға беріледі.
➢ Өздік жұмыстың бір вариантын жеңілдету және әрбір топқа күрделілігі
3 деңгейлі тапсырмалар беру;
➢ Есептерді ... ... ... ... ... қолданып, мұғалім үлгерімі төмен оқушыларға жеңіл
тапсырмаларды орындатып, жақсы оқитындарды тез қарқынмен ... ... бұл ... ... ... тәсілі тапсырма орындауға үйрегенше
қолданылатыны оқушыларға түсіндіріледі.
Сонымен саралап оқыту ... ... ... ... ... саралап оқыту тапсырмалардың мазмұнын, орындалу уақытын өзгерту,
мұғалімдердің жеке оқушыларға әдістемелік көмек беруі арқылы іске асады.
Топтық оқыту
Өзін-өзі ...... ... бір ... ... ... ... приборлармен жұмыс істейді, есеп шығарады, зерттеу
жұмысы) орындап, оның нәтижелері ... ... есеп ... ... ... оқыту) – оқушылар тұрақты жұпта ... ... ... ... ... де, қандай да бір мәселені бір-біріне
түсіндіріп, өз тақырыптарын ... ... ... нәтижесін
бағалайды.
Топтың бір тақырыппен жұмыс істеуі – топ ішіндегі ... ... ... топ ... ... ... ... жаңа материалды
түсіндіріп, оны талқалап, өзінің іс-әрекетін бағалап, сөйлеуге әзірленеді.
Топтардың бір-бірін оқытуы - әртүрлі мәселені шешіп, ... ... ... теоритектер және эксперимент жасаушылар уақытша бірігіп,
тәжірибе, ақпарат алмасып, мәселені талдайды.
Мұғалім рөліндегі ... – бір ... екі ... ... ... ... құру ... формалды біріктіру – 2 партада отырған 4 оқушыны немесе бір қатарда
отырған оқушыларды бір топқа біріктіру;
➢ оқушылар тобы ... ... ... ... ... топтың тез
құрылуына себепші болады;
➢ оқушылар сабаққа дейін өз еріктерімен 4-6 адамнан тұратын ... ... ... мұғалім алдымен белгілі бір өлшемдер бойынша болашақ
топтың жетекшілерін таңдап, ... ... жеке ... ... әрбір жетекші өз тобына шақыратын оқушының есімін
атайды, ол келіссе ... ... ... соң ... ... ... тобына оқушылар қабылдайды. Топтардың саны бірдей болуы керек:
➢ Мұғалім өз тобына балалар ... ... ... содан
соң жасақталған топтарда жаңа топ жетекшілері сайланады.
➢ Мұғалім немесе ... ... ... ... ... тақтаға
жазады. Әрбір оқушы өзіне тапсырма алып, сол тапсырма таңдаған топқа
кіреді. Егер топ үлкен ... ... ... ... бөледі.
Жасақталған топтың көшбасшысы сайланады.
➢ Алдымен топтың жетекшісі сайланады, олар топтағы ... ... ... ... ... белгілі топтардың
құрамына кіреді. Тәсілдің тиімділігі беделді, үздік ... ... Бір ... ... ... ... алу. Мысалы «тарих», «техника»,
«тәжірибе», «есеп», «ойын», «қиын мәселе». Оқушылар өздерінің нақты
оқу мүмкіндіктеріне сай іс-әрекет ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруы. Топқа шешілетін
мәселені, іс-әрекет түрін таңдау ұсынылады. Мұғалім топтық ... ... ... ... ... ... Топ эксперимент өткізуге
керекті жабдықтарды тауып, кітапханаға, экскурсияға барады. Мұндай ... ... ... ... сыныптарға қолданылады.
Топтарды кезең бойынша құру. Алдымен 3-5 ... ... ... ... ... бағаларын алған соң топтарға бірігіп, ... ... ... ... жұмыс істейді. Қалған оқушылармен мұғалім өз
жоспарымен оқу жұмысын атқарады. Оқыту ... топ саны ... ... өлшем бойынша шағын топтарға бөлінеді. Басқа ... ... ... ... жүре береді. Мұндай форма оқушылардың топтық жұмысқа ... ... ... ... негізінен өз бетімен жұмыс істейтіндіктен, оған нұсқау беріледі,
алдын ала тапсырмалар әзірленіп, топ жетекшілеріне кеңес ... ... ... ... ... ... ... түрлері:
➢ сынып алдында сөйлеуге, тәжірибе көрсетуге әзірлену, әдебиеттер
оқып, конспектілеу;
➢ «ой ... ... ... қойылған мәселені көп болып шешу;
➢ алдын ала әзірленген сұрақтармен оқушылардың топ ... ... ... ... ... ... ... хабарламаларды
оқуы;
➢ оқушыларды басқа топтармен өзара әрекетке әзірлеу – ... ... ... ... ... ... топтың
сыныпқа ортақ міндетті орындауға қатысуы;
➢ ұзақ уақыт ... ... ...... зерттеу,
прибор немесе механизмдерді құрастыру, жоба жасау, экскурсия, оның
есебін дайындау, көркем шығарма дайындау және ... ... т.б. оқу ... ... топ ... ... ... іс-әрекеттің ұйымдастыру-қарекеттік түрі басым: оқушылар
мақсат қойып, өз ... ... ... ... топ ... ... өзінің іс-әрекетін бақылап, талдап ... ... ... ... ... ... топ ... өз пікірлерін сағат тілі
бойынша, яғни, бір-бірінің сөзін бөлмеу айтқаны тиімді. Бұл ... өз ... ... әр ... өз ... ... ... оқу жұмысы нашар жүретін топтарда ... ... ... ... ... ... жұмысты өзі үйлестіріп отырады.
Сабақтың соңында топта ... ... ... ... Топ ... топ ... ... процесінің өзіне тән қызметтері бар. Олар оқытудың білім беру,
оқытудың тәрбиелік, оқытудың дамыту қызметтері.
Оқытудың білім беру қызметі - бұл адам ... ... ... оны өз ... ... алуға, іскерлік пен дағдыны игеруге
даярлау. Қазіргі кезде білімді толық игеру үшін оған ... ... жөн. ... ... – оқу ... ... үшін танымдық іс-
әрекетті іске асыру;
білімнің түсініктілігі – ... өз ... ... ... ... – жаңа білім алу үшін оқушыға ... ... ... ... жасау.
Оқытудың тәрбиелік қызметі – оқытудың тәрбиелік ықпалы жайындағы
Я.А.Коменскийдің, И.Ф.Гербарттың, Ф.АДистервектің, ... ... ... ... оқыту – адамгершілік тәрбиесінсіз, мақсатсыз құрал ... ... ... ... ... ... ... білім
адамзаттың қас жауы болады » деп, қатты ... ... беру мен ... ... ... ... ... соған байланысты өз
шығармаларын да сол екі ... ... құра ... «Оқытудағы мақсат жалғыз құрғақ білім үйрету емес, білім мен
бірге жақсы тәрбиені беру керек» екендігін баса айтып, оқу мен ... ... ... ... ... ... көру, есту, сипау, иіскеу, бұлшықет сезімдері арқылы
әдепке, әдемілікке, сымбаттылыққа, ... ... ... ... ... ... қалыптасады, баланың ақылы ересек адамдарға
қарағанда төмен екендігіне байланысты тәрбиелік іс-әрекетке ... ... білу ... екенін түсіндіреді.
Тәрбиелей отырып оқыту ғылыми теориялар мен ережелердің оқушылардың
дүниетанымы мен сеніміне айналуын сипаттайды, ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Оқыта отырып ... ... ... ... ... ақыл –ой ... дамытады, адамгершілік
қасиетін қалыптастырады.Мектепте оқушыларға теориялық білім беру тәрбие
процесімен тығыз байланыста өткізіледі.
Оқытудың дамыту ... ... ...... ... оқушыны
дамытады. Оқушының тілі, ақыл-ойы, сенсорлық және қозғалыс аймағы сезімі,
ерік-жігері, қажеттіліктері, ... ... ... – жеке ... дамыту
құралы. Л.С.Выготский (1896-1934) тұжырымдаған ... ... бірі – ... ... ... ... білім мазмұнына баланы дамытатын материалдар енгізіледі.
Оқыту ... ... ... ... ... бойынша
қалыптастыру теориясы, М.Н.Скаткиннің, И.П.Лернердің мәселелік оқыту әдісі
баланы дамытуға ... ... тек ... берумен шектелмей, оқушыны әр жақты дамытуға,
алдымен ақыл-ойды дамытуға бағытталған.
Сонымен оқыту ... ... ... ... ... және ... ... бөліктерінде жүзеге асады.
Қорытынды
Дидактикалық жүйелер уакыт талабына сай ... ... ... ... ... ... оқыту түріне айналды.
Онда Я.А.Комменский (1592-1670) дидактикасының, сол сияқты ... және ... ... ... болды. Д.Дьюй (1859-
1952) дидактикасы дәстүрлі дидактика негізінде пайда болды. Сол сияқты
қазіргі ... ... ... оқытулар да бұрынғы жүйелер
жасаған негізге сүйенеді.
Адамның дүние туралы түсінігі алғашында анық емес, оны ... ... ... ... ... ... ол ақыл –ой жұмысын туғызады. Бірақ
білімді бере беру жеткіліксіз, ... ... ... ... Ол үшін түрлі
жаттығулар, балаға сөйлеу, ойлау, сұрақ -жауап тәсілдері ... ... ... ... дүниетанымының, білімге құштарлығының,
қисынды ойлауларының ... ... ... ... өте ... бөлуі қажет. Осыған ... ... ... бір ... ... ... өз деңгейін көрсетуге ықпал ететін ... ... ... ... жасалған дидактикалық материал болып табылады.
Дидактикалық материал – сыныпта немесе үйде өздігінен жұмыс істеу ... ... ... ... сынып алдында мұғалімнің көрсететін
көрнекі оқу құралының ерекше ... ... ... ... және ... бар карточкалар, реактивтер және ... ...... ... әр ... ... өткен тақырыпты үлгере алмайтын оқушыларға қосымша үлестірмелі
материалдар, аралас сабақ ... үй ... ... ... ... бақылау жұмыстары, сыныптар бойынша тест
тапсырмалары, дидактикалық ойындар болып ... ... ... жұмыс тек оқыту сипатында жаңа
өтілген материалдарды пысықтауға және ... ... ... ... ... ... дағдыларын қалыптастыруға
көмектесуге және олардың білімдерін тексеруге бағытталады. ... ... ... ... ... ... үшін ... сезінуге, ізденімпаздық, тапқырлық қасиеттерін көрсетуге ұмтылдырады.
Дидактикалық ойындардың сапалылығы: олардың сабақтың әр кезеңіндегі орны
мен міндетін, ... дәл ... оны ... ... ... ... ... меңгеруіне, шеберлік танытуына, ойынға қажетті
материалдарды алдын-ала дайындап алуына, ойын үрдісіне оқушыларды ... ... ... ...  дидактикалық материалдар оқушылар мен білімгерлерді
өз бетінше ... ... ... олардың ойлау қабілеттерін,
ізденімпаздылығын арттырады, сөз қорын молайтуға көмектеседі, олардың пәнге
деген ... ... ... ... ... ... ... етеді.
 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / О 74 Жалпы редакциясын
басқарған ... ... ... - ... ... ҒӨФ. 2006. - ... Орысша-қазакша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын
басқарған э.ғ.д., профессор Е.Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. - 430
б.
3. Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың ... ...... 2007. — 344 бет.
4.  http://magistr.kz/referat/show/6675/54/1
5. Дидактикалық ойындар А.В.Фаркоф Айрис-Пресс 2007. – 288 б.
6. Әбенбаев С., Ахметова Г., Әбенбаева И. ... емес ... ... ... ... 2003, №2, ... Бабаев С.Б. Бастауыш мектеп педагогикасы: Оқу құралы: Алматы: “Нұр-
пресс”, 2007. – 413 бет.
8. Қуанбаева Б. Оқытудың ... ... ... ... ... шарттары: дисс. Пед. ғыл.канд. – Алматы,
2005. –137 бет.
9. Селевко Г.К. Современные технологии в ... –М., ... ... Ш.Т. ... ... ... ... мектеп. -1999.
№4. бб-5-12.
11. Айтмамбетова Б.Р. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері./23-
лекция/ - Алматы.1991.
12. ... Ж.Б., ... Р.М. ...... ... Ш.Т., ... Б.Т. Оқытудың қазіргі технологиялары // Бастауыш
мектеп. - №3, 4, ... ... ... Под ред. ...... ... Ш.Т., ... С.Н. Педагогическая инноватика как теория и
практика нововедений в ... ... ... фонд и ... ... 1). – ... ... центр “Ғылым”,-2001.
16. Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика. – Алматы: «Дарын», 2004.
17. Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. – ... ... ... З. ... – А., ... Бабаев С., Оңалбек Ж. Жалпы педагогика. Оқулық. Алматы, Заң әдебиеті,
2005.
20. Бахтиярова Г. Педагогикалық пәндерді ... ... ... ... ... 1999ж.
21. «Қазақстан  мектебі»  журналы.  №6, 2005 жыл.
-----------------------
Догматикалық
оқыту
Материалдық жұмыс
Технологиялық карта
Дамыта оқыту
Оқыту түрлері
Дистанциялық оқыту
Түсіндіру суреттеу арқылы ... ... ... ... ... ... ... функциясы
Педагогикалық технология

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім басқарудың мемлекеттік – қоғамдық жүйелері10 бет
Техналогия пәні сабағында заманауи костюмдердің моделін ұлттық стильде дайындауды кәсіби лицей оқушыларына үйрету67 бет
Амандасу6 бет
Бастауыш сыныпта қолданылатын дидактикалық материалдар кешені38 бет
"Тұлға психологиясы"4 бет
Іeee 802.х стандарттарының құрылымы3 бет
Бейіндік оқыту технологиясы7 бет
Демократия6 бет
Елдің экономикалық дамуының сапалық серпілісі26 бет
Казіргі заманғы ұрыс сипаты7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь