Мектепте еңбек тәрбиесін ұйымдастыру жолдары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ЕҢБЕК ТӘРБИЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1Қазақстанда еңбек тәрбиесін ұйымдастырудың қалыптасуы
мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Еңбек тәрбиесінің маңызы мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19

2 МЕКТЕПТЕ ЕҢБЕК ТӘРБИЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.1Оқушыларды психологиялық.педагогикалық тұрғыда еңбекке
даярлау әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.2 Мектепте еңбек тәрбиесін ұйымдастыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
2.3 Бастауыш мектепте еңбекке баулу пәнінен тыс жұмыстарды
ұйымдастыру әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
КІРІСПЕ

Қазақстанда білім беру халықаралық стандартқа сай болуы керек, сондықтан «2010 жылдан бастап біз 12 жылдық білім беруге көшуіміз, педагогтардың кәсіби деңгейін, оқулықтар мен оқу бағдарламаларының сапасын көтеруіміз керек» - деп ел Президенті Қазақстан халқына жолдауында атап өткен болатын. 12 жылдық сапалы білім беру нарықты жағдайда мемлекеттің табысты даму шарттарының бірі болып саналады.
ХХІ ғасырда жалпы білім беретін мектепте оқушының өзін үйлесімді дамытуға бағытталған 12 жылдық білім беру үлгісі бастауыш мектепті бітірердегі 10 жастағы баланың оқу-іс әрекетінің жоғары деңгеймен, өз бетімен оқу және өзін-өзі дамыту арқылы білімді, адами құндылықтарды жүйелі игерумен ерекшеленуі тиіс. Жалпы әлемдік қауымдастықта қабылданған 12 жылдықты оқытуды мамандарды даярлау негізінде ғана мүмкін болады – деп атап көрсетілген болатын.
Еңбек тәрбиесі – барлық тәрбиенің қайнар көзі дейтін болсақ бала алған білімін іс жүзінде қолдана біліп, оны өмірмен, өзінің іс-әрекетімен күнделікті тіршілік қызметімен байланыстыра білгенде ғана өзіне де, қоғамға да пайдасын, жемісін береді. Осы орайда баланы еңбекке жастайынан үйретсек, баланың бойында еңбек тәрбиесі дұрыс қалыптасатыны белгілі.
Еңбексіз даму жоқ, онсыз кері кетушілікке ұшырауға болады.
Еңбек – адамның көркі, бақыты, қоғам байлығы. Қоғамда қабілетіне қарай еңбек ету әрбір адамның әдетіне, ең бірінші өмірлік қажетіне айналады. Ол үшін бұл үдерістердің тәрбиелік әсерін оқушылардың бойына сіңірудің алуан түрлі әдістемелерін қолданамыз. Еңбекке баулу пәнінің оқулықтары мен әдістемелік көмекші құралдар теориялық, практикалық жағынан оқу материалының көлемі толық қамтылмағаны ескеріліп, колледж студенттеріне әдістемелік көмекші құрал ретінде ұсынылып отыр.
Қоғамның даму тарихына байланысты, еңбек тәрбиесі әртүрлі формада дамыды, жетілді, өзгерді, жаңарып отырды. Ортағасырлық мектеп тәрбиесіне қарсы шыққан, чехтың ұлы педагогы Я.А.Коменский (1592-1670) педагогикасының негізі – гуманизм мен демократизм болғаны педтарихынан белгілі. Коменский мектеп балаға сүйіспеншілік, адамгершілік қасиеттерін тәрбиелейтін «адамгершілік шеберханасы» болуға тиіс деген көзқарасты насихаттайды. Осы негізде ол тәрбиені, оның басты саласы қоғамдық тәрбиенің негізгі буыны – еңбек тәрбиесін адамның табиғатына сәйкес жүргізу қажет деп есептеді.
Курстық жұмыс обьектісі – Мектептегі еңбек тәрбиесінің ұйымдастырылуы.
Курстық жұмыс пәні – Мектепте еңбек тәрбиесін ұйымдастыру жолдарының мазмұны.
Курстық жұмыс мақсаты – Мектепте еңбек тәрбиесін ұйымдастыру жолдары жөнінде практикалық ұсыныстар қатарын әзірлеу.
Курстық жұмыс міндеттері:
- қазақстанда еңбек тәрбиесін ұйымдастырудың қалыптасуы мен дамуы
- еңбек тәрбиесінің маңызы мен міндеттері;
- оқушыларды психологиялық–педагогикалық тұрғыда еңбекке даярлау әдістемесі;
- мектепте еңбек тәрбиесін ұйымдастыру жолдары
- бастауыш мектепте еңбекке баулу пәнінен тыс жұмыстарды ұйымдастыру әдістемесі
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Ақназаров С. Оқушыларды еңбекке баулу, - Алматы, 1976, 40 бет
2. Андреев Ю.И. Вечер посвящен професии. – Воспитание школьников, 1977. – ном.2
3. Әбдрахманова А. Еңбекпен шынығуда. – Қазақстан мектебі, 1987, - - ном. 7
4. Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негізі, - Бастауыш мектеп, 1993, ном 11, 12, - 4 бет
5. Әбиев Ж, Нұрланова Г. Әбу Насыр Әль-Фарабидің тәрбие және еңбек тәрбиесі теорияларын жасауы . – «Ұлағат», 1997 ном 1 81 бет
6. Белый Н.С. Подготовка учащихся к трудовой деятельности. – Физика в школе, 1978, ном 4
7. Голубева Г.С. Трудовое воспитание на уроках истории в ІV классе Преподавание истории в школе, 1978, ном 5.
8. Госсу Е.П. Профессиональная ориентация учащихся младших классов, Кишинев, 1977
9. Сатқанов О. Төртжылдық бастауыш мектептің 4 сыныбына арналған . – Бастауыш мектеп, 1990 ном 1 – 22 бет
10. Сатқанов О. Төртжылдық бастауыш мектептің 4 сыныбына арналған . – Бастауыш мектеп, 1989, ном 12, 32 бет
11. Сатқанов О. Төртжылдық кластың сабақ тақырыптары .- Бастауыш мектеп, 1991, ном 8, - 36 бет
12. Сатқанов О. Төртжылдық мектептің бастауыш 4 сыныбына арналған . – Бастауыш мектеп, 1989 ном.11, 30 бет
13. Сатқанов О. Еңбекке баулу әдістемесі. – Алматы, 1994 ж
14. Сатқанов О. Төртжылдық бастауыш мектептің еңбекке баулу пәнінің жобасы, - Бастауыш мектеп, 1989, - ном.3, 34 бет
15. Жолбасбекова С. Еңбекке баулу әдістемесі, Шымкент – 1995 ж.
16. Қонарбаев Ұ. Еңбекке бейімделуде . – Бастауыш мектеп, 1987 – том, 2 , 36 бет
17. Қалиев С, Жарықбаев Қ. Қазақ тәлім - тәрбиесі, - Алматы , 1996 ж
18. Құралов А. Еңбек сабағында халықтық құралдарды пайдалану.- Қазақстан мектебі, 1997, ном 4, 56-59 бет ном 5. 48-52 бет. ном 6 49 бет, ном 9, 53 беттер
19. Құлманова С. Ы. Алтынсарин шығармаларындағы еңбек тәрбиесі, Қазақстан мұғалімі, 1994, 21 қаңтар
20. Қалназаров Б. Еңбекке баулу бағдарламалары, - Алматы , 1993
21. Сахиев Ж, Оқу мен еңбек егіз, Бастауыш мектеп, 1983, ном 9.
22. Тұңғышбаев Қ. Еңбек тәрбиесін еске алсақ, - Бастауыш мектеп, 1987, ном 2, 7-8 бет
23. Тынымбаева, Еңбекке даярлау – негізгі мақсат. – Бастауыш мектеп, 1983, ном 9, 47-48 бет
24. Түрікпенұлы Ж., Панаева М. Еңбекке тәрбиелеу ең маңызды іс, Бастауыш мектеп , 1993, ном6, 10-15 бет
25. Нұрсейтова С. Еңбекке баулу пәнінің жаңа мазмұндық, әдістемелік ерекшеліктері. Бастауыш мектеп, 1996, ном 7,8 8-9 бет
26. Райымжанов Ұ, Еңбекке үйрету, - Бастауыш мектеп, 1983 – ном 9, 43-47 бет
27. С.Н. Жиенбаева «Мектеп алды топ балаларын еңбекке баулу» А., 2007
28. К. Бозжанова «Оқушылармен жүргізілетін кластан тыс және мектептен тыс жұмыстар жүйесі» А., 1991
29. Б.И. Иманбаева «Тәрбие жетекшісі» А., 2004
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Педагогика пәнінен
Тақырыбы: Мектепте еңбек тәрбиесін
ұйымдастыру жолдары
Тексерген: _________________
Орындаған: _________________
Астана, 2015
|Мазмұны | |
| | |
| | ... ... |3 |
| | |
|1 ... ... ... |5 ... | ... ... тәрбиесін ұйымдастырудың қалыптасуы |5 ... |19 ... ... | ... ... ... ... мен |21 ... | |
| |21 |
|2 ... ... ... ... |28 ... ... |37 ... ... ... ... | ... |44 ... ... |46 ... ... еңбек тәрбиесін ұйымдастыру | ... | ... ... ... ... ... пәнінен тыс жұмыстарды | ... | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | ... | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... беру халықаралық стандартқа сай ... ... «2010 ... ... біз 12 ... білім беруге
көшуіміз, педагогтардың кәсіби ... ... ... бағдарламаларының сапасын көтеруіміз керек» - деп ... ... ... ... атап ... ... ... сапалы білім беру нарықты жағдайда мемлекеттің табысты даму
шарттарының бірі ... ... ... ... ... ... ... оқушының өзін
үйлесімді дамытуға ... 12 ... ... беру үлгісі
бастауыш ... ... 10 ... ... ... ... деңгеймен, өз бетімен оқу және ... ... ... ... ... ... игерумен ерекшеленуі тиіс.
Жалпы ... ... ... 12 ... оқытуды
мамандарды даярлау негізінде ғана мүмкін болады – деп атап көрсетілген
болатын.
Еңбек ...... ... ... көзі ... бала ... білімін іс жүзінде қолдана ... оны ... ... ... ... ... байланыстыра білгенде
ғана өзіне де, қоғамға да ... ... ... Осы ... ... жастайынан үйретсек, баланың бойында еңбек тәрбиесі
дұрыс қалыптасатыны белгілі.
Еңбексіз даму жоқ, ... кері ... ...... ... бақыты, қоғам байлығы. Қоғамда қабілетіне
қарай ... ету ... ... ... ең ... ... ... Ол үшін бұл үдерістердің тәрбиелік әсерін оқушылардың бойына
сіңірудің алуан ... ... ... ... ... ... мен ... көмекші құралдар
теориялық, ... ... оқу ... ... ... ескеріліп, колледж
студенттеріне ... ... ... ... ... ... даму тарихына байланысты, еңбек тәрбиесі әртүрлі формада
дамыды, жетілді, өзгерді, жаңарып ... ... ... тәрбиесіне
қарсы шыққан, чехтың ұлы педагогы Я.А.Коменский (1592-1670) педагогикасының
негізі – гуманизм мен демократизм болғаны педтарихынан белгілі. ... ... ... ... ... ... ... болуға тиіс деген көзқарасты насихаттайды. Осы
негізде ол тәрбиені, оның ... ... ... ... ... ...
еңбек тәрбиесін адамның табиғатына сәйкес жүргізу қажет деп есептеді.
Курстық жұмыс обьектісі – Мектептегі еңбек ... ... ... пәні – ... ... тәрбиесін ұйымдастыру жолдарының
мазмұны.
Курстық жұмыс мақсаты – Мектепте еңбек тәрбиесін ұйымдастыру жолдары
жөнінде практикалық ұсыныстар ... ... ... ... ... ... тәрбиесін ұйымдастырудың қалыптасуы мен дамуы
- еңбек тәрбиесінің маңызы мен міндеттері;
- оқушыларды ... ... ... ... ... еңбек тәрбиесін ұйымдастыру жолдары
- бастауыш мектепте ... ... ... тыс ... ... ... ... теориялық негізі
1.1Қазақстанда еңбек тәрбиесін ұйымдастырудың қалыптасуы
мен дамуы
Педагогика теориясы мен тәжірибесінде 1884 ... ... ... ... ... ... дайындауды жалпы білім беретін
мекемеде еңбекке баулу арқылы шешуді ұйғарған. 1886 жылы Швецияның
Соломондық әдісімен ... ... ... ... ... ... ... атты еңбек жазған. Ресейде 1901 жылы «Қол еңбегі
мен сызу ... ... деп ... ... ... онда
жас ұрпақты еңбекке дайындау, кәсіби бағдар берілуі ... ... ... рет ... ... ... ... бастауымен
1841 жылы Бөкей ордасында ашылып, онда еңбекке және қолөнерге ... ... ... ... мазмұны орыс ... ... ... ... ... жылдары орыс-қазақ
мектебін алғаш ашқанда ... ... ... ... Әдеби дерек
көздеріне талдау жасай қарайтын болсақ, ... ... ... біріншіден, адамдар ұлы ... иесі ... ... ... байлықтар жасау және өндіру қабілетіне ие. Адам ... ... ... ... ... ... бой алдырады. Екіншіден, еңбек адам бойындағы адами
қасиеттердің қалыптасуына ... ... оның ішкі ... ... ... ... өлшем ретінде қызмет етеді.
К.Д.Ушинский еңбектің адам сана-сезімінің ... ... ... тән мен ... адам ... және жер
бетіндегі адамның тіршілігінің күрделі заңына айналады...» деп еңбек ... алға ... ... емес деген қорытындыға келді. ... ... ... ... өзіне пайдалы ... ... ... ... жағынан, оған еңбекке деген құлшыныс ... ... ... ... ... ... ... керек, осы арқылы ол еңбекке ... ... ... келе ... ... ... атап көрсетуге болады: ... ... ... ... дене ... өзін-өзі тәрбиелеу,
балалардың өзін-өзі басқару, дамыту деген ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті субъектісі ретінде
тәжірибесін қалыптастыруды басшылыққа алуымыз ... ... ... ... экономикалық, саяси, мәдени
байланысында кең ... ... ... Г.М.Храпченковтың зерттеуі
бойынша, жергілікті халықтармен жақын араласу және ... ... ... даярлау мақсатында Омскі, Орынборда, Торғайда,
Ырғыз, Қазалыда мектептер ... ... ... ... ... ... ықпал етті.
Ағартушы демократ Ш.Уәлиханов ... ... ... ... қалушылықтан шығудың жолы білім мен ... ... ... ... кейінірек тараған шаман дінінің
пайда болуының да белгілі себептерін ... ... ... ... ... күрестегі енжарлығы, оған тәуелді болуынан
деп түсіндіреді. Шоқан ... ... ... өміріндегі басты
кемшіліктерінің бірі «барымта» екендігіне тоқталып, оны ... ... мал ... ең ... ... деп қате ... ... атап айтты: «Мұндай кәсіппен айналысқан адамның ... ... ал ... бір ... айналысу уақытты, зор ... ... ... ... ... етек алуы ... ... әр
түрлі еңбек түрлерінің дамуына кедергі келтіреді», - дейді. Демек, қазақтың
барымтасын жастарды белгілі бір ... ... ... ... ... ... аздытарын кәсіп деп есептеп, адам тек қана
«адал» ... ... ... ғана ... секілді әлеуметтік
індеттен айырылатынын айтады. Адамның адамшылығы оның ... ... ... ... де ... байланысты, нақтылы әрекетіне, іске
тындырымдылығы. Ғалым еңбекті құнды еңбек деп, бірнеше топқа бөледі.
Бұның ... ... ... ... сол ... ... адамның көтерілген рухани биігі, тәжірибесі, табысы деп ой қорытады.
Ұлы ағартушы А.Құнанбаевтың қай шығармасын алсақ та, жастарды ... ... ... ... ... болуға, үлгі-өнеге
алуға бағыттайды. «...тыныш жатып, көзін сатып, біреуден тіленбей, ... ... адал ... мал ... – ол арлы ... ісі» ... не ... табамын деп қорлықпен өткізгенше «малды не жерден, ... ... ... керек» деп бүгінгі күнге дейін мәні зор тәжірибеге
сүйеніп, өздігімен әрекеттенуге, қарыз сұрануға арлануды ... ... ... ... « ... ... еңбек қылып малтабарлық қуат
береді, ол қуатты кәсіп қыларлық орынға жұмсамайсың ба? ... ... ... ... ... ... еңбек істесең, кім болмайсың?» деген
ғұламаның ренжи айтқан өсиетін ... адам ... ... ерте жас ... еңбек іс-әрекетінің субъектісі ретінде тәжірибесін ... етеу ... ... ... ... ... бірі ... саяткерлік өнердің адам тәжірибесіне ... ... күн ... ... екіншіден, бертін келе, саяткерлік,
спорттық өнер түріне айналған.
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Ресейде санды және ... ... ... ... және ... ... ... оқыту
мектебінен терең білімді, өздігімен әрекет ... және ... ... ... ... көшу ... ... Осыған байланысты
біртіндеп бастауыш білім ... ... ... мен ... жақсарып, «Еркін сәби мектебі», «Сетлемент», «Бала еңбегі
мен
демалысы» атты жеке ... ... ... мекемелері
бастауыш білімді ұйымдастырудың жаңа типтері ретінде танылды.
«Еркін сәби мектебі» К.Н.Венцельдің бастамасы бойынша ... онда 5-12 жас ... ... ... әрі шығармашылық
еңбекпен ... Ағаш ... ... тәрбиешілермен
біріккен желімдеу, құрастыру әрекеттерімен айналысып, оқу-тәрбие үдерсін
кәсіби бағдар беруге ... ... ... ... оқу-орнын
педагогтар мен ата-аналар басқарды.
«Сетлемент» ... ... ... ... ... ... ... «Бала еңбегі және тынығу»
деген жаңа атаумен қайта ... ... ... ... ... ... ... балаларды бірлесіп, ұйымдасып өмір ... ... ... ... Тәрбиедегі өндірістік еңбек әдістері туралы
мәселені қарастыра отырып, зерттеуші мұндай еңбекті білімге жұмсалған шығын
орнын толтыру ... ... ... ... ... ... ... деп
атап өтеді. Ол өзінің ғасырлар бойы адам ... ... ... ... азық дегенді басшылыққа алды.
П.П.Блонский техника мен ... ... ... ... яғни бір ... ... ықпал ететін және өзара тәуелді құрамдас
бөліктері ретінде қарастырды. Бұл ... ... ... үдеріс емес
екенін, өйткені техниканың дамуы алға ... ... ... ... ... ... да атап өтті. Еркін тәрбие теориясының
зиянды ... ... ... түрлері мектепке дейінгі балаларға
және бастауыш сыныпқа ... ... ... ... ... болуы қажет деген ... ... ... ... ... ... еңбек нарығына қойылып отырған талаптар, ... ... ... бағдарлай білуге, өзін-өзі іске асыратын
жеке тұлғаны қалыптастыру мақсатымен ... ... ... ... ... еңбек
сабақтарының мақсатын кәсіптік қара күш жұмсалатын ... ... ... ... ... ... ... бағынуды үйрету деп
түсінген. Түрлі ... ... ... жұмыстарда, тәжірибелік
сабақтарда жалпы білім беретін ғылыми білімді пайдалануды ұсынды. Қол
еңбегі ... жеке ... ... ... ... ... ... негізгі қағидалары» және «Бірыңғай еңбек мектебі
туралы ереже» кеңес ... ... ... ... қағидалары
жұмыс істей бастады. Жоғарыда аталған идеялармен ... ... ... ... ... ... ... Сонымен, бұған
дейін адамзат ... ... ... ... жас ... ... негізгі әлеуметтік-педагогикалық мәселердің қатарына
жетекші орын алып ... ... адам ... ... еңбектің
маңызын ескерсек, баланы еңбекке баулудың қаншалықты құндылығын түсіну қиын
емес.
1903 жылдары елімізде бастауыш мектептердің ... 270 қол ... және 32 ... ... ... ... етікші, тігінші,
сылақшы, слесар және ... қол ... ... ... ... ... тоқу, кестелеу, пішу және тігуге тартылды. ... ... ... мен ... екі бағытта: политехникалық
білімді ғылыми негіздеу және тәжірибеге енгізу және ... ... ... дамығандығын көреміз. 1927 жылдан бастап мектептер
оқудың пәндік түріне ... ... ... ... пән ... ... ... оқушылар оқу-тәжірибелік үлескелерде, егін салу,
мал өсіру, метал сынықтары мен қағаз қалдықтарын жинаумен ... ... ... халқының тіршілік тұрмысына, идеологиялық болмыс-бітіміне
байланысты еңбектің, еңбек тәрбиесінің, қол ... ... ... ... ... ғалымдар М.Жұмабаев, А.Байтұрсынов, М.Дулатов,
Ш.Құдабердиев, Ж.Аймауытов сүбелі ойларын қалдырған. М.Жұмабаев «Жазылашақ
оқу ... һәм ... ... ... ... ... мектеп туралы ... ... ... ... Бір ... - ... һәмғылым, екінші жақтан – ұлт тілі жаратылыс,
үшінші жақтан – орталық һәм ... ... ... еңбек мектебі. Міне,
қазақ осы күні үш ... ... ... деп ... ұлттық мектеп
негізінін құруды аңсайды. 1918 жылы ... ... ... ... және ... ... ... мектебі туралы ереженің» қабылдануына ... ... ... еңбек негізінде құру – педагогика дүниесінің көптен бері
көксеген ізгі ... ... ... ... ... ... атой ... келуі себебі - ... ... һәм ... ... адамдар
еңбек мектебін саяси күреске құрал қылып отыр». Оның пікірінше, қол
еңбегі, дене ... ... ... ... ... негізінде
құрылуды құптайды.
Еңбек туралы философиялық ой ... ... ... ... ... ... ... болып, осы ақылын
жұмсап еңбек ... ... ... ... ... ... бейіш
болатынына ешкім дау айта алмас еді» ауыз бірлікке шақырып, ... ... ... ... ... сат, ... ізде, егін сал
не сауда қыл, ... бақ» тек ... ... ... ... ... ... бойкүйездікті, надандықты сынайды, талапты
бол дейді. Өмірдегі байлық пен бақыт еңбекпен ғана ол ... ... ... ... ... ... ... көзіңді сатып өміріңді өткізбей
маңдай теріңмен, адал мал ... ... ... ... аяқ ... тапсын деп басан сайын» деп кейінгі ... ... ... ... ... ақылмен жеткізуге тырысқан. Ата-ана
балаларын белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... тозбайтын мұра, ұрпағының тіршілігіндегі азығы
екендігін үндейді.
Өзінің барлық саналы өмірін мектеп ағартушылық ісінің ... ... ... ой ... «Қазақ газетіндегі
мақалаларында «қазақтың бұрынғы және ... ... ... ... ... жер-су, егін, мал шаруасы, ... ... оқу, ... ... ... ... тіл, ... турасында жөн көрсету»
деп ондағы оқытылатын оқу, жазу, дін, ұлт ... ... ... ... деп тек оқу-білім ғана қызықтырмай, оның адам ... ... ... ... екенін байқатады. «Адамға ... ... ... ... ... мектепте үйренетін білім де ... деп ... ... оқу, ... дін, ұт ... ұлт тарихы, есеп,
шаруа-кәсіп, қолөнер, жаратылыс пәндер ... ... ... ... ... ... ... қолөнерді енгізу арқылы
заманына қарай белгілі кәсіпке жол сілтеп, бағыт беруді, ... ... ... ... ... атты ... ... түрде
зерттелетін мәселе халықтың күн көретін еңбегі ... оның үш ... ... ... ... ... ... білім қонымды
да, жұғымды болатындығын айта ... ... ... ... шарттарын:
1. Еңбек тәрбиелік жағынан маңызды болсын, яғни ... ... ... қол-қабыс еткендей еңбек болсын;
2. Баланың жасына, күшін лайықты, шамасы келерлік еңбек болсын;
3. Бала ... ... ... тура келетіндей еңбек
болсын, мұғалімнің бұйырғаны болмасын;
4. Іс жүзінде пайдалы еңбек болсын;
5. ... ... ... ... ... ... бірлесіп істегендей болсын;
7. Еңбектің мақсатын, жоспарын балалар ... ... ... ... реттеп, кім қандай жұмыс атқаратынын өздері
күштеріне ... ... ... деп ... бір сөзінде «Келісті білімнің табан тірейтін негізі – еңбек
тәрбиесі» деген. Ғалымның бұл ... мен ... ... ... ... ... ұштасып құны жойылмағандығын
көреміз. Тіпті мынадай ... ... ... ... ... ... ... екенін мұғалім ... да ... ... оқу, ... арқылы балаларды еңбектің құнарлы
түрімен таныстыру» деп пайдалы ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік нұсқау ... Бұл ойы ... ... да ... ауыр жүк тасып, күн көру
қамымен небір жұмыс атқарып жүрген балаларды бақылауға ... ... ... ... ... және адамгершілік жағынан
дамытудың аса маңызды факторы ретінде, айналадағы ... ... ... ... ... құралы ретінде алып ... ... ... ел ... ... техниканы меңгеруі керек деді.
Өз заманындағы ... ... ... ... ... ана және ұрпақ ... ... ... байланысты
қарастырған. «Мектептен бұрынғы ... ... ... ... дейінгі балалардың әрекетін тізбектей келе: «Бүтін бір естіген, яки
оқыған оқиғаларды ... ... бір ... ... ... ... мысалын көрсетіп шығарады. Кесте тігеді, қуыршаққа
киім ... ... ... ... ... ... Жіптен әр түрлі
нәрсе тоқиды.
Еліміздегі ағартушы ғалымдардың педагогикалық ойларының ... ... шет ел ... ... Н.К.Крупская еңбек тәрбиесінің
мақсатын, міндеттерін, мазмұнын, ... ... ... ... ... рет еңбекке тәрбиелеудің ғылыми-
тәжірибелік негізін салған. ... ... ... ... ... ... ... ұсынды: Еңбек баланы
қызықтыруы керек, сонда ғана ... ... ... бала ... ... және ... ... балаға еңбек нәтижесі көрініп
тұруы және түсінікті болуы; балалар еңбегі тек ... ... одан тыс ... ... керек. Өмірді бақылай отырып,
өмір ... ... ... қарым-қатынасты меңгереді, қоғамға
пайдалы мүше болу ... ... ... педагогтың тұжырымдалары
сол кездегі бастауыш ... ... ... ... ... ... ... теориялар еді.
Ата-аналарға арналған лекцияларына А.С.Макаренко ... ... ... мен міндеттерін, ... ... ... ... ... ... ... және
эпизодтық рөлдерін бағалай отырып, ... ... ... ... ... ... деген. Балалардың өздерін
еңбекке ... ... ... басқару арқылы болашақ ... ... ... ... ... іс-әрекетінде тәжірибесін
қалыптастыруда басшылыққа алуда маңызы зор.
В.А.Сухомлинскийдің ... ... көп ... жұмыс, жүздеген
адамдардың тағдыры мені таң ... ... ... ... ... - деп ... ... отырып тұжырымдаған.
Өзінің «Балаға жүрек жылуы» атты еңбегінде еңбек ... ... ... мен техниканың күнделікті іс-әрекетке енуін ... ... ... ... ... түрін, оған қойылатын талаптар мен ... ... ... ... ішінде «еңбекпен әуестеніп ... ... ... тар көлемді мамандық бермеуі тиіс деген ойлары
бүгінгі күнмен үндесіп, қазіргі ... ... жас ... ... ... ... мән ... де байқалады. Сол
сияқты кәсіп таңдауға бағыт-бағдар берудегі кемшілікке ... ... ... ... өз ... таба ... Бұл ойы
12 жылдық білім берудің бейімдеп оқыту бағытымен үндеседі.
Қ.Б.Бержанов, ... ... ... және ... еңбектерінде қазақ мектептерінің ... ... ... ... берумен қатар, республика мектептері дамуының әр
кезеңінде оқушыларды ... ... ... ... ... туралы көптеген идеялар кездеседі. Соның ішінде
С.Қожахметов «еңбектің ... ... үшін ең ... ... ... – адамның еңбекке ... ... бір ... болып
табылады. Саналы тәртіп оқушылардың еңбекке, оқуға ... ... бар ... ... ... ... ұқыпты болуын талап етеді»
деген ойының нарық тұсында ... ... ... кездесуі тұсында маңызы зор деп ойлаймыз.
Г.А.Уманов Қазақстандағы кәсіптік-техниикалық білім берудің ... ... ... ... ... еңбекке баулудың
мәселелерінің бірқатар аспектілеріне талдау ... ... ... ... ... ... ... бағдарын қалыптастыру ... ... ... анықтаған.
Г.Т.Хайруллин оқу-өндірістік комбинат жағдайында оқушылардың жеке
тұлғасына еңбек ... ... ... ... ... мен ... ... еңбек іс-әрекетінің мазмұнын,
анықтаған. Елімізде болашақ ұрпақты ... ... ... ... ... тарихын зерттеулер бойынша төмендегі кезеңдерін
бөліп көрсетуге болады:
Кесте ... ... ... ... ... ... ... |Авторлар ... |
|1 ... ... |Ы.Алтынсарин, |Оқытуды еңбекпен |
| | ... ... ... |
| | ... ... мен ... |
| | ... |еңбекке ... ... |
| | ... ... алғашқы |
| | ... ... ... беру |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... отряд-тар құру. |
|2 кезең |1940-1960 |Қ.Б.Бержанов, ... ... және |
| | ... ... ... |
| | ... |беру, қоғамдық пайдалы |
| | ... ... ... ... |
| | ... |резервтерін оқу орындарында|
| | ... ... ... 1952 |
| | ... ... ... ... |
| | ... |еңбекке даярлауға қайта |
| | |т.б. ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... өндіріс, |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
|3 ... |1960-1980 |Д,Шопарұлы, ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... |еңбек ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... мен |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... және ... ... | | ... ... ... |
| | | ... өндірістік |
| | | ... ... |
| | | ... де ... |
| | | ... |
|4 ... |1980-1990 |Р.Г.Ахмедиев, |Қоғамға ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ауылшаруашылық |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... т.б ... |
| | | ... тыс ... |
| | | ... 1984 ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... Қоғамдағы |
| | | ... ... ... | | | |
| | | ... ... |
| | | ... еңбекке дайындау |
| | | ... ... |
|5 ... ... ... |Тәуелсіз мемлекетіміздің |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... |халқы-ның тұрмыс-тіршілігі,|
| | ... ... ... |
| | ... ... өткенімен |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... Жас ... |
| | | ... ... белсенділік |
| | | ... ... ... |
| | | |ету ету ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | |ету ... |
|6 ... |2000-2010 |Қ.Шалғынбаева, |Бүгінгі нарықтық |
| | ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... т.б ... ... |
| | | ... сүйену |
| | | ... |
| | | ... ... өзінің |
| | | ... мен |
| | | ... ... | | ... ... |
| | | ... парасаты мен |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ете білетін, әрбір |
| | | ... ... ... |
| | | ... өзінің таңдаған |
| | | ... ... ... |
| | | |мен ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... ... ... ғалымдарының келесі
буындарының да зерттеулеріне арқау ... ... ... ... мен мал ... саласындағы еңбек ... ... тыс ... ... ... ... мен ... Э.А.Байдалинова оқушыларды өндірістік еңбекке тәрбиелеудегі
ұжымның психологиялық-педагогикалық өзара әрекет ... ... ... ... ... мен ... баланы еңбекке
тәрбиелеуде, олардың жаңа ойлау ... ... ... мен
қызығушылығын, оны жүзеге ... ... ... ... тұлғасына бағдарлану мүлде ескерілмейтіндігін айтады.
Соның салдарынан мектеп табалдырығынан өмірге ... ... ... ... ... ... тұжырым жасайды.
Қ.А.Акишев еңбек іс-әрекетінің компоненттерін төмендегідей көрсетті:
1- кезең – стандарттық ... деп ... ... ... ... ... ... қайталау, білім, білік, дағдыны
меңгеріп, қайта жаңғыртады.
2- ...... ... ... ... ... жаттығулар
жүйесі арқылы алған білім,білік, дағдысын жаңа жағдайға қолдануы.
3- кезең – ... ... ... ... әрекеті
басталып, арнаулы тапсырмалар арқылы еңбекті жетілдірудің жолдарын табуға
ізденісі болады.
4- кезең – ... ... ... еңбек әрекетін дамытуда
жаңа идеялары тексеріліп және ... ... ... ... кіші ... ... ... қарай ыңғайлап қолданған жағдайда бірте-
бірте ... ... ... ... ... алу ... ... экономиканың ыңғайына қарай болашақ ұрпақты
еңбекке дайындау жүйесін, ... ... ... керек,
оның бұзылуы оқушыларды еңбекке баулу мен тәрбиелеуде ... ... бұл ... ... ... ... Қоғамның
қазіргі дамуында еңбек, жалпыға бірдейлігімен, қоғамдық сипатымен, өзі үшін
және тұтас қоғам үшін еңбек ... ... ... ... ... түрімен – еңбекке ынталандыру, еңбектің саны мен ... ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Қазақстандағы 1960-1985 мектепке ... ... ... ... ... 1920 ... ... ... процесі барынша белсенді, баланы өмірге
бейімдейтіндей ұйымдастырылуы керек. Еңбек әрекетінің негізін қоршаған
орта мен ... ... ... ... ... нәтиже алуға бейімдеу және еңбек процесі ... ... ... емес өмірлік қажеті мол әрекет» - деп бағалады. Осы көзқарас
тұрғысында баланыің еңбек іс-әрекетінің алғашқы бағыты қалыптасты, бала
алдына ... ... ... ... табиғи түрде жүзеге асыратындай
жағдайлар ұсынылды.
1930-40 жылдары мектепке дейінгі еңбек ... жаңа ... ... ... ... еңбегін бақылаумен
ұштастырылып, ойынмен еңбектің байланысын сақтау. 1935 жылы
Р.И.Жуковскаяның «ойын және балабақшадағы еңбек ... атты ... ... ойынмен байланысы бала дамуы үшін мүмкін және нәтижелі амал
делінген.
1946-1960 ұлы отан ... ... ... ... сатыға
түсті.
Мектепке дейінгі балаларға ересектің ... ... ең ... ... ... бірақ баланың жеке еңбегі педагогтың ... ... 1953 жылы ... балабақшадағы кезекшіліктің
орны,
В.Г.Нечаева мектепке дейінгілердің ... ... ... ... 1962 жылы ... үш жастан еңбекке тәрбиелеудің
мазмұны анықталды.
1960-1990 жылдар аралығында мектепке дейінгі балалардың ... ... ... ... жүргізіліп, еңбек
түрлерін және ұжымдық еңбекті ұйымдастыру формасын жүйелеген. ... ... ... ... балалардың еңбек әрекеті
тәжірибесін қалыптастыру мәселесіне жеткіліксіз назар ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мәселесін
компоненттер бойынша қарастырды. 80-жылдарда ... жеке ... ... ... және ... тәрбиесіне үлкен мән
бере бастады, ... ... ... ... ... ... оны
қалыптастыру мәселесін кешенді қарастыру қажет деген ... ... ... ... ... ... жастағы балалардың еңбек әрекеті тәжірибесін
қарастыру қажеттілігі туындады.
1990 жылдардан бастап мектепке дейінгі кезеңнен ... ... ... ... ... ... зерттелген,
бірақ сиректелген. Елімізде А.К.Меңжанова, Р.К.Аралбаева. С.Н.Жиенбаева.
Сондықтан қазіргі ғылыми техникалық даму ... ... ... ... етеді. Соңғы жылдары қоғамның көкейтесті және болашақ
қажеттілігіне ... ... ... ... мен оқытудың сапасын
арттыруда ғылыми-әдістемелік жағынан ... ... ... ... шақ» ... ... ... Бүгінге
дейін мектепке дейінгі жастағы балалардың ... ... ... ... осы әрекеттегі тәжірибесіне сүйену және
жұмысты соған сәйкес құру ... ... ... ... баулуың теориялық негізін және
мазмұнын, әдістемесін Е.П.Тонконогая, ... ... ... және ... ... анықтаған,
О.Сатқанов, С.Қаңтарбаев, В.Д.Симоненко, Л.П.Зарецкая, ... ... ала ... ... ... ... даму ... негізінде төрт кезеңге бөліп
көрсеттік.
Бірінші кезеңі революцияға дейінгі және 1917 ... ... ... ... пән ... ... себебі экономикадағы қолөнер
жұмысшы кадрларды қажеттілігінен туып ... Бұл ... ... ... ... байланысты болып, оқу шеберханасында материалдарды
өңдеп практикалық сабақ түрінде ... ... ... ... бағытталған (ағаш өңдеу, етікші т.б.) еңбектер енді және
материалдарды ... ... қол ... ... еңбектері
қамтылды. Қол еңбегіне үйрету үлгіге ... ... ... ... ... мақсат оқушылардың қол еңбегі арқылы жалпы
және арнаулы білім, білік, дағдыларын қалыптастыруды көздеді.
Бірте-бірте қол ... ... ... ... 1915 жылы
типтік бағдарламасы қабылданып, онда тек ұйымдастырылу ғана емес,
әдістемелік жағынан ... Онда ... ... басқа
«түсіндіру» сабақтары жүргізілуі керектігі ... ... ... ... ... ... ... жүйелігін, жолдарын
және құрал-саймандарды қалай қолдануды түсіндіреді.
Екінші кезең ... ... ... ... ... құрылуына
қарай әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге байланысты еңбекке баулу
мазмұнында өзгерістер болды. Сол кездегі экономиканы тез қалпына келтіру
және ... тез ... ... ... ... ... ... оқытудың политехникалық қағидасы енгізілді. Еңбекке баулудың
басты мақсаты: өндіріс саласының қажеттілігіне қарай ... ... ... ... ... ... ... жылы қол еңбегі бойынша бағдарламасы ... ... ... бағдарламасы» аталды. 1925-1927 жылдары ... ... ... ... ... ... ... қағида негізінде
материалдар және құрал-саймандармен, ең ... ... ... таныстыру арқылы индустрияландырудағы ... ... ... ... ... баулу ағаш және металл
өңдеу, электро-монтаж жасау, түптеу жұмыстары, үй ... ... ... ... ... бағдарламасы және жобасы ... ... ... 1932-1933 оқу жылдарына дейін ... ... ... ... жағы ... 1930 ... ... кадрларды дайындау қажеттілігіне байланысты
еңбекке баулу пәнінің ... ... ... мән ... мен ... ... күшейту қажеттілігінің арасындағы қарама-қайшылықтың
тууы, негізгі ғылымдармен байланыссыз ... ... ... ... ... Елімізде 1922 жылы халық ағарту ... ... ... екі сағаттан еңбекке баулуды арнаулы пән ретінде енгізді.
Үшінші кезең 1952-1990 жылдар ... ... ... жаппай
жұмысшы күші қажеттілігіне қарай мектепте білім беру ... ... ... енгізілді. Тек 1954-1955 оқу жылында еңбекке баулу бастауыш
сыныптан бастап пән ... ... ... ... ... ... ... матамен жұмыс, ағашпен, металлмен қарапайым жұмыстар,
құрастыру, электротехника негіздері үйретілді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бағдарын
қалыптастыруға оның ішінде бейіндік алпыс бағытта жүргізіліп, кәсіби
оқытуға ... ... ... ... ... ССР
Министрлігінің бұйрығына /№116,30.09 1954/ ... ... қол ... түрі ... еңбегін жандандыру
мақсатында оқу-тәжірибиелік үлескелер және құрал-саймандармен
қамтамасыз етілді. Сол кездегі ... ... ... ... «интернатқа қазақ балалары облыстың шалғай ... ... ... ... ... ... жеті
жасар балалар. Олар төрт түлік малдың жағдайын жақсы біледі, бала ... ... ... Ал ... ... ... жұмыстарға
олар бейімсіз» деген сипаттамадан, мұғалімдер ... ... ... ... ... қол ... ... жиі
түсіндіріп отырғандығын байқаймыз. 1959 жылы «Қол еңбегі» пәнін «Еңбекке
үйрету және ... ... ... деп ... бастауыш мектеп
оқушылары қағаз, қатырма қағаз, ... ... пен ... ... және ... үлгілеу түрлерімен сыныпта, ауыл ... оқу ... ... ... 1965 жылы И.Г.Розанов,
И.Я.Рожнев, Д.А.Тхоржовский, И.Г.Майоров, И.П.Фрейтаг, ... ... ... тобы ... ... ... жасап, пәнді «Еңбекке үйрету» деп ... ... және ауыл ... ... ... қамтыды.
Төртінші кезең 1993 жылдан бүгінгі ... ... ... ... ... экономика және технологиялық революция
қарсаңын қамтиды. ... ... ... еңбек» 1-4 сыныптарға
арналған жаңа буын оқулығын оқу-әдістемелік кешені ... рет ... ... ... ... теориялық негізінде Ә.Құтпанбаев,
Б.Кенжебеков, О.С.Сатқанов. С.Қаңтарбаев, ӘМүсілімов, ... ... ... ... Жаңа буын ... көп ... ... құрылуы және дамыта оқыту
технологиясына негізделіп, ... ... ... ... Қазіргі
кезеңде «техногиялық білім», ... ... жаңа ... байлынысты еңбекке баулу «Технология» аталып отыр. ... ... және кіші ... ... балаларды еңбекке тәрбиелеу туралы
көзқарастар мен зерттеулерді сараптау ... ... ... ... тәрбиелеудің төмендегідей тарихи ... ... ... ... ... ... ... даму ерекшелігін
ескерумен анықталады.
2. Қол ... ... ... ... ... түрленіп отырған.
3. Қоғамдағы ғылыми-техникалық прогрестің даму бағыттары.
4. Нарықтық қатынасқа байланысты әлемдік деңгейдегі еңбек түрлерінің
дамуы.
5. Еңбек тәрбиесінің ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық талаптарын ескеру арқылы белгіленуі.
6. Қазақ халқының болашақ ... ... ... ... ... бері ... мол тәжірибесінің қалыптасуы. Сонымен, өткен
жылдардағы теориялар мен тәжірибелерге ... ... ... және ... ... ... ... бүгінгі және болашақтағы даму бағыттарын белгілеуге септігін
тигізеді.
60–80–шы ... ... ... ... мектептерде оқушылардың
өндірістік оқуын жақсарту туралы» ... ... ... мен ... және лабораторияларды жарақтандыру,
мектепаралық оқу-өндірістік цехтар мен ... ашу ... ... техникалық құралдырмен қамтамасыз ... ... ... ... аса мән ... ... ... қоғамдық пайдалы еңбекті міндетті түрде оқыту қайта жанданды
және т.б.
90-шы жылдардың ... ... ... дайындау ісі күрт
төмендеп кетті. Мектеп пен өндіріс байланысының ... ... ... ... базасының құлдырауы, мектептердің тек 48 пайызында ғана
арнайы оқу шеберханаларының ... ал 42 ... ... ғана ... ... ... ... Мектепаралық
комбинаттардың саны 20-ға, ... оқу ... ... саны 300-ге ... ... ... еңбек
бірлестіктері қысқарып, олардың еңбек ету, ... ... ... ... не сатылып кетті. Ауыл мектептеріне ... ... ... үшін ... тракторлар, ауылшаруашылық
машиналары бұрынғыдай бөлінбейтін ... ... ... ... ... ... ғасырлар бойы қалыптасқан қолданбалы көркем
қолөнері, халық ... ... ... ... ... ... технологиясынан мағлұматтар берілмеді. Бұл
кемшіліктердің шешімі 1993 жылы жарық көрген ... ... ... ... ... оқыту мен тәрбиелеу тұжырымдамасында» және
жалпы білім ... ... және оқу ... ... ... еңбекке тереңдетіп дайындайтын ... ... ... орта білім беретін мектептердің вариативті оқу ... ... ... ... ... еңбекке тереңдетіп
дайындайтын мектептердің инвариативті-эксперименттік оқу ... ... ... ... былайша тұжырым жасауға мүмкіндік берді:
Біріншіден, 1-11 сыныптардың вариативті оқу ... ... ... 25 ... ... қамтылады, олардың ішінде ... пәні ... ... үшін бір ... ... ... 2 ... ал 8-9-сыныптарда аптасына 3 сағаттан, 10-11-
сыныптарда аптасына 4 сағаттан бөлінеді. Сонымен қатар оқу ... ... ... 10-16-20 ... ... ... ... пайдалы
өнімді еңбек» деп қарастырылады.
Ал инвариативті-эксперименттік оқу жоспарында ... ... 25 ... 10-ы ғана ... сонымен қатар бұл 10 пән 8 және 11-
сыныптарда ғана ... 18 ... ... ... ... ... профильдік қазақ ұлттық пәндер циклы аптасына 19-20
сағат мөлшерінде жүргізілді.
Екіншіден, вариативті оқу жоспарында ... ... ... ... ... ... сонымен қатар ... ... да ... көңіл бөлінеді. Ал инвариативті-эксперименттік
оқу жоспарының негізгі мақсаты ... ... ... дайындау
болып саналады.
Үшіншіден, ... ... оқу ... ... оқу ... ... ... талабына сай, мектеп
қабырғасында тәрбиеленіп жатқан ұрпақты ұлтымыздың көнеден келе жатқан салт-
дәстүрі, өнерімен, ... ... ... ... қыр-сырымен таныстыру,
оның әдіс-тәсілдерін орынды пайдалану ... ... ... ... мен дағдысын қалыптастыру, өнерге деген
сүйіспеншілігін, ... ... – ұлт ... ... сабақтастырудың басты міндеті болып қарастырылады.Бұл міндетті
шешуде бүгінгі қазақ мектептерінде пайдаланылып жүрген ... ... қоса ... ... ... ... пәндер циклына
енгізілген мәдениеттілікке, ... ... (8 және ... 7 сағат бөлінеді), тігін жұмыстары, тоқуды үйрету (8 және 11-
сыныптарда ... әр ... 2 ... ... ... мазмұнында
ұлттық кілем тоқуда кездесетін ою-өрнек түрлерімен таныстыру, ... ... ... жақтары қарастырылады. Егер, «Бастырмалау»
тарауы әр ... ... ... ... ... жапырақтар,
өсімдік дәндері, мата, тері, жүн, мақта, т.б.) ... ... ... қарай жәнеорындалу әдістеріне байланысты бұйымдарды бастырмалап
әзірлеуді көздесе,
«Құрақ құрау» тарауында мұғалім оқушыларды ұлттық жастық пен ... ... ... арқылы олардың түстерінң үйлесімділігін табу
жолдарын үйретеді. «Тігіс тігу, кестелеу» ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне үйретсе,
Қорыта келгенде, ұлттық бағдарлама негізінде өткізілетін еңбек
сабақтарында ... ... ... алумен қатар, жалпы
политехникалық біліктілікті, яғни ... ... ... ... ... ... бұйымды белгілеу, өлшеу, қию, өңдеу, жинау,
монтаждау, сәндеу іскерлігін меңгеріп шығады.
1.2 Еңбек тәрбиесінің ... мен ... ... ... - ... жалпы жүйесінің құрамды бөлігі.
Еңбекке тәрбиелеу, баулу және кәсіптік бағдар, мектеп оқушыларының қоғамдық
пайдалы өнімді еңбекке тікелей ... ... ... ... көзқарасты
тәрбиелеудің, азамат болып өсудің жеке адамды адамгершілік және ... ... ... көзі ... ... ... қатар мұны
еңбек тәрбиесінің мақсаты деп түсінуіміз ... ... ... ... - жас ... ... туралы
тәрбие беру және жеке адамды жан-жақты дамыту. 
Еңбек тәрбиесінің мақсаты еңбекке даярлау ғана емес, сонымен қатар жас
жеткіншектерді ... ... және ... мен ... ... ... ... көмек беру болып табылады.
Еңбекке тәрбиелеудің міндеттері:
➢ Еңбекке ... пен ... ... ... ... ... ... шаруашылығы салаларындағы еңбектің түрлерімен
таныстыру, ... ... ... олардың дағдысы мен
іскерлігін қалыптастыру.
➢ Мамандықты ... ... ... ... ... ... дарыту барысында оның
экономикалық (дәрежесіне) нәтижесіне мән беру ... ... ... ... ... ... ол адам бойында еңбекке деген жек
көрушілік сезімін туғызады. Ең ... ... ... еңбек
үрдісінде еңбектің бір түрінен екінші түрі туындап, үздіксіз еңбек ету адам
ағзасының күнделікті ... ... ... ... ... және ... ... дамуының
нәтижесі оның мамандық таңдау даярлығына жггкілікті ... әсер ... ... ... ... ... ... өзара
түсінушілікке, ынтымақтастыққа бағдарлау мен құра білу табысты еңбек етудің
кепілі болып табылады.
Еңбек тәрбиесінің мазмұны және ... ... ... ... ... еңбек дағдылары, іскерлік,
төзімділік қалыптасып, ... ... ... іс-әрекеті түрінде байқалады.
Еңбек тәрбиесі үшін еңбек сабағы өте ... онда ... ... ... техникалық білімді игереді.
Еңбек сабақтарының процесін ... ... ... ... ... ... ... бригада
базасында, демалыс лагерьлерінде ұйымдастырылған еңбек сабақтарына қатыса
жүріп, әр түрлі өсімдіктер өсіреді, тәжірибелер жасайды, кейбір ... ... ... ... сабақтарының педагогикалық тиімділігі, олардың
білім және тәрбие беру мәнділігінде. ... ... мен ... ... пәні ... ... Яғни, оқушылар бастауыш сыныптан
бастап еңбек сабағында алған ... ... ... ... ... ... еткен кезде пайдаланады. Өзіне-өзі қызмет көрсету.
Балалар өзіне-өзі қызмет көрсете отырып, әр түрлі еңбек іс-әрекеттерін
орындаудық тәсілдеріне үйренеді, өздерінің жауапкершілігін ... ... ... деп есептеп, үлкендер еңбегін бағалайды, олардан үлгі
алады.
Мектеп жағдайында өзіне-өзі ... ... ... ... ... дәліздерді жинау, т.б.
Отбасында өзіне-өзі қызмет көрсетуге: төсек-орынды, пәтерді жинау, кір
жуу, тамақ дайындау, т.б. ... ... ... ... - өзіне-өзі қызмет етудің берік
жүйесін жасап, тұрмыстық еңбекті әр ... ... өмір ... Жалқау, еріншек балаларға дұрыс бағыт беру мұғалімдердің, ... ... ... ... ... - ... қажеттілікті қанағаттандыру, жеке
адамның жан-жақты дамуына мүмкіндік жасау құралы. Қоғамдық пайдалы еңбек
барысында оқушылардың дүниетінымы қалыптасады. Мамандықты ... ... ... ... ... ... және мәдени-адамгершілік ұғымы
артады.
Қоғамдық пайдалы жұмыстың мектеп өмірінде бірнеше түрлерін атауға
болады:
➢ халық ... ... ... көшелерді, тротуарларды жөндеуге
қатысу, экологиялық жағдайға байланысты тазалықты сақтау, табиғатты
күту және қорғау;
... ... ... ... ... ... әлеуметтік ортамен қарым-қатынасын кеңейтеді;
➢ шефтік жұмыс - адамгершілікке тәрбиелеудің ең жоғары формасы.
Ол баланы қамқорлыққа, қайырымдылыққа, жауапкершілікке ... ... ... ... ... ... Отан ... және
еңбек мүгедектеріне, кері адамдарға, көп балалы аналарға, мәдени мұраларды
қорғауы ... ... ... адам ... ... және ... қажетті материалдық
құндылықты жасайды.
Өнімді еңбек жалпы білім беретін орта ... ... ... өндірістік бригадалары арқылы жүзеге асырылады.
Өнімді еңбек ... ... өз ... ... жалпы халықтың
іске үлес қосады. ()қушылардың өндірістік бригадасының ... екі ... ... ... ... ... және ауылшаруашылық
тәжірибелік жұмысын істеу.
Сонымен, оқуды ... ... ... ... ... ... ... дамытуда, еңбек және адамгершілік
тәрбиесін кешенді тұрғыдан іске асыруда оқушылардың өндірістік бригадасының
рөлі зор.
Сыныптан тыс үйірме және ... ... ... тәрбиесін іске асыруда
тәрбиелік мүмкіндігі өте зор. "Жас ... "Жас ... ... ... үйірмелер оқушыларды ... ... ... ... ... көмектеседі.
Әрбір оқушының үйірме сабақтарында шығармашылық қатынасы байқалады,
әдебиеттерімен жұмыс істеу, жазып алу, мәліметтерді ... ... ... ... ... ... мәні бар көптеген шараларға
қатысады және оларды тікелей ... ... ... ... ... ... ... еңбекке неғұрлым ертерек қатыстыруына;
➢ балалардың еңбек әрекетінің ... ... және ... негізі
болуына;
➢ еңбек тапсырмасын орындағаннан кейінгі нәтиже баланың сенімін
қуаттануына, ... ... ... ... ... психикалық және физологиялық ерекшеліктеріне сай
ұйымдастыруына;
➢ кіші мектеп жасындағы балалардың еңбегін ойынмен ұштастыруға.
Осы сияңты шарттарды, талаптарды ... ... ... ... ... пен ... ... талап етеді.
2 Мектепте еңбек тәрбиесін ұйымдастыру жолдары
2.1 Оқушыларды ... ... ... ... ... ... қабілетті болып өсуі тиіс. Бала қабілеті ой
еңбегі мен дене еңбегі қатар жүрсе ғана жан-жақты жетіледі. Сондықтан ... ... ... ... ... - деп бөлінбейтін нәрсе жоқ.
Баланы әлі келгенше жұмыс істеткізу ... ... ... ... ... ету ... шәкірттердің еңбекке көзқарасы,
сүйіспеншілігі, тәртіптілігі, табандылығы, жігері, ұстамдылығы, ... ... ... ... сабағында еңбектің бастапқы әліппесімен
танысады, еңбектің қарапайым құралдарымен жұмыс сітеу дағдыларын меңгереді,
түрлі материалдарды ... ... ... ... ... ... ... үйренеді. Еңбекке баулудың жаңа ... ... ... тікелей өндіргіш еңбекпен байланыстыру,
еңбекке оқытуңды жіктеп білу. Бастауыш кластарда ... ... ... ... оны ... ... ... ойыншықтар
жасау, мектепке, балабақшаға, үйге ... ... ... т.б.
шұғылданады. Бұл сатыда ... ... ... ... Оны ... ... ... сай таңдап алуына
болады.
Техникалық еңбекке оқыту – қағазбен, ... ... ... ... материалдармен, жұқа тақтаймен, сым темірмен жұмыс
сітеу. Сол сияқты оқушыларды техниканың қыр-сырымен таныстыру ... ... ... ... бұзу, макет жасау, оны ... ... ... ... ... аталғандарды пайдаланып бұйымдар
жасату жатады. Ауыл шаруашылығы еңбегіне баулу ... ... ... ... өсімдіктерін күтіп баптаудың элементтерімен, яғни өсірудің
қарапайым түрлерімен танысады. Оқу – тәжірибе учаскелерінде еңбек етуге, ... ... ... дағдыланады. Төменгі класс оқушыларының тез
шаршағыштығы, ... ... т.б. жас ... мұғаліммен
қимыл-әрекетті тез өзгертіп отыруды, еңбекке ойын элементтерін ... ... Бұл ... ... ... ... мұғалім қолпаштап,
құптап, мадақтап отырғанын ұнатады. Сондықтан сезімтал мұғалім тапсырылған
істі атқара алмай жатқан балаға көмектеседі, оның қол ... ...... өзін ... ... тиіс. Бастауыш кластарда оқушының еңбек
әрекеті екі бағытта дамиды: бірі – ... ... ... ...... ... ... қоғамға пайдалы еңбегі. Еңбек дағдысы
мен тәрбиесі балалардың бойына жас күннен, ... ... ... ... ... керек. Әсіресе оқушылардың еңбекке деген құрметі мен
ілтипатын қалыптастырудағы тәрбие сағаттарында оқу пәндері мен табиғаттану,
ана тілі, ... ... ... өткізуге болады. Сонда
оқушылар еңбек түрлерімен танысады. Еңбек сабағы оқушылардың байқағыштығын,
ой-өрісін, шығармашылық белсенділігін ... Өз ... ... ... ... өз ... сенімін арттырады.
Оқушылар еңбекке үйрету сабағында бірлесіп, не ... ... 4 ... ... ... сай тапсырманы кейде екі сабақ ішінде
орындап бітіруіне рұқсат етеді. Мұғалім ... ... ... ... оны ... ... материалдар мен аспаптар керек екенін,
істелетін жұмысқа қандай ... ... ... ... ... ... ... ұстау материалдарды белгілі жерге орналастыру,
үстелді ластамай оны қалай тазарту керегіне мұғалім өзі ... ... ... ... Егер ... оқушылар топтасып орындайтын
болса, оларға тиісті еңбекті бөледі, әрқайсыссының міндетін ... ... ... ... көрсетеді. Сөйтіп нұсқау оқушылар жұмысқа
кірісерден бұрын беріледі. Мұндай алдын-ала түсіндірілетін нұсқаулардың
мақсаты – ... ... ... ... аудару және сол еңбекке
қойылатын техникалық шарттарды ... ... ... өз ... тым ... отырады, сондықтан жұмыс алдындағы түсінік ұзаққа
созылуға болмайды. Егер мұғалім жұмыс үстінде бір ... қате ... ... оны ... ... дұрыс тәсілін үйретеді немесе
жолдасының жақсы жұмысын бәріне көрсетеді және неге ұмтылып ... ... ... соң оқушылар жұмысын одан әрі жалғастыра береді. ... ... ... жатқандардың әрқайсысына ісінің сәтсіз болу себебін
түсіндіреді. Мұны қате ... ... ... ... бағытта қайта
құруға жәрдемі тиеді.
Сабақта мұғалім оқушылардың еңбек нәтижелерін салыстырады. Әрбір
жұмыстың ... баға ... ... ... ... ... мұқият
сақталады, керек жерінде, тиісті сабақтарда пайдаланылады. Әрбір жарты
жылдың аяғында оқушылардың істегендерімен көрме ... ... ... ... ... ... ... Апликациялық жұмыс, гүл жасау.
Мақсаты: І. Қағазды бүктеу, ... ... қию. ІІ. ... ... ... ... ... санитарлық ережені сақтауға
дағдыландыру. ІІІ. Әсемдікке баулу.
Сабақтың жабдықталуы: қайшы, түрлі-түсті қағаз, картон, желім, гүлдің
үлгісі.
Сабақтың барысы:
• Оқушылардың ... ... ... ... ... керекті құрал-
жабдықтарын тексеру, түгендеу, сабаққа әзірлеу.
• Жаңа сабақ. ... ... ... ... еңбек дегеніміз не?
Еңбек – адамның дене қимылымен белгілі бір мақсатқа арналып жасалатын
іс. ... ... оны ... құлшындырады. «Еңбек еткеннің дені сау»,
«Еңбек сауықтырады, жалқаулық ауыртады»-деген мақал-мәтелдер ... ... ... ... Біз ... ... нені ... Класты таза
ұстауға, қайшымен, ине-жіппен, желім және қағазбен жұмыс жасауды үйрендік.
Өте жақсы. Ал, ... ... біз ... үлгісін жасауды үйренеміз. Әуелі
гүл туралы не білетіндерін, гүл аттарын ... ... ... ... ... ... ... шаблон арқылы сызылып, алдын-ала дайындалған
үлгілерді үлестіру. ... ... қиып ... ... ... ... ... керектігін түсіндіргеннен кейін жұмысқа кірісу керектігін айту.
Дағдылары қалыптаспаған кейбір оқушыларға көмектесіп отыру керек. ... ... ... ... ... ... ... орындап шықты.
көпшілігі белсенділік көрсетті. Жұмыс ... соң ... ... ... ... ... ауызша мақтадым. Оқушылардың еңбек туралы
түсінігін тек еңбек ... ... ... да ... ... ... ... болады. Мысалы: Дайындық жұмысында ана тілі пәні ... ... ... ... ... ... Отбасы мүшелерінің мамандығы.
Мақсаты: 1. Отбасы мүшелері деген түсінікпен балаларды түсіндіру.
Отбасы мүшелерін атау (ата, әже, әке, апа, ... аға, іні, ... ... ... жұмыс орны, қандай еңбекпен шұғылданатыны
жайында сұрақ-жауап арқылы әңгімелесу. Үй шаруашылығының түрлері.
3. Отанын, елін сүюге, ... ... ... ... ... баулу, кәсіптік бағдар беру.
Сабақтың жабдықталуы: «Кім болам ?» ... ... ... ... ... ... материалдар.
Сабақтың барысы: а) Сурет бойынша жұмыс.
Отбасы мүшелерінің үй шаруашылығы әрекеттерін көрсететін ... ... ... ... ... арқылы балаларды еркін,
әрі жүйелі сөйлеуге үйрету. Үй шаруасының түрлерін, оған отбасы ... ... ... ... ... Ол мал бағады. Ал әкем
трактор жүргізеді, мамам-сатушы болып істейді. Өзім тауықтарға күнде ... ... ... атты ойын ... ... ... келетін еңбек түріне
қолғабыс жасауға бағдар беру.
4. Сабақты қорыту.
Отбасы мүшелерін атату. Мамандық туралы түсінікті ... ... ... Сабаққа белсенділігін танытқан оқушыларды ауызша
мадақтау. Балаларды сабақтан тыс ... да ... ... ... ... ... ... болады.
Ауылдық жерде тұрғандықтан көктемде, жазда, күзде тәжірибе учаскесінде
жұмыс ... Онда ... ... жұмысқа көмектеседі.
Үлкендердің аударған жерлерін қопсытуға, жүйек ... ... ... келеді. Бірақ бұл еңбек түрлері ешбір балалардың организмдерінің
қалыпты өсуіне кедергі ... ... күш ... ... ... түсірмеуін ескерген жөн. Жұмыс баланы жалықтырмауы,
зеріктірмеуі, ... ... үшін ... ... дене ... ... керек. Бастауыш класс оқушыларын жазда, күзде табиғат
арасындағы кейбір ... ... ... жинауға қатысып отырамыз. Далада
істеген мұндай жұмыстар олардың өміртанымын кеңейтеді. Еңбек ... ... жету ... ... ... оларға тек мұрындық болып
қана қоймай жеке тапсырмалар ұсынып, әлі келетіндей міндеттерді орындап
шығуға ... ... ... ... негізінен еңбекті қызық көріп
қатысады. Ең бастысы – еңбекке үйренуі керек. Оларға осы ... ... ... жөн. ... кішкентай кездерінен көп болып ... ... ... олардың болашақта ұжым болып жұмыс істеу әдетін
қалыптастырады.
«Балаларды жас ... – ақ ... өмір ... ... ете ... ... керек. Көпшілік еңбекке қатыса отырып, әркім өзінің ондағы
атқаратын ісін және оның ... білу ... ... ... еңбек балаларды
ұйымшылдыққа, тәртіптілікке баулиды». Жауапкершілік сезімін тәрбиелейді.
Қорыта айтқанда оқу мен өмірдің ... ... ... ... ... – күн тәртібінен түспейтін мәселелер. Қазір ... ... ... жас ... қажет. Ол күш – қазір алдымызда
отырған оқушылар. Олардың еңбекке ынтасын ... ... ... барлық
күшті, шеберлікті соларға жұмсау керек.
Бұл жасөспірімдерді еңбекке тәрбиелеу – күрделі де ұзақ ... ... ... ... ете білуге, үлкендерді және олардың
еңбектерін бағалай, қадірлей білуге тәрбиелеудің ... зор. ... ... беру жүйесіндегі өзгерістер, жаңалықтармен байланысты негізгі
мектептің бастауыш сатысы үшін де ... ... ... жаңа ... ... бағдарлама жасалды. Пәнді оқытудағы негізгі мақсат – оқушының
еңбек әрекетін қалыптастыру арқылы оның ... ... мен ... ... Осы ... орай ... міндеттерді іске асыру
көзделінеді:
- еңбек біліктілігін қалыптастыру арқылы еңбекке қызығушылығын
арттыру, ... ... ... ... ... ... ... және құрастыру мен
модельдеудегі практикалық дағдысын қалыптастыру.
- қарапайым еңбек құралдарын пайдалана білуге үйрету.
- еңбек әрекетін жоспарлай ... ... және ... ісін ... беру, түзету, өзіне - өзі қызмет ету дағдыларын қалыптастыру.
- шығармашылыққа баулу.
- ... ... ... ... беру.
- оқушылардың ақыл-ой өрісін дамытып, ізгілікке, имандылыққа баулу.
Пәннің осы мақсат, ... ата ... ... ... қолөнер
үлгілеріне, ата-баба дәстүріне негізделе отырып жүргізіледі. Пән мазмұнының
құрылымы 4 блоктан тұрады: техникалық ... ... ... ... ... ... еңбек.
Техникалық еңбек: көркем өңдеу, қағаз, қатырма ... ... ... ... металл өңдеу.
Көркем еңбек: ермексаз, сазбалшық, папе-машеден жасалған бұйымдарды
өңдеу, мата, киіз, ... ... ... киімдерін ою-өрнекпен өңдеу,
қағаз, мата, бау, қайыс, жіппен өру.
Өзіне-өзі қызмет ету: түйме, ілгек, сыртетпе қадау, ... ... ... тоқу, оқу бөлмесін, тірі табиғат бөлмесін жинау, тазалау,
есік, терезе, еденді жөндеу.
Ауылшаруашылық ... ... ... ... жағдайларына,
өзгерісіне бақылау жүргізу, топырақ тыңайту, тұқым ... ... ... жан-жануарларды қоректендіру, ағаш отырғызу, күту т.б.
Оқушылар бастауыш кезеңде архитектура, мүсін, графика, техника, сәндік
қолданбалы, қолөнер ... ... ... өзіндік
ерекшеліктерімен танысады. Қазіргі білім мазмұнның жаңаруына байланысты
халықтық қолданбалы ... ... ... ... ... ол ... 1 сыныптан бастап түсінік қалыптастыруды қажет етеді. Алғашқы
еңбек дағдылары тұрақты да ... ... ... Сондықтан да
алғашқы сабақтан бастап оқушыларға жұмыс істеу ... ... ... ... ... таза, мұқият ұстауға, жұмсалатын материалды үнемдеуге
дағдыландыру көздейді.
Қағаз, қатырма қағазбен жұмыс істеуде оқушылар ... ... ... ... оқу құралдары, сәндік бұйымдар, тұрмысқа қажетті
нәрселер жасап ... ... ... түрі беріледі. Қағаз, мата,
табиғи ... ... ... ... құрастыру секілді
жұмыстар ұйымдастырылады. Оқушыларға белгілі бір бұйымды жасау барысында
оның өмірді, тұрмыстағы қажеттігі ... ... ... заттың негізгі
бөліктерін ажырата білуге, әр бөлік пішінінің, мөлшерінің, орналасуының,
осы құрастыруда ... ... мен ... ... жолдары
үйретіледі.
Еңбекке баулу пәнінің мазмұны бұрынғыдай тақырыптар бойынша емес,
пәннің өзіне тән ... және ... ... сай ... мазмұнында халықтың қолданбалы қолөнеріне ерекше мән берілді. Осыған
орай өз ... ... ... ... деген арнайы бөлім
енгізілді. Мұнда пәннің басқа тарауларында әртүрлі бұйымдар ... ... ... пәніндегі өнердің әртүрі салаларына ... ... ... ... ... ... ... келтірілді.
«Халықтың қолданбалы қолөнері» бөлімінде ... ... мұра ... келе ... ... ... онда ... іс-әрекеттер жайында
мағлұмат беріледі. Оқушылар бұйымдарды ... ... ... ... ... ... ... жұмысты орындау
барысында жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... сазбалшықтан мүсін жасау, мата, ағаш, металл, тері өңдеу, ... қию ... әр ... сайын біртіндеп күрделеніп отырады.
Еңбекке баулу пәніне мұғалім техникалық қауіпсіздік пен ... ... ... ... оны мұқият орындауы қажет және бұл
ережелерді бұлжытпай орындауды оқушылардан талап ету керек. ... ... ... ... мазмұнымен де тығыз байланыста жүргізіледі. Оқушылар
басқа пәндерден алған білімдерін, білік, ... ... ... ... ... ... ... білік, дағдыларды екі деңгейде беру ... ... ... ... шығармашылық қабілетінің дамуы
көрсетіледі. Оқушылардың еңбек пәніне қатысты ұғым-түчінік дәрежелерін
тексерудің тиімді, жақсы ... ... тест ... де ... ... ... дамыта оқыту арқылы еңбекке баулу сабағында оқуышының жеке
танымының және шығармашылық қабілетінің ... ... ... ... баулу сабақтары мынадай мақсаттарды көздейді:
- еңбекке деген сүйіспеншілікті арттыру;
- еңбек етуге тәрбиелеу және еңбек мәдениетіне дағдыландыру;
- ... ... ... мен ... ... ... қарапайым материалдарды қолданып, құрал саймандармен жұмыс істеу
әдісін үйрену;
- өндіріс орындарымен және сауда істейтін мамандармен таныстыру;
- адамгершілікке, инабаттылыққа ... ... ... ... ... бұлшық еттерін,
нығайту мақсатымен, әртүрлі бұйымдар жасалды, оқу барысында олардың білімі
кеңейтіліп, ... ... ... ... ... өз жұмыстарын жоспарлауға және оны тексеруге үйренеді.
Төртінші класс оқуышлары әрекетінің өз ... бар. ... өз ... ... ... мүмкіншілігі бар. Екіншіден, қабілеті
тұрақты. Үшіншіден, олар айналадан ... ... ... саусақ бұлшықеттері толық қалыптасқан, әр түрлі қимыл жасауға
епті. Сабақ барысында мұғалім осы ерекшеліктерді ... ... ... ... ... көрнекі құралдарды дұрыс, тиімді пайдалану керек.
Сосын еңбек сабағын қызықтырып өту ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік теххникасы ережелерін мүлтіксіз сақтап жұмыс
істеуіне бағыт береді.
Қорыта келгенде – психологиялық ... ... ... түп ... өскелең ұрпаққа өнегелі тәрбие беру, еңбек көздерін
тиімді бөлу, өмір ... ... ... ... ... мен кәсіби
шеберлігін қалыптастыру секілді келелі мәселелерді қамтитын көп ... ... ... сипаттайды.
Оқушыны еңбекке және кәсіп таңдауға даярлау мемлекетіміздің басты
идеяларының бірі. өйткені өндіріске, ауыл ... ... орта ... оқу ... баратын жастардың алғашқы қадамы тек бастауыш
мектептен басталады. Бастауыш білімдегі тиянақтылық жасөспірімдерді ... ... ... ... ... ... таңдауда мұның айрықша
ықпалы болады. ... ...... ... ... ... материалға және айналадағы ортаға ұқыптылықпен қарау
дағдыландырады. Сол сияқты ... ... ... ... ... ... еңбек білімін қалыптастыру және жоспарлау,
жұмыс орнын ұйымдастыру, тетіктермен, ... ... ... ... ... ... етіледі.
Еңбек сабағында оқушылардың техника ... және жеке ... ... ... ... баса ... аударылады. Аспаптар,
материалдар, ауыл шаруашылық жабдықтар оқушылардың жас мөлшеріне сай
алынады.
Оқушылардың ... ... ... жасауын мысалға ала
отырып, оларға нақты өндірісте ондаған, тіпті жүздеген мамандық ... ... ... ... ... мысалдар оқушылардың кәсіп
әлемі, қандай жұмыстың ... ... ... ... түсінігін
қалыптастыруға жәрдемдеседі.
Кәсіптік бағдар жөніндегі жұмыста бастауыш кластардағы еңбек пәнінің
мұғалімі балалардың медикобиологиялық ерекшеліктерін жете ... ... дені сау ... ... ... ... бір ... ойдағыдай
игере алмайтындығын физиологтар мен психологтар дәлелдеген. ... ... ... ... ... да ... ... өзі белгілі бір кәсіпті немесе мамандықты болашақ ... ... ... ... ... тәрбиесін ұйымдастыру жолдары
Қазақ бастауыш мектептерінің еңбекке ... ... ... ... ... ... ... Төменде талқылауға
ұсынылып отырған программа жобасы – қазақ мектептерінің ... ... ... ... жаңа жоспар. Жоспар жасау барысында
көпшілік бастауыш ... ... ... ... ескерілді.
Кейбір сабақ түрлері өзгертіліп, толықтырылды. І. Техникалық еңбек түрлері.
Саз балшық және ... ... ... ... (1-2 ... Аралас
материалдардың орнына табиғи материалдар енгізу (1-4 класс). Матамен жұмыс
текстильді материалдармен жұмыс істеу болып ... (1-4 ... ... ... 2-4 ... ал конструктормен жұмыс істеу 2-кластан
басталып, 4-класта конструктор және электр констрктормен жұмыс ... Ауыл ... ... 1 ... ... үшін ... кәсіпорындарға
экскурсиялар ұйымдастырып, сабақты таныстыру мақсатында жүргізу ал (2-4)
класс жоғарылаған ... ... ... ... ... ... ... пайдалы еңбекке программада арнайы сағат ... ... ... тыс ... үй ... ата-
аналарына, класта жұмыс істеулеріне бағыт беру ... ... ... тек ... ... ... беріліп келсе, жаңа
программа жобасында әр кластарға ... ... төрт жоқ ... ... ... таблица арқылы көрсетілді. Бұл ... ... ... ... нақты көмегін тигізеді. Жобада
жасалатын бұйымдардың күрделілігі оқушылардың жас ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... программа
бекітілген толық мәнді программа емес, жобасы ғана.
Бастауыш кластарда ... ... ... үш ... ... ... ... ауыл шаруашылық еңбек;
- қоғамға пайдалы еңбек;
1. Техникалық еңбек мына түрлерді қамтиды:
І. Қағазбен және картонмен жұмыс. 2. Табиғи ... ... ... ... ... (мата, жіп). 4. Конструктор детальдармен
жұмыс. 5. Ағашпен жұмыс. 6. Сым ... және жұқа ... 7. ... ... ... Ауыл шаруашылық еңбегі мал шаруашылығы мен егін ... ... ... ... ... екі ... ... 1) Бөлме
өсімдіктерін күтіп-баптау жұмысы. 2) Оқу тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... т.б.)
ІІІ. Қоғамға пайдалы еңбекке программада арнайы сағат ... ... ... ... жоғарыда аталатын сабақтармен
ұйымдастырыла жүргізіледі. Еңбек сағаттарының негізгі мақсаттарының бірі ... ... ... мен ой-өрістерін кеңейтіп,
шеберліктерін жылдан-жылға арттыру.
Еңбекке ... ... ... ... ... ... ... түрлі салаларында жұмыс істейтін мамандардың іс-
тәжірибесі және қызметімен ... ... ... және ... ... ... жоспарымызға мынадай еңбек ... ... 6-7 ... ... саусақтарын ширату, бұлшық еттерін қатайту және
түрлі пайдалы жаттығулар жүргізу мақсатымен мүсіндеу түрі енгізілді.
- Картонмен ... ... ... ... жүргізілсе, ал қазір 2-
кластан басталып ... және ... ... ... ... ... Аралас материалдармен жұмыс істеу түрін оқушылар сабақта көбіне
игере алмайды, себебі ... ... ... ... ... әрі ... материал түрлері кейбір ... ... ... ... ... ... ... жоспарға біріншіден төртінші
класқа дейін енгізілді.
Қазіргі кезде төртінші ... ... ... ... ... және ... ... тек төртінші,
үшінші класқа ғана енгізіліп отыр. Еңбекке баулу сабақтарында қолданылатын
материалдар ... ... ... мен ... байланысты болып,
оқушылардың орындайтын бұйымдары халықтық өнер ... ... ... ... ... ... ... бұйымдары тек баға
алу үшін ғана керек емес, аз қажеттеріне жарайтын ... ... ... ... ... ... сапасына талдау жүргізіліп, жетістіктері
мен кемшіліктері атап көрсетіліп, баға қойылу керек. Қазіргі кезде ... ... ... талапқа сай арнайы жабдықталған еңбекке үйрету
кабинеттерінде жүргізілуі керек. Бұл ... ... ... ... материалдар сақталып, сабақ жүргізуге барлық жағдай сақталуы тиіс.
Оқушылардан:
- Оқушылардың ... ... ... ... ... – сайманды қажетті жағдайда ғана пайдалану.
- Істен шыққан, жиегі мұқалған ... ... ... ... ... таза ... материалдар мен құралдарды парта ... ... ... ... құралдармен тимді жұмыс істеу.
- Жұмыс кезінде басқа жаққа алаңдамау.
- Жұмыс бітісімен, материалдар мен құралдарды өз ... ... ... т.б. ... етіледі.
Оқушыларды еңбекті сүюге, еңбек адамдарын қадірлеп тәрбиелеуде
топсеруеннің маңызы өте зор. ... ... ... ... ... құрал-саймандар пайдаланып, қалай жұмыс істейтіні, толық
бақылай алады. оны ... ... ... күні ... әзірлік жасап, оның
мақсатын белгілейді, баратын оқушыларға алдын-ала хабарлайды. ... ... ... ... ... ... ... талдайды. Мұғалім
оның тақырыбын, мақсаты мен мазмұнын түсіндіріп, сабақтың құрылымын,
оқушылардың ой-өрісін дамыту ... ... ... ... жаңа ... ... ... сарамандық жұмыс;
- орындаған жұмысты талдау;
Осы кезеңдерді енді жеке-жеке қарастырып көрейік. Сабақты ұйымдастыру
кезеңінде оқушылардың ... ... ... ... ... назар аударылу
керек. Материал және құралдар парта үстіне дұрыс орналастырылып болған соң,
мұғалім сабақты ... Жаңа ... ... ... ... ... ... беріп,
әңгімелеседі, істеуге тиісті бұйым неден және қалай жасалатынын
айқындайды.
- Сараландық жұмыс сабақтың ... ... ... ... ... ... ... баса назар аударылады.
Қиналған оқушыларға жеке көмек беріліп, жасалтын бұйымдардың әдемі
және тартымды болуына мұғалім дұрыс ... ... ... ... ... ... ... үшін, бұйымдарын жинап, бір-бірімен
салыстырады, жақсы жақтары мен ... ... ... ... ... ... ... және еңбекке баулу сабақтарына
бөлінген сабақтардың мынадай үлгі жоспарын ұсынуға болады. Бір ... 10 ... ... ... ... қағаз және
1. қатырма қағазбен жұмыс – 1 сағат
2. түптеу жұмыстары, кітапты күтіп ұстау – 1 сағат
3. матамен жұмыс – 1 ... сым ... ... – 3 ... ... жұмыс – 1 сағат
6. аралас материалдармен жұмыс
7. өсімдіктер өсіру – 7 сағат
Істелінетін жұмыстардың қысқаша мазмұны былай:
1. Картоннан немесе ... ... ... ... ... ... жасау
2. Картонды, қағазды өлшеу, сызу, қию, желімдеп, қойын дәптерше жасау
3. Жұмсақ сым темірден геометриялық денелер (куб, пирамида, призма).
4. Матаны өлшеу, қию, ... ... ... бау ... ... ... немесе жүгерінің сабағы, құстың қауырсыны, қағаз ағаш
бұтағы, емен жаңғағы, пластилиннен жапырақ жасау.
6. Құраған және арам ... ... ... ... ... ... учаскеге сарымсақ, пияз отырғызу. Ағашпен жұмыс
7. Жасаушаларға ағаштан сап жасау.
Табиғи материалдармен жұмыс істеуге ... ... ... Үлгі ... киім ... ... ... ағаш шебері туралы
мәліметтер, ағаштың түрлері және ... ... айту ... ... үлгі жоспары бойынша еңбекке баулу пәнін өтуге болады.
Еңбекке ... ... ... ... Жұмысты жүйелі жоспарлап, өз
жұмысына талаппен қарау, ... мен ... ... ... ... дұрыс айтуға және жұмыс процесінде бұйымды ... ... ... ... Мұғалімнің қойған сұрақтарына толық жауап
беруге үйрену.
Қоғамдық пайдалы еңбек.
Төртінші класс оқушыларымен мектепте, ... ... ... ... совкозға экскурсия ұйымдастырып, түрлі жұмыстар атқарылады.
Ересек оқушылар ... ... ... мебельдерді таза ұстау, бөлме
өсімдіктерінің жапырақтарын күн ... ... ... алдын тазарту
жұмыстарын атқарады, мектепке кірерде аяқ ... ... ... ... ... Оқушылар «Табиғаттануға» арнап табиғи материалдармен
альбомға не арнайы қораптарға жинап, коллекция ... ... ... жасалынады.
Төртінші класс оқушылары өз ауданының картасын сызып, қанша мектеп,
балабақша бар екенін анықтап, ... ... ... ... класс
оқушыларымен жарысқа түсіп, бақшаға қамқорлық жасайды. Өз аулының картасын
сызып, ардагерлердің, қарт ... қай ... ... біліп,
көмектер көрсетеді. әліппе, математика арналып, түрлі дидактикалық көрнекі
құралдар жасалынады. Оқушылар ... ... ... жас
кітапханашылар үйірмесі, ұйымдастырылып, олар кітап жөндеу ... ... ... жасап, белсенді қатысатын оқушылардың суреті
ілініп, фамилиясы мен класы жазылады. Оқушылар – ... ... ... ... ... ... ... оқушылар фирмаға көмектеседі.
Қозы, құлын, бұзауларды суарады, жем беріп, ... ... ... да ... тигізеді, жем шашады. 4-класс оқушыларының осындай
қоғамдағы пайдалы еңбегі 30-45 ... ... ... ... тиіс.
Мен 1997 жылы қыркүйектің 8-нен қарашаның 2-не дейін, педагогикалық іс-
тәжірибемді өткізу үшін №7 ... ... ... ... ... ... ... 4-сынып оқушылары берілді. Мен осы сыныппен екі ай бойы жұмыс
істедім. Еңбекке баулу ... ... ... ... ... беру ... Сабақ беру әдісі маған ұнады. Оқушылардың еңбек сабағына қызыға,
барлық ынталарымен қатысуы мені қуантты. ... ... ... қыр ... көп екен. Мен еңбекке баулу пәнінен мынадай тақырыпта ашық ... ... ... ... ... ... ... инабаттылыққа, татулыққа,
бауырмалдылыққа тәрбиелеу.
Өрістеу мақсаты:
Көлемді табиғи және басқа заттарды араластырып ұйым жасауды ... ... ... бұлжытпай орындауға дағдыландыру.
Сабақтың жабдықтары: көлемді табиғи материалдар, жаңғақ қабықтары,
пластиллин, түсті ... ... ... ... ... ... барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі. (оқушыларды түгелдеп, а ... ... ... Үй ... ... Жаңа ... ... материалдар мен құралдарды дайындап бұйым жасауға кірісеміз.
Сабақты жасайтын бұйымдар жаңғақ қабығынан ... ... ... ? ... бөлшектерден құралған ? түстері қалай деген сұрақтар
беремін.
Бұйымдарды мына ретпен жасаймыз:
... ... ... ... ... ... шөже басын, балықтың, үкінің көздерін жабыстыру.
• Қалған ... ... және ... біріктіріп, жұмысты аяқтау.
Шағын бұйымдарға арналған табиғи материал ... ... Екі ... ... ... ... бір емен ... басы
етіп шөже жасалады.
Біздің қоғам өміріндегі аса маңызды кәсіптер жөнінде оқушылардың дұрыс
түсінігін қалыптастыру үшін еңбек ... ... ... ... таныстыру үшін жүйелі де мақсатты жұмыс жүргізуі тиіс.
Оқудан тыс кәсіптік бағдар беруге арналған жұмыс сан қырлы және ... ... ... ... ... ... мен ... сай
келеді. Осы мақсатты ниет ету мақсаты мен ... ... ... ... 2. ... ... түрлері |Тақырыбы ... ... ... |
| | ... ... ... | ... ... ... тігу ... және ... ... |Қағазды ... ... қию (оқу ... ... ... арналған) |білу) ... ... ... ... қағазды қиылыстырып |
| | ... ... ... және ... ... ... жүн, сым ... |
|материалдармен |мүсіндерін жасау |түсті қағаз, ағакш ... ... ... ... |бұтақшалары, шырша бүршігі н/е|
| | ... ... ... |
| | ... ... ... және ... |Осы ... ... |
|материалдармен ... ... ... ... және ... ... ... аяқтау) |қойлардың бейнесін жасау ... ... |Қол ... арналған |Матаны өлшеу, ... ... бау |
| ... тігу ... ... жұмыстары |Мұқаба жасау, өрнектеу |Дайындалған бөлшектерді |
|және кітапты күтіп|(материалдар дайындау) ... ... ... ... | | ... ... ... (ағаш |Колхоз, совхоз өндірістегі |
| ... ... ... ... | ... Ағаш ... |
| | ... ... туралы біліп |
| | ... ... ... ... мен ... ... шешу оның міндеттері мен
мазмұнын және жүзеге ... ... мен ... ... ... ... ... тәрбиесі саласындағы басты міндеттер:
1. Еңбекке сүйіспеншілік пен еңбек адамдарына ... ... ... ... ... ... өндірісте қолдануын, оның
әлеуметтік-экономикалық мәнін ұқтыру.
3. Қарапайым станоктар мен құрал-жабдықтарды меңгертіп, олармен жұмыс
істей білудегі білік дағдыларын ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ойын, ерік
қасиеттері менқызығушылық, т.б. Тағылымдарын арттыру.
5. Еңбектегі ар, ұжданды сақтап, тиісті істі ... ... ... ... ... оған ... ... Кәсіби мамандыққа бейімдеу.
Орта оқу орындары жағдайында бұл міндеттердің орындалуы еңбек пәндерін
өту арқылы, мектептегі түрлі ... ... және ... ... ... ... ... еңбек лагерлеріндегі жұмыстарды орындау
барысында жүзеге асырылады. Еңбек тәрбиесі ... ... ... оны ... әдістемесі мен формасына байланысты
екендігіне зейін ... ... ... ... ынтасын аударуға бағытталған
таңдаулы даңқты еңбеккерлермен кездесу, экскурсиялар ұйымдастыру, еңбек
акцияларын өткізу, ... ... т.б. Мән беру ... ... үшін өте ... ... ... онда оқушылар еңбек
үйренеді, техникалық білімді ... ... ... ... ... және ... ... сүйенеді. Білім еңбек сабақатарының ғылыми
негізі болады, ал еңбек сабақтары мен тәрбие барысында ... ... ... ... ... жүйесі арқылы түсінеді.
Еңбек сабақтарының процесін жетілдіру оқушылардың еңбекке ... ... ... қалыптастырады. Оқушылардың өндірістік бригада
базасында, ... ... және ... ... ... ... туралы жағымды мысалдар аз емес. Оқушылар ... ... ... әр ... ... ... тәжірибелер жасайды,
практикалық дағдылар мен іскерлікті ... ... ... ... ... жұмыстың барысында химия, биология және өндіріс
негіздері пәндері пәндері бойынша оқушылардың ... ... ... ... қашықтанады, ауыл шаруашылық және өнеркісіп еңбек
дағдыларына ие ... ... ... ... ... ... еңбек сабақтарының педагогикалық тиімділігі, олардың білім және
тәрбие беру мәнділігінде.
Оқу еңбегі бала үшін ойға толы, ұзақ, инемен ... ... ... ... талап ететін ең ауыр еңбек екенін к.д.ушинский ескерткен
болатын. Оқу еңбегінің күрделілігі, оның нәтижесі бірден айқындалмауында,
оқушыларға ... ... ... ... мен ... ... ... пәні сабақтарында
шешіледі. Бастауыш сыныпта балалар қағаз қию, балшық пен пластилиннен бейне
құру, өсімдіктерді күту, ағаш, пластмасса, ... ... ... ... ... жанындағы үлесті жер бөлшектерінде еңбек етеді.
Ортаңғы сыныптарда арнайы бөлінген ... ... ... оқу ... ... ... сыньштардағы өнеркәсіп жәнс
ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... қаруландырып, политехникалық ой-өрісін кеңейтеді, кәсіптік
ниетін және өмір жолын қалыптастыруға икемдейді.
Сыныптан тыс ... және ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі өте зор.
«жас натуралистер», «жас техниктер», «жас тәжірибешілер» және пән
үйірмелеріндегі сабақтар оқушыларды еңбекке ... ... ... дамуына мүмкіндік туғызады. Әрбір оқушының үйірме сабақтарында
еңбекке шығармашылық қатынасы байқалады, олар ... ... ... ... зерттеу дағдыларына (әдебиеттермен жұмыс
істеу, жазып алу, мәліметтерді жинақтай білу т.б.) Төселеді.
Мектепті өндіріске жақындату ... ... ... ... ... ... село ... “жас механизаторлар», «жас
малшылар», «жас өсімдік өсірушілер» т.б: үйірмелср құрылған. Бұл ... ... ... ... ... ой салады. «олар әр мамандықтың
болымды, болымсыз жақтарымен танысады, ... ... ... ... ... ... орай, мұғалімдер мен ата-аналар оқушыларға үнемі,
бірізді педагогикалық пікір айтып, кеңес беріп отырса, ... ... ... ... ... арта түседі.
Үйірме жұмыстарын- жаппай жұмыстар толықтырады. Оқушылар қызғылықты,
үлкен тәрбиелік мәні бар көптеген шараларға ... ... және ... ұйымдастырды. Мұндай жаппай жұмыстарға «құстар күйі», «орман күні»,
«бақ аптасы», «еңбек мерекесі», т. Б. Жатады.
Өзіне-өзі қызмет ету — ... ... ... ... ... ... ... ете отырып, әр түрлі еңбек іс-әрекеттерін
орындаудың тәсілдеріне ... ... ... ... ... ... ... дейді, сонымен бірге олар үлкендердің еңбегін
бағалайды, олардан үлгі ... ... ... қызмет ету – оқу құралдарын, кабинеттерді,
жиһазды, сынып ... ... үйін ... ... ... ... алаңдарын, мектеп үйлерін жинау, т.б.
Үйелменде өзінің-өзі қызмет етудің түрлеріне төсек-орынды, пәтерді
жинау, киім, аяқ киім және басқа үй ... ... кір жуу, ... ... ... ... т.б. Жатады.
Мектеп және үйелмен алдындағы басты міндет бұл өзіне-өзі қызмет етудің
берік жүйесін жасау, тұрмыстық еңбекті әр адамның ... өмір ... ... Әсіресе мұндай әртүрлі тұрмыстық ... ... ... ... ... ... нәуетектікке, жас
шонжарларға жол берілмейді. Оларға дұрыс бағыт беру – мұғалімдердің, ата-
аналардың және әрбір үйелмен мүшесінің ... ... ... ... ... ақыл-оймен еңбек ету мәдениетн
қалыптастыру – аса маңызды мәселелердің бірі ... ... ... бала ... ... ... алып, оқуын жақсы нәтижелермен аяқтағанды қалайды.
Дегенмен, түрлі себептерге байланысты: дәріс алудың сыртқы салдарларынан
мәжбүрлік ... ... ... ... жеке-дара мінез-құлығына
байланысты (жалқаулық, ... ... ... ... сияқты, т.б. Себептерге байланысты мұндай тілектеріне ... ... ... жете ... ... ... төмен үлгерімде
болуына кең таралған себептердің бірі – оқу, ... алу ... ... ... ... парасатты қызмет әрекеттерінің әдіс-
тәжірибесінің жеткіліксіздігі себеп. Осысебеп ... ... ... ... ету ... игеріп және оны дамыту қажеттілігі туындайды.
Бұл мәселеге л.и.рушинский, ... т.б. Өз ... ... ... ... ету қабілетін қалыптастыруда жетекші
факторлардың бірі -–оның белсенділігі болып ... ... - ... ... ... қабілеті ғана емес, ол сондай-ақ,
оқушының сол ... ... ... ... әрекетке түсуі, сол
қоршаған ортаны оның ... ... Ол жеке ... өзін ... ... мәдени және кәсіби даму деңгейін көтеруге ұмтылып, ... ... ... ішкі ... туындайды. Оқушылар
өздерінің не істеп жүргендерін жете ұғынулары, оқуға үйренулері, өздері
үшін жаңа ... ... ... аша ... ... ... ... ақыл-ой еңбегінің мәдениетін
қалыптастыру айрықша орын алады. Оқу еңбегінің мәдениеті ... ... ... сапасын сипаттайды. Еңбектену мәдениеті — бұл оқу ... ... жане ... ... оқу ... ережесін, сақтау,
жұмыс орнын және қажетті материалдарды реттеу, оқу құралдарын пайдалана
білу.
Ақыл-ой ... ... ... ... демалыспен еңбек
түрлерінің орынды ауысып келіп отыруын қажет етеді. Оқушы осылардың ... пен ... ... ... алып отырса, оқу еңбегінің
тиімділігі артады.
Оқу еңбегінің мәдениеті ақыл-ой іс-әрекетінің ... ... ... оны өз ... ... ала ... ... етеді. Жалпы ережелерді
білу оқушының болашақ оқу еңбегіндегі өзіндік еңбек ... ... ... қалыптастыруға көмектеседі.
Ақыл-ой еңбегінде оқушылардың мәдениеті оқулықтармен ғылыми және
әдеби кітаптармен жұмыс ... ... ... оқушыларды жұмыс
істей білуге дағдыландыру үшін оларды кітаппен жұмыс істеудің ... ... ... ... ... ... ұтымды пайдалану, текстің
түсініксіз жерлерін бөлу, текске сұрақтар қою, оларға жауап қайыру, жұмысты
жоспарлау, конспектілеу, қысқаша желісін (тезис) ... ... ... ... одан ... әр ... саласына байланысты
кейбір ерекше қасиеттерді талап етеді. Мысалы: жұмыс барысында жинақты
бөлу; қиыншылықты жеңу; ақыл-ой ... ... ... әр ... ... — логикалык, моторлы және көз капері; бақылау, жазып алу т.б. Бұл
қасиеттер ... ... ... ... және ... ... еңбек тәрбиесінің нәтижесі оқушының еңбекті тіленіп қажет
етуі, еңбекті атқаруға деген ықылас - ынтасы, оған ... мен ... шын ... ... ... ... алып, өнімді еңбекке орай
кәсіби ... ... ... ... ... түсу ниетінен көрінеді.
Еңбек тәрбиесінің бағыт-бағдарын оқушының ... ... ... үйлесімді еңбек дағдысына қалыптастыру олардың болашағында
жалғастық табатын әдетке ... ... ... ... ... ... баулу пәнінен тыс жұмыстарды ұйымдастыру
әдістемесі
Бастауыш мектеп кезіндегі балалардың еңбегін жеке ... ... ... ... ұйымдастырушылық жұмысына байланысты.
Осыған орай балалардың еңбек әрекеті олардың ... ... ... ... ... ... ... әрекеті ойынмен тығыз байланысты екендігін
ғалымдар Я.З. ... М.М. ... ... ... ойын ... балалар еңбек тапсырмасын орындай отырып ойнап, ... ... ... ... заманда, қай қоғамда болмасын бала тәрбиесін ойшылдар мен
зиялылар ... ... ... ... екені даусыз. Қоғам
өзгерісіне сәйкес болатын ... ... бала ... де ... ... ... ... ішінде болашақ ұрпақтарды еңбекке
даярлау ісі назардан тыс қалмаған. Жалпы білім ... ... ... проблемасына Қ.Ж. Қожахметова, М.К. ... т.б. ... ... ... өзінің зерттеуінде оқушыларды еңбекке баулу ... ... ... ... нарықтық кезеңдегі педагогикалық
проблема екнін айқындап, еңбекке баулу міндеттерін көрсетті:
➢ еңбексүйгіштікке, еңбектің қажеттілігіне, ... ... ... оқушыларды қоғамдық пайдалы еңбекке тарту;
➢ олардың шығармашылық ой-өрісін кеңейту;
➢ отбасында және тұрғылықты жерлері бойынша ... ... ... келетін еңбек түрлерін орындауға даярлау;
Бұл міндеттері білім беру ... ... ... балабақшадан
бастау алып, мектептің еңбекке баулу пәні мен еңбекке баулу ... тыс ... ... ... табу керек.
Еңбекке баулу пәнінен сыныптан тыс жұмыстар - бастауыш ... ... ... ... ... жүргізілуінің
маңызды формасы.Себебі, еңбекке баулу сабағын оқушыларға игертуде пәнаралық
байланыссыз жақсы нәтиже мен ... ... ... ... ... ... ... әрекетпен ұштасып, басқа
пәндердің ... ... ... асырылады. Бұл үрдістің тек
сыныптан тыс жұмыстарға ұласуы ... ... ... ... Сондықтан
бастауыш мектеп оқушыларының пәнаралық байланыста дүниетанымы мен ... ... ... пәні бойынша ұйымдастырылатын ... ... ... оқу және ... ... ... және ... бағыттайды.
Еңбекке баулу пәнінен сыныптан тыс жұмыстардың негізгі ерекшеліктері:
... ... ... беру ... бұл ... ... қағида негізінде құрылуы;
➢ оқушылар өз бетінше, өздігінен жұмыс істеуге, бақылап зерттеуге
қажетті ... ... ... ... ... мен ... ... мүддесінің артуы;
➢ баланың өнерге, өнер туындыларына деген ыстық ... ... ... жас ... әр ... ... қамтитындығы;
➢ еңбекке баулу пәнінен сыныптан тыс жұмыстардың формалары ... ... ... ... құрылған оқыту процестердің бастауыш
мектепте ең көп қолданылатын түрі- еңбекке баулу пәнінен үйірме жұмыстары.
Үйірме жұмысының ... ... ... ... ... олардың шығарма-шылық қызығушылықтары мен бейімділіктерін
қанағаттандыру, қоғамдық ... ... ... ... жұмыстарының табыстары үйірме жетекшісінің ... жеке ... ... байланысты болады.
... ... өз ... ... ... бір неше ... ... оқушыларынан құрылады.
Еңбекке ... ... ... келсек. Бұл үйірменің мақсаты-
қолөнер ... ... мен ... дамыта отырып оқушыларда
эстетикалық сулулықты ... ... ... ... мен
сүйіспеншіліктерін дамыту және дүниені терең танып білуді үйрету.
Үйірменің ... ... ... баулу үйірмесінде қолөнерге қызығатын және оны бағалай
білетін оқушылар үшін пайдалы;
➢ оқушыларға эстетикалық, адамгершілік, еңбек, патриоттық тәрбие
береді;
➢ ұйірме құрылымы әр ... ... ... ... ... оқушылардың әр түрлі жас ерекшелігін,
олардың қызығулары мен бейімділігін есепке ала ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне, көркемөнер
ерекшіліктеріне, жергілікті аумақтағы ... пен ... ... ... ... ... ... техникалық базасына
байланысты құрылады.
Үйірме жұмысын жоспарлауда ... ... ... мүше ... ... ... ... тақырыптарын, олардың күнделігін, үйірме
сабақтарын жүргізу әдістемесін, қорытынды ... ... ... алу қажет. Үйірменің жылдық жоспарын құру кезінде оқушылардың оқу
тоқсанынан ... ... ... жазғы демалыс уақыттарын, мерекелік
күндерді, атақты қолөнер шеберлерінің туған күндерін, т. б. ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді ескере
отырып құрылады:
➢ сынып сабақтарында толық мазмұны ашылмаған бағдарлама
сұрақтары; (4 ... ... ... бағдарламасының ең күрделі сұрақтары;
➢ сынып сабақтарында талқыланбаған, бірақ бағдарламада бар
мәселелер;
➢ оқу бағдарламасына енбейтін; («Оригами» өнері)
➢ пәнаралық байланыс ... ... ... пәнаралық байланыс элементтерін нақты
көрсету ... ... ... ... ... үйірме жұмысының
бағдарламасына пәнаралық байланыс материалдарын, көріністерін, элементтерін
енгізу мәселенің маңызды шара екендігі анықталады, себебі ... ... ... ... ... ... яғни халық музыкасынан
алынған күйлер, әндер, ана тілі ... ... ... ... ... ... геометриялық фигуралар мен
денелер, симметрия, т.б. ұғымдар мен модель-шаблондар қолданылады.
Яғни, балалар басқа пәндерден алған білім, біліктерін ... ... мен ... тәжірибе жүзінде пайдаланады, демек, политехникалық
бағытпен пәнаралық байланыста ... ... ... еңбекке баулудың педагогикалық жүйесін жасай
отырып, бала еңбегінің 3 түрін бөліп көрсетті:
1. Өзіне-өзі ... ... Қол ... ... ... арқылы баланың ерік күші шыңдалып, ойлау қабілеті кеңейетінін
нақтылай түсті. Сол ... ... ойы мен ... ... ... еңбектің жетекші ролі жоғары болады.
Осының ішінде, өзіне-өзі қызмет ету ... ... ... ... бұл ... ... ... алдымен оның өмірлік
қажеттілігінде. Әрекеттер қайталанғандықтан, өзіне-өзі қызмет көрсету
дағдысы ... ... ... ... ... ие ... ... күрделене түсуі қимыл әрекеттерінің сапасына, өзін күту
процесіндегі ұйымдасқан тәртіпке, оған жұмсалатын ... ... ... ... ... ... ... ету еңбегінің
сапасын қадағалауға, баланың еңбегіне педагогикалық ұжым талабының біртұтас
болуын ескертеді.
Қол ... ... ... ... ... ... қағаздан,
ағаштан, табиғи материалдардан әр түрлі заттар жасау мүмкіндіктерін, еңбек
мазмұнын, әдіс-тәсілдерін көрсеткен. Я.И. ... Э.К. ... В.Ф. ... ... ... ... ... отырып ойыншықтар жасау
техникасын, еңбекті ұйымдастыру жолдарын дәлелдеген. Қол еңбегінің ... болу ... ... ... ... ... ... болу
керектігімен қатар, баланың ақыл-ойының даму ... ... ... ... білу дағдысы мен біліктілігіне, ... т.б. ... ... ... шеберлігіарқылы қол еңбегін ... ... ... іс- ... ... ... ... мен өзге ұлттардың өнер түрлерін сабақсастырып оқытуды
сыныптан тыс жұмыстарда жүргізгенде шәкірттерге ұлттық тәлім-тәрбие ... ... ... мен ... айту ... ... аңыз-әңгімелерінен,шешендік тапқыр сөздерінен салт-
дәстүрлерге байланысты тұстарын ... ... ... ... ... мен ... ... қарауға үйретеді.
Ұлттық қолөнерді оқыту барысында оқушылардың қызығушылықтарын арттыру
үшін әр түрлі қызықты ұлттық ойын және ... ... ... ақыл-
ойларын кеңітетін психологиялық тестер пайдалану арқылы оқушыларды бақылай
жүріп,оның күшті не әлсіз ... ... ... ... мен ... ... алады.
Тәуелсіздік Қазақстан Республикасының парасатты азаматын қалыптастыру,
болашақ ұрпаққа әлемдік ғылым мен өркениет ... ... ... ... ... ... ойлау қабілетін шынайы этнопедагогикалық және
этнопсихологиялық негізде қайта жаңғырту қазіргі ... ... ... мен ... екені даусыз. Сондықтан шәкірт санасына талғам
парқын сіңіру- оның бойындағы эстетикалық сезімді ұштап, ... ... ... ... ... отырып мұқтаждықты жою, баршылықты молайта
беру, үй ... ... ... ... етіп ... ұстаз бен
шәкірттің де міндеттері.
Ата-бабаларымыздың қандай кәсібі болмасын өз маңызы мен ... ... ... ... «Құдай құрастырсын» деген ырыммен
байланысты. «Құрақ» деген сөз де осыдан ... ... ... ... ... ... мән берген. Сол кездің өзінде олар классикалық
түстерді ( ақ, қара, қызыл, сары)пайдаланған. ... ... ... ... қызыл-қызыл тілден аулақ қылсын, сарысы-сары уайымнан
сақтасын, қарасы- көңілімнің діттегені табылып, көңілім жай ... ... ... қолөнерінде құрақтың көптеген түрлерін кездестіруге болады.
Олар: ботакөз, қабырға, тырна қатар, тоғыз қат, ара тіс,т.б. ... ... үй ... әшекейлегенде, көрпеше, жастық, аяқ қап ... ... ... ... ... үйірмесіде түрлі геометриялық
фигуралардың басын құрастыру, үшбұрыштың қабырғасы мен ... ... тең ... ... ... байланыстылықты қажет
етіп, математикадан алған білімдерін тереңдетеді. Ал құрақ композициясын
құрастыру мен ... ... табу үшін ... өнерінен алған
білімдерін пайдаланады.
Сондай-ақ, ер балалардың да ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет барысында әр-қилы
материалдармен жұмыс істеуде мүмкіндіктер бар. Ер ... ... ... ға болады. Қолөнердің осы саласын үйретуде шеберлер ағаш
жасау, ... ... ... ... ... ... әшекейлерін
жасаудың да әдіс -тәсілдерін пайдаланған.
Қазақ арасында он саусағынан өнер тамған, қолөнердің сан ... ... де аз ... Бірі ағаш ісін меңгерсе, ... ... ... соғу ісін үйренген. Мысалы, ХХ ... ... ... мекендеп, «Бес ұста» атанған ағайынды бес жігіт (Құлжан, Батырқұл,
Байлар, ... ... ... ... ... сол ... ұсталарға
қол бала болып үйренген.
Осындай зергерлер мен шеберлердің бұйымдарын ... ... ... оларды еліктіруге болады.
Ендігі кезекте бастауыш мектепте еңбекке баулу пәні бойынша ... ... ... ... озық ... ... адам кез келген жұмысқа жарамды бола бермейді...». ... ... ... ... және шебер болып шығады. ... ... іс ... те, ... ... ... ... рахатын көру- біздің
мақсатымыз болып табылады!- деген ғұлама ғалым Әль-Фараби. Әль-Фарабидің ой-
пікірлері кейінгі дәуірдегі еңбек қызметінің ... ... ... ... ... тәрбиесі мен білім берудің барлық аспектілері адамға қажетті
барлық ... ... ... ұйымдастырылған оқу-тәрбие
үрдісінің басты мақсат-міндеттерін қамтиды.
«Бастауыш сынып оқушысының жас ерекшелігіне байланысты рефлексі жақсы
дамыған. Оны ... ... ... ... ... ... ... баланы еңбекке баулып, қолөнерге үйрету үшін де ең қолайлы кезең
болып табылады. ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде баланың шығармашылығын қалыптастыруда ғана оқу-
тәрбие ісін бір ... ... Осы ... ... ала ... ... көңіл-күйлеріне әсер ететін үйірмелердің түрлі
формалары ... ... ... тәжірибемізде дәлелденген»,-
дейді Ы.Алтынсарин атындағы Қазақстан білім беру академиясының ізденушісі,
№ 11 орта ... ... ... өз ... ... ... пәнінде және үйірмеде
халық педагогикасын, оның ішінде қолөнер негізін оқыту ... ... ... ... киіз үй нұсқалары және киіз үйде ... ... ... ... өз ... ... Оның ... - оқушылар өз қолдарымен бұйымдар жасай отырып, ұлттық (рух) тарихи
мәдениетін ... ... ... ... ... ... облысындағы М.Төлебаев атындағы орта мектеп мұғалімі, жас
маман Нұрмұханова Қарақат Доскенқызы үйірменің бір сабағын «Атамекен, туған
жерді ... атты ... ... ... ... ... өзен ... түрлі тастар мен
тоғайдағы түрлі ағаштардың сарғайған жапырақтарын жинап, ... ... ... таныстырды.
Бұл саяхаттың негізінде оқушылар табиғаттың қыр-сырын біліп,
табиғаттың еңбекке баулу ... ... ... ... ... ... ... кептіріп, олардан түрлі аппликациялық жұмыстар жасаса,
терілген тастардан әсем декоративтік ... ... ... ... ... ... ... (халық шеберлері Ғ.Иляев,С.Төленбаев, ... ... т.б.) ... ... атап өту үшін ұйымдастырды.
Газет шығару. Жоғарыда аталған шаралардың өтілуін, үйірмеге қатысқан
оқушылардың жетістіктерін, жаңа қолөнер бұйымдарының жасалу ... ... ... ... шығу тарихын газет және журнал ретінде
шығарып, жарнама жасауға ... ... ... ... сезімін арттырып, еңбекке баулу
пәнінен үйірме жұмыстарына қатысуға қызығушылықтарын арттыратынын ... ... ... ... ... Қоғалы орта мектебінің бастауыш
сынып мұғалімі Б.А.Арыкова бастауыш мектепке арнап «Қуыршақ театры» атты
еңбектен ... ... ... Бұл ... ... - оқушыларға
жапсырма (папье-маше) арқылы ертегілер кеіпкерлерін жасап, оларды ... ... ... дамыту, актерлік қабілеттерін арттырып, еркін
сөйлеуге ... ... ... әр ... жұмыс істей білуге баулу.
Мектепте бала санының аздығына байланысты, үйірмеге де 5-6 ... ... ... 1 ... екі рет ... Б.А. Арыкова өзінің іс-тәжірибесімен бөлісіп, жоспарын
ұсынып отыр.
«Қуыршақ театры» үйірмесінің І-жарты жылдыққа арналған күнтізбелік-
тақырыптық жоспары
|№ ... ... саны ... |
|1 ... (папье-маше) танысу |1 |02.09. |
|2 ... адам ... ... |2 ... |
|3 |Қоян, қасқыр, түлкінің кеіпін келтіру |2 ... |
|4 ... ... кеіпін жапсырмалау |2 ... |
|5 ... ... адам ... ... | |
| ... мата ... киім тігу |2 ... |
|6 ... ... ... |2 ... |
|7 ... ... жұмыс |1 |25.11. |
|8 ... ... ... оқу |1 |02.12. |
|9 ... ... ... ... |
|10 | | | |
| | |1 |25.02. ... – адам ... ... ... ету процесінде бастауыш класс
оқушыларында пайда болатын қарым-қатынастар баланың болашақ ... ... оның ... ... ... ... ең маңызды да
шешуші шарты болып табылады.
Баланың әлеуметтік тұлға ретінде, еңбек етудің және осыдан ... ... ... ... ... ... ... заңды қорытындысы. Қоғамға пайдалы еңбек ету ... ... ... ... ал ... ... түрлерінен күрделі
түрлеріне көшу жолында баланың қабілеттері дамып, жетіле түседі. ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастыру әдістемесін
мұғалімдердің тыңғылықты ... ол ... ... ... көзі екендігіне дау жоқ.
Кіші мектеп жасындағы оқушылар еңбек сабағынан алған ... ... ... ... ... түсінеді, олардың
ерекшеліктерін тереңірек ажырата бастайды, табиғат заңдарын онан әрі түсіне
беретін болады, осы заңдылықтарды өзінің ... ... ... ... бастауыш мектепке бару кезеңінен –ақ ... ... ... ... – еңбек, табиғатқа шынайы қарым-
қатынас, міне бұл ... ... ... ... құрайды. «Адам өмір
сүруінің қажетті шарты – нақты болмыс адамның дамуының да ... ... ... ... бұл ... үшін ... қағида болуы қажет
демекпіз.»
Еңбек сабағындағы ... ... ... ... сол ... да ... қолданып, жаңа еңбек құралдарын жасай алатын болады, сол
еңбек құралдарына ... ... ... ... ... пайдалану сияқты
қасиеттері қалыптасады. Олардың бұл ... ... ... таяудағы
тәжірибелері мен білімдері молайта тсүеді, ақырында толыққан бұл білім мен
тәжірибе бұрынғыдан да күрделі құралдар жасап ... ... ... ... ... еңбек пәнінің арқасында ... ... мен ... ... ... ... қарым қатынастар мәңгі болып тұратын болады демекпіз. өндіріс
адамзат ... ... өмір сүру ... дами береді, ал адамның
жетілуін мұғалімдер ... ... ... болмайтынын үнемі есте
ұстаулары керек.
Қорыта келгенде, мына жайды ... ... мен ... ... ... ... ... Материалдық өндіріс қоғам өмірінің бірден-бір негізі бола тұра,
адамдардың өмір сүруіне қажетті ... ... ... ... ... барлық салаларының ірге тасын қалайтындығы туралы дұрыс ой-
пікір.
2. Өндіріс дамуының барысында оның техникалық құрал-саймандары үнемі
өзгеріп, күрделене ... ... ... ой-еңбегі жаңа қасиеттерге
ие болады да, олар табиғаттың заңдарын ... ... өз ... үшін ... пайдаланады. Бұл адамдардың дүниетану қабілеттерін
арттыра түседі, оның ... ... ... бірге өндіріс –
адамдардың ғылыми жағынан жетлуінің негізі ... ... ... ... ... ... бірімен –бірі өндірістік қарым -
қатынаста болады, бұл қатынастардың ... ... ... ... қалыптаса береді.
3. Табиғаттағы заттарды өзгерту, өңдеу барысында ... ... ... ... ... сезімге айналады. Сөйтіп өндіріс
сферасында, еңбек процесінде адамның ... ... ... ең ... игіліктері оған қызмет ететіндей болады. Сондықтан да
еңбек сабағы оқушылардың мектеп өміріндегі ең бір есте ... ... ... олай болса, еңбек пәнінің мұғалімі кіші ... ... ... ... ... үшін ... сабақ
үстінде зерттеудің қарапайым әдістерін білу, мұғалімдер мен мектептің ата-
аналармен, базалық кәсіпорынмен бірлесіп жүргізетін оқушылардың ... ... ... ... ... ... қатысуы, жан-жақты жетілген
адам қалыптастыруда жақсы нәтижелерге жетуі үшін ... ... ... ... ... ... осы ... диалектикасын,
әдістемесін, проблемалық жағдайларын туғыза біледі, кіші мектеп жасындағы
оқушылардың ізденіс қызметін ұйымдастыра ... ... ... ... ... және оған баулу ісіне мұндай көзқарас оқушылардың еңбекке
деген ойлануын ... ... ... жету үшін ... шарт ... деп ... ... тізімі:
1. Ақназаров С. Оқушыларды еңбекке баулу, - Алматы, 1976, 40 ... ... Ю.И. ... ... ...... ... 1977.
– ном.2
3. Әбдрахманова А. Еңбекпен шынығуда. – Қазақстан мектебі, 1987, - -
ном. 7
4. ... Ж. ... ... ... негізі, - Бастауыш мектеп,
1993, ном 11, 12, - 4 бет
5. ... Ж, ... Г. Әбу ... ... тәрбие және еңбек
тәрбиесі теорияларын жасауы . – «Ұлағат», 1997 ном 1 81 бет
6. ... Н.С. ... ... к ... ...... ... 1978, ном 4
7. Голубева Г.С. Трудовое воспитание на уроках ... в ІV ... ... в ... 1978, ном ... ... Е.П. ... ориентация учащихся младших классов,
Кишинев, 1977
9. Сатқанов О. Төртжылдық бастауыш мектептің 4 сыныбына ... . ... ... 1990 ном 1 – 22 ... ... О. Төртжылдық бастауыш мектептің 4 сыныбына арналған . –
Бастауыш ... 1989, ном 12, 32 ... ... О. ... ... ... тақырыптары .- Бастауыш
мектеп, 1991, ном 8, - 36 бет
12. Сатқанов О. Төртжылдық мектептің бастауыш 4 ... ... . ... ... 1989 ном.11, 30 бет
13. Сатқанов О. Еңбекке баулу әдістемесі. – ... 1994 ... ... О. ... ... мектептің еңбекке баулу пәнінің
жобасы, - Бастауыш мектеп, 1989, - ном.3, 34 ... ... С. ... ... әдістемесі, Шымкент – 1995 ж.
16. Қонарбаев Ұ. Еңбекке ... . – ... ... 1987 – ... , 36 ... Қалиев С, Жарықбаев Қ. Қазақ тәлім - тәрбиесі, - Алматы , 1996 ... ... А. ... ... халықтық құралдарды пайдалану.-
Қазақстан мектебі, 1997, ном 4, 56-59 бет ном 5. 48-52 бет. ном 6 ... ном 9, 53 ... ... С. Ы. ... ... ... тәрбиесі,
Қазақстан мұғалімі, 1994, 21 қаңтар
20. Қалназаров Б. Еңбекке баулу бағдарламалары, - Алматы , 1993
21. Сахиев Ж, Оқу мен ... ... ... ... 1983, ном ... Тұңғышбаев Қ. Еңбек тәрбиесін еске алсақ, - Бастауыш мектеп, 1987,
ном 2, 7-8 бет
23. ... ... ... – негізгі мақсат. – Бастауыш ... ном 9, 47-48 ... ... Ж., Панаева М. Еңбекке тәрбиелеу ең ... ... ... , 1993, ном6, 10-15 ... Нұрсейтова С. Еңбекке баулу пәнінің жаңа мазмұндық, әдістемелік
ерекшеліктері. Бастауыш мектеп, 1996, ном 7,8 8-9 ... ... Ұ, ... үйрету, - Бастауыш мектеп, 1983 – ном 9, 43-
47 бет
27. С.Н. Жиенбаева «Мектеп алды топ ... ... ... А., ... К. ... «Оқушылармен жүргізілетін кластан тыс және мектептен
тыс жұмыстар жүйесі» А., 1991
29. Б.И. Иманбаева «Тәрбие ... А., 2004

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектептегі дене тәрбиесінің маңызы және оның ерекшеліктері59 бет
«Қазақ» газетіндегі көтерілген оқу –тәрбие мәселелері8 бет
Абайдың педагогикалық көз қарасы26 бет
Ауыл мектептеріндегі жасөспірімдердің өнегелілік қасиеттерін қалыптасуы: қазіргі жағдай мәселесі90 бет
Дене тәрбиесінің бала тәрбиесіндегі рөлі20 бет
Естімейтін және нашар еститін балаларды тәрбиелеудегі ерекшеліктері20 бет
Естімейтін және нашар еститін балалардың тәрбие жұмыстарының ерекшеліктері20 бет
Мақатаев мұқағали (мұқаметқали) сүлейменұлы4 бет
Мектеп педагогикалық ұжымының оқушы отбасымен байланыс орнатудың психологиялық-педагогикалық негіздері50 бет
Отбасы мен бала бақша арасындағы өзара әрекеттестік4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь