Мемлекеттік бюджеттің теориясы мен методологиясы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1тарау Мемлекеттік бюджеттің теориясы мен методологиясы ... ... ... ... ... ..5
1.1 Мемлекеттік бюджет ұғымы және маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Мемлекеттік бюджеттің құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

2тарау Мемлекеттік бюджеттің қаржы жүйесінде алатын орны ... ... ... ... ..17
2.1Мемлекеттік бюджеттің кірістері және шығыстарын талдау ... ... ... ... ..17
2.2Мемлекеттік бюджет тапшылығы және оны жою жолдары ... ... ... ... ... 26

3тарау Мемлекттік бюжеттің қаржы базасын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ...29
3.1 Мемлекеттік бюджеттік жоспарлауды жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
3.2Мемлекеттік бюджеттің қаржы базасын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ..33

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
Қосымшалар
Кіріспе

Әр аймақтың экономикалық - әлеуметтік жағдайы жіті көзқараспен, байыпты бағдар ұстап қарауды қажет ететін дүние. Оны өзгерту, көтеру жолында талпынған сол аймақ ерекшеліктеріне қарап шешім қабылдамаса болмайды. Өйткені, республика былай тұрсын, облыс аудандарының, тіпті аудан ішіндегі әр шаруашылықтың өзіне тән ерекшелігі, қалыптасқан еңбек ету дәстүрі болады.
Қазақстан Республикасының егемен мемлекет болып қалыптасып, нарықтық экономиканың даму мен құрылу жолын қабылдауы оның әлеуметтік-экономикалық дамудағы жаңа деңгейін анықтайды. Ондағы басты орын мемлекеттік бюджетке тиесілі.
Мемлекеттік бюджет –бұл мемлекеттік аппаратты, қарулы күштерді қаржыландыруға, қажетті әлеуметтік-экономикалық қызметтер атқаруға бағытталған ел үкіметінің қарамағында болатын ақша ресурстарының орталықтанған қоры болып табылады. Бюджет сонымен қатар, экономиканы мемлекеттік реттеудің, шаруашылық конъюнктураға ықпал етудің, дағдарысқа қарсы шараларды жүзеге асырудың қуатты құралы болып табылады.
Қазақстанның қаржы органдарының тарихы 1920 жылдың қазан айынан басталады, ал бақылау – тексеру қызметі 1923 жылдың соңында қаржы халық комиссариаты жанынан ұйымдастырылды.
Бақылау басқармасының негізгі қызметтеріне бюджетті толықтыру және мемлекеттік қаражаттың шығыс есебіне тексерулер жүргізу кірді. Қаржы бақылау органдарының құзіреті бүгінгі күні өзгерген жоқ.
Органдардың әр кездегі әртүрлі дәрежесі тек қана қаржы – экономикалық жағдайының нақты қажеттілігінен ғана туындаған жоқ, бақылау жұмысының көлеміне және сипатына шектен тыс қарама – қайшы көзқарастардан туындайды.
Экономиканың ырықтандырылуы, нарық қатынастарының дамуы мемлекет үшін ақшалай ресурстардың ағымына қатаң бақылау жүргізу қажеттілігін нақты көрсетеді.
Қаржының айқындылығы – нақты демократияның бірден бір мәнді көрсеткіші. Бюджет, қаржы саласындағы заң, тәртіп бұзушылықтар мен зиянкестіктер небір хронологиялық байланысқа, ұлттық тамырларға ие емес, себебі:
- біріншіден, әр мемлекеттің қажеттілігі оның қаржылық мүмкіндіктерінен асады, сондықтан шенеуніктер тез арада, заңды және Парламентті айналып өтіп, қаржыны «тығыз» қажеттіліктерге бөлістіруге ұмтылады;
- екіншіден, әр қоғамда әртүрлі дәрежедегі түрлі компаниялардың, топтардың саяси және коммерциялық мүдделері айқындалады, аталған мүдделерді экономика саласында қорғау, түрлі жеңілдіктер алу көзделеді
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. - Алматы: 1995ж.
2. Салық Кодексі. Алматы 2004ж.
3. «Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуын бақылау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. – 2002ж 29 қаңтар.
4. Аубакиров Я. «Экономикалық теория негіздері» Алматы
5. Әкімбеков С. «Экономикалық теория» Астана 2002ж.
6. Әкішев К. «Қаржы ұқсатуға ұқыптылық керек». Орталық Қазақстан 25 желтоқсан 2003ж.
7. Баянов Е. «Мемлекет және құқық негіздері» Алматы 2002ж.
8. Белгібаева Қ.Қ. Мұханбетова Е.С. «Қаржы және банк системасы бойынша» Алматы 1999ж.
9. Дорнбуш Р. Фишер С. «Макроэкономика» Алматы 1997ж.
10. Жүнісов Б.А. «Нарықтық экономика негіздері» Ақтөбе 2001ж.
11. Жұмаев Б.А. «Экономиканың мемлекеттік реттелінуі» Алматы 2001ж.
12. Иктанов. Орманбеков. «Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері» Алматы 2002ж.
13. Ильясов К.К. Исахова Г.Б. «Расходы Государственного бюджета» Алматы 2003г.
14. Ильясов К.К. Исахова Г.Б. «Государственный бюджет» Алматы 1994г.
15. Қабдиев. Оралтаев. Ескендіров. «Экономикалық саясат» Алматы 2002ж
16. Кеулімжаев Қ.К. «Қаржылық есеп» Алматы 2001ж.
17. Мельников В.Д. Ильясов К.К. «Қаржы» Алматы 1994ж.
18. Осипова Г.М. «Экономикалық теория негіздері» Алматы 2002ж.
19. Ахметов Д. «Бюджетті толықтыру – экономиканы көтерудің бір жолы» Қаржы – Қаражат 2000 №3.
20. Есенгелдин Б. Орманбаев А. «Бюджеттік жоспарлауды жетілдірудің жолдары» Қаржы – Қаражат 1998 №8.
21. Тлеужанова. «Бюджетаралық қатынастардың тұжырымдамалық негіздерін реттеуші салықтар көмегімен оңтайландыру». Қаржы - Қаражат 2003 №3.
22. Статистический бюллетень №10 (58) 2003ж.
23. Транзитная экономика №5 2003ж
24. Экономическое обозрение Национального Банка №3 2003г.
25. Шайынғазы С. «Бюджет қаржысының жұмсалуындағы олқылықтар». Егемен Қазақстан №40 ақпан 2004ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................................3
1тарау Мемлекеттік бюджеттің теориясы мен
методологиясы......................5
1.1 Мемлекеттік бюджет ұғымы ... ... ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің қаржы жүйесінде алатын
орны..................17
2.1Мемлекеттік бюджеттің кірістері және шығыстарын
талдау..................17
2.2Мемлекеттік бюджет тапшылығы және оны жою ... ... ... ... ... ... ... жоспарлауды
жетілдіру.....................................29
3.2Мемлекеттік бюджеттің қаржы базасын
жетілдіру..................................33
Қорытынды...................................................................
.....................................37
Қолданылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
..39
Қосымшалар
Кіріспе
Әр аймақтың экономикалық - ... ... жіті ... ... ... қарауды қажет ететін дүние. Оны ... ... ... сол аймақ ерекшеліктеріне қарап шешім ... ... ... былай тұрсын, облыс аудандарының, тіпті аудан
ішіндегі әр шаруашылықтың өзіне тән ... ... ... ... ... ... егемен мемлекет болып қалыптасып, нарықтық
экономиканың даму мен құрылу жолын қабылдауы оның әлеуметтік-экономикалық
дамудағы жаңа ... ... ... ... орын ... ... бюджет –бұл мемлекеттік аппаратты, ... ... ... ... ... ... ел үкіметінің қарамағында болатын ақша ... қоры ... ... ... ... ... ... реттеудің, шаруашылық конъюнктураға ықпал етудің, дағдарысқа
қарсы шараларды жүзеге асырудың қуатты құралы болып ... ... ... тарихы 1920 жылдың қазан айынан
басталады, ал ...... ... 1923 ... ... ... ... жанынан ұйымдастырылды.
Бақылау басқармасының негізгі қызметтеріне ... ... ... ... ... ... тексерулер жүргізу кірді. ... ... ... ... күні ... ... әр ... әртүрлі дәрежесі тек қана қаржы – экономикалық
жағдайының нақты қажеттілігінен ғана ... жоқ, ... ... және ... ... тыс ... – қайшы көзқарастардан туындайды.
Экономиканың ырықтандырылуы, нарық қатынастарының дамуы ... ... ... ... ... бақылау жүргізу қажеттілігін нақты
көрсетеді.
Қаржының айқындылығы – ... ... ... бір ... ... қаржы саласындағы заң, ... ... ... небір хронологиялық байланысқа, ұлттық тамырларға ие ... ... әр ... қажеттілігі оның қаржылық
мүмкіндіктерінен асады, сондықтан шенеуніктер тез ... және ... ... ... ... «тығыз»
қажеттіліктерге бөлістіруге ұмтылады;
- екіншіден, әр ... ... ... ... ... саяси және коммерциялық мүдделері
айқындалады, аталған мүдделерді экономика саласында қорғау,
түрлі жеңілдіктер алу көзделеді.
Адамзат өзін - өзі ... ... ... тани ... ... ... дейін әр мемлекет үшін «мемлекет қалтасы» жағдайына
жалпы, ашық бақылау ... ... ... ... ... құру және ... ... маңызды.
Курстық жұмыс жалпы үш тараудан тұрады. Бірінші тарауда ... ... ... орны, мемлекеттік бюджет ұғымы және ... ... ... мен ... яғни ... және жергілікті
бюджеттердің маңызы, мемлекеттік бюджеттің материалдық өндіріс саласындағы
рөлі және т.б. ... ... ... ... ... ... алатын орны, мемлекеттік бюджеттердің кірістері мен шығыстары,
мемлекеттік бюджет тапшылығы және оны жою ... ... ... ... және де ... тыс қорлар туралы ... ... ... ... қаржыландыру қорлары, нысандары
қарастырылған.
Осы ... ... ... ... ...... бюджеттің
экономикадағы маңызы, оның қаржы жүйесіндегі ... ... ... сүруі және т.б. табылады.
Курстық жұмыс жазу ... ... ... ... мән – ... ... ... экономидағы алатын орны;
- мемлекеттік бюджеттің құрамы және құрылымы;
- мемлекеттік бюджет кірістері мен шығыстары;
- мемлекеттік ... ... және жою ... ... ... ... қорлары және нысандары.
Бұл курстық жұмыста мемлекеттік бюджеттің мәнін, оның ... ... мен ... және оның ... ... маңыздылығын
толықтай және де көбірек қамтыдым және де бұл курстық жұмыстың ... ... ... мамандардың монографиялары, газет – журналдар,
әдебиеттер, ...... ... және т.б. ... ... ... алатын орны
1.1Мемлекеттік бюджет ұғымы және маңызы
Сан алуан қаржы байланыстарында жекелеген ерекшеліктері бедерленетін
айрықша салалар бар. ... ... ... ... халықпен қалыптасатын қаржы қатынастары қоғамдық өнімді құндық бөлудің
айрықша саласын құрайды. Бұл ... бөлу ... ... ... тән және олар қоғамдық қажеттерді ... ... ... ... құрып, пайдалануға байланысты. Бұл процесс
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... бұл ... «Мемлекеттік бюджет» деп аталған ұғымның
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... сипатқа ие. Оны бөлудің дербес ... ... өмір ... ... өзі ... Оны жоспарлы дамыту орталықтандырылған
ресурстарды қажет етеді. Қаражатты орталықтандыру бүкіл ... ... ... үздіксіз айналымын ұйымдастыру үшін, жалпы экономика
жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін қажет. ... ... ... ... ... ... мен ... туындайды. Мемлекет
қаржыландыруға бүкіл қоғам ауқымында әлеуметтік-мәдени шаралар өткізуге,
қорғаныс міндеттерін ... ... ... ... ... ... қаржыны қажет етеді[2][2].
Сөйтіп мемлекеттік бюджет ұдайы өндірістің қажеттіліктерінен,
мемлекеттің ... ... ... туындайтын болып табылады.
Экономика қазіргі жағдайда ... ... ... ... өндіріс қарқынын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ірі ... өзгерістер жүргізуге мүмкіндік
береді. Орталықтан бөлінетін ... ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық және
әлеуметтік саясатын жүзеге ... ... ... Сөйтіп құндық бөліністің
айрықша бөлігі ретінде мемлекеттік бюджет айрықша қоғамдық арналымды жалпы
мемлекеттік қажеттерді қанағаттандыруға қызмет етеді.
Нақты объективті ... ... ... болғандықтан айрықша
қоғамдық арналымды ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Қаржы қатынастарының жиынтығы ретінде мемлекеттік бюджетте қаржы
категориясына тән ... бар: ... ... ... сипатта
мақсатты ақша қорларын ... ... ... жүреді.Сонымен қатар
бюджеттік қатынастардың белгілі бір ерекшелігі болады. Бірақ ол ... тән ... ... ... ... ... құн бөлінісінің
айрықша саласы ретінде мыналармен сипатталады:
- жиынтық қоғамдық өнімнің мемлекеттің қолында жинақталып, ... ... ... ... қатынастарының айрықша
экономикалық формасы болып ... ... ... оны ... ... бедерлейтін материалдық өндіріс
қаржысы мен құнды тұтынуға қызмет ететін өндірістен тыс ... ... ... халық шаруашылығы салалары, аумақтар,
экономика секторлары, қоғамдық қызмет салалары арасында құнды қайта
бөліске салуға арналған;
- қоғамдық өнімнің ... ... ... тікелей байланысы жоқ
құнды бөлісіп, одан алшақтау жүзеге ... ал ... тыс ... ... ... тауар-ақша қатынастарымен
астасып жатады.
Кез келген басқа экономикалық категория сияқты мемлекеттік ... ... ... ... ... ... көрініс
табады. Бюджет қатынастары мемлекеттің ... ... ...... қорында заттанады. Нәтижесінде қоғамда
жүріп жатқан нақты экономикалық бөліс процестері мемлекет жұмылдырып,
пайдаланатын ... ... ... Бюджет қоры- қоғамдық өнім мен
ұлттық ... ... ... тиісті кезеңдерінен өтіп, ұдайы
өндірісті ұлғайту, халыққа ... ... ... ... ... қажеттерді қанағаттандыру үшін мемлекет қарамағына түскен
бөлігінің объективті алғышарты бар ... ... ... ... мен ... бөлу және ... бөлуге байланысты болатын құн
қозғалысының процесін білдіреді.
Экономикалық категория ретінде ... ... ... ... мемлекеттің орталықтандырылған қаражат қорын құру жолымен ... ... ... бөлу ... және оны ... өндірісті ұлғайту,
қоғамдық қажеттерді қанағаттандыруға пайдалану ... ... ... өндіріске басқа да қатысушылардың ... ... ... ... экономикаға бюджет механизмі арқылы ықпал етеді. ... ... ... ... құралы ретіндегі рөлі көрінеді. ... ... ... ... ... ... ... пайдалану формалары мен әдістерінің жиынтығы. Экономиканы ... ... ... ... ... оны ... ... мен әдістерін реттеу, бюджетті құру және орындау процесінде ... ... ... салу ... ... асырылады.
Өндіріс құрал-жабдықтарына мемлекеттік меншіктің әзірше, басым болуы
шаруашылықты үйлестіре жүргізуді қажет ... ... өзі ... ... ... ... ... алдын ала айқындайды.
Бюджет байланыстарының мақсатты сипаты, мемлекеттің ақшалай қаражаттарының
орталықтандырылған қоры қозғалысының ... ... ... ... тиісті қаржы құжаты- елдің негізгі ... ... ... Онда ... ... ... ... процестері қарастырылады. Кірістер мен шығыстардың ... ... ... ... ... ... мен ... бағыттарын көрсетеді. Негізгі ... ... ... ... ... онда ... ... мүшелерінің
мүдделерін бейнелейтін мемлекет еркі көрінеді. Мемлекеттің негізгі қаржы
жоспарының көрсеткіштері республика үкіметінің «Мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ... ұдайы өндірістегі мемлекеттік бюджеттің рөлі ең алдымен,
өндірілген ұлттық табыстың, жалпы қоғамдық өнімнің бөлу және ... ... Ол ... елдің халық шаруашылығы салалары, қоғамдық қызмет
саласы, өндіріс секторлары, экономикалық аудандары мен ... ... ... ... шаруашылығының бюджеті болғандықтан, мемлекеттік бюджет
экономикаға тұтас ықпал жасайды.
Мемлекеттік бюджет материалдық өндіріс ... оның ... ... зор рөл ... ... қаржысы жеке жеке кәсіпорындар
шеңберінде және қоғамдық бүкіл халық ... ... ... қамтамасыз ету үшін ... ... ... мен ... ... ... ... операциялық және
басқа шығындарын жабу ... жеке ... ... ... қосылып, оның іркіліссіз бірқалыпты жүруіне мүмкіндік береді.
Өндірістен тыс салалардағы бюджет қаржысы олардың қызметінің одан әрі
дамуының ... ... Бұл ... ... мен ұйымдардың басым
көпшілігі өздерінің табыс көздері жоқ болғандықтан, мемлекеттік ... ... ... денсаулық сақтау, әлеуметтік сақтандыру,
әлеуметтік қамсыздандыру, ғылым, мәдениет, әдебиет және өнер салаларындағы
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... асыруға мүмкіндік беретін қаржы базасы. Өндірістік емес
салалар құрылымын ... ... ... ... ... зор. Өндірістік
емес салалардың қызметін қаржы ... мен ... ете ... бюджет арқылы тұтыну қорының нақты көлемін қалыптастыруға, оны
пайдалануда аумақтық пропорцияға әсер етуі ... ... ... мемлекеттік аппаратты, қарулы ... ... ... ... ... ел үкіметінің ... ... ақша ... қоры болып табылады. Бюджет сонымен қатар, ... ... ... ... ... етудің, дағдарысқа
қарсы шараларды жүзеге асырудың қуатты құралы болып табылады.
Бүгінгі ... ... ... көпсалалы қызметтерін
бейнелейтін құжат деуге ... Ол ... ... және ... ... ... ... жоспары. Бюджеттің жобасы жыл сайын заң
шығаратын органда талқыланады және ... ... ... немесе
муниципалдық жиналыста қабылданады. Қаржылық жыл біткеннен кейін атқару
үкіметінің өкілетті өкілдері, алдыңғы жылғы ... ... ... заң
бойынша өздерінің табыстарын жинақтау туралы және жасалған шығындар туралы
есеп береді
Орталық ... ... мен ... ... ... ... көзін бөлу туралы, ел масштабында қаражаттарды қайта бөлу
арқылы, орталық үкімет жағынан жергілікті бюджеттерді ... ... емес ... пайда болады. Сондықтан мемлекеттік бюджет тек
орталық үкіметтің бюджеті емес, ол ... ... ... ... бюджеттерінің жиынтығы болып табылады.
Бюджеттен тыс қорлар мақсатты ... ... және ... ... ... ... ұштасып жатады. Бюджеттен тыс
қаражаттар орталық және жергілікті үкімет қарамағында ... және ... ... ... үшін ... ... қорларда жинақталады.
Мысал ретінде ҚР зейнетақы қорын атап өтуге болады. Бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... есебінен
құрылады[4][4].
Бюджеттен тыс қорлар ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін кеңейтеді.
Мемлекеттік бюджет біртұтастық, толықтық, нақтылық, ... ... ... бюджет жүйесінің ұйымдық-экономикалық
орталықтандырылу дәрежесін білдіреді. Бұл принцип ... ... ... неғұрлым айқын аңғарылатын. ... ... ... дербестік алып, оларға қаржы ресурстарын пайдалану ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің құрамы мен құрылымы
Мемлекеттік бюджет құрылымы, алдымен сол елдің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... екі қабаттан тұратын
құрылым түрін ...... және ... ... ... құрылымы бар елдерге (АҚШ, ФРГ) арабуын болады - штаттардың,
жерлердің және ... ... ... ... ... ... ... бюджет жүйесінің құрамына мыналар кіреді:
республикалық бюджет;
жергілікті бюджеттер: облыстық, қалалық, аудандық, қалалардағы
аудандық, поселкалық, ... және ... ... ... ... ... ... есебінен
қалыптастырылатын және Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... ... жүктелген міндеттерді жүзеге асыру үшін ... ... ... мен ... ... ... ақша қаражатының қоры болып табылады. Республикалық
бюджетке түсетін түсімдер мыналарды қамтиды:
1. Республикалық бюджеттің кірістері ... ... ... бюджеттердің кірістеріне есептелуге тиісті сомаларды
шегеріп тастағаннан кейінгі, жалпы мемлекеттік салықтар мен алымдарды ... ... ... салық және кеден заңдарымен белгіленген
салық және кеден түсімдері, бұл орайда жалпы мемлекеттік салықтар бойынша
түсімдердің нормативтері мен ... ... және ... ... ... ... ... жоғары шегі республикалық бюджет туралы заңмен
белгіленеді;
- заңдар және өзіне берілген ... ... ... ... ... ... емес ... мемлекеттік капиталымен жасалатын операциялардан түсетін кірістер;
- Қазақтсан ... ... ... ... өзге ... ... ... трансферттер (гранттар), олар мыналардан тұрады:
- ішкі ... ... ... ... ... алынатын
трансферттер;
- халықаралық ұйымдармен шет мемлекеттерден алынатын сыртқы ресми
трансферттер;
3. Республикалық бюджеттің ... ... ... ішкі және ... ... ... ... тұратын Үкімет қарыздары;
4. Бұрын республикалық бюджеттен берілген ... ... ... ... ... өтеу үшін ... ... мемлекеттік бумасын сатудан түскен түсімдерді
біріктіреді[5][5].
Мемлекеттің біріктірілген ... ... ... ... мақұлдаған жобасы Қазақстан Республикасы Қаржы ... ... ... ... және ... ... ... арналған
жергілікті бюджеттің жалпы мемлекеттік салықтар мен ... ... ... ... нормативтерінің және республикалық бюджетпен
жорамалданып отырған басқа да өзара қатынастардың шамасын айқындау кезінде
негізіне алынатын ... ... ... үшін ... ... бюджеттің жобасы Қазақстан Республикасының ... ... ... жіктеуге сәйкес әзірленеді.
Республикалық бюджет туралы заң жобасында түсімдердің барлық түрінің
жиынтығы, ретке келтіруші жалпы мемлекеттік салықтарды бөлу ... ... ... ... ... ... ... оны жабу
көздері атала отырып, функционалдық топтар, қызметтер, кіші қызметтер ... ... ... ... ... сондай-ақ ... ... ... мөлшері көрсетіледі.
Жергілікті бюджеттерде жергілікті бағдарламалар мен ... ... ... ... ... ... ... ақша
формасындағы бір бөлігін жергілікті басқару органдары өздеріне жүктелген
міндеттеріне сәйкес жинайды, ... және ... ... ... ... жүйесінің маңызды буыны. Жергілікті қаржының құрылымы
мен бағыттарын жергілікті басқару органдары өздеріне жүктелген ... ... ... түсетін түсімдер мыналарды қамтиды:
1. Жергілікті бюджеттің кірістері мыналардан ... ... ... даму ... ескере отырып,
төменгі бюджеттерді реттеу ... ... ... ... ... ... ... бюджеттерге республикалық заң актілерімен белгіленген
салықтық емес түсімдер;
2. Алынған ресми трансферттер, олар ... ... ... ... ... өз ... теңестірілуін
қамтамасыз ету мақсатымен жоғары тұрған бюджеттен алатын ішкі ... ... ... ... ... жабу үшін ... ... алған қаражатының түсімдері.
4. Бұрын берілген несиелерді өтеуден түсетін түсімдер.
Қазіргі уақытта, нарықтық қатынастың қалыптасу жағдайында жергілікті
органдардың қызмет ... ... олар ... ... ... ... ... дербестікке ие болды.
Жергілікті басқару органдары мемлекеттің ... ... ... жөнінде маңызды міндеттер орындайды, халыққа қызмет ... ... ... ... ... ... есебінен
жүзеге асырылады, әлеуметтік-тұрмыстық инфрақұрылым салалары ... ... ... есебінен тегін қызмет көрсетеді, олар негізінен
бюджет қаржысы есебінен қалыптасады.
Басқарудың жергілікті органдары ... ... ... рөл ... ол ... ... мен ... көп
қырлы қызметінің қаржы базасы болып табылады.
Бюджет жобасын әзірлеу бюджетті атқаруды жергілікті әкімшілік ... ... ... ... ... әзірлеу, бекіту және атқару
процесіне араласуына жол ... ... пен ... ... ... ... үшін өз ... шегінде жауаптылықты
мойнына алады. Бекітілген бюджеттер жоғары органдарға тиісті ... мен ... ... ... қосу үшін ақпарат ретінде
жіберіледі.
Жергілікті бюджеттердің кірістері Қазақстан Республикасы ... ... және ... ... ... мен кірістер аударымдары
есебінен қалыптасады.
Жергілікті (облыс, ... ... ... ... ... ... – ақ жоғары тұрған аумақтық деңгейдегі ... ... ... ... ... ... асырылады.
Жергілікті басқару органдары жергілікті ... ... ... құқықтарға ие:
қаржыны өз беттерімен пайдаланып, жұмсауға;
қолында бар қаржы шеңберінде халыққа ... ... ... ... ... мәдениет және спорт, табиғатты қорғау,
мекемелерді ұстауға шығындар мөлшерін ... ... жеке ... ... ... ... ... табыс есебінен және кірістердің шығыстардан асқан бөлігінен
резерв қорларын құру.
Республика үшін бюджетаралық қатынастарды реттеу өте көкейтесті ... ... ... ... Бюджетаралық қатынастардың
жетілдірілмеуіне ... ... ... ... ... ... мәселелері өршуде. Қаржыларды орталық ... ... ... ... ... ... ... болуы, жергілікті бюджеттердің меншікті кірістері деңгейінің
төмендігі – осылардың барлығы жергілікті билік органдарын ... ... ... шешу ... ... сонымен қатар сәйкес
аумақтарда тиімді салықтық – бюджеттік саясатты ... ... ... жүйе ... ... ... ... таратуды үйлестіру сияқты
бюджетаралық қатынастардың маңызды сұрағы әлі ... ... ... бюджетаралық реттеудің тиімсіз ... ... ... ... ... ... ... Салықтардың жиналу деңгейінің ... ... ... ... ... және оның
тапшылығының өсуіне әкеледі. Аймақтардың өз ... ... ... ... ... ... мен сипатталады. Осы жерде
бюджеттік жүйенің тігінен баланстану деңгейі ... ... ... Егер ... ... шығыс өкілеттіліктері жалпы бюджеттік ресурстарға
жауап берсе, бюджеттік жүйе тігінен баланстандырылған ... ... ... ... мүмкіндік беретін, әдістер бар. Үлестік
негізде бюджеттік жүйе деңгейлері арасында кірістерді ... ... ... ... ... көзқарастан және экономикалық тиімділік
тұрғысынан жергілікті өкіметке берген жөн.
Кейбір аумақтардың реттеуші салықтарының салық әлеуеті ол ... ... ... ... ... орталық бюджеттен мүлдем
қаржылық көмек сұрамауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... төмендетуі мүмкін. 1998 жылдың
күзінде енгізілген субвенциялар және ... алып ... ... енгізу
жолымен бюджеттік бөлулер нормативтері тұрақтандырылады. Бірақ ... ... ... ... ... ұзақ ... тіркелді, ал
субвенциялар және алып қоюлар бойынша бұл жасалмады. Нәтижесінде жергілікті
бюджеттердің тұрақтылығы ... ... ... туралы» заң
қабылданды. 1992-1998 жылдар ... ... ... бөлулер
нормативтері сәйкес жылдың «Республикалық бюджет туралы» ... ... ... 1999 жылы ... ... қабылданып, ол ұзақ
мерзім ағымында ... ... ... ... ... ... Жеке ... табыс салығы және әлеуметтік салықтар 100%
жергілікті бюджеттерге бекітілді. ... ... ... ... 50% жергілікті бюджетке түсетін заңды тұлғалардан табыс
салығы және 50% ... 50% ... ... ... ... ... ... пайдаланылды. Ойын бизнесіне акциздер жергілікті
бюджетке ... ... ал ... ... түрлері бойынша түсімдер
республикалық бюджетке түсті.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей ... ... ... ... ... ... және дербестігін жоғарғы бюджеттерден субсидия,
субвенция, трансферттер және қаражат бөлудің ... ... ... ... ... ... қаржылық көмек көрсету негізінде
емес, ең бірінші салықтық бөлулер әдістерімен қамтамасыз ету ... ... ... ... және ... басқа
түрлерін бюджеттер арасында таратудың нақты жүйесі жоқ. 1998-2000 жылдары
бұл 50:50 жүйесіне жалған келтірілген. ... ... ... ... ... өкілеттіліктерінен шығады, сондықтан да экономикалық
негізделмеген. Осыған байланысты ... ... ... ... ... жерлердің жанбасылық салықтық кірістерін теңестіру процесі,
жерлердегі тұрғындар санына ... ... ... ... бөлігін жерлер
арасында бірыңғай формула бойынша таратудан басталады. Бұл ... сол ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде, әрбір жерде бөлінген қосылған құн сомасы мен сәйкес
аумақтарда жиналатын немесе таратуға жатқызылатын ... ... ... ... ... онда алынған проценттік үлестер барлық
жерлер үшін ... ... ... ... ... 1998 ... дейін
Қазақстан Республикасында қандай да бір есептеулерсіз барлық ... ... ... ... ... нормативтер бекітілген. Басқа
реттеуші салықтарға қатысты ... ... ... ... ... ... аумақтың ерекшеліктерін ескере алмайды және артта қалушы аймақтар
бойынша ... ... ... минималды қажетті деңгейге ... әсер ете ... ... ... нормативтерді барлық
аймақтар үшін бірдей төменгі деңгейді анықтайтын – минималды міндетті
деңгей, яғни ... ... ... ... ... тұрақты нормативтерді бекіту аймақтар бюджеттерін
негізді жоспарлаудың мәселелерін шешпеді. Осыған орай, 2001 ... ... ... ... ... ... ... бастады. Заң жобасы
орталық және аймақтар арасындағы бюджеттік қатынастардың ... ... ... арқылы, бюджеттік алып қоюлар және субвенциялар
көлемін ... ... ... түзетулер жасауға негізделді. Саяси
тұрғыдан өзгеріс кірістерді дұрыс ... ... ... әкелетін, биліктерді орталықтандырмау мәселесін шешуге
міндетті. Сонымен, 2002 жылы бюджет ... ... ... ... ... ... корпоративтік табыс салығы толығымен республикалық
бюджетке беріліп, ішкі акциздер және ... ... ... ... ... жергілікті бюджет көзі болды. Өзгеріс енгізудің ... ... ... ... ... ... ... салығы
облыстық деңгейдегі салықтық түсімдерге кедергі жасайтындықтан, салықты
толығымен республикалық деңгейге беру ... ... ... қамтамасыз етуге болатындығы. Ал акциз сияқты ... ... ... ... ... тиімділігінен
акциздерді толығымен жергілікті бюджетке ... ... ... ... ... ... негізділігін
тұжырымдайтын көзқарастарды қарастыра келе, келесідей орынды қайшылықтар
туады:
1) өзгеріс орталықтандырмауды ... ... ... ... ... ... деңгейлері арасында функцияларды нақты шектеу,
жергілікті ... ... ... ... ету, бюджеттің қаржылық
дербестігі сияқты проблемалар шешілмейінше ... ... ... ... ... бөлулерден жеткілікті бюджетке
түсімдер барлық ... ... 1/3 ... ... Бұл ... ... берілсе, облыстар үкімет трансферттерін алуға
мәжбүрлі болады, сәйкесінше дербестікке қол ... ... ... толық дербестікке реттеуші салықтардан неғұрлым көп мөлшерде
бөлулер жасағанда және ... ... ... ... бақылау
жасамай олардың табыстарына түзету енгізгенде қол ... ... ... ... толығымен түсетін акциздер жергілікті
бюджеттердің кіріс базасын нығайта алмайды, ... бұл ... ... ... мен ... арасындағы айырмашылықтың орнын
толтыра ... ... ... ортақ қазына бюджетке салықтық түсімдер ... ... Осы жылы ... ... ... 1,8 есе өсті.
Корпоративтік табыс салығынан түскен табыс 5,2 есе және ... құн ... 2,2 ... ... Бұл ... экономикалық жағдайымен және
салықтық базаның жақсаруымен, салық ... ... - ... базасының
дамуымен, сонымен қатар аталған салықтар бойынша жеңілдіктер енгізуімен
байланысты болды. Оны 2009-2012 жылдардағы ... ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік бюджетіне түскен
түсімдерден көруге болады(кесте1).
1.1 Кесте. ҚР 2009-2012 жж. ... ... ... ... ... |Көрсеткіштер |2009ж. |2010ж. |2011ж. ... ...... |100 |100 |100 |100 |
|2 ... ... |86.9 |88,2 |91,1 |93,3 |
|3 ... табыс салығы:|31,2 |32,8 |33,1 |34,4 |
|4 ... құн ... |21.5 |20,8 |21,78 |21,13 |
|5 ... ... |18,9 |19,3 |19,8 |20,1 |
|6 ... табыс салығы |9,7 |10,1 |10,8 |11,9 |
|7 ... |3,7 |3,8 |4,0 |4,0 |
| ... ... |1,3 |0,24 |0,3 |0,3 |
|9 |Жер ... |0,3 |0,3 |0,4 |0,4 ... ... салық |0,65 |0,70 |0,74 |0,82 ... ... ... |0,25 |0,16 |0,18 |0,23 |
| ... салық | | | | ... ... да ... |12,5 |11,8 |8,9 |6,72 ... - ҚР Статистика Агенттігінің 2009-2012жж. мәліметтері ... ... ... ... ... 4,6 ... яғни
87,5 %- дан 92,1 %- ға көтерілді. Мұнда ... ... ... ... ... 6-7 %-ға, ... құн ... түсімдер орташа 8-9
%-ға өсті. Корпоративтік табыс салығы мен ... құн ... ... ... ... ... ... 80 % - ын құрады. Осыдан ... ... ҚР ... ... ... ... ... жоғары үлесін корпоративтік табыс ... ... құн ... ... жеке ... салығы құрады.
Республикалық бюджеттің атқарылуын Қазақстан Республикасының
Үкіметі ұйымдастырады.
Ұйымдар Қазақстан ... ... ... ... ... рұқсаттар негізінде бюджеттік мақсаттарға сәйкес
шығыстар жұмсайды. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... шығыстар сметасын тапсырмаған және бөлінген
қаржыларды мақсатқа сай емес ... ... ... ... ... бөлмеуге, қайтарып алуға және оларды жұмсауға тыйым салуға
құқылы.
Барлық ... ... ... ... Қаржы
министрлігіне республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есеп әзірлеуге
қажетті ... ... ... ... табыс етуге міндетті.
Бюджеттің атқарылуы барысында бюджеттік ұйымдардың құрылымы ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің бөлінген қаржыға ... ... ... ... ... ... құқығы бар.
Республикалық бюджет есебінен ұсталатын ұйымдар Қазақстан Республикасы
Қаржы ... ... бір ... кіші ... ... ... қаржы аударуы мүмкін.
Жергілікті бюджеттердің және бюджеттен тыс мақсатты қорлардың есебінен
ұсталатын ұйымдарға, қоғамдық және шығармашылық бірлестіктер мен ұйымдарға,
сондай-ақ ... ... ... ... ... ... бюджеттен қаржы бөлуге жол берілмеуі керек.
Егер бюджеттің ... ... ... ... ... ... нормативтік актілер қабылдаса, яғни ... ... ... облыстар мен республикалық маңызы бар қалалар
бюджеттерінің шығыстары ұлғайса немесе ... ... ... ... бюджет қаражаты есебінен өтеледі және керісінше, олардың
шығыстары азайған ... ... ... жағдайда субвенциялар
азайтылады, ал субвенциялық емес салалар ... олар ... есеп ... ... ... ... ... нәтижесінде қаржы жылының
басында алынған бюджет қаржыларының бос қалдықтарын, ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі кірістерді артығымен
орындау сомаларын Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... шығындарды қаржыландыруға жұмсауы мүмкін.
Республикалық бюджетте алдағы қаржы жылының ... ... ... ... ... есебінен қолма – қол ақшаның айналым
резерві құрылады, оны Қазақстан Республикасының Үкіметі ... жылы ... ... үшін пайдаланады.
Жергілікті атқарушы органдар тиісті әкімшілік – аймақтық бөліністер
бюджеттерінің ... ... ... ... әрі ... ... ... бюджеттерді атқару бекітілген ... ... ... облыстық бюджеттердің, республикалық және
облыстық маңызы бар қалалардың ... ... ... ... кірістері мен шығыстарының жазбасы ... ... ... ... ... бөлінген бюджеттік қаржылар мақсатқа сай емес
немесе тиімсіз пайдаланылған жағдайда қаржыландыруды тоқтата тұруға немесе
қайтарып ... ... ... ... ... ... ... жергілікті қаржы
органдарының келісімімен қаржыларды, бекітілген бюджетте ... ... бір ... кіші ... және ... екіншісіне аударуы мүмкін.
Республиканың әлемдік экономикалық қауымдастығына тез ... ... ... қаржы институттарының белгіленген ережелерін
қабылдау үшін бұл ... ... ... ... соның ішінде нақтырақ
айтқанда 2002 жылғы 19 қаңтарда «Республикалық және ... ... ... ... ҚР заңы қабылданды.
2. Мемлекеттік бюджеттің қаржы жүйесінде алатын орны
2.1 Мемлекеттік бюджеттің ... және ... ... қаражаттарының орталықтандырылған қорын жасаумен
және пайдаланумен байланысты бюджеттің ... ... ... ...... ... және шығыстары арқылы атқарылады.
Олар құндық бөліністің жеке кезеңдерін көрсетеді. Екі ... ... және ... ... ... ... ... міндеттері бар:
кірістер мемлекетке ... ... ... етсе, шығыстар
орталықтандырылған ресурстарды ... ... ... ... мен ... ... мен ... мемлекеттің нақты
әлеуметтік-экономикалық, тарихи жағдайда жүзеге асыратын бюджет және салық
саясатын іске асыру ... ... ... ... ... ... ... жұмсаудың нақты жағдайға ... мен ... ... бюджет кірістері біріншіден орталық және жергілікті
органдар ... ... ... ... ... ... мақсатты қорлардың төлемдерінен құралады. Мұндай қорлардың құрылуы
ірі ... ... ... ... ең ... әлеуметтік-экономикалық
сипаттағы мақсаттарға шоғырландыру қызметінен туады. ... ... ... жол ... ... ... қорғау, жұмыс күшін
даярлау, қайта даярлау және т.б. ... ... ... ... ... ұлттық табыс құрайды, мұны бөлу және ... ... ... ... ... асырылады.
Мемлекеттік бюджет түсімдерінің ең ... көзі – ... ... ... ... ... ... салықтардың үлесі 90
процент[9][11]. Қандай да болмасын мемлекетке ... ... ... де ... саяси және әлеуметтік-экономикалық ахуалдарға қатысты
мәселелердің бірі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... және ... басты объектісі тиісті бюджеттерге түсетін
салықтар мен ... да ... ... ... есептелінеді. Осы салықтар
мемлекеттің атрибуттары қатарынан көрініс табады және ... ... ... ... ету мақсатында заңды негізде,
заңда белгіленген мөлшерде және уақытта салық төлеушілерден мәжбүрлі ... ... ... ... ... тиісті бюджетке алынатын
міндетті ақшалай ... ... ... табиғатын ашып
көрсететін мына келесідей белгілері ... ... тек ... ... ... ... ... төлем заңымен міндеттелген
төлем, мәжбүрлі төлем, ... сай ... ... ... ... ... төлем, ақшалай насындағы төлем, мөлшері анықталған төлем,
субъектісі, объектісі айқындалған төлем[10][12].
Қазақстан Республикасында салықтардан басқа міндетті төлемдер баждар,
төлемдер және ... ... ... мен өзге де ... ... ерекшелік салықтар баламасыз болса, алымдар мен баждар және
төлемдер біршама-баламалы (қызмет ... ... ... ... ... ... ... қызметінің басты мақсаты – салықтың көмегімен
мемлекеттік бюджетке ақша ... ... ... ... және саяси құрылыстың мемлекеттік бағдарламаларын ақшалай
қамтамасыз ... ... ... ... ... жүзеге асыруға және
халықтың мүдделері мен мұқтаждығын қамтамасыз етуге қажетті ... ең мол ...... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің табыс бөлігін қалыптастыратын салық
төлемдер ... ... ... 1 ... ... ... түсетін салықтардың бюджеттің
табыс бөлігін қалыптастырудағы ... ... Бұл ... айта ... ең ... ... табыс көзін корпоративтік табыс салығы құраған
(41,4%). ... құн ... (29,6%) мен ... салықтардың (20,1%) да
үлесі өте зор.
Бюджетте мемлекеттің кірістері мен қатар ... да ... ... ассигнованиялардың бағыттары мен ... ... ... ... ... ... ... тұрады: мемлекетті басқару шығындары, ... ... ... ... ... мемлекеттік шаруашылық
жұмыстарының шығындары, ... ... ... ... ... ... шығындарының бірінші орнына ие болушы әлеуметтік баптар:
әлеуметтік жәрдемдер, білім, ... ... және ... ... ... саясатының басты мақсатын дәлелдейді - әлеуметтік-
экономикалық құрылысты тұрақтандыру, нығайту және оны ... ... Осы ... ... ... тән ... топтардың жіктелу зардаптарын жеңілдетуді, әл-ауқаты төмен
топтардың лайықты ... ... және ... ... ... ... Олар тұрғындарға белгілі бір ... ... ... ... Республикасының Конституциясы әр адамға жасы бойынша,
мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылған ... ... ... ... әлеуметтік көмек көрсетуге міндетті.
Әлеуметтік жәрдем - бұл бөлу қатынастарының жүйесі. Ұлттық табыс
көмегімен қоғамдық қор және ... ... ... ... ... Әлеуметтік жәрдем бойынша шығыстардың негізгі түрі болып
мемлекеттік жәрдемақылар ... ... ... жасына байланысты жәрдемақылар;
2) мүгедектікке жәрдемақылар;
3) әскеи қызмет орнында мерзімін өтеушілердің балаларына;
4) жұмыссыздыққа жәрдемақылар және ... ... ... және ... ... ... ... көрсетеді. Әлеуметтік сақтандыру өзінің экономикалық табиғаты бойынша
адамның еңбек әрекетімен қарастырылады.
Әлеуметтік қажеттілікті қарастыру үшін 3 әдіс ... ... ... ... ... әдісі әлеуметтік төлем түрлерін қаржыландыру үшін қайта
бөлу бойынша ... ... ... ... мөлшерде қайта
қаржыландыруды болжайды, ал бюджеттік әдісте жалпы мемлекеттік қордағы ... ... ... ... және ... саясаты мен
әлеуметтік сақтандыру зейнетақымен қамтамасыз ету уақытша ... ... ... ... ... жағынан әлеуметтік қолдау
көрсету медициналық сақтандыру жүйесі арқылы жүзеге асады.
Мемлекеттік шығындардың ішіндегі әлеуметтік ... ... ... ... 2012 ... кеткен шығындарының үлес салмағын төмендегі
диаграммадан көруге болады.
Диаграмма 2.
Диаграмма 2 бойынша айта кету керек, ... ... және ... ... ... ... қаржыланады. Бұл гистограммада бір
тұрғынға шығындардың үлкен көлемі көрінеді. Мысалы, 2012 ... ... ... бір ... шығыстар 1651 теңгені құрады, яғни аз көлемде,
ал Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... 3871 теңге. Қорыта
айтқанда, республикалық ... ... ... кететін шығындардың
алатын орны зор.
Шаруашылық қажеттеріне жұмсалатын шығындар, әдетте, аграрлық сектор
үшін жасалатын шығындар жеке ... ... ... ... саяси
маңызы бар.
Қарулануға, сыртқы саясатты материалдық қамтуға және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қарыздарды өтеуге жұмсалатын шығындар реттеуді
көздейді. Мысалы, қарыздың кейбір бөлігін мерзімінен ... ... ... ... ... үшін ... мен субсидиялар шығындарының
көлемі, ауыл шаруашылығына, инфрақұрылым объектілерін ... және ... ... ... алуға және әскери құрылыстарға
қажетті[13][15].
Осы шығындардың көлемі сұраныс пен ... ... ... әсер
етеді. Дағдарыс және тоқырау кезінде шаруашылық жағдайларына жасалатын
мемлекеттік ... ... ... өсіп ... ал ... ... ... – төмендейді.
Қазақстан Республикасында білім беру қызметі мен жанұялық ... ... ... ... орта білім беру, мектептен тыс тәрбие беру
мен оқыту, білікті – техникалық ... ... орта ... ... ... ... беру, жоғарғы оқудан кейінгі білім алу, ... ... ... ... ... және ... ... алуды дайындайтын
мектептерінің жиынтығы – білім беру жүйесі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... және республиканың
жоғарғы орындау органдары, мемлекеттік басқарудың орталық органдарын
республиканың Білім беру ... ... ... ... білім беру мектептері мыналар:
1) мектепке дейінгі балалар мекемесі;
2) орта, толық емес, бастапқы мектептер;
3) гимназия және лицей;
4) ... ... ... ... ... тәртіптегі мектеп интернаттар;
6) балалар мен мектептен тыс жұмыс істеу мектептері;
7) балалар үйі;
8) кешкі және сырттай орта және ... ... беру ... ... техникалық училище;
10) кадрларды дайындау бойынша оқу орны;
11) жоғарғы оқу орындары;
12) квалификацияны жоғарылату институты.
Кесте 2 ( 2 ... ... ... Білім беруге облыстар бойынша
бюджет шығыстарының жалпы мөлшері Ақмола ... ... 2010 жылы 9375 ... ... ал 2011 жылы – 11009 млн ... және 2012 жылы 13175 ... ... қарасты Ақтөбе облысы бойынша 2011 жылы 12801 млн. теңге, ... жылы 17595 млн. ... ... 2012 жылы 1 ... ... ... – 18623 теңге арсында құбылып тұрады.
«Қазақстан Республикасының 2013 ... ... ... ... сәйкес жергілікті бюджеттен Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... ... бағдарламаға 510млн 517000 теңге сомасында ақша бөлінді. ... ... ... саласында халыққа сапалы ... ... ... етеді.
Денсаулық сақтаудағы бюджеттің құлдырауы, елдің қаржы жүйесіндегі
әлеуметтік бағдарламалардың аймақтануы, мемлекеттің ... ... ... ... ... іс – ... қызметтің болуын қажет етеді.
Қазақстан денсаулық сақтауы үшін ... ... ... ... ... ... ... тұр.
Денсаулықты сақтауды қаржыландыру мемлекеттік бюджет ... ... 3 ... ... келе аймақтар бойынша денсаулықты
сақтауды қаржыландырудың орташа ... ... 4445 ... Сонымен
қатар 8 облыс бар. Ақтөбе облысы бойыншы – 3291 теңге, Жамбыл ... – 2940 ... ... ... ... – 3705 ... Қостанай
облысы бойынша – 3988 теңге, Шығыс Қазақстан облысы бойынша – 4133 теңге,
Солтүстік Қазақстан облысы ... – 3841, ... ... облысы
бойынша – 2929 теңге, Алматы облысы бойынша – 3213 теңге.
Сонымен 6 облыс бойынша бұл көрсеткіш ... ... ... ... облысы бойынша - 5185 теңге, Батыс Қазақстан облысы бойынша - ... ... ... бойынша – 5720 теңге, Маңғыстау облысы бойынша –
8381, Астана қаласы бойынша – 4532 теңге, ... ... ...... кету ... ... жылдары жергілікті бюджет шығыстарының ... бұл ... бір ... ... ... ... ... қаржыландыруды толықтыру қажет.
Бюджеттiк шығындар мемлекеттiң қызмет етуiне байланысты жұмсалатын
ақшалай ... ... ... ... ... ... мен
жетiлдiру, жалпы коғамдық ... ... ... бөлу және ... ... ... ... бiлдiредi.
Мемлекеттiк шығындардың құрамына мемлекеттiк бюджеттiң шығыстары мен
бюджеттiк кәсiпорындар мен ұйымдардың, өндiрiстiк емес сала ... ... ... ... ... құрамына мыналар
кіреді:
1) өндiрiстiк, шаруашылық - пайдалану ... ... ... және ... қорларына жұмсалатын шығындар;
3) бюджетке төленетiн төлемдер;
4) сыйлық қорларына төленетiн төлемдер жатады.
Шығындардың бiрiншi тобы қорлардың айналымына байланысты. Ол ... ... ... және ... ... ... жатады. Сондықтан
бюджеттiк кәсiпорындар бойынша мемлекеттiк шығындар, шығындардың тек екiншi
және үшiншi тобын қамтиды. ... ... ... жеке ... анықтайтын баптар бойынша жүргiзiледi. Оларға:
еңбек ақы қоры, жалақы ... ... және ... ... ... ... алу, күрделi жұмсалым, күрделi ғимараттарды жөндеу және
т.б.
Мемлекеттік шығындардың жеке түрлері өзiнiң экономикалық мазмұны мен
маңызы жағынан бiр ... ... Бұл ... ... ... және ... ... байланысты.
Бюджеттік шығындар қаражаттарды барынша тиiмдi пайдалана отырып,
мемлекеттiк қажеттердi неғұрлым толық қанағаттандыруды қамтамасыз етуi
тиiс. Осыған байланысты шаруашылықты жүргiзудiң ... ... ... негізгі мақсаты - әдiстері бар
шаруашылық есептегi бюджеттiк кәсiпорындарды қаржыландыру. ... ... әдiс ... ... ... қол ақша шығару және
несие эмиссиясы есебiнен қаржыландыру қолданылады. Бiрiншi ... ... ... ... несиелер есебiнен табылады.
Сметалык тәртiппен әлеуметтiк мәдени шараларына ... ... ... ... ... ... жұмсалатын ерекше құжаттардың,
яғни сметалардың негiзiнде анықталатын шығындар қаржыландырылады. Сметалық
тәртiппен қаржыланатын мекемелер мен ұйымдар бюджеттiк деп ... ... ... ... ... пайдалану мемлекетке әмiршiл
әкiмшiлiктен (қоғамдық өндiрiстi дамытудың жоспарланған қарқынын
қамтамасыз ететiн және оған тән бюджеттiк қаржыландыру мен жәрдемдiк
қаржыландыру әдiстерiмен) бас ... және ... ... ... ... бюджеттiк механизiмдi түбiрлi қайта құру жолымен
экономикалық қаржылық ... ... ... ... ... ... көшу мемлекеттiк шығындарды айтарлықтай қарастыруға,
олардың құрамы мен құрылымын өзгертуге мемлекеттiк кәсiпорындар мен
бюджеттiк ... ... ... ... ... ... ... шығындардың халық шаруашылығы саласында зор маңызы
бар: олар қоғамдық құрылымын қайта құруға, ғылыми ... ... ... көмектеседi. Инвестициялық саясатты жүзеге асыруда,
табиғатты қорғау шараларын жүргiзуде, экологиялық таза технологияларды
тартуда белсендi рөл атқарады.
Осы мәселе бойынша қаулы қабылданып, ... ... Есеп ... көлiк
және коммуникациялар министiрлiгiн, азаматтық авиация ... және ... ... ... " ЖАҚ - ды ... ... және ... "Мемлекеттiк сатып алулар туралы", "Лицензиялау туралы",
"Қазақстан Республикасындағы ... қала ... және ... ... " заңдарын сақтау сыртқы қарыздар мен ... ... ... әрi ... ... ... ету, ... жою және оларға жол бермеу жөнiнде пәрмендi шаралар кешенiн
әзiрлеуге мiндеттедi.
Мемлекеттік бюджеттің шығындарының ... ... және ... ... реттеушілік сипатта әсер етеді. ... ... ... және аймақтық құрамына, әлем нарықтарында ұлттық
бәсекелестік қабілетіне жасалады.
Экспортты несиелендіру, бюджеттен ... ... ... ... ... ... сақтандыру экспортты ынталандырады ... ... ... ... ... ... ел экономикасы үшін жаңа
шетел нарықтарын ашады, ұлттық валютаның нығаюын, ... ішкі ... ... ... ... ... ... бюджеттік шығындар
саясатының сыртқы экономикалық аспектілері болып ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға тәуелді болады: біріншіден, жұмсалатын
соманың салыстырмалы көлеміне (ЖІӨ-дегі олардың үлес ... ... ... ... ... қаражаттардың әр бірлігінің
пайдалануының тиімділігіне. Экономиканы мемлекеттік реттеу ... ... ... әр елдерде бірдей болмағандығынан, мемлекеттік
меншіктің үлесін бағдарлаудың ұлттық ... ... ... ... бюджеттік шығындардың рөлі де бірдей болмайды.
Мемлекеттік бюджеттің толық орындалуы – ... ... ... ... ... ... өтелуі және қаржылардың
қалдығының болуы. Қалған қаражаттарды мемлекет болжамсыз жағдайлар туғанда,
ұзақ ... ... ... ... ... жылдың бюджеттік табыстарына
айналдыру үшін қолдана алады.
Мемлекет шығындарының басты ... ... ... ... ... ... ... байланысты шығындар жатады.
Әлеуметтік инфрақұрылымдарға ... беру мен ... ... ... да үлесі айтарлықтай.
Әскери шығындардың да үлесі қомақты. Әскери шығындарды айтқанда ... ... ғана ... ... ... ... да ... керек.
Оларға әскери қарыздар бойынша проценттік төлемдер, зейнетақы, ... ... және т.б, ... ... ... Мемлекеттік бюджет тапшылығы және оны жою жолдары
Шығындардың табыстардан артып кетуі, ішкі және ... ... ... бюджеттік тапшылықты тудырады. Мемлекеттік заемдар
мемлекеттік құнды қағаздарды ... ... тыс ... заем ... жұмыссыздықтан сақтандыру қорынан немесе зейнетақы қорынан) және
банктерден несие алу (бюджеттік тапшылықты қаржыландырудың осы ... ... ... жиі қолданады) арқылы қамтамасыз
етіледі[15][18].
Мемлекеттік заемдар бюджет ... ... ... ғана жолы ... ... дамыған елдерде бюджет тапшылығын өтеу үшін ақшаның
қосымша эмиссиясы қолданылады.
Мемлекеттің жаңа заемдарының арқасында ... ... ... ... ... несиелік қымбаттауға, есепке алу ... ... ... тапшылығы ұдайы өндіріс процесіндегі белгілі өзгерістерді
көрсетеді, олардың нәтижесін белгілейді. Бюджет ... ... ... ... ... ... ... өндірістің шекті
шығындарының өсуі, «бағасыз» ақшаны жаппай үдете шығару, ... ... ... ... ... ... ... «көлеңкеленген» капитал айналымының өте үлкен
масштабы, тиімсіз шығындар, ... ... ... ұрлық-қымқыру, өндірілген
өнім шығындары және т.б.
Бюджеттік процесс ... ... мен ... теңестіреді,
баланстайды. Бірақ қазіргі кезде ... ... ... ... оның ... мен табыстарына қарағанда тез ... ... ... ... ... мен ... келмейді, сондықтан бюджеттің
тапшылығы үздіксіз өсіп, оның көлемі ұлғаяды. Бюджеттің тапшылығы ... оның ... ... бойынша да және ЖҰӨ-ге қатынасынан ... ... ... ... ... ... себептер
жатыр. Оның қатарына жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... Ол ... экономикалық және әлеуметтік қызметінің
ұлғаюы және осы ... ... ... ... ... өндірудің
циклдық дағдарыстары кезінде бюджетке түсетін салықтар азаяды. Ал, мемлекет
болса әлеуметтік мұқтаждықтарға шығындарды ... тиіс ... және т.б.), ... ... ... ... секторларын қолдауға,
жалпы мемлекеттік маңызы бар салаларға ... ... ... ... ... Бюджеттік тапшылық мемлекеттік қаржылардың ... ... ... қатар олар ақша айналысының ... де ... ... ... ... қазіргі
мемлекеттің экономика саласындағы ең күрделі мәселесіне айналды[16][20].
Бюджеттік тапшылықтарды қаржыландырудың басты жолы мемлекеттік несие.
Мемлекеттік ... ...... ... ... ... заем немесе кредитор – несие беруші рөлін атқарады. Егер ... ... ... ... ... онда ... қызметі
бізді заем беруші ретінде қызықтырады[17][21].
Мемлекеттік қарыз (кредит) жеке адамның ... ... ... ... ... ол ... мақсаттарға бағытталады. Бұл кредит
бойынша процесс өндіріс процесіндегі құнның өсуімен ... ... ... ... ... мемлекеттік несие көп жағдайда
өндірістік қызметпен байланысты ... ... ... ... ... ... келіп түскен төлемдердің есебінен төлейді. Мемлекеттік
қаржы ресурстары негізінен ... ... ... шығару есебінен
жиналады. Олар банктің сақтандыру және өнеркәсіп ... ... ... ... Ақша ... мен ... экономикалық қызмет
істеу үшін оған қажетті ресурстарды мемлекет қандай ... ... ... міндеттемелері жеке секторларға орналасса, онда ақша ресурстары
уақытша жеке адам иелігінен ... ... ... Ол үшін үкімет
өзінің қағаздарын жоғарғы процентпен, капитал иелерін қызықтыратындай етіп
шығаруға тиіс. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... алады. Мемлекеттік қарыздарды жеке секторды орналастыру өз
кезегінде ... ... одан әрі ... жол ... ... ... қазынашылық міндеттемелерін тек жеке секторда ғана орналастырып
қоймай, орталық банктердің (ақша шығаратын) ... де ... ... ... ... ... банк ... көптеген қосымша
төлем қаржыларын шығарады, бірақ олардың нақты тауар көлемдерімен еш
байланысы жоқ. ... ... ... ... ақша айналысына тікелей
инфляциялық ықпал жасайды. Ақша көлемінің өсуі қоғам байлығын шын ... ... ... ... ... ... ... елдерге
тән жағдайда білдіреді, шексіз мемлекеттік шығындарды ... ... ... ... ... болады[18][22].
Мемлекеттік несиенің дамуы мемлекеттің қарызын басқарудың құрлымын
жасауды қажет ... ... ... негізгілеріне жаңа заемдардың көлемін
шығарудың уақытын, қазынашылық міндеттеме бойынша проценттің мөлшерін,
оларды орналастыруды ... ... ... ... әр ... ... осы белгісіне қарай қысқа, орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... мерзімді заем, әдетте 1
жылдан 5 жылға, орта мерзімді 3-тен 5, ұзақ мерзімді 5 жылдан ұзақ ... ... ... проблемасы ақша ... ... ... ... ... экономикалық белсенділік
ықпалымен және әлеуметтік процестермен тікелей байланысты. Сыртқы қарыз.
Шаруашылық өмірді жаппай ... ... ... ... ... жүреді. Қажетті қаржыларды шоғырландыру үшін мемлекет ұлттық
шекарадан тыс ... ақша ... де ... ... ... ... ... пайда болады. Халықаралық ... ... ... жеке ... мен ... әр түрлі қорлар және т.б.
Халықаралық несиенің тез ... ... ... ... ... ... аймақтар мен елдердің экономикалық өзара
тәуелдігінің тереңдеуінің нәтижесі. Халықаралық несие қаржы ресурстары жеке
сектордың қажетін ... де, ... ... ... жоюға да
мүмкіндік береді. Сонымен қатар ... ... өсуі ... ... Оның ең бастысы ... ... ... мен ... ... ... ... тәуелділігі.
Мемлекеттік бюджеттен тыс ақша қорлары еліміздің нарықтық қатынастарға
көшуіне ... ... ... ... ... ... көрініс тауып отырғаны белгілі. Осы қорлардың ... ... даму ... талаптарына сәйкес келеді.
Бюджеттік тапшылықтардың орын алуына байланысты мемлекет қарамағындағы
қаржылық ресурстардың бір бөлігін бюджеттен тыс ... ... ... жағынан бюджеттен жұмсалатын шығыстарды азайтса, екінші жағынан
айтарлықтай ... ... ... ... ат ... ... ... қорлардың басты сипаттамасы өтпелі кезеңде мемлекеттің қаржыларын
тиімді және мақсатқа сай ... ... ... ... тыс ... ... қолайлы қаржылар болғандықтан, мемлекеттегі әлеуметтік
– экономикалық инфрақұрылымға тигізер ықпалына қарай бірінші кезекте қоғам
мүддесін қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік бюджеттік жоспарлауды жетілдіру
Бюджеттік жоспарлау – қаржылық жоспарлаудың құрамдас ... ... ... ... ... – экономикалық ... мен ... және оның ... ... мен ... ... тегінде оның кең мағынасында тек бюджетті
жоспарлау ғана ... ... ... оның ... да жатады. Өйткені
бюджеттің құрылуы мен ... бір ... ... ... ... толықтырады, белгілі бір процестің ... ... екі ... ... тікелей бюджет құрау ағымдағы жылдағы орындалу барысына қарай
және шаруашылық органдарға ... ... ... мен ... жүргізіледі.
Бюджеттік жоспарлауды бюджет процесінен айыра білген жөн. ...... сан ... ... ... ... орындалу
тәртібі, бұл жұмыстың орталық пен ... ... ... ... ... республиканың бүкіл аумағындағы ... ... ... ...... ... банкілері,
бірлестіктер, кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер арасында бюджетті құрау мен
барлық қаржы жоспарларының теориясы және ... ... ... бюджетті құраудың екі кезеңі бар:
1. Жиынтық бюджеттік ... Оның ... ... ... бағыттары, қаржы ресурстарын жинаудың жолдары мен
әдістері анықталып, мемлекеттің ... ... ... мен ... байланыстыру мүмкіндіктері
іздестіріледі. Оның ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау мемлекеттік бюджет
жобасын алдын ала әзірлеу кезеңінде жүзеге асырылады. Жиынтық
бюджеттік жоспарлау қаржы ... ... ... ... ... ... жоспарлау нақтыланады, яғни халық
шаруашылығындағы барлық қаржы жоспарының бюджетпен нақты
байланыстары орнатылады. ... соң ... ... қабылдайды.
Бюджеттік жоспарлау мынадай принциптермен жүзеге асырылады:
- бюджеттік және халық шаруашылықтық жоспарлаудың бірлігі;
- ресурстарды салалық, ведомстволық, аумақтық жоспарлауды ұштастыру;
- ... ... және ... ... ... – мәдени
құрылысының барлық ... ... ... үнем ... ... ... ... әлеуметтік – мәдени, қорғаныс, басқару шараларын
қаржыландыру тәртібімен бюджет қаржысын мақсатты жұмсау.
Бюджеттік жоспарлауда оның кіріс және ... ... ... ... ... ... әдісі кең қолданылады.
Бюджеттік жоспарлаудың міндеттері;
- өндіріс өсімі мен қаржы қорларын көбейту резервтерін ескеріп,
әрбір көзі ... ... ... көлемін айқындау;
- жалпы мемлекеттік мүдделерге сәйкес үнем тәртібін ... ... ... ... ... ... ... көлемін айқындау;
- қарастырылған шараларды уақтылы қаржыландыру мақсатымен әрбір жеке
бюджетті теңестіріп, кірістер мен шығыстарды бөлу;
- ... ... ... ... және оны ...
экономикалық дамудың бағдарламалары, болжамдарымен байланыстыру;
- материалдық және ақшалай – мемлекеттік резервтер құру;
- ... ... ... ... және ... ... ұтымды пайдалануға қаржы бақылауын жүзеге асыру[19][9].
Жиынтық бюджеттік жоспарлау – бюджеттік жоспарлаудың құрамдас ... ... ... қызметінің айрықша түрі.
Жиынтық бюджеттік жоспарлау процесінде қаржы және бюджет ... ... ... шаруашылығындағы бөлу және қайта бөлу процестерін
реттеу, экономиканың теңдестіріле дамуын қамтамасыз ету ... ... ... айқындалады.
Бұл ұғым бюджетті құрау және орындау процесін білдіреді. ... екі ... ... біріншісінде жиынтық қаржы балансы
әзірленеді, екіншісінде бюджет құрылып, орындау белгіленеді. Мұнда жиынтық
бюджеттік жоспарлау ... ... ... ... ... көшудің үздік
процесі ретінде экономиканы басқарудың барлық деңгейіне тән.
Жиынтық қаржы балансы халық шаруашылығындағы тұтас және ... ... ... ... ... ... – экономикалық даму
бағдарламасының ақшалай көрінісі.
Мемлекеттік бюджет бұл бағдарламаны нақтылайды. Бұл ... ... ... бір – ... толықтыратын бір процестің екі қыры.
Жиынтық қаржы балансында ақпарат мол. Өйткені республиканың ... және оның ... ... ... ... ... ... түсетін халықтың қаражаттарын қамтиды.
Жиынтық қаржы баланстың ... ... ... және төменгі
әкімшілік-территориялдық бірлестерде кең таралып, дамуы тиіс. Мемлекеттік
бюджет ... ... ... ... ... соңғы кезеңде бюджеттік
жоспарлау үшін ... ... ... ... ... ... бюджеттер шынайы дербес сипат алады.
Бюджеттік жоспарлаудың теориялық жағынан жеткіліксіз зерттелуі
еліміздің келешек ... ... ... ... ... ... әсерлерінің бірі – бюджеттік жоспарлауды ... ... ... ... ... ... жоспарлауға арналған
әдебиеттерде жоспарлаудың барлық тәсілдері ашылмай, тек онда ... ... ... ... ... ... ... қолдануды талап
етеді. Бюджеттік жоспарлаудағы қолданылатын әдістер құбылмалы болып келеді,
өйткені ол нарықтық экономикада тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... құн заңына, сұраныс пен ұсыныс
заңына тәуелді.
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... жөн:
1) экономикалық талдау;
2) нормативтік;
3) баланстық;
4) экономика – математикалық.
Бұл әдістер бір ... ... ... - бірі ... Енді осы ... әрқайсысына жеке-жеке тоқталып, байланыстарын
ашайық.
Экономикалық талдау әдісі бюджеттік жоспарлаудың барлық сатыларында
қолданылады. Бұл ... есеп беру ... мен ... ... ... деп қарауға болмайды. Талдау ... ақша ... ... ... ... ... ... қолданудың шектері тағайындалады.
Экономикалық әдебиеттерде экономикалық талдау әдісін бюджетті
жоспарлаудың әдісі ... оның ... деп ... ... ... ... дайындаудың арнайы кезендері, олардың әрқайсысында әр
түрлі әдістер қолданылады. Бюджеттік жоспарлаудың ... ... ... ... құру үшін оның ... ... ... керек
(экономикалық талдау әдісі), нақты түсімдері мен шығындарды есептеу керек
(нормативтік әдіс), ал ... ... жеке ... мен ... ... ... ... (баланстық әдіс).
Нормативтік әдіс арнайы нормалар мен ... ... ... ... ұйымдар мен мекемелердің шығындарын
жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың көлемін анықтап қана қоймай, ... ... және ... ... ... ... Көбінесе,
нормативтік әдіс бюджеттік кірістердің көздерін жоспарлауға ... ... ... ... ... түрлері мен алым – салымдар және т.б.
жатады. Нормативтік әдістерді ... ... ... ... ... ... ... жұмысына экономика – математикалық
әдістер және автоматтандырылған басқару ... ... ... ... ... ... ... әдіс кеңінен қолданылады. Кез
келген әкімшілік – аймақ бюджетінің кірістері мен шығыстарын теңестіру оның
негізгі мәні болып табылады. Баланастық әдіс ... ... ... ... бюджеттер арасындағы бюджет қаражаттарының дұрыс бөлінуі
қамтамасыз етіледі. Бюджеттің ... мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетінің табысты
орындалуына алғы шарт жасайды.
Сонымен, бюджеттік жоспарлауды жетілдіру үшін мына шараларды ескерген
жөн:
- біріншіден, ... ... ... ... ... жол ... патенттік форманы жетілдіру. Өйткені, ... ... ... ... бұл ... ... тексеру
жүргізілуіне ғана емес, бюджет кірісін жоспарлауға да оңай;
- екіншіден, салық Кодексіне түзетулер мен ... ... ... ... ... асыруға болмайды. Бұл жоспарланған бюджеттің
орындалуына кедергілерін келтіреді;
- үшіншіден, ... ... ... ... ... ... алынбауы керек. Өйткені, мемлекет өзі бөлген қаражатының төлем
көзінен табыс салығын ұстап, ... ... ... ... төртіншіден, шетелдік инвестицияларды ұтымды және тиімді пайдалану
керек. «Алашақтың да берешегі бар» демекші, инвестицияны өз орнына ... ... ... ... ... ... жоспарлауды әрі қарай жетілдіру баланстық
әдістің дамуына, экономика – ... ... ... ... ... жүйесін құруға байланысты. Экономика –
математикалық әдістерді жоспарлауда қолдану, бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... жол ашады. Ал
есептеуіш машиналарды қолдану қабылданған шешімдерді салыстыра ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
3.2 Мемлекеттік бюджеттің қаржы базасын жетілдіру
Экономикалық, әлеуметтік және де басқа ... шешу үшін ... ... ... ... ... ету ... кезеңнің, бар
халықтың басты мәселесі болып келді. ... ... ... Қазақстанның
мемлекеттік бюджетіне түсіп жатқан түсімнің жеткіліксіз екенін айтуға
мәжбүрміз.
Мемлекеттік қазынаны молайту мәселесін салықтар мен ... ... ... ... қазіргі барларының мөлшері мен тарифтерін көтеру
арқылы шешуге болар еді. ... бұл ... бір ... қана ... ... ... ... мәселелерінде мұндай шешім қауыпті. Салықты
ауырлата төлеушілерді “көлеңкелі” бизнеске ... ... ... ... да, ... ... мемлекетке деген сенімі жоғалады.
Біздің ойымызша, салықтың түсімдерді көбейту мәселесін шешудің жолы
басқада, атап ... ... ... жүргізу ісін жетілдіруде.
Салықтар мен бюджетке түсетін ... ... ... ... барлық фискальдық органдар бірлесіп қызмет етпей мемлекеттік
қазынаны жүйелі түрде ... ... қол ... ... ... ... ... келе жатқан Қазақстанның бүгінгі
болмысы мемлекеттік ... ... ... мен ... құру процесін
жеделдету мәселесін алға қойып отыр. Мемлекеттік кірісті ... ... үшін ... ... ... ... қатысты барлық
мәселелердің басын бір ведомствоға ... ... ... ... дүзеге асырудың маңызды шарты реттінде бұл мәселелерге
ерекше мән ... ... ... Мемлекеттік кіріс
министрлігінің құрылуынан оң ... ... ...... алымдардың, кедендік төлемдердің
бюджетке толық және уақытында түсіп тұруын қамтамасыз ету, ... бақа ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін нығайту, эканомикалық, қылмыспен күресудің
тиімділігін арттыру.
Жаңадан құрылған министірліктің құрамына ... ... ... ... ... комитеті, Алкогольдік өнімдердің шығарылуы мен
айналымын мемлекеттік бақылау жөніндегі комитет және “Кәсіпорындарды қайта
құру және ... ... ... “акционерлік қоғамы енді.
Қазақстан Респуликасының Мемлекеттік Кіріс министірлігі мемлекеттік
кіріс саласындағы мемлекеттік басқару мен сала ... ... ... ... ... ... бола ... өз қызметіндегі басымдылық
ретінде мемлекеттік қазынаға ... ... ... салық төлеушілердің
заңдылық нормаларын еркті түрде сақтауының негізінде ... ... Бұл ... ... ... екі мәселені шешугу тиіс. Бір жағынан
біздің біліміміз бен күш – жігеріміз ... ... ... ... ... алдындағы қаржылық міндеттердің орындалуына өте аз уақыт
пен күш жұмсауды талап ететін қолайлы жағдай ... ... ... ... ісін ... бағытталуы тиіс. Екінші жағынан заңды
бұзушыларға ең қатал шешімді шара ... ... ... ... ... ... ... бағалауынша, бюджетке түсіп жатқан ... ... шын ... көлемі мен потенциалды мүмкіндігінің
сәйкессіздігінен байқалатындай, бүгінгі Қазақстан ... ... ... ... ... ... бір себебі ретінде салық
төлеушілердің салықтық міндеттемелерін орындаудағы ... ... ... ... ... ... ... болады. Көптеген
кәсіпкерлердің заңды төлемдер мен салықтарды төлеуден жалтарылып, түрлі
қулықтарда ... ... ... Бір ... заңды құрметтейтін
төлемшілердің де жүрегін мұндай жәйттер ... ... ... ... ... Сондықтан да, салық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қазынаға қаржы
жинауды реттейтін нормаларғақұрметпен ... ... ... мәселелері
біздің тарапымыздан ең маңызды мәнге ие.
Қазір салық заңдылықтарын бұзушылар туралы жан–жақты мәліметтер
жинау ... ... ... ... ... ... ... ешкімде салықтық және кедендік міндеттерден жалтаруға
ықылас ... ... ... ... Біздің ойамызда, заң бұзушылыққы
қатысты бұл екі жағдай (мониторинг пен ... ... ... заңдылықты
сақтау деңгейін көтеруге оң ықпалын тигізуі тиіс.
Сонымен бірге ең маңызды мәселе, мониторингті сөз жүзінде емес, ... ... ... комитеті қызметкерлерінің салықтық әкімшілік
жүргізу ісі төңірегіндегі кез келген ... ... ... жан –
жақты таразыланған ... ... ... ... ... болса,
мониторинг туралы айтудың және одан нәтиже ... ... ... ... ... ... мониторингтің жоқтығы кейбір әдепсіз
салық төлеушілер мен сыртқы экономикалық қызметке қатысушыларға тиімді.
Бүгінгі күні ... ... ... мен кәсіпорындарды сыртқы
басқаруға берудің тиімділігіне мониторинг әлсіз жүргізілуде.
Бюджетке қарыз жеке меншіктегі ... ... ... ... ... алу ... оңайлатуды тездеті керек. Тез арада
қарыздарды өткізу мәселесі өткір тұр, өйткені ... ... ... ... ... жұмыс істемей қойды. Сондай-ақ
шығындарды ауыстыру ... ... де ... ... ... Өйткені
таңғаларлық жағдай ғой: кәсіпорын іс жүзінде, ... ... ... алдындағы қарызын өтемей-ақ қуатты, жылуды, байланысты және басқа
да қызмет түрлерін тегін пайдаланады. Бір ... ... ... мен
төлемдерді өндіруге байланысты барлық мәселелер жөніндегі ... ... ... ісін ... беру ... ... мемлекеттік кіріс саласында қордаланып қалған мәселелерді
шешу үшін құрылған министрлікке ... ... ... ... ... ... ... бірін жүйелі түрде жүзеге асыру
негізінде нақты шаралар жасалып және атқарылып жатыр.
Нарықтық экономиканың ... ... ... ... ... рөл ... әсер еттi. ... бюджеттiк мекемелердiң жоғарғы деңгейге көтерiлуінде
аса ... рөл ... ... ... ... ... бөлiгi бюджеттiк мекемелердi ... ... ... ... ... ... ... барлық шаралардың толық қаржыландырылуы және қазiрге ... ... ... ... ... бөлiнетiн қаражат тек қана бюджеттiң шығыстар
сметасымен бекiтiлген шектi сома арқылы бекiтiледi. Бюджеттен бекiтiлген
жекеленген ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Бюджеттік қаржыландыру- дегеніміз бюджет ... ... ... ... ... жұмсалған қаржыны айтамыз. Бюджет бойынша
қарастырылған шараларды қарастыру, бекiтiлген және жеделдiк ... ... бiр ... ... ... ... ұсыныстарын қатал
сақталуына сай келуi керек.
Қаржылық жоспар бюджеттiк ... ... ... ... ... ... ... мекемелердiң қаржы жұмсалуын сараптайды.
Бюджетке түскен жалпылама жоспар және қаржыландыру ... ... ... ... ... жыл бойы және әр ай бойы жыл ... ... баланстырылған болуы керек. Қаржыландыруды
құрастыру және ... ... ... ... ... жоспары мемлекеттiк мекемелердiң мiндеттерi ... ... ... ... ... ... ... табылады. Қаржыландыру жоспары бюджеттiк мекемелердiң ... ... ... ... ... ... қаржылық жоспарды ... ... ... бекiтедi. Жетекшiмен тағайындалган
жергiлiктi бюджет ... ... ... ... ... ... ... өңделген жоспарға жауапты тұлға қол қойып, мөр ... ... ... бiр ... бекiтiлген жалпылама қаржыландыру
жоспарын жергiлiктi бюджет бойынша екi жұмыс күнінде қазынашылық банкiге
беруi керек. ... ... ... ... бойынша мiндеттi
бюджеттiк мекемелердiң бастығы және бас бухгалтер қол ... мөр ... ... ... берiледi. Мемлекеттiк бюджет барлық
дербес бюджеттердiң сомасы ретiнде сонғы кезеңде бюджеттiк ... ... ... ... жинақталады және әрбiр басқару деңгейіндегi
бюджеттер шынайы дербес сипат алады.
Өзiн-өзi басқару және өзiн-өзi ... ... ... ... ... ... ... құрау және орындау, қаржы ресурстарын пайдалану,
ұйымдастыруға республикалық және ... ... ... ... ... араласпауы;
2) Бюджет жүйесі бiрлiгiнiң сақталуы бiрыңғай қаржы саясаты
жүргізілуіненм жеке аймақтардың әлеуметтік – ... ... ... ... ... субвенсия бөлінуінен, барлық басқару деңгейлері ұшін
артық ... ... мен есеп ... құру ... ... ... ... орындаудан көрінеді;
3) Нақты кіріс көздерінің әрбір деңгейінде ұзақ мерзімге заңды
бекіті, ... ... ... ... ... ... жіті
ажырату;
4) Жергiлiктi әкiмшiлiктер мен мәслихаттардың жаңа кiрiс көздерiн
ашу, бюджеттен тыс қорлар құру ... ... ... ... ... ... Қаржы ресурстарын аумақтық бөлiске салуға жаңа әдiстер ... ... ... ... ... ... нақты
шараларды қаржыландырудың субвенция нысанына көшу. Мақсаттық қаржыландыру
қоры мемлекеттiң қаржы жүйесiнiң маңызды буыны. Олар ... ... ... ... және заң жүзiнде бекiтілген қаржы ресурстарының
жиынтығы. Экономикалық категория ретiнде мақсатты ... ... ... ... қаржыландыруға жұмсалатын қаржы ресурстарын
орталықтандырып, ұлттық табысты қайта бөлетiн қатынастар.
Қорытынды
Осы ... ... ... келе мемлекеттік бюджет экономиканы
реттеудің ең маңызды құралы десек, артық айтқандық ... Оны ... ... ... білу ... қиын ... ... Ол арқылы халық
шаруашылығы, әлеуметтік сақтандыру, білім беру, ... ... ... ... ... пен ... ... қаржыландырылады.
Мемлекеттік бюджетте қаржы жоспарының барлық қажетті негіздері
берілген. Ол кез ... ... ... ... кіріс және шығыс бөліктерінен
тұрады. Ондағы кірістер (ақша ... ... ... ... ал шығыстары (ақша қаражаттары қорларының) нақты бағыттары мен
шараларына орай құрылған.
Бюджет кірістерінің ... ... ... ... ... Заң ... ... «Салық және бюджетке басқа да
міндетті төлемдер туралы» ... және ... ... ... туралы» Заңына сәйкес іске асады.
Үкіметтің жоспарланатын жыл ішінде қандай тауарлар мен ... ... ... ... ... бұл шығындардың
жиынтығын қандай ... ... ... бюджет арқылы жабатыны
анықталады. Бірақ, бүгінгі таңда салық ... ... ... Егер ... шығыстары кірістер деңгейінен асып кеткен болса, онда
тапшылығына тап ... ... ... жабу үшін ақша ... ... Бұл
ақша қаражаттарын мемлекеттік бағалы қағаздар шығару арқылы тартуға болады.
Егер де экономикада мемлекеттік бюджеттің тапшылығы ... ... ... ... ... мен ... ... түсімдері жалпы
соманың жалпы шығыстар көлемінен және қайтарымды негізде ... асып ... ... ... ... мен ... ... Мысалы үшін, бюджет тапшылығы болғанда, үкімет нақты ақшаның бір
бөлігін осы тапшылықты қаржыландыруға жұмсайды, яғни ... ақша ... асып ... ... орын алуына байланысты мемлекет қарамағындағы
қаржылық ресурстардың бір бөлігін бюджеттен тыс қорлар ретінде қалыптастыру
бір жағынан ... ... ... ... екінші жағынан
айтарлықтай мөлшерде бюджет тапшылығын жоюға ат салысады. ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қаржыларын
тиімді және мақсатқа сай пайдалану болып табылады. Бюджеттен тыс қорлар
тікелей ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымға тигізер ықпалына қарай бірінші кезекте қоғам
мүддесін қамтамасыз етуге бағытталған.
Жылдан ... ... ... ... отыруы тиіс. Тапшылық азаймаса,
тынысымыз тарыла түспек. Ал мұның өзі бұрынғыдан да ... ... ... ... ... ... бар ... активтерімізді сатуға алып
келеді. Мұның екеуі де біздің болашағымызға балта шабу ... ... ... екі ... ... тұр: қатаң бюджеттік шектеу саясатын
жүргізіп, болашағымызды қорғап қалу керек немесе бүгін ... ... ... ... ... ... ... бұлыңғыр ету керек. Бұл
міндетті шешу үшін бюджеттің шығыс бөлігін қысқартуға емес, ... ... күш салу ... ... ... ... ... министрлігінің
рөлі мен жауапкершілігі күшейіп отыр.
Экономикалық категория ретінде мемлекеттік бюджет ... ... ... орталықтандырылған қаражат қорын құру жолымен жоспарлы
түрде бөлу, қайта бөлу ... және оны ... ... ... ... ... пайдалану барысында мемлекет пен
қоғамдық өндіріске басқа да қатысушылардың арасында ... ... ... ... ... жиынтығы ретінде мемлекеттік бюджетте бюджет
қатынастары бөлістік сипатта мақсатты ақша қорларын құрып, пайдалану арқылы
жүреді.
Қоғамдық ұдайы өндірістегі ... ... рөлі ең ... ... ... жалпы қоғамдық өнімнің бөлу және қайта бөлуінен
көрінеді. Ол қаражатты елдің халық шаруашылығы салалары, ... ... ... секторлары, экономикалық аудандары мен аумақтары ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет
экономикаға тұтас ықпал жасайды.
Бюджет байланыстарының мақсатты сипаты, мемлекеттің ... ... қоры ... ... ... формасы
бюджет байланыстарын тиісті қаржы құжаты - елдің негізгі ... ... ... Онда ... ... мазмұнын құрайтын
бөліс процестері қарастырылады. Кірістер мен ... ... ... ... ... қорын қалыптастыру
көздері мен жұмсалу бағыттарын көрсетеді. Негізгі ... ... ... ... қызметінің нәтижесі; онда қоғамның барлық мүшелерінің
мүдделерін бейнелейтін мемлекет еркі көрінеді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. - Алматы: ... ... ... Алматы 2004ж.
3. «Республикалық және жергілікті бюджеттердің ... ... ... ... ... – 2002ж 29 ... ... Я. «Экономикалық теория негіздері» Алматы
5. Әкімбеков С. «Экономикалық теория» Астана 2002ж.
6. ... К. ... ... ... ... ... 25 желтоқсан ... ... Е. ... және ... ... Алматы 2002ж.
8. Белгібаева Қ.Қ. Мұханбетова Е.С. «Қаржы және банк ... ... ... ... Р. ... С. ... ... 1997ж.
10. Жүнісов Б.А. «Нарықтық экономика негіздері» Ақтөбе 2001ж.
11. Жұмаев Б.А. «Экономиканың мемлекеттік реттелінуі» Алматы 2001ж.
12. ... ... ... мемлекеттік реттеудің өзекті
мәселелері» Алматы 2002ж.
13. Ильясов К.К. Исахова Г.Б. «Расходы Государственного бюджета» ... ... К.К. ... Г.Б. ... бюджет» Алматы 1994г.
15. Қабдиев. Оралтаев. ... ... ... ... ... Қ.К. ... ... Алматы 2001ж.
17. Мельников В.Д. Ильясов К.К. «Қаржы» Алматы 1994ж.
18. Осипова Г.М. ... ... ... Алматы 2002ж.
19. Ахметов Д. «Бюджетті толықтыру – экономиканы көтерудің бір жолы» Қаржы
... 2000 ... ... Б. ... А. «Бюджеттік жоспарлауды жетілдірудің
жолдары» Қаржы – ... 1998 ... ... ... ... ... негіздерін
реттеуші салықтар көмегімен оңтайландыру». ... ... 2003 ... ... ... №10 (58) 2003ж.
23. Транзитная экономика №5 2003ж
24. Экономическое обозрение Национального Банка №3 ... ... С. ... ... ... ... Қазақстан №40 ақпан 2004ж.
1 Кесте
1Қосымша
2009-2012 жылдардағы түрлі бюджетке негізгі салық түрлері бойынша Қазақстан
Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ... |2009ж. |2010ж. |2011ж. ... |
|1 |Табыстар - барлығы |100 |100 |100 |100 |
|2 ... ... |86.9 |88,2 |91,1 |93,3 |
|3 ... ... |31,2 |32,8 |33,1 |34,4 |
| ... | | | | |
|4 ... құн салығы |21.5 |20,8 |21,78 |21,13 |
|5 ... ... |18,9 |19,3 |19,8 |20,1 |
|6 ... ... ... |9,7 |10,1 |10,8 |11,9 |
|7 ... |3,7 |3,8 |4,0 |4,0 |
| ... ... |1,3 |0,24 |0,3 |0,3 |
|9 |Жер ... |0,3 |0,3 |0,4 |0,4 ... ... салық |0,65 |0,70 |0,74 |0,82 |
| 11|Жер қойнауын ... |0,25 |0,16 |0,18 |0,23 |
| ... ... | | | | ... |Басқа да табыстар |12,5 |11,8 |8,9 |6,72 |
2 ... ... – 2012 ... ... ... ... шығындардың жалпы көлемінің
үлес салмағы
|Облыс аттары|2010ж |2011ж |2012ж |1 |
| | | | ... |
| | | | |2001ж |
| | | | |( ... |
| ... ... ... ... ... |үлес | |
| | ... | ... | ... | ... |3717 |39,7 |4086 |32,0 |4650 |26,4 |6812,6 ... |5544 |53,1 |6713 |50,5 |8659 |41,5 |18623,4 ... |2996 |18,1 |4352 |10,8 |4612 |8,9 |10475,0 ... | | | | | | | ... |6747 |29,8 |7115 |21,8 |8295 |28,4 |5417,9 ... |3068 |46,4 |3498 |41,5 |4780 |39,3 |4833,9 ... | | | | | | | ... |3546 |43,8 |3838 |38,7 |5143 |29,5 |8338,2 ... |5364 |31,3 |6004 |23,7 |6682 |20,7 |4738,3 ... |4213 |41,4 |3705 |31,7 |4324 |29,8 |4248,7 ... |2855 |36,3 |2964 |28,3 |3582 |27,2 |6007,9 ... |2127 |20,7 |3180 |16,7 |3675 |17,4 |11678,9 ... |3979 |30,2 |3893 |31,3 |4830 |29,0 |5985,3 ... | | | | | | | ... |3278 |40,6 |3352 |39,1 |3844 |35,2 |5294,9 ... | | | | | | | ... |6408 |48,6 |8413 |40,2 |10799 |42,6 |5458,6 ... | | | | | | | ... |4211 |14,2 |4337 |10,7 |6128 |11,2 |6504,4 ... | | | | | | | ... |3543 |18,0 |1738 |7,4 |2077 |7,5 |5426,1 ... ... Д. ... ... ... бір ... ... Қаражат 1998ж №6 \\
[2][2] Осипова Г.М. Экономикалық теория негіздері. Алматы 2002ж.
[3][3] Мельников В.Д. ... К.К. ... ... 1994ж.
[4][4] Аубакиров Я. Экономикалық теория негіздері. Алматы 1997ж.
[5][5] Әкішев К. Қаржы ұқсатуға ... ... ... ... ... 25 ... ... Тлеужанова Д. Бюджетаралық қатынастардың тұжырымдамалық негіздерін
реттеуші салықтар
көмегімен оңтайландыру.\\ Қаржы Қаражат 2010 №2 \\
[7][7] Өтешов С. ... ... ... іс. \\ ... ... 2010 №8 ... ... В.Д. Ильясов К.К. Қаржы. Алматы 2010ж.
[9][11] Аубакиров Я. Экономикалық теорияның ... ... ... ... Е. Мемлекет және құқық негіздері. Алматы 2011ж.
[11][13] Ильясов К.К. Исахова Г.Б. Расходы Государственного бюджета.
Алматы 2012ж.
[12][14] Әкімбеков С. ... ... ... ... ... Е. Мемлекет және құқық негіздері. Алматы 2012ж.
[14][16] Ильясов К.К. ... Г.Б. ... ... бюджета.
Алматы 2013.
[15][18] Дорнбуш Р. Фишер С. Макроэкономика. ... ... ... Қ.К. Қаржылық есеп. Алматы 2011ж.
[17][21] Қабдиев. Оралтаев. Ескендіров. Экономикалық саясат. Алматы 2012ж.
[18][22] Әкімбеков С. Экономикалық теория. ... ... ... В.Д. Ильясов К.К Қаржы Алматы.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Макроэкономиканың пәні және әдісі3 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Социология ( оқу құралы )501 бет
Қазақстан менеджмент методологиясы18 бет
Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және методологиялық негіздері44 бет
Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және методологиялық негіздері туралы147 бет
Мемлекеттік бюджет - экономиканы мемлекеттік басқарудын құралы ретінде29 бет
Логикалық амалдар3 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь