Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

I. Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие берудің теориялық негіздері

1.1 Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық білім тәрбие берудің педагогикалық негіздері
1.2 Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие берудің маңызы

II. Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беруге арналған эксперименттік жұмыстар

2.1 Мектепке дейінгі экологиялық тәрбиелеу үрдісін тиімді ұйымдастыру
2.2 Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру жолдары
Қоршаған орта бүлініске ұшырап ауқымды экологиялық проблемалар туындаған қазіргі жағдайда білім мен насихат барлық адамдардың - мұғалімдердің, дәрігерлердің, ғалымдардың, саясаткерлердің назарына ілініп отыр. Қоғамның іргелі құрылымынан қолдау тапқан экологиялық білім мен насихат қана жаңа адамды - XXI ғасырдың азаматын қалыптастырады және аса күрделі, әрі шиеленіскен әлеуметтік - экологиялық жағдайда іс - әрекет жасауға үйретеді.
Экологиялық білімнің тиімділігі жүйелілік тәсілге негізделіп үздіксіз жүзеге асырылғанда ғана артып табысқа жетеді. Үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін құрудың мақсаты - ғылыми және тәжірибелік білімнің бірлігі негізінде балалардың экологиялық көзқарасын қалыптастыру, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарайтын құндылықты, мінез-құлықты, іс-әрекетті қамтамасыз ету.
Экологиялық білім көпшіліктің санасына айналадағы ортаны сақтаудағы жауапкершілік идеясын ұялатып, қоғамның әр мүшесінде табиғатқа аялай қарауды қалыптастыруы тиіс. Мұны тездету үшін іс - әрекеттің нақтылы бағдарламасы және үздіксіз экологиялық білім беруге қатысатындардың істерін үйлестіріп отыру кажет.
Қазіргі уақытта жас ұрпақтың жеке тұлға болып қалыптасуына ізгілік, ғылымилық, жүйелілік ұстанымдарына негізделген үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін құру, оның тәрбиелік мүмкіндіктерін саралау өзекті мәселелердің бірі болып саналады. Сондықтан да соңғы республика көлеміндегі мектепке дейінгі мекемелердегі экологиялық тәрбие жұмысы бұрынынғы қалыптасқан бағдарламадағы «Балаларды табиғатпен таныстыру» бөлімінен бастау алады. Ал табиғатпен таныстыру – балалардың танымын дамытудың басты құралдардың бірі. Мұнда балалардың қоршаған орта жөніндегі ұғым түсініктерін байытатын жалпы және нақты ғылыми мәліметтер алуының маңызы зор.
Экология – бұл әлеуметтік проблема. Өндіріс орындарының күрт арту кезеңінде, ғылыми-техникалық революцияның дамуына байланысты, қоршаған ортаны сақтау, қорғау және табиғи ресурстарды үнемді пайдалану қазіргі күннің өзекті проблемаларының бірі болып отыр.
Табиғатпен таныстыру барысында балаларға «Табиғат – бүкіл тіршілік атаулының алтын ұясы, тал бесігі, өсіп-өнер мекені» екендігі жөнінде нақты түсініктер беріледі. Сондықтан да кейінгі он жылдықта мектепке дейінгі жастағы
2. Н.Назарбаев “Біздің халқымыз жаңа өмірге бейімделуі керек”.//”Егемен Қазақстан”. 31 мамыр. 2000 ж.
3. Оқу-тәрбие процесіндегі экологиялық сабақтастықтың ғылыми-теориялық негіздері. Монография. ТКО «Зерде» баспасы. –Алматы, 2005.-181 б.
4. экологиялық тәрбие беру. Оқу-құрал. –Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1998. –83 б
5. Балабақшадағы экологиялық тәрбие жұмыстарына арналған көмекші құрал. Техникалық байланыстар жөніндегі Германия қоғамы. –Алматы. 1998. 15- б
6. Табиғатты бағала да аяла. (Баланы мектепке дайындау сыныбы мен топтарында экологиялық тәрбие беруге арналған көмекші құрал). –Алматы: «Зерде» баспасы, 2001. -72 б.
7. Мектепалды топтарында қысқа мерзімде (3 айлық) баланы мектепке дайындау бағдарламасы. –Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1999. (М.С. Сәтімбековамен авторлық бірлестікте ) -35 б.
8. Қысқа мерзімде баланы мектепке даярлау бағдарламасы. –Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 2000. (М.С. Сәтімбековамен авторлық бірлестікте) -33 б.
9. Біз мектепке барамыз (хрестоматиялық жинақ) –Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 2001. (М.С. Сәтімбековамен авторлық бірлестікте). –95 б.
10. Айналаны қоршаған орта. Экология. Әдістемелік нұсқау. –Алматы: Алматыкітап, 2003. –55 б
11. Окружающий мир. Экология. Методическое пособие. –Алматы: Алматыкітап, 2003. –55 с
12. Айналаны қоршаған орта. Экология. Әліппе-дәптер №1. –Алматы: Алматыкітап, 2003. –48 б.
13. Айналаны қоршаған орта. Экология. Әліппе-дәптер №2. –Алматы: Алматыкітап. 2003. –48 б.
14. Окружающий мир. Экология. Азбука-тетрадь №1. –Алматы: Алматыкітап, 2003. –48 с.
15. Окружающий мир. Экология. Азбука-тетрадь №2. –Алматы: Алматыкітап, 2003. –48 с.
16. Балабақшадағы экологиялық тәрбие /Отбасы және балабақша-1996. №11-12/
17. Көбеева Н «Бала және табиғат» \\ Үйелмен және балабақша. – 1993. № 5.
18. Құлшанова С Табиғатты қорғау. \\ Отбасы және балабақша. – 1993. № 6
19. Керімбаева Р Табиғат. Бала. Тәрбие.\\ Отбасы және балабақша. – 1997. № 1
20. Жұмабекова Ф.И Көркемдік тәрбиені ұйымдастыру ерекшеліктері. \\ Бақшадағы көркемдік
        
        Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі кезде адамзатты қоршаған ортаның күрделі экологиялық проблемалары толғандыруда және оларды жедел шешу тәсілдері іздестірілуде. Бұл ізденістерде айналадағы орта ... ... ... мол.Бұл арада шешілуге тиісті ең негізгі мәселе ... ... ... әсері қандай және одан қалпына келмейтін қандай тізбекті өзгерістер туындайтынын анықтауда болып отыр.
Қазақстан Республикасы ... ... жаңа ... ... ... ... мен тәрбие берудің маңызы арта түсуде. Бұл проблемалар президент Н.А.Назарбаев ұсынған "2030 стратегиясы" бағдарламасында ... ... тұр. ... орта ... ... ... экологиялық проблемалар туындаған қазіргі жағдайда білім мен насихат барлық адамдардың - мұғалімдердің, дәрігерлердің, ғалымдардың, саясаткерлердің назарына ілініп отыр. Қоғамның ... ... ... ... ... білім мен насихат қана жаңа адамды - XXI ғасырдың азаматын ... және аса ... әрі ... ... - ... ... іс - ... жасауға үйретеді. Экологиялық білімнің тиімділігі жүйелілік тәсілге негізделіп үздіксіз жүзеге асырылғанда ғана артып ... ... ... ... ... беру жүйесін құрудың мақсаты - ғылыми және тәжірибелік білімнің бірлігі ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілікпен қарайтын құндылықты, мінез-құлықты, іс-әрекетті қамтамасыз ету.[2]
Табиғаттың әсерімен балада гуманистік сезімдерді ... ... ... ұлы ... ... ... Ф.А.Дистерверг ерекше атап көрсеткен.
Табиғатты және онымен қарым-қатынасты тек сөз жүзінде тар практицизм мен утилитаризм шеңберінде зерттеуге қарсы орыс ағартушылары: ... ... ... ... ... қарсы болды.
Экологиялық білім көпшіліктің санасына айналадағы ортаны сақтаудағы ... ... ... ... әр ... ... ... қарауды қалыптастыруы тиіс. Мұны тездету үшін іс - әрекеттің нақтылы бағдарламасы және үздіксіз экологиялық білім ... ... ... ... отыру кажет. [4]
Қазіргі уақытта жас ұрпақтың жеке тұлға болып қалыптасуына ізгілік, ғылымилық, жүйелілік ұстанымдарына негізделген үздіксіз ... ... беру ... құру, оның тәрбиелік мүмкіндіктерін саралау өзекті мәселелердің бірі болып саналады. Сондықтан да соңғы республика ... ... ... ... ... ... ... бұрынынғы қалыптасқан бағдарламадағы бөлімінен бастау алады. Ал ... ... - ... ... ... басты құралдардың бірі. Мұнда балалардың қоршаған орта жөніндегі ұғым түсініктерін байытатын жалпы және нақты ғылыми мәліметтер алуының маңызы зор.
Қазақстанның ... ... ... ... ... (12 бөлім, 63-65 бап), заңына, , ... (3 бап) ... ... ... ... мен ... ... дамытудың ұлттық стратегиясы жасалды [1]
Қазір Қазақстан Республикасының экологиялық саясаты мен экологиялық дамуындағы негізгі құжаттар - , және т.б. ... ... ... себебі тек тиімсіз технологиялар, табиғат қорғау қызметінің және заңдарының жеткіліксіздігі ғана емес сонымен қатар адамдардың мәдениетінің төмендеуінде ... ... ... ... - бұл экологиялық білімділік, табиғатқа саналы көзқарас және табиғатты пайдалануға іс жүзінде қатысу.
Экология - бұл ... ... ... ... күрт арту ... ... ... дамуына байланысты, қоршаған ортаны сақтау, қорғау және табиғи ... ... ... қазіргі күннің өзекті проблемаларының бірі болып отыр. [6]
Табиғатпен таныстыру барысында балаларға ... ... ... ... беріледі. Сондықтан да кейінгі он жылдықта мектепке дейінгі жастағы балалардың тірі және өлі табиғатқа деген сүйіспеншілік қарым-қатынасын тәрбиелеу мақсатында ... ... яғни ... ... - экологиялық тәрбие жұмысымен ұштастырылып келеді.
Зерттеу пәні Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие ... ... ... ... ... ... экологиялық тәрбие беруден мынадай нәтиже көруге болады:
* Балалардың жалпы қоршаған орта туралы түсініктерінің кеңеюі;
* Қоршаған ортаға ... ... ... ... Қоршаған ортаның дамуына деген жауапкершілік сезімдерінің болуы.
Зерттеу мақсаты Мектеп жасына дейінгі ... ... ... беру ... зерттеу арқылы оларды тиімді ұйымдастыру жолдарын айқындау.
Зерттеу міндеті
* Ғылыми әдебиеттерді пайдалану
* Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие ... ... ... ... ... дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру жолдарын көрсету
Зерттеу пәні Мектепке ... ... ... Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру әрекеті.
Курстық жұмыстың құрылымы Кіріспе, 2 бөлім, қорытынды және ... ... ... ... ... жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие берудің педагогикалық негізі
Қоршаған табиғи ортаны қорғау барысында, білім беру мәселесінің өзектілігі күннен күнге ... ... ... ... ... ... ... дамуына, ондағы әлеуметтік топтардың, жеке тұлғаның санасында айрықша орын алуы азаматтық қоғам ... ... үлес ... ... ... қоршаған ортаның заттары мен құбылыстарын таныстыру арқылы олардың бір-бірімен байланысын ... ... ... ... ... ... табиғат туралы ұғым негіздері қаланады. Балалардың мұндай табиғат ... ... ... дүниетанымдық ұғымдары, олардың бастауыш сыныпта дүниетанымды оқыту барысында және жоғарғы сыныптарда ... ... ... ... білім жүйесінің алғашқы баспалдағы болмақ. Ал, бұл болса тәлім-тәрбиенің ауқымды мақсаттарының бірі болып табылады. Ол ... ... ... мен ... ... ... ... көрсете отырып "...басқа адамдармен жарамды қатынасқа ену, басқа адамдардың адамша тіршілік ... ... ... білу тек толы ... ... ... келуі мүмкін, ал ол дегеніміз - дүниеге, өмірге, табиғатқа шын дос қатынасындағы адам" - дейді. Аталған ... бала ... ... әр ... ... ... ... тәрбие беру үрдісінде зерттеу аясында ішінара зерттеледі. [5]
Осы мәселеге байланысты ... ... ... атап айтсақ:
* балалардың табиғатпен дұрыс қарым-қатынаста болмауы;
* ... ... ... ... ...
* табиғатқа қамқорлық жасау, экологиялық мәдениетті қалыптастырудың ...
* ... ... дүниетанымдық көзқарасты қалыптастыруға арналған әдістемелік құралдардың аздығы;
Осы қарама-қайшылықтарды ескере отырып, Қазақстанның жергілікті табиғатына сай, өлке тану ... ... ... қай ... қандай мазмұнда табиғат жайында материалдарды енгізу керек? Оны оқытудың жолын талдайтын, балаға табиғат жайында жүйелі ұғым бере ... оның ... ... ... мен әдістерін анықтап, саралайтын ғылыми зерттеу жұмыстарының теориялық-әдістемелік базасы ... даму ... келе ... ... және тиімді зерттеулерді қажет етеді.
Ғалымдар табиғат туралы қарапайым білім беру барысында баланың ... ... ... ... ... ... дей отырып, осы мәселені тереңдей зерттеген. Оған дәлел, мектеп ... ... ... көз ... болсақ, бұл мәселе қай кезеңде өмір сүрген пелагогтар болмасын, олардың тәлім-тәрбиелік ілімдерінің негізі болғандығын ... ... ... ... ... ... ... ТМД елдерінің ғалымдарының еңбегіне жүгінуге тура келеді. Себебі соңғы жылдарға дейін (1950-60 жылдар) Қазақстанда тікелей бұл мәселемен шұғылданған ... ... Орыс ... ... ... ... талап тілектерді жүзеге асыру мақсаты ғана орындалып отырғандықтан, әдістемелік еңбектер де ... ... ... ... Оның бастауы 20-30 жылдардан мектеп жасына дейінгі педагогика ғылымының мәселелерімен шұғылданған Е.И.Водовозова, Н.К.Крупская, Е.И.Тихеева, Л.К.Шлегердің педагогикалық ... ... ... ... ... оның ... ... табиғатқа деген көзқарасын, дүниетанымын дамыту ретінде орын алды.
Осыдан кейін 30-50 ... ... ... ... ... де, мектеп жасына дейінгі балаларға табиғат жайында білім беру ісі ... ... ... ... балабақша бағдарламасының жаңа талап бойынша бағдарлама бастауыш мектеп бағдарламасымен сабақтас ... ... ... баланың балабақша қабырғасында табиғат жайында алған алғашқы қарапайым ұғымдары, оның жалпы білім беру орындарында меңгерген білімімен байлланысы ... ... ғана ... ақыл ... болуы нәтижелі болатындығы көрсеткен. Сондай ақ аса ... ... ... де өз ... ... ... ... құпия сырлары арқылы білім беру барысында сәбиді жан жақты дамыту жолдары жайында бағалы еңбектер қалдырған. Әсіресе, атты ... ... ... ... мектеп табалдырығын тұңғыш аттаған күннен бастап, бастауыш мектепті бітіргенге дейін, өз тәрбиеленушілерін қоршаған ортаны танып, білім әлеміне ... ашық ... ай ... ... ана ... еңбек сабақтарын жүргізгендігін айтады. [12]
Психолог ғалымдардың тұжырымы бойынша, ақыл ой ... өте ... және ... ... Оның негізі мектеп жасына дейінгі кезеңде қаланады. Себебі, бала ... ... ... түсетін ортасы ата-анасынан кейін сәби жасынан бастап үнемі танып білетіні қоршаған орта, табиғат, оның заттары мен ... ... ... ... ... әр жыл ... байланысты қоршаған ортада, өсімдіктер мен жануарлар әлемінде болып жататын сан алуан өзгерістер мен құбылыстарды көрсету, сезіндіру, байқату барысында баланы дамыту ... ... ... баламен жүргізетін барлық педагогикалық процестер, ақыл-ойын, тіл дамытуда пайдаланатын ойындар, жұмбақ мысалдар, ... ... ... құралдар мен ойыншықтар болсын, бәрі-бәрі табиғаттың жемісі екендігін ғалымдар әрқашан мойындаған.
Бала табиғат жайында жүйелі түрде білім алу қажет деген ... ... ... ... ... ... зерттеулерінде көтереді.
Сондай ақ бұл мәселеге ерекше көңіл бөлгендердің бірі - С.А.Веретенникова, Н.Ф.Виноградовалар болды.
А.П.Усова балаға табиғат ... ұғым беру ісін екі ... ... ... ... яғни ... ... арнайы оқытусыз күнделікті ойын, еңбек іс- әрекеттерінде бақылу арқылы ... ... ... ұғым тек ... ұйыдастырылған оқыту үрдісінде, сабақ кезінде ғана беріледі және ... де ... ... ... ... берілген білім нақты жүйелендірілген, бала ұғымына сай ... ... ... ... жыл ... ... адамдар өмірінде болатын өзгерістер мен олардың іс-әрекеті жайында, шынайы түсінікті қамтыған жағдайда ғана нәтижелі болады деп көрсеткен.
атты ... ... ... ақыл-ойын, тілін дамыту мәселесіне өте үлкен мән берген.
ҚР-да мектеп ... ... ... ... жайында ұғым беру мәселесінің жайына тоқталсақ, Республика көлемінде мектеп жасына дейінгі табиғат туралы жүйелі ұғым бару мәселесі түбегейлі зерттелмеген.Дегенмен, ... және ... ... ... ... ғалымдардың қандай да зерттеу жұмыстары болмасын, табиғатқа көңіл аудармай қойған емес.Бірақ, қазақ балабақшаларына арналған тыңғылықты әдістемелік оқу құралдары, бағдарлама болған жоқ. ... пен ... ... ... көрген сол кезде қазақ балабақшалары үшін тиімді құралдардың бірі болды. Онда мектеп жасына дейінгі балаларды халық ауыз ... ... ... үлгі ... ертегі, санамақ, йын негіздері енгізілген.
Сондай-ақ, сол ... ... ... ... ... құралдарының бірі кітабы болды. Бұл кітап 1965жылдан бастап, алғаш М.Гумеров, ... және т.б. ... ... ... ... келе ... ... күнтізбе.
Республика көлемінде мектеп жасыне дейінгі балаларды дамыту мәслелеріне арналған Б.Баймұратова, ... ... ... т.б. ... ... бар. ... Б.Баймұратованың 70жылдардағы қазақ балабақшаларында жаппай қолданылып келген қазақ ... ... озық ... деген атпен шыққан хрестоматиялық құралы болды. Бұл туындыға енген ... ... ... шағын, тілі жеңіл, сәбидің түсінігіне лайық, оларды еңбекке баулу, қоғам құбылысымен, өсімдіктер мен жануарлар дүниесімен таныстыру мақсатында берілген. ... ... ТМД ... ... ... ... балаларға табиғат жайында жүйелі білім беру ісіне арналған ғылыми зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... ... И.С.Фридкина, Т.В.Зеленцова балаларға өлі табиғат жайында ұғым беру мәселесін зерттесе, К.Э.Фабри, ... ... тірі ... жайында жүйелі білім беру ісімен шұғылданады. Бұл жұмыстарды барлығы мектепке дейінгі балаларды ... ... ... ... тиімді әдістерін, бағыттарын көрсеткен зерттеулер.
С.Н.Николаева балаға тірі табиғат жайында жүйелі білім беру ісінің негізгі бағыттарын былайша топтастырған:
* белгілі бір территорияда ... ... мен ... ... ... ... жүйесін қалыптастыру
* осы өсімдіктер мен жануарларды сыртқы пішіні мен негізгі қасиеттеріне байланысты бөліп, топтастырып қарау және ... өмір ... ... ... ... Жыл ... ауысуының өсімдіктер және жануарлар дүниесіне тигізетін әсерін ұғындыру.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлген ғалымдардың бірі Қ.Аймағанбетова болды. Тәлімгердің 6 жасар және төменгі сынып балаларына арналған , және т.б.еңбектерінде сәбиді ... ... ... ... өзін ... табиғат құбылыстары туралы алғашқы ғылыми ұғым беру жолдарын қарастырған. Мұнда табиғатпен таныстыруды ... ... сай ... оны ашық ... аясында бақылау, сабақ, серуен, саяхат, табиғаттағы еңбек үрдісінде ... ... ... әдіс-тәсілдерді әсіресе көрнекіліктерге негізделе отырып жүзеге асыруды ұсынады. [18]
Қазақстан Республикасында ... ... ... оның ... ... мен ... ... үшін күрестің ертеден келе жатқан ... ... бар. Ол ... ... ... ... басталып, заң жүзінде "Қазақ ССС-індегі ... ... ... ... ... (18 ... 1991 жыл) ... табиғат қорғаушыларды дайындау ең алдымен педагогика ғылымы мен ... ... беру ... ... ... ... ... мәселе бопынша ҚР экология және биоресурстар Министрлігі: ҚР экологиялық білім мен ... ... ... стратегиясының жобасын ұсынды.
XXI ғасырдың күн тәртібіне ұсыныстар енгізу негізінде ортаны қорғау мен даму ... ... ... ... нүсқаулары жатыр (1977). Олар үш негізгі бағытты қамтиды:
1. Білім беру жүйесін ... даму ... ... ... ... ... етілуін кеңейту;
3. Кәсіптік дайындауға көмек көрссту.
Құжатта ғаламдық білім беру мсн ... ... ... баса назар аударылған. ҚР экологиялық тәрбие беруді дамытудың Ұлттық стратегиясыныц жалпы мақсаты ... ... ... мен даму ... сауатсыздықты жою, этикалық ережелерді білім беру арқылы қалыптастыру. Ортаны қорғау мен дамыту саласындағы білім беру ғылыми және ... ... ... ... беру ... ... ... жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие берудің маңызы
Баланы мектеп жасына дейінгі кезеңнен өзі өсіп-өнетін ортасын, қоршаған ... ... ... және ... ... ... үйретудің маңызы зор. Ол үшін оқытудың бүкіл үрдісіне экологиялық білімдерді енгізген жөн. Күштемеу, сүйіспеншілік, шындықты білуге талаптану және ... ... ... адамдық қасиеттерді тану үрдісінде балалар адамның табиғат алдындағы ... ... ... ... ... табиғатқа жасалып тұрғанның кез-келгеніне мейлі ол ағаш, ... ... ... оларға ешбір зиян келтірмеу керек дегенді білдіреді. Балалар тірі атаулының бәрін бағалай ... ... ... деген сүйіспеншілікті тек оның әсемдігімен масаттану және тынығуға жиі бару деп түсінбеу ... ... ... де ... ... ... көзін ашуға, ұя жасауға қатысып, табиғатқа зиян келтіретін тұрмыстық қалдықтардан құтылудың тәсілдері туралы сұрақ-тарға ... ... ... ... ... алдымызда мынандай мақсат тұрады: балалардың табиғатқа деген көзқарасын дамыту,өлі және тірі ... ... ол ... өз ой-пікірін айтуға үйрету. Өз өлкеміздің аң-құстарын, өсімдіктерін таныту, қорғауға, әсемдігін көруге, сезінуге, пайдасын түсінуге тәрбиелеу.
Міндеттері: 1. ... ... ... ... ... ... Мектепке дейінгілердің экологиялық көз қарастарын
кеңейту және жүйелеу.
3. Тәжірибелер жасау және алған нәтижеден
тұжырым шығаруға ... ... ... мен ойлауды дамыту.
Сайф Сарай: - "Ағаштың жемісін жеймін ... ... ... ... - деген екен. Жас бала тамылжыған табиғатқа, әсем әуенге, айналадағы әсемдікке қызығады, содан әсерленеді, ... ... оның ... ... ... танып, талғауды үйренеді. Мысалы: Балаларды гүлдермен таныстыру кезінде, олар олардың түрлерімен, пайдасымен тапсырмалар арқылы танысып, хош иісімен ... ... ... ... сезінеді. Осы сұлулықты бұзғылары келмейді. Оны елестету арқылы парақ бетіне өз қиялдарынан бейнелеп салады. [20]
Өлі және тірі табиғат нысандарына ... ... өте ерте ... ... ... ... бәрін байқайды: орман алқабындағы еңбекшіл құмырсқалар илеуін қалың шөптегі ... ... ағаш ... ... т.б.
Балалардың көңілін табиғаттағы маусымдық өзгерістер, түстердің ашықтығы, әр түрлі дыбыстар, иістер тартады. Олар өздеріне жаңа әлем ... ... ... ... қарауға, иіскеуге, егер жағдай болса дәмін көруге ... ... ... ... ... ... ... экологияға деген сүйіспеншілік, қорғаушылықты тәрбиелеу керекпіз. Ең ... ... ... ... және соны балаларға жеткізуіміз, біз та-биғатсыз өмір сүре алмайтынымызды балаға түсіндіру. Қазіргі таңда балалардың дамуында экологиялық біліктілігіміздің, жаңа ... ... ... ... тәрбие адамгершілік тәрбиесімен өте тығыз байланысты. Әсемдіктен ... оны ... ... және ... білу адамгершілік негіздерді қалыптастыруға көмектеседі. Оның міндеттері күрделі де сан ... ... ... ... ... мен ... ықпал жасап, көзқарастары мен нанымдардың орнығуына жәр-демдесе отырып, оның дүниетанымын қалыптастыруға елеулі үлесін қосады. Тіпті балаларға табиғаттағы адамдар еңбегінің маңыздылығын ... ... ... [17]
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде, мақсатты серуендер мен саяхаттарда ойындарды қолдану көп жетістіктерге ... Ойын ... мен ... ... ... ... оқу әрекетінің өзара байланысты технологиясы десек те болады. Экологиялық дамытудың түпкі мақсаты оның ... ... ... ... ... топтық, жеке қабілеттерді ашуға болады. Жалпы экология барлық оқыту - ... ... ... оқу ... ... пайдалануы мектеп жасына дейінгі баланы жан-жақты дамыта отырып,білімді игеруге қызығушылықтарын тудырады. ... оқу ... ... ... ... ... ... жасап, нәтижесін көреді. Мысалы: өсімдікке ауа қалай енетінін анықтауды қызыға орындайды.
Экологиялық білім берудің ... ... ... ... ... әсерінің құрылымын қарастыруды талап етеді.
Бұл құрылымды сараптау жүйесінің қызметінің төмендегі ... ... ... ... береді:
* Мектеп жасына дейінгі бала табиғи ортамен тікелей қарым-қатынаста болады. Экологиялық тәрбие мазмұнын қалыптастыру тұрғысынан алғанда аталған бірлікті мына ... ... ... ... ... ... жағдайда экологиялық тәрбие берудің мазмұнын қалыптастырушы факторлар:
1)Бала, оның ... ... ... жеке ... ... ... ... қамтамасыз ететін бала мен табиғаттың өзара қатынасының сипаты.
Мектеп жасына дейінгі баланың жеке басының мінездемесін анықтауда, жүйесіндегі біржақты байланысқа ... ... ... ... ... орта ... не береді, табиғатты бала қалай пайдаланады. Бұл байланысты сипаттай келе, мынаны бөліп көрсетуге болады:
а) ... ... - ... ... ... ... пайдалану;
б) рухани аспектісі - табиғатты эстетикалық, интеллектуалдық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қолдану;
в) ... ... - ... ... ... үй ... ... және т.б.
Аталған экологиялық байланысты көрсететін баланың жеке басының сапаларын табиғатты адамның материалдық интеллектуалдық және физикалық дамуы, денсаулығын ... мен ... ... қолдануға дайындық ретінде сипаттауға болады.
байланысы немесе баланың табиғи ортаға әсері ... ... ... ... ... ... нейтралды;
б) орта жағдайын жақсарту не сақтауға бағытталған;
в) орта жағдайын нашарлату түрінде болуы мүмкін.
Қоғамдық қажеттілік тұрғысынан аталған саладағы баланың жеке ... ... - ... ... қорғау мен жақсарту, табиғатты пайдалану ережелерін орындауға дайындық түрінде анықтауға болады.
2. Бала арқылы тәрбиеші табиғатпен өзара ... ... ... ... бұл ... маңызды болып табылады, себебі ол баланың табиғатпен қарым-қатынасының ... ... ... ... ... осы ... тиімділігін арттыру табиғи ортаның сапасын жақсарту мен оны сақтауға үлес қосуы тиіс.
Бұл жүйе тек экологиялық қана емес, педагогикалық ... ... беру ... ... ... бұл бірлікті төмендегі 2 сызбанұсқа түрінде көруге болады: ... ... ... экологиялық білім мазмұнын қалыптастырушы факторлар мыналар:
1) Тәрбиеші, оған қажетті жеке басының мінездемесі;
2) жүйе ... жүйе ... ... ... ... ... ... өзара қатынасының сипаты.
жүйе тармағында тәрбиешінің қызметі болашақ табиғатты ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін сапаларды қалыптастыру. Мұндай сапаларды қалыптастыру - бұл ... ... беру ... болып табылады. [13]
Баланың дүниеге келгеннен кейінгі алғашқы 7 жыл оны тәрбиелеу мен оқытудағы ең ... ... ... оны ... ... алуға болмайды.Баланың болашағы сол кезеңде алған тәрбиесіне өте байланысты. Олай болса адамзаттың рухани және материалдық жағдайы осы ... ... ... негіздеріне тәуелді. Сұлулыққа тәрбиелемей тұрып жақсы ниеттегі, адамгершілігі бар,шығармашылықпен жұмыс істейтін адамды қалыптастыру мүмкін емес. Сұлулық бала бойында қуаныш сияқты ең ... ... ... отырып,баланың белсенді түрде шығармашылықпен жұмыс істеуі мен ... оң ... ... ... бала ... ... ... үшін сұлулықты өз көзімен көріп,оны қабылдай білуі ... ... ... ... ... өнегесі арқылы дүниені таниды,көруді,сезінуді,тыңдауды үйренеді. Тәрбиелеуші жақсы өнегені беруге неғұрлым қабілетті ... ... ... ... ... ... қабылдаған қуанышты сәттер оның болашақтағы өміріне жағымды ... бере ... бойы ... қалады.Жаңа ғасырда табиғатсыз баланы тәрбиелеуді көз алдымызға елестете аламыз. Сондықтан да ... ... ... негізгі міндеттерінің бірі "Балаларды айналамен таныстыра отырып,оларға ... ... ... ... табылады. Баланы өз туған өлкесінің табиғатын сүюге,оны аялай білуге, оны ... ... ... ... ... өмір ... ... үйрету мақсат. Балалармен жұмыс істеу барысында сабақ өтілетін бөлме ғана емес,сонымен қатар мекеме орналасқан ғимарат та әсем болуы керек. Егер ... ... ... өз ... көре ... ... байланысын сезіне білсе,онда олар сұлулықтың бар екеніне сенеді. Балаларды табиғатқа деген сүіспеншілікке тәрбиелеу барысында оларды сұлулықты көріп қана ... сол ... ... ... ... үйретудің маңызы зор. [5]
2.1 Мектепке дейінгі экологиялық тәрбиелеу ... ... ... ... таңғажайып және керемет.Дегенмен,барлығы бұл сұлулықты, аспан, су, жапырақ түстерінің алуандығын көре білмейді. ... ... ... әсер ... ... көп ... ... бермейді, үстірт қабылдайды. Табиғат сұлулығы рухани қайырымдылыққа тәрбиелеуде үлкен рөл атқарады, яғни, балаларды мейірімділікке, адамгершілікке, жақын адамдарға қамқор бола ... ... ... үшін табиғат-бұл әр түрлі табиғи құбылыстарды танудың және сөздік қорын байыту көзі. Бұл-балалардың сөйлеу және ... ... ... ең ... және ... ... Табиғат баланың тұлғалық қалыптасуына зор ықпал етеді. Баланың қандай болып өсуі бізге, ересектерге байланысты. Балабақша балаларының экологиялық тәрбиесі ... ... ... ету ... көмегі арқылы іске асырылады: саяхат; мұражайларға бару; мақсаттық серуен; телебағдарламалар, ... ... ... ... ... ... ... иллюстрацияларды тамашалау; музыка тыңдау; дидактикалық ойындар, мақал-мәтелдер. Мектепке дейінгі жастағы ... адам мен ... ... ... - қатынасты анықтайтын экологиялық тәрбие беруге байланысты мектепке дейінгі тәрбие ... ... ... мына ... ... тұр. Атап ... педагогтардың экологиялық тәрбие беру жөнінде білім деңгейін көтеру;
-балаларды айналамен таныстырудың бағдарламасын, олардың ата- аналарына насихаттау;
-әртүрлі жастағы ... ... ... ... тәрбие жаңа категория, ол экология ғылымымен және оның тармақтарымен тікелей байланысты. Ал классикалық экологиядағы негізгі түсініктер мыналар: а) жеке ... ... ... ... ортасына ие болған бір аймақтағы экожүйелердің қызметі; ә) өмір сүретін тірі ағзалардың қоғамдастығы және олардың ... ... ... ... [6]
Бұл екі ұғым мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған орта, табиғат жайындағы түсінігін дамыту арқылы көзқарасын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Қоршаған ортаға ... ... ... ... бір ... баланың күнделікті іс-әрекеті. Демек, экологиялық тәрбие үрдісінде көрініс ... ... ... ... ... болады: - табиғаттағы әр түрлі оқиғаларды бейнелейтін немесе табиғатты қорғау, көркейту іс-әрекетін білдіретін сюжетті-рольді ... ... және ... ... (табиғаттағы еңбек) тіршілік объектілері үшін немесе оларды күтіп-баптауды жүзеге асыру, сондай-ақ, заттарды қайта ... ... ... және т.б. ... ...
- ... алған әсерлерін және адамдардың табиғаттағы іс-әрекеттері негізінде бейнелеу өнерінің туындыларын жасау;
- ... ... ... мен ... ... ... еркін түрде байланыс жасау - бақылау, оларды еркелету, ... ... ... ... мен ... ... бағындырып үйретуді қамтитын кешенді іс-әрекет;
- тәжірибе жасау - бақылау нәтижесндегі өз ... ... ... ... іс ... ... ...
- тіл, сөйлесу іс-әрекеті, сұрақтар, хабарламалар, әңгіме, диалогқа қатысу;
- табиғатқа байланысты ... ... мен ... да ... ... ... ... алмасу, әңгімелесу арқылы табиғат жайындағы түсініктерін айқындау; - бақылау - өз бетінше дамытумен ... ... ... және ... адамдардың іс-әрекеттері жөнінде мәліметтерді алуды қамтамасыз ету; - табиғат жайлы мазмұндағы телехабарларды, суреттерді көріп тамашалу, шағын ... оқу ... ... ... ... түсініктерін айқындайтын және жаңа ықпал ететін іс-әрекет түрлері.
Тәрбиеші-педагогикалық үрдістің ең басты тұлғасы және экологиялық ... ... ... ... болып табылады. Ол экологиялық ақпараттар және арнайы материалдармен кең көлемде таныс болуы тиіс, ... ... ... ... ... қолдана білуі керек. Бала жүрегіне табиғаттың әсері өте зор, сол себептен де ол тәрбиелеу мен ... ... ... ... ... ... бала бойына қажетті жеке тұлғалық сапаларды қалыптастыра алмайды, оған міндетті түрде ересектер тарапынан басшылық жасау қажет.Балалардың табиғатқа қызығушылығы оның ... ... ... пен ... ... жете ... ғана арта ... Мектеп жасына дейінгі ересек топ балаларының табиғатқа қарым-қатынасын бақылау барысында біздің байқағанымыз: табиғат құбылыстарының барлығы тең дәрежеде балаларды қызықтыра алмайды.Мысалы: ... ... ... ... қабылдауға жеңілдігіне қарамастан, балалардың сәндік ою-өрнектерін жасау әрекетіндегі еңбектерінде мүлдем көрініс таппады деуге болады. Сондай-ақ олар шеңбер, жұлдыздар, ... ... ай т.б ... де жете ... ... ... ... нақ осы құбылыстары мен объектілері қазақ халқының күнтізбесінің негізіне жатады, ал жұлдызды аспан сырын жете ұғыну ... өмір ... үшін аса ... болды. Балабақшадағы тәрбие бағдарламасына сәйкес балаларды табиғатпен таныстыру ... ... ... ... және тәрбиелік міндеттер жүзеге асырылады. Балаларды табиғатпен таныстыру және шынайы қамқорлыққа алу жағдайында адамгершілік және эстетикалық тәрбие беру мақсатында ... ... ... ... ... бағып-баптап жүрген жануарлар мен өсімдіктердің болуы оларды қоршаған ортаға ұқыптылықпен қарауға, еңбекке деген сүйіспеншілікке және ... ... ... бала ... бәртіндеп тапсырылған іске жауапкершілік сияқты қасиеттер де қалыптаса ... ... ... ... ... таныстыра дамыту,оның өзіндік логикалық ойлауын,сөздік қорын, санасының жетілуіне әсері мол ... атап ... ... ... ... баланың келешекте рухының жоғары болуына,батыл пікір,нақты шешім айтуына және оны дәлелдеп беруге жетелейді.
Балаларға жануарлар дүниесіндегі ғажайып құбылыстар, анасынан тірі туылғанмен, ... ... ... ... ... ... ... тері қатпарларының түзілген қалтада сүтін еміп, өсіп жетілетін Австралияның қалталы қасқыры, ағашқа өрмелеп тіршілік ететін қалталы кішкентай аю, тиін, кенгурудің ... ... ... ... ... ... қиялына қанат бітіру.
Баланың табиғаттан алған әсерін әңгімелеп, ... ... оның ... ... бітіріп, табиғат жөніндегі түсінігін айқындауға ықпалын тигізеді. Табиғаттағы әдемілікті сезініп, қабылдау дағдысы өзінен-өзі келе қоймайды, оны ... ... ... ... айналдыру ата-аналардың және тәрбиеші-ұстаздардың көмегімен жүзеге асырылады. Демек, оларды өз бетінше әрекет ... ... оның ... ... ... жеке басы ерекшеліктерінің экологиялық тәрбиелілігінің деңгейін анықтауға ... ... ... іс-әрекет түрлері арқылы баланың жеке тұлға ретіндегі дамуын оның экологиялық ... ... ... байланыстыруға болады. [17]
Балалармен экологиялық бағыттағы іс-әрекет түрлері кезінде ... ... қол ... ... ... ... танып, экологиялық тәрбие жұмысы кезінде тиімді әдіс-тәсілдерді игеруін қамтамасыз етеді. Сол себепті ... ... ... деңгейін көтеруге олардың тұлға ретіндегі экологиялық білімін дамытуда пайдалануға болатын мынадай әдіс ... ...
* ... ... ... ... ... әдіс түрі болып саналады. Ол балалардың тәжірибе жасау дағдыларын, икемділіктерін айқындауға бағытталған. Объектілерді бақылау - өсіп-өндірудің нәтижелері ... ... ... ... бағытбереді және оларға сипаттама беруді қамтамасыз етеді. Экологиялық тәрбиеде жақсы ... жету - осы әдіс ... ... мен ... ... ... байланыста болуында. Сондай-ақ, заттарды күтіп-баптауда, оларды жөндеуде және жаңартуға қатысу балаларға қажеттітәжірибелік дағдыларын қалыптастыруға септігін тигізеді.
* Бақылау - ... ... ... тану ... ... бағытталған қабылдау, сезім мен тиімділіктің бірлігі көрінетін танымдық күрделі үрдіс. Ол табиғатпен, тіршілік объектілерімен, қоршаған ортамен тікелей байланыста ... ... ... ... ... мен табиғат құбылыстарын бақылауды ұйымдастыру балаларды табиғатпен таныстырудың негізгі тәсілі ... ... ... ... ... жөніндегі нақты түсініктерді меңгертіп, ойлау қабілетін , тілін дамытады. Өсімдіктерді, жәндіктерді, құстарды бақылау арқылы бала көптеген жаңалықтарға тап ... Ал ... ... ... жеке ... бақампаздығын аңғартады, осының әсерінен баланың дүниетанымы кеңейіп, қоршаған ортаға деген өзіндік көзқарасы ... ... ... ... ... арта ...
* ... бейнелеу әдісі - экологиялық тәрбие жүйесіндегі өзіндік орны бар әдіс түрі. Мұнда балалар ... ... ... ... дайындаған көркемдік суреттерді, музыкалық және әдеби шығармаларды тамашалап, табиғат күнтізбесімен жұмыс ... ... ... ... таныса алады. Табиғатпен тікелей байланыста алынған халқымыздың ұлттық тұрмыс бұйымдары ... ол ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Сондай-ақ, бұл әдіс түрі арқылы табиғат адамдарға жоғары дәрежедегі рухани байлық, көтеріңкі көңіл-күй ... ... ... әсер ету ... ... ... ... итермелейтіні жөнінде ұғым қалыптастырады. [12]
Тіл дамыту іс-әрекетінде үлкен ерекшелік үлесіне қарай өз бетінше бөліп қарауға ... Сөз ... бір ... және ... кез ... іс-әрекетті қолдайды және ол экологиялық тәрбиеде үш маңызды қызмет атқарады. Мәселен, түрінде (әңгіме де, пікір ... ... мен ... ... ... ... және ... адамдардың іс-әрекеті туралы түсініктердің көрініс табуымен нақтыланады. арқылы (мұғалім әңгімесі, кітап оқуы) балалар білімінің жаңа саласына енеді.
Жоғарыдағы әдістерді ... ... ... ... ... деңгейі мен тұлға ретіндегі экологиялық білімін дамыту мақсатында жүргізілетін мынадай жұмыс түрін ... ... ... ... ... туған қаласының орнын картаға белгілеп, тәрбиеші көмегімен желімдеу;
- теңіздер мен мұхиттар жөнінде қарапайым түсініктер беру;
- өздеріне таныс ... ... ... ... ... таза емес ... ... желімдеу.
Картамен жүргізілетін мұндай жұмыс түрлері балалардың алғашқы географиялық танымдарын қалыптастырып және оқу іс-әрекетінің бастапқы дағдыларын ... ... өз ... ... ... ... танып білуге мүмкіндік береді. Осы бағыттағы жұмыс түрлерін балалар үлкен құлшыныспен, қызығумен ынталы атқарады және ... ... ... жауаптарын тыңдап, ұжымдық әңгімеде, қорытынды жасауға белсенді түрде қатыса алады.
- Өнер туындыларынан көрмелер ұйымдастыру, ондағы табиғаттың әсем ... ... ... ... ... ... ... талғамын, әдемілікке ұмтылу қабілеттерін дамытады. Кішігірім көрмелерді көру, мұражайларға саяхат жасау, мәдени байлықтарды бағалай білу баланың ... ... ... ... ... Үлкендердің басшылығымен қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып ұйымдастырылатын жақын жердегі экожүелерге, орманға, жорықтарға шығу, көргендерін шамаларына қарай қағаз бетіне түсіру - ... ... мәні бар өте ... ... ... ... таза ... демалып, табиғат әсемдігінен талғамдық ләззат алады, өсімдіктер мен жануарлардың бірлестігі туралы біледі, олардың ... ... ... жасына дейінгі балалардың экологиялық білім мен тәрбие алуына отбасы зор әсер етеді. Отбасындағы табиғатты ... ... - ... ... ... табиғатына сүйіспеншілікпен, жанашырлықпен қарауды тәрбиелеудің негізі. Әр отбасының ересек мүшелері баланың алғашқы тәрбиелеушілері болып ... Ана ... ... ... ата, ... ... ... бөбектің өміріне, жақындарына, үй-ішіне, қаласына, табиғаттың элементтеріне деген алғашқы сүйіспеншілік сезімі кіреді. Осы сүйіспеншілік ... ... ... ... ... ... негізі болып табылады. Табиғатқа деген сүйіспеншілік туған үйінің ... ... ... ... ең ... рөл атқарады.
Республикамызда осы бағытта бір қатар жұмыстар жүргізілуде, отбасындағы табиғат қорғау тәрбиесі бойынша материалдар жиналып, сарапталуда.
Республикада ... ... ... мәселесі бойынша мына жұмыстар жоспарланып отыр:
1)Балаларға берілетін отбасылық табиғат қорғау ... ... ... ... ... ... ... қорғау тәрбиесі бойынша алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірибені одан әрі зерттеу және тарату.
4)Ата-аналарға арналған табиғат ... ... ... ... мен ... ... жасау.
5)Ата-аналарға арналған университетін ұйымдастыру.
2.2 Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру жолдары
Балалардың қоршаған шындықты ... ... мен ... оның сезім мүшелеріне әсер етуі процесінде көрінетін түйсіктен ... ... ... ... ... - көру, есту, тері, иіс және басқа анализаторлардың бірлескен қызметі екенін И.П.Павлов атап көрсетті. Қабылдауға ... ... ... сайын түсінік те молырақ, дәлірек және маңыздырақ болады. Мұннан балаларды табиғатпен таныстырудың негізінде көрнекілік, табиғат тағы ... мен ... ... ... ... ... әсер етуі тиіс ... болады.Балалардың обьектілерді көруге, ұстауға, естуге олардың ауырлығын және т.б. сезуге ... ... ... ... ... ... ... және еңбек қызметінде балалар табиғаттағы заттар мен құбылыстардың әсер етуінен сезімдік тәжірибе жинақтайды. ... ... ... ... бара ... ... ... жағдайын (суықтығын, жылылығын, ыстықтығын) түйсінеді. Қолдарын жуғанда, суға түскенде, ойнаған кездерінде судың қасиетін біледі. Әр түрлі жануарларды күтіп баптаған кезде ... ... ... ... ... т.б. ... алады.
Балаларды табиғатпен таныстырудың сан алуан құралдары (формалары, әдістері, тәсілдері) бар. ... ... ... ... міндеттерге, программалық материалдардың мазмұнына, балалардың жас ерекшеліктеріне байланысты. Алға қойылған міндеттерді іске асыруды анықтайтын жолдардың негізгі принциптері тәрбиелеу, білім ... ... ... ... белсенділігінің және тәрбиешінің жетекшілік рөлінің бірлігінде. [14]
Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстару методтарының жалпы сипаттамасы. Табиғатта тануға және ... әр ... ... мен ... ... басшылық ете отырып, сан алуан методтар мен тәсілдер қолданылады. Мұндай әдістерге ... ... ... ... ... ... ... тәрбиешінің әдістеріне негізделген әңгіме айту, көркем шығармаларды оқу, ... ... ... ... ... бейнелеу арқылы әңгіме әдістері кеңінен қолданылады.
Балаларды табиғатпен таныстырған ... ... ... ... ... яғни ... оқу ... экскурсиялар, серуендер, табиғат мүйісіндегі жұмыс, жер учакесіндегі жұмыстар болып табылады.
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті-балаларды табиғатпен таныстырудағы негізгі ... ... оқу ... ... сай күні ... ... жоспар бойынша белгілі бір сағатта өтеді. Сабақтарда тәрбиеші балаларға жаңа мәліметтерді ... қана ... ... бірге оларда бұрыннан бар білімдерді нақтылайды және ... Бұл ... оқу ... ... ... ... ... бағдарламалық материалды меңгеруі.Бұл үшін әр алуан әдістер: нақты ... ... ... ... ... ... картиналармен жұмыс, көркем шығармаларды оқу,әңгімелесулер, т.б. қолданылады.
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті басқа жұмыс түрлерімен тығыз ... ... ... ... мен ... ... ... іс-әрекетінде, ойындарда және еңбекте қолданады. Ал серуен кезінде жиналған түсініктер ... ... мен ... ... нақтыланады, жүйеленеді. Көрнекі құралдардың ішінен сабақтарда табиғи көрнекіліктерді(өсімдіктер мен жануарлардың дәл үлгілері) жасанды көрнекіліктерді (картиналар, диаыфильмдер, ойыншықтар) ... оқу ... ... ... мен сөздік ойындардың маңызы өте зор. Олар байланыстырып ... мен есте ... ... ... К.Ушинский бұл жөнінде былай деген: "Егерде педагог бір ... ... ... ... ... ... ол ... көзбен көру, дыбыс органымен айту, қолымен ұстау және сезім ... ... ... ... табиғи жағдайларда, яғни орманда, көгалда, бақшада, су қоймасында, т.б. жерлерде табиғатпен танысу үшін ұйымдастырылған ... Бұл ... ... арналып бөлінген сағаттарда жүреді.
Балалардың күш мүмкіндіктерін ескере отырып, экскурсия үшін алдымен жақын ... ... ... ... әр ... ... орай, экскурсияға арнайы белгілі бір орындар таңдалып алынады. Бұл балалардың табиғаттағы болып жатқан маусымдық өзгерістерін бақылауын едәуір оңайлатады. ... ... ... ... ... нені бақылайтынын өсімдіктер мен жәндіктерді жинау және алып жүру үшін өзімен бірге нені алу ... ... ... ... ... ... отырып, оларға экскурсия жөнінде тәрбиеші бір күн бұрын ескертеді.Экскурсия жасауда балаларды ұйымдастыру зор рөл ... ... жас ... ... ... ... үшін күн сайынғы кеңінен пайдаланылатын жұмыс түрі. Оны ұйымдастыру алдында тәрбиеші учаскені қарап шығады, ауа райын, өсімдіктер мен ... ... ... ... ...
Табиғат мүйісіндегі жұмыс істеу күн сайынғы еңбекке бөлінген сағаттарды жүргізіліп отырады.Балалар өсімдіктер мен ... ... ... ... ... ... еңбектің ең қарапайым дағдыларын үйнренеді. Үлкен адамдармен бірлесіп еңбек етеді, содан соң өз беттерімен еңбектенуге үйренеді.
Балалардың табиғат мүйісіндегі ... ... ... жас ... байланысты:
1.Сәбилердің тобында балалар тек тәрбиешінің өсімдіктерді қалай күтетінін бақылайды
2.Сәбилердің тобында балалардың өздері қатысады.
3.Естияр ... ... ... ... ... ... тобында оларды тәрбиешінің бақылауымен кезекшілер орындайды
5. Мектепалды даярлық тобында кезекшілер мен ... ... мен ... ... жеке дара ... ... үй ... құстар, балықтар, гүлдер, аңдар, жәндіктер, жеміс - ... ... ... соң, ... ... ... "Не ... "Дәмінен айыр?", "Даусынан айыр" т. б. ойындар ойналады. "Егерде мен үлкен ... ... ... шығармашылдыққа, жауаптылыққа үйретеді, табиғатты қорғауға тәрбиелейді.
Сонымен қатар экологиялық сәттер оқып беру ... ... ... ... ... ... Ойын ... сабақпен тығыз байланысты, ойынсыз сабақ өтпейді десем жаңылмаймын. Ойын баланы жан-жақты дамытып, оқыту мен тәрбиелеуде өз септігін молынан тигізеді. Жиі ... ... ... ойынға қатыса алама және қатысуға тиісті ме? ... ... қа біз ... егер бұл ... қажетті бағыт берсе. Бірақ үлкендердің ойынға араласуы тек оны бала қалап, сенім білдіріп, сыйласа, егер ол ойынды ... ... ... ... ... алса ғана іске ... ... сахналауды балалар өте қызығушылықпен ойнайды. Мысалы: "Аңшы мен бала", "Гүлдер туралы аңыз" бойынша сахналауда олар жағым-ды және жағымсыз кейіпкерлерді ... ... ... ... ... қорғаушысы болған ба-лаларға ұқсағысы келетіндері байқалды. [5]
Қызықты тәжірибелерге қатысуда балалардың өз жұмысының қорытындысын көруге деген ынта пайда болады. Оларды ауа мен ... ... ... ... ... мен ... жасалады. Мысалы: "Кім тез үреді?", "Толқын". Көптеген ойындар таза ... ... ... ... ... ... ... Жылдың әр мезгілінде әр түрлі ойындар ойнауға болады. Мақсатты серуендерде ағаштарды ... ... ... ... ... ... ... суару т.б арқылы балаларды еңбек сүйгіштікке, сұлулық-ты көруге, сезінуге тәрбиелейміз.
Ойын алаңында қимылды ойындарда ұйымдастырылады "Аю мен ... ... мен ... т.б ... ... ... мінез-құлқын, жүрісін, даусын салады. Ойын арқылы олардың шығармашылық қиялдауы да-мыды. Олар ойындарда бірнеше құбылысты біріктіреді, жаңасын қосады, кейде ... ... ... ... Мысалы: Орманшы, зообақтағы аңдар т.б олар өз ойындарына қосып біреуі орманшы ... ... өз ... айтады, оған қаладан зообаққа аң қоюға адам келеді.
Экологиялық шығармашылықты ойын арқылы дамытуда бала ... мен ... ... зор. ... ... ... балаларды табиғатпен таныстыруда логикалық тапсырмалардың пайдалануы.
Қазіргі таңда жас ... ... ... ... ... ұлттық рухы жоғары, өз Отанын, туған жерін сүйе білетін азамат тәрбиелеу. ХХІ ... ... ... ... ... ... ... өз-өзіне басшы, кез-келген сәтте шешім қабылдай алатын жеке тұлға болуы тиіс. Оған "Еліміздің білім беру жүйесінің Қазақстанның бәсекеге нақты қабілеттілігіне қол ... ... ... - ... ... ... ... 2006 жылғы 1 наурыздағы "Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілеттілігі 50 елдің қатарына кіру стра-тегиясы" атты ... ... ... ... болады.
Бұл үшін тәрбиешінің шығармашылдығы, жаңашылдығы, көп ізденісті қажет етеді.Ал мектепке дейінгі оқытуда білім, білік дағдыларымен қатар ... ... сан ... ... ... ... ... алмайтындай жұмыс түрлерін жүргізу тәрбиешіден шеберлікті талап етеді.
Мектепке дейінгі шақта бала ... ... мен ... ... пен ... ... пен ... еңбек сүйгіштікті, танымдық қасиеттерді жинақтап дамыту барысында табиғатпен тереңірек таныстырудың ерекше орны бар ... ... Бала ... ... жеті жылы - ... ... ... еңбек және экологиялық дамудың негіздері қаланатын өте маңызды кезең.
Қорытынды
Балабақша бүлдіршіндеріне қоршаған ортамын таныстыра отырып, экологиялық тәрбие беру, бүгінгі ... ... ... ... ... ... отырған мәселе. Балабақшаның тәрбиелік жоспарында табиғатты аялап, оны қамқорлыққа алып күту, балаларды туған табиғатқа деген сүйіспеншілікке ... ... ... қарапайым білім бере отырып, тірі және өлі табиғаттағы құбылыстар жөнінде қажетті түсініктер қалыптастыру.
Табиғат- ... ... көзі ... ... ... пәрменді құралы, балалардың әсемдік жөніндегі түсінігін кеңейтіп, талғам қиялын дамытады. Табиғат құбылыстарымен ... ... ... мысалы: күн сәулесінің нұрын, судың сылдырын, жапырақ сыбдырын, құстардың сайраған үнін ... ... ... ... ... асыл ... бірі табиғатқа үлкен құрмет, зор ілтипатпен қарауы, сондай-ақ оны ... ... ... жас ... ... ... бар ... ұлағатты терең ойлар жеткізе білуінде. Үлкендердің балаларға болмаса , , - деген сөздерін де ... ... ... кең ... терең ой, тәлім- тәрбиелік бастау жатыр.
Экологиялық тәрбие мазмұнының дені ашық аспанда, серуендеу ... ... ... мақсаты серуеннің соңы ойынға ұласады. Әрбір топ балаларының жас ерекшелігіне орай ... ойын ... ... ... ... ... табиғатқа деген қызығушылықтарын арттырып, ептілікке, шапшаңдыққа, тапқырлыққа тәрбиелейді.
Балалардың көңілін өсіріп, ойын сергіту мақсатындағы бағдарлаудың ... сай ... ... ай, жыл ... ... ... ... алынған дидактикалық ойындар. Уақыт бойынша бағдарлай білу, адам тәрбиелілігінің көрсеткіші атты қағиданы басшылыққы ала жүргізіледі. Күнделікті өмір ... ... ... ... одан әрі ... бағытталған кең ауқымды тәрбие жұмысының үлгі жоспарлары табиғат қорғауға жасалған алғашқы әрекет қадамдар. Ал табиғат және халық даналығы, ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі, табиғат заңдылығының шынайы құндылығы. Қоршаған ортамен таныстыружәне экологиялық ... ... ... ... ... бала ... ... қорғау туралы таным, түсінік ұялатып, тәрбие жұмысының жүйкелі ... ... - ... ... [17]
Бiлiм беру ұйымдарындағы экологиялық бiлiм беру маманданды -рылған жəне пəнаралық бiлiм беру ... iске ... ... ... аспектiлердi қазiргi оқу пəндерiне кiрiктiру арқылы ... ... ... мен ... байлықтарына ұқыптылықпен қарауға белсендi азаматтық ұстанымды тəрбиелеу бiлiм беру ұйымдарындағы тəрбиенiң ... ... бiрi ... ... жалпыға бiрдей мiндеттi бiлiм беру стандарттары мен қоршаған ортаны қорғау жəне табиғат пайдалану саласындағы ... ... ... бiлiм ... ... оқу бағдарламаларын Қазақстан Республикасының бiлiм беру саласындағы орталық атқарушы органы ... ... ... ... ... органмен келiсе отырып бекiтедi. Мемлекет мынадай басым бағыттар ... ... ... ... ... ... үшiн бiлiм беру саласында ұзақ мерзiмдi iс-қимыл жоспарын айқындау;
2) экологиялық бiлiм беру мен ... ... жəне ... ... жетiлдiру;
3) қоршаған ортаны қорғау саласында бiлiктi мамандар даярлау;
4) экологиялық бiлiм беру мен ағарту жөнiндегi оқу жəне ... ... ... ... ... ... мен отбасында экологиялық ағарту жөнiндегi бағдарламаларды
жəне iс-шараларды жүзеге асыратын ұйымдарды дамытуға жəрдемдесу жөнiнде экологиялық бiлiм беру мен ағартуды қолдауды жүзеге ... - ... ... Қазіргі уақытта әлемдегі экологиялық жағдай адам көзқарасының өзгеруін ... ... Өсіп келе ... ... ... жаңа ... сезім қалыптастырылуы керек. Экологиялық тәрбие мен білім беру - ... ... ... ... ... Сондықтан баланы сәби кезінен экологиялық мәдениеттілікке тәрбиелеуге баса назар аударамын. Мектепке дейінгі ұйымдарда экологиялық ... ... ең ... ... - ... ... әсемдігін көруге, оған қамқор бола білуге үйрету. Экология саласы бойынша нақты білім беріп, өңірімізде қолданылатын табиғат ресурстары шектеулі ... ... қана ... ... ... қана ... оған ... болуға, оны күтіп аялауға үйрету керек.[18]
Мектеп жасындағы балаларға қоршаған ортаның заттары мен ... ... ... олардың бір-бірімен байланысын ғылыми түрде түсіндіру барысында балаларда алғашқы табиғат туралы ұғым негіздері қаланады. Балалардың мұндай табиғат жайында алған ... ... ... ... ... ... дүниетанымды оқыту барысында және жоғарғы сыныптарда биологиялық пәндер бойынша берілетін білім жүйесінің алғашқы баспалдағы болмақ. Ал, бұл ... ... ... ... бірі ... табылады. Ол табиғатқа адамгершілік қатынасы мен мінез-құлық нормаларын қалыптастыру екенін көрсете отырып ... ... ... ... ену, ... ... адамша тіршілік етуіне жағдай жасай білу тек толы бағалы адамның қолынан келуі мүмкін, ал ол дегеніміз - ... ... ... шын дос қатынасындағы адам" - дейді. Аталған еңбектерде бала тәрбиесі мәселесі әр қырынан қарастырылғанымен балаларға экологиялық тәрбие беру ... ... ... ... ... ... да бүгінгі күнге дейін бастауыш сыныптарда балалардың ... ... ... ұғым беру ісі жете ... тың ... Осы ... ... төмендегідей бірнеше қарама-қайшылықтарды атап айтсақ: - балалардың табиғатпен дұрыс қарым-қатынаста болмауы; - табиғат тазалығын сақтау дағдылары қалыптаспағандығы; - ... ... ... ... ... ... ... - табиғатты қорғау, дүниетанымдық көзқарасты қалыптастыруға арналған әдістемелік құралдардың аздығы; Осы ... ... ... Қазақстанның жергілікті табиғатына сай, өлке тану принципіне негізделген, нақтылы қай көлемде, қандай мазмұнда табиғат жайында материалдарды енгізу керек? Оны оқытудың ... ... ... ... жайында жүйелі ұғым бере отырып, оның дүниетанымын қалыптастырудың жолдары мен әдістерін ... ... ... ... ... ... базасы жеткіліксіз даму деңгейде келе жатқаны нақтылы және тиімді зерттеулерді қажет етеді.
Экологиялық тәрбие беру ... ... ... қалыптастыру жолдары, мүмкіндіктері ғылыми - әдістемелік тұрғыдан негізделді. Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар: табиғат - балалардың дүниетанымын қалыптастырудың негізі ретінде ... ... ... ... ... ... педагогикалық тұрғыдағы тәрбие беру арқылы балалардың дүниетанымын қалыптастырудың тиімді жолдары, формалары мен ... ... ... ... қалыптастыруда педагогтар мен ата-аналарға арналған ұсыныстар. Балабақшада экологиялық тәрбие беру негізінде балалардың дүниетанымын қалыптастырудың ... ... атты ... ... ... ... ... саласында зерттеу деңгейi салыстырылып, балабақшаларда экологиялық тербие берудiң педагогикальқ шарттары, мазмұны баяндалып ... ... бiлiм мен ... беру ... ... ... бүгiнгi таңдағы жағдайы сипатталады. Балабақшада экологиялық тәрбие беру негізінде ... ... ... ... дейінгі ұйымда адамгершілік тәрбиесінің мән-мазмұны туралы қазіргі кезде қалыптасқан көзқарастар талданады; балаға экологиялық тәрбие беру негізінде олардың дүниетанымын қалыптастыруда экологиялық сана ... ... ... және ... ... алар орны ашып ... балалардың адамгершілігін қалыптастыру мәселесі талданып, соның негізінде экологиялық іс-әрекет процесінде балаларды адамгершілікке тәрбиелеу теориясына сипаттама беріледі. Балаларды адамгершілікке ... ... күйі ... ... ашып ... ... іс-әрекет процесінде балаларды адамгершілікке тәрбиелеу бойынша жүргізілген тәжірибелік-педагогикалық жұмыстардың мазмұны мен нәтижелері ... ... ... ... 1.ҚР ... ... Заңы. Астана. 2004 жыл.
+ Н.Назарбаев "Біздің халқымыз жаңа өмірге ... ... ... 31 ... 2000 ... ... ... экологиялық сабақтастықтың ғылыми-теориялық негіздері. Монография. ТКО баспасы. - ... ... ... ... тәрбие беру. Оқу-құрал. - Алматы: Республикалық ... ... 1998. - 83 б
+ ... ... ... жұмыстарына арналған көмекші құрал. Техникалық байланыстар жөніндегі Германия қоғамы. - ... 1998. 15- б
+ ... ... да ... (Баланы мектепке дайындау сыныбы мен топтарында экологиялық тәрбие беруге ... ... ... - Алматы: баспасы, 2001. -72 б.
+ Мектепалды топтарында қысқа мерзімде (3 ... ... ... ... ... - Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1999. (М.С. Сәтімбековамен авторлық бірлестікте ) -35 б.
+ Қысқа мерзімде баланы мектепке даярлау ... - ... ... баспа кабинеті, 2000. (М.С. Сәтімбековамен авторлық бірлестікте) -33 б.
+ Біз мектепке барамыз (хрестоматиялық жинақ) - Алматы: ... ... ... 2001. (М.С. ... ... ... - 95 ... Айналаны қоршаған орта. Экология. Әдістемелік нұсқау. - Алматы: Алматыкітап, 2003. - 55 б
+ ... мир. ... ... ... - Алматы: Алматыкітап, 2003. - 55 с
+ Айналаны қоршаған орта. Экология. Әліппе-дәптер №1. - ... ... 2003. - 48 ... ... ... орта. Экология. Әліппе-дәптер №2. - Алматы: Алматыкітап. 2003. - 48 ... ... мир. ... ... №1. - ... ... 2003. - 48 с.
+ Окружающий мир. Экология. ... №2. - ... ... 2003. - 48 ... Балабақшадағы экологиялық тәрбие /Отбасы және балабақша-1996. №11-12/
+ Көбеева Н \\ ... және ... - 1993. № 5.
+ ... С ... ... \\ ... және балабақша. - 1993. № 6
+ Керімбаева Р Табиғат. ... ... ... және ... - 1997. № 1
+ ... Ф.И ... тәрбиені ұйымдастыру ерекшеліктері. \\ Бақшадағы көркемдік тәрбие.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық білім мен тәрбие беру және экологиялық мәдениетін қалыптастыру20 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие берудің әдістемесі31 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға адамгершілік тәрбиесін беру әдістемесі35 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға бейнелеу өнері арқылы эстетикалық тәрбие беру жолдары37 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық тәрбие беру66 бет
Мектеп жасына дейінгі балаға эстетикалық тәрбие беру арқылы жан дүниесін дамыту42 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь