Тележурналистиканың дамуы

ЖОСПАР
І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.10

І.Көгілдір экранның көрікті келбеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11.33
1.1. Қазақ тележурналистикасының туу, қалыптасу және даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11.19
1.2.Ақпарат кеңістігі және тележаңалықтар ... ... ... ... ... ... ... ... 19.26
1.3.Республикалық және аймақтық теледидарлардың өзіндік байланыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26.33

ІІ.Тележаңалықтар: журналист шеберлігінің құпиялары ... .34.58
2.1. Тәуелсіздіктің ауыр жүгі. Тележаңалықтардың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35.43
2.2.Бүгінгі телевизиядағы танымал тележурналистердің жеке стильдері, бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43.50
2.3.Телехабарлар пішіндерінің сипатамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50.58
ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59.66

ІҮ. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67.70
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Тележаңалықтар: журналист шеберлігінің құпияларында кездесетін мәселелердің көкейтестілігі дипломдық жұмыстың тақырыбын таңдауға негіз болып, алынды. Теледидар – бұл журналистиканың, ғылымның, өнердің, ғылыми-техника ойының, экономиканың алдыңғы жетістіктерін өзіне біріктірген ХХ ғасырдағы ұлы құбылыстарының бірі. Радио, теледидар сынды жаңа бұқаралық ақпараттардың пайда болуынан бастап, бұқаралық ақпарат құралдары дәстүрлі және жаңа, баспалы және электронды болып бөлінді. Аудио және бейне сигналды біріктірген теледидарға әуел бастан ерекше көңіл бөлінді, және бүгінде де солай.
ХХІ ғасырдың екі жылында, байқап-бажайлап қараған кісіге адамдардың психологиясында да өзгерістер байқалуда. Жаңа ғасыр бізүшін кең ақылдың, терең ойдың біліктілік пен парасаттылықтың дәуірі болуға тиіс. Ұлтымыздың мыңжылдықтар тоғысындағы бет-бейнесі – оның күнделікті айнасына айналған теледидардың қабілет-қарымына да тікелей қатысты. Осы кезең – халықтық дәстүрдің уақыт ағымына төтеп берген, замана жаңалығымен жарасымды жалғастығын тауып, биік мұратты туындыларды өмірге әкелуге суреткерлер мүмкіндігінің айқындалар, көрінер тұсы. Ең қауіптісі, бүгінде жас суреткерлер іске немқұрайдылықпен қарайтындығы. Егер, осы селқостық оның өнбойына бірте-бірте сіңсетін болса, онда біз әрекетке көшуіміз қажет. Белгілі грузин режиссері Л.Гогоберидз: «Егер суреткер де айтатын ешнәрсе болмаса, оның жан-дүниесінде не қайғы, не қуаныш болмаса, ондаоның шеберлігін үйренудің қажеті қанша? Зергерлер бізде онсыз да жеткілікті. Сенің жеке сезімің қоғамдық оймен тоқайласқанда ғана үлкен өнер туындайды. Біздің міндетіміз сол тоқайласуды жастардың табуына көмектесу», - дейді.
Етжеңді егеменді Қазақстан тәуелсіздік жылдарында өзінің дамуын әлеуметтік-экономикалық құрылымының жаңа заңдары бойынша
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Прохоров Е.П. Методологические проблемы социологии журналистики.-В кн.:Человек в системе массовых коммуникаций. София, 1973.
2. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев.
Қазакстанның егеменді мемлекет ретінде калыптасуы мен дамуының стратегиясы. Алматы, 1992.
3. Досалы С. Қазақ баспасөзі тәуелсіздік жылдарында //
Ақиқат. 2001.
4. КТК телеарнасы, "Шарайна" сараптамалық бағдарламасы. 2003. 9 ақпан.
5. Төлепберген М. Телеарналар мемлекеттік тілде сөйлеуге
тиіс // Егемен Кдзакстан. 2002. 5 наурыз.
6. Матаев С. Билік және ақпарат арналары // Егемен Қазақстан. 2002. 12 наурыз.
7. Уэбстер Д. Еркін және тәуелсіз бұқаралык ақпарат
құралдарына кіру // Столичное обозрение. Алматы. 1998.
18 желтоқсан.
8. Барманқұлов М. Телевидение: деньги или власть? -Алматы, Санат, 1997.
9. Вартанов А. Министром можешь ты не быть, но шоуменом быть обьязан. Журналист, N11, 2002.
10. Кузина А. Стать телезвездой. Карьера. N8-9, 2002.
11. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы. 1998
(1-бөлім, 1-бап, 5-бет).
12. Ақышева Ә. Бізге бәсеке керек пе? // Қазақстан. 2002.
26 маусым.
13. Матаев С. Билік және ақпарат арналары // Егемен Қазақстан. 2002. 12 наурыз.
14. Айталы А. Қазақстандық демократия ұлттык мұратты
жақтай ма әлде астамшылықты сақтай ма?// Саясат. 2001.
Шілде-тамыз.
15. Ильиенко С.И. Актуальные проблемы развитая речи. -Ленинград, 1978.
16. Шумилина Т. Не могли бы Вы мне рассказать. Москва, 1976.
17. Борецкий Р.А. Телевидение на перепутье. Статьи 1989–1998. – Москва, 1998.
18. Егоров В.В. Телевидение между прошлым и будущим. – Москва, 1999.
19. Засурский И.И. Масс-Медиа второй республики. – Москва, 1999.
20. Корнилов Е.А. Журналистика на рубеже тысячелетий. – Ростов на Дону, 1999.
21. Овсепян Р.П. История новейшей отечественной журналистики. – Москва, 1999.
22. Рукавишников Л.А. Периодизация истории телевидения // Средства массовой информации в современном мире. – Санкт-Петербург, 1997.
23. Телевизионная тележурналистика. - Москва: Изд. МГУ, 1994.
24. Қабдолов З. Сөз өнері. - Алматы: Қазақ университеті, 1992.
25. Вертов Д. Статьи, дневники, замыслы. - Москва: Искусство. – 1976.
26. Тұрсынов Қ. Көгілдір экран құпиялары. - Алматы: Қазақ университеті, 1998.
        
        ЖОСПАР
І.
Кіріспе.....................................................................
....................4-10
І.Көгілдір ... ... ... ... туу, ... және ... ... ... және ... ... ... ... ... құпиялары.....34-58
2.1. Тәуелсіздіктің ауыр жүгі. ... ... ... ... ... жеке ... ... ... ... Тележаңалықтар: журналист шеберлігінің
құпияларында ... ... ... ... ... ... ... болып, алынды. Теледидар – бұл журналистиканың,
ғылымның, өнердің, ғылыми-техника ойының, ... ... ... ... ХХ ... ұлы ... ... теледидар сынды жаңа бұқаралық ақпараттардың пайда болуынан ... ... ... дәстүрлі және жаңа, баспалы және электронды
болып бөлінді. Аудио және бейне ... ... ... ... ерекше көңіл бөлінді, және бүгінде де солай.
ХХІ ғасырдың екі жылында, байқап-бажайлап ... ... ... да өзгерістер байқалуда. Жаңа ғасыр бізүшін кең ақылдың,
терең ойдың біліктілік пен парасаттылықтың дәуірі болуға ... ... ... бет-бейнесі – оның күнделікті айнасына айналған
теледидардың қабілет-қарымына да тікелей қатысты. Осы ...... ... ағымына төтеп берген, ... ... ... ... биік ... ... өмірге әкелуге суреткерлер
мүмкіндігінің айқындалар, көрінер тұсы. Ең ... ... ... іске немқұрайдылықпен қарайтындығы. Егер, осы селқостық ... ... ... ... онда біз ... ... ... грузин режиссері Л.Гогоберидз: «Егер суреткер де айтатын ... оның ... не ... не ... ... ... үйренудің қажеті қанша? Зергерлер бізде онсыз да жеткілікті.
Сенің жеке ... ... ... ... ғана ... өнер ... ... сол тоқайласуды жастардың табуына көмектесу», - дейді.
Етжеңді егеменді Қазақстан ... ... ... ... құрылымының жаңа заңдары бойынша ұйымдастыруды
қолға ала бастады. Бұқаралық ... ... ... ... талай
өзгерістер енгізіліп, журналистика мен өзге қоғамдық құрылымдар ... ... ... ... ... журналистиканың рөлі мен қызметі
өзгеріп келеді. Бүгін ол жаңа бәсекелестік жағдайда, рыноктық ... ... ... әр ... әрі ... қайшы дамуында журналистика
біріншіден қоғамдық, әлеуметтік және экономикалық өзгерістердің құралы, ал
екіншіден, журналистика өзі ... оның ... жаңа ... мен ... институттарға әсер етуші нысан болып есептеледі.
Дегенмен, тоталитарлық кеңестік жүйенің көп әлеуметтік ... ... ... өзге ... ... ... ... негізінде»
жұмыс істеп келді, әлі де істейді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Профессор М.Барманқұлов баспасөз, радио мен
теледидардың ... ... ... олардың өзара әсерін айтады. Ол
өзінің еңбектерінде қазақ теледидарының ... ... ... ... хабарларға тоқталған. Алайда ... ... ... жеке ... ... ... ... теледидарындағы
дәстүр мен жаңашылдық» тақырыбын (*) ... ... ... ... ... ... «Мың да бір ... қалам тербеген. Дегенмен, бұлбағдарламалар тыңғылықты зерттеу
нысанына айналмаған. Зерттеуші ... ... ... қалыптасуы
мен дамуын еңбегіне арқау етіп, теледидар бағдарламасында маңызды орын
алатындығын айтады.(*). Ал Ә.Сүлейменова ұлт ... ... мен ... зерттей отырып, көп тілді теледидар қызметін
талдаған. Сондай-ақ «Ақиқат», «Ар» ... ... ... ... ... атай ... ... қазақ аудиториясына әсер ету ықпалы
жөнінде әңгіме қозғайды. Сондай-ақ, ... ... ... шығармашылық, мазмұндық аспектіде зерттелуіне және онда
қызмет ететін тележурналистердің шеберліктерін ... ... ... ... ... әрдайым өзара тығыз байланыста. Қайта құру
кезеңіне дейін ... ... түрі ... оған ... ... аймақтық, облыстық және қалалық ... ... ... бағынды. «Қазақстан» ұлттық телеарнасы, «Хабар»,
«Еларна» сынды республикалық телеарналар барлық облыстарға хабар ... ... ... алғанымен, олар жергілікті мәселелерден алшақ.
Тек ... ... ... ... мамандандырылған,
этникалық және территориялық топтардың ерекшеліктерін ескере алады, әрбір
адамға жетіп, үлкен саясат ... ... ... ... ... ... ... байланыс, сөз алмасу жасай алады»[i] (*).
Қазақ тележурналистикасының ... ... ... ... көрермен
аудиториясының әр түрлі қажеттіліктерін қанағаттандырады.
Осы ... ... ... ... ... ... ... мәселелер кездесті. Теледидар – ХХ ғасырдың ең күрделі
мәдени құбыластарының бірі. Өзге БАҚ-тарға қарағанда қоғамдық пікірге әсер
етуде ең ... ... ие бола ... ол бұқараның көзқарасын мен
стереотипін қалыптастырады. Республикамыз егемендік алғалы бері ... және ... ... ... ... ... ... өз
жұмыстарын түрлі бағытта жүргізіп келеді. Бірақ, олардың үкімет аясында
әлеуметтік – ... ... ... қандай бағытта өрбімесін,
кез-келген арнаның (теле немесе радио) назарда ұстайтын ... ... - ... мен тыңдаушыларын жаңа, әділ, ... ... ету ... табылады. Әр телеарнаның ақпараттық хабар тарату
бағдарламалары өзіне тән ... ... ... Біреуі ресми
жаңалықтарға ықылас білдірсе, екіншісі – қалалық шеңбердегі ... ... ... ... диапазоны тек қана қалалық аймақты
қамтитындары), үшіншісі – ... ... ... жаңалықтарға молырақ
уақыт бөледі. Қазіргі нарық заманында аталмыш ақпарат құралдарының көбісі
дерлік демеушілер ... ... ... мырзақолдардың қаржылық
көмегімен өмір сүруде. Теледидар үнемі өзгеріс үстінде, оның ... ... ... ... теледидарларда жүріп жатқан үрдістер терең ойлай мен
жүйелі талдауды қажет етеді. ... ... ... ... ... мен мазмұндық және бағдарламалық саясаты
жинақталған ... ... мен ... ... ... ... журналистика ғылымының зерттелуінде шеттен тысқалып отырған жоқ
па? Тек ағымдағы ақпарат пен жаңалықтың жаршысы бола ... ... ... ... ... бола ... Олайболса, қазақ
тележурналистикасының іскерлік, жан-жақтылық, төзімділік, ... ... ... ... ... ... ... керектігін
дипломдық жұмыс барысында мақсаты мен міндеті ретінде алып ... ... ... ... мол ... ... ... көрсету,
тәжірибесін тарату қаралады. Бұл мақсатқа жету үшін төмендегідей негізгі
міндеттерді белгіледік:
- тележурналистиканың ... мен ... ... ... ... ... идеологиялық жұмысының бағытын анықтау, хабарлардың
пәрменділігін, насихаттық ықпалын, қоғамдық ... ... ... әр ... ... өзгерістерге байланысты телехабарлардың
мазмұнын саралап, тақырыптық ауқымын зерттеу, құрылымдық, ... ... ... ... ... мен бағдарламаның жанрлық, тілдік, стильдік
әдіс-тәсілдерін, журналистік шеберлік деңгейін ... ... ... ... тағылымы жөнінде ой қорыту;
- хабардың қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... ұлттық нақышты көрсету;
- тәрбие құралы ретіндегі мәніне бойлап, қазақ теледидарының орнын
анықтау.
Диплом жұмысының ... ... ... ... туралы арнайы зерттелген бұл еңбекте хабарлардың тақырыбы мен
идеясы, жанрлық, тілдік, стильдік ... ... ... әр ... ... ... байланысты
тақырыптық жаңашылдығы, көркемдік, публицистік деңгейі жан-жақты зерттеліп,
тұжырымдалды. Қоғамдық пікірді қалыптастырудағы хабарлардың тиімділігін,
пәрменділігін ... ... ... сөз ... ... салыстырыла отырып, теориялық негіздері жаңаша ойлау әдісімен
тұжырымдалды, жүйеленіп, ғылыми тұрғыдан дәйектелді. Қазақ теледидарының
қалыптасуы, ... ... ... ... кезеңіндегі және
бүгінгі бағдарламаларға талдау жасалынып, маңызы көрсетілді.
Еңбекте сонымен ... ... ... ... ашылып,
тележаңалықтардың одан әрі дамуына байланысты ұсыныстар, пікірлер айтуға
талпыныс жасалды. Қазақ тележурналистикасының тележаңалықтары, ... ... ... оны ... бір ... келтірудің, тарихымен
бүгінгісін өзектестіре байланыстырып, ... ... ... арта түседі. Асыл қазына мұрағат сөрелерінде шаң
басып қалмай, ... ... ... ... алуы тиіс.
Тақырыптың қолдану аясы. Еңбекте профессор М.Барманқұлов, Қ.Тұрсыновтың
ғылыми мұралары ... ... ... орыс ... мен осы ... ... жазғандары қолданылып, баспасөз беттерінде жарық
көрген мақалалар пайдаланылды. БАҚ-тың тұжырымдамасы, типологиясы және даму
мәселелері Е.А.Корниловтың ... на ... ... ... ... көрген, мұнда автор негізгі міндеттерді (әкімшілік-
территориялық, қоғамдық, ... және ... ... ... ... береді, бұл
«удовлетворяет информационные запросы зрителей, связанные с микросредой
обитания (семья, производственный ... ... ... ... автордың телевиденияның жаңаша тілін зерттеуі – тележурналистиканың
жаңаша болмысындағы басты мақсаттарды, олардың қызметтік қажеттіліктерін
және мәдени ... ... ... берді.
Сондай-ақ, хабар таратудың осы заманғы талғамы, ... ... үшін зор ... және ... база ... ... ... А.Л.Качкаева, О.А.Еременко, С.А.Мұратов
еңбектері саналады. ... ... мен ... ... ... ... болатын коммерциялық теледидар – бүгінде отандық
телеарналардың қызмет етуінің ең тиімді формасы. Мемлекеттік телерадио
жетекші еткен ... ... ... классикалық мысалдары дамыған
елдерде шамалы ғана қалды.
Дипломдық жұмысының ... ... - ... ... ... ... үлес қосып жүрген тележурналистердің кәсіби ... ... ... ... ... ... қай ... болсын өте өзекті болып отыр. Оған себеп ... ... мен ... үшін ... ... және
тәуелсіз арналар арасындағы бағдарламалар молдығының кәсіби журналистерді
көптеп ... ... ... ... ... ... молдығы
сынды көптеген факторлардың септігі әсер етуде.
Тележаңалықтар таратудың жаңа талаптарын ... ... ... ... ... ... ... қадағалау,
телевизиялық шеберлік аспектісінде республикалық телеарнаның аймақтық
телеарнаға игі ... ... ... ... ... ... одан
әрі жетілдіруге, олардың өндірісіндегі жанрлық және ... ... ... ... ... ... Теледидардың хабар тарату
кестесін жасау ерекшелігін және оған әсер ... ... ... ... ... талдау және ... ... ... жарықтандыру деңгейін орнату.
Телеарналардағы ақпараттық бағдарламалар ерекшеліктерін ... ... ... қалу ... бар ... ... ... тақырыптас
бағдарламалардағы ұқсастықтарды қарастыру негізгі қолданысқа ие болды. Бұл
жұмыста телеарналардағы журналистердің қызметі қолданылды.
Диплом жұмысының құрылымы. Еңбек кіріспеден, екі ... ... ... ... және ... ... әдебиеттер тізімінен
тұрады. Дипломдық жұмыста әдебиет мен мақала пайдаланылды.
І.Көгілдір экранның көрікті келбеті
1.1. Қазақ тележурналистикасының туу, қалыптасу және даму ... ... ... туу, ... және даму ... кеңістігі және жаңалықтар жүйесі, ... және ... ... байланыстары теледидардағы меншіктіліктің
функциялары мен формаларының қалыптасуы қарастырылады. ... ... ... ... ... ... ... орта –
қоғам болып табылады. Ал, ондағы ақпарат көздері хабар алмасудың, аралас ... ... ... арқауы – Қазақстанның әлемдік дидарының қалыптасуымен
пара-пар. Ғасырлық тарихы бар қазақ журналистикасының аяқ астынан пайда
болмағандығын, оның ... ... ... одан ... ... ... ... үкіметінің алғашқы
жылдарындағы ... ... ... бергі уақыттардағы
Ә.Нұршайықов, Ұ.Бағаев, Ж.Алтайбаев, ... ... ... ... ... ... ... біртуар қолбасшылардың қызулы еңбектерінің арқасында
бұқаралық ақпарат құралдары туып, дами бастады. Қазақ телевизиясының ... бірі – ... ... ... «Шындыққа сүйіспеншілік» деген
еңбегінде: «Дүбірлі дүниеде сөзден мәңгілік, сөз мәнісінен құдіретті ... жоқ. Бәрі де ... ... бәрі де ... ... Сөз ... жетеді. Жарым сөзге жарты әлемнің тағдыры сыйып ... ... ... ... от та ... Адамзаттың тарихы да сөзбен сомдалып,
азаматтық тағылымы да сөзінен көрінеді. Асыл мен ... ... да ... ... танылады. Сөзінің дәмі жоқтың ойының нәрі де жоқ. Сөзі олақтың
– ойы шолақ. Сөздің парқын білу - ... ... ... ... Сөзі
тереңнің – ойы телегей», - деп тележурналистиканың дамуына өзіндік бағаны
осылайша берген-ді. Жаңалықты жамағатқа жарсала жеткізуге әбден ... ...... ... Қадыр Даутов, Марат Барманқұлов,
Сұлтан Оразалин, Құсман Игісінов, Амангелді ... ... Диас ... Жанна Ахметова, Нұртілеу Иманғалиұлы, Қынабай
Аралбаев, Серік Байхонов сынды қазақ ... ... сол ... ... ... ... ... айтарлықтай үлес қосты.
Отандық телевизиялық хабар тарату жүйесіндегі өзгерістер қоғамда ... ... ... ... бір ... осы үрдістерге
тәуелденсе, екіншіден, соны өзі эфирге шығарады.
1958 жылғы 8 наурыз күні Алматы қаласындағы 4000 шамалы және ... жуық ... ... ... жұрт ... телевизиясының
дикторларымен көгілдір экран арқылы тұңғыш рет дидарласты. Олар көпшілікті
экран арқылы республика асатнасында телевизия хабарларының басталуымен, ал
әйелдер ... 8 ... ... ... жылы ... ... Сол
жылдың 15 сәуірінен бастап, Алматы телевизиясы аптасына бес ерт ... ... бере ... Жаңа ... ... Мәскеу, Ленинград,
Свердловск телестудияларының шығармашылық қызметкрелері көп көмек көрсетті.
1958 жылғы 16 наурыз күні Өскемен ... да ... ... ... ... ие ... Рас, ... көпке дейін тек кинофильмдер
көрумен ғана шектелуге тура ... Ал ... ... ... ... ... қуанышы кеншілер мерекесімен үйлесе келді. 1958
жылдың 31 ... ... ... ... эфирге шығып кеншілердің
ерлік еңбегін суреттейді. Осы негізде ... жана бер, ... ... ... ... ауыспалы кезеңде отандық ... ... екі ... алға ... 1985-1991 жылдар аралығы және
1991 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін[iii](*). ... ... ... ... ... жалпы тенденцияларын келесі
белгілер бойынша классификациялайды:
1. Хабар тарату бойынша:
- телевизиялық ... ... ... ... ... ... Басқару әдісі бойынша:
- теледидар қызметінің ... ... ... жергілікті партиялық
жетекшіліктің диктатурасы[iv](*).
3. Техникалық қамтамасыз етілуі бойынша:[v]
- елдің барлық аймақтарына телевизиялық хабарларды ... ... ... ... ... ... ... шеңбері, мыңдаған
радиоленейлік желі).
4. Қаржыландыру бойынша:
- ... ... ... ... ... ... ... қызметін реттейтін заңнамалық болған жоқ.
Басқару СОКП ОК қаулысы және директива, ... ... ... ... ... ... редакция қызметін былайша ... 1) ... 2) ... 3) техникалық. Осы үш
тағанның бір-біріне үйлесімділігі ақпарат кеңістігіндегі телевидениенің
өмір сүру ... ... ... ... ақпараттық, ғылыми-
танымал, әдебие, білім, балалар бағдарламаларын жоғарғы сапалы шығарды, сол
уақытта жергілікті бағдарламалардың деңгейі төмен болды, ... ... ... де ... ... жылы ... саяси, экономикалық, әлеуметік өмірінде ... ... бұл ... ... жүйеге әсер етпей қоймады.
Мұның бәрі ... ... ... ... ... еді. «Қайта
құру» идеясы қолға алынып, соңында КСРО сынды ұлы державаның құлдырауына
әкеп соқтырды. Жетпіс жылдық ... ... ... ... ... жеті сандық астында жатқан ақпараттар жайында сөз ... ... 1985 және 1991 ... ... ... ... елдерімен қатар, Қазақстандағы телевиденияны де жаңаша ... ... ... в ... распада СССР, процессы демонополизации и
децентрализации, с одной стороны, упростились до уровня ... ... ... ... а с ... ... – приняли
явно дезинтеграционный характер»[vi].
Кеңестік кезеңде қазақстандық телевиденияның ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі түрде телевышкадан тұтынушының
тележүйесіне дейін қолданатын барлық хабар тарату ұйымдары);
ә) спутниктік (мысалы, «Космос-ТВ», 4 ... ... ... ... ... ... қамту бойынша:
а) жалпыұлттық («Қазақстан» ұлттық телеарнасы);
ә) республикалық («Хабар»);
б) аймақтық («Қазақстан-Павлодар»);
в) жергілікті (облыстық телестудиядан мөлтек ... ... ... ... ... бойынша:
а) мемлекеттік;
ә) мемлекеттік емес:
- жеке меншік;
- акционерлік қоғамдар: ашық типті және жабық типті;
- ... ... ... ... ... серіктесгі;
б) шетелдік инвесторлардың қатысы бар аралас компаниялар[vii].
Қоғамның негізгі көңіл аударатын мәселесінің бірі - ... ... ... ... алғашқы нарық кезеңіне тән ерекшелік
ақпарат субъектілерінің - газет, ... теле және ... ... табылады. 1998 жылы Қазақстан Республикасының Мәдениет, ақпарат жөне
қоғамдық келісім министірлігінде 1625 ... (1990ж. ... ол ... сөл
астам) тіркеліп, оның 44 пайызы мемлекеттік, ал 56 ... ... ... 2002 жылы 761 ... 252 қоғамдық-саяси, 175 жарнамалық, 106
ғылыми, 30 діни ... 21 ... 27 ... жөне 38 ... ... 76 ... ... істеген. Тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдарының
үлесі 80 пайызға жетті. Саластырмалы түрде алып қарасақ, алып ... ... бар ... ал оның ... көпшілігі жеке адамдардың қолында. Республика
электронды ақпарат қүралдарының арасында комерциялық негізде КТК ... жылы ... рет ... ... ... ... бойынша
телеарналар саны 80-ге таяп қалды.
Мемлекеттік бюджеттен қаржыландыратын, ... ... ... ... ... ... ... Кеңестік
кезеңдегі оның классикалық үлгісі – Кеңес Одағының телевидениесі. Дегенмен,
дамыған елдерде мұндай телевидение жоқ деп ... ... ... ... бәсекелестері болмайды және бюджеттік әрі, көрермен
абонементтер көздері қаржыландырады. ... ... ... пікірінше, коммерциялық телеарналарда сақтап
қалуға мүмкін емес – ... ... өнер – ... аман ... ... государственного телевидения в том, чтобы защищать казахские
традиции, историю и ... ... ... ... быть ... Не ... быть ... минимум жестокости и
насилия»[viii]. Отандық мемлекеттік телеарна – ... ...... бөлінген қаржыны жүйелі түрде алмайды, ... ... ... ... ... Оның ... құрылымында
жарнама көлемі (яғни, ... ... ... - ... ... ... қосылуында, мазмұнында,
мінездемесінде ешқандай өзгешіліктері жоқ: ... үзу, ... ... және тағы басқалар.
Бүгінгі көгілдір экран айнасын өркениетті хабармен толтыру, жас ұрпақты
жоғары ... ... ... ... үшін ... ... өсу ... игеру қажет. Тың ... ... ... ... ... жеделдігін, шыншылдығын арттыру,
журналист, дикторлардың ой-өрісін дамыту, дарынды, кәсіпқой тұлғаларды
шебер іріктей білу қазіргі ... ... ... ... Бүгінгі таңда БАҚ-тың ішкі және сыртқы құрылымының өзгеруі ТМД
елдерінде жаңа ... ... ... ... ... Ең ... ... құру аса терең ... ... ... ... ... ... ... жасап отыр. Мұндай
өзгерістер еліміздегі электронды ақпарат құралдарында да байқалуда. ... өн ... екі ... бөліп айту орынды: біріншіден - ақпарат
ағынының елімізге ... кіру ... ... - ... жаңа
экономикалық үлгінің құрылып, тәжірибеде колданыла бастауы. Қазақстан
журналистикасындағы бұл тенденция ... де жаңа ... ... ... ... ... ... пішіні ғана өзгеріп
қойған жоқ, сонымен бірлікте оның ... ... да ... ... ... ... эфир, жедел сұхбат, ақпараттық хабарламалардағы
жүргізуші баяндауынан бөлек, сюжетті даярлаушы ... ... және ... ... ... ... пікірі мен ой-түйінінің
пайда болуы осы айтылғандарға дәлел болады. Тележурналистер ... ... кез ... ... талдау жасай отырып, нарық
заңдылықтарына айрықша баса көңіл бөлуде. ... ... ... ... ... ... жөн ... еді: нарықтық экономика -
уақыттың белгілі бір ... ... ... мен ... ... мен оның әрбір бөлшегінің экономикалық жағдайын жақсартуды қамтамасыз
етуге бағытталуы. Бұл жерде, айрықша атап айтатын жай, нарықтық ... ... ... ... әрі кез ... ... қолайлы әрі өзгермелі болып тұрады. Журналистика үшін оның
мәнділігі - ... ... ... ... ... ... отырып, ол бір мезгілде ... ... ... ... ... ... Осы мезгілде оның дуализмі көрініс
береді: реципиент БАҚ-тың кез ... ... ... ... ... ... ол оны толықтай қанағаттандырады деп айтуға болмайды. Екінші жағынан -
редакция мен ... әрі БАҚ ... ... ... ... ... ... жолын іздестіреді. Бір-бірімен етене тығыз байланысқан еркіндік,
тәуекел және мүмкіндік факторлары нарықтық ... мен ... ... ... ... Мемлекет қарамағындағы телеарналар күні
бүгінге ... ... ... баяу ... Әрі, бұл саладағы 1990-2000
жылдар арлығындағы "қысқарту" мәселесі де өзінің аз ... ... ... осылардың бірнеше басты себептерін қарастырып көрелік. Біріншіден,
телеарналар халық көкейіндегі ойды дөп ... ... ... ... ... ... ... арналар бұл биіктен көріне алмады.
Екіншіден, телеарналардағы жалақы мәселесінің жоғарылығы мен техникалық
жарақтануының ... да ... ... ... ... оңтайлы жағдай
жасады. Үшіншіден, жарнама мәселесіндегі бәсекелестік кезеңінде де тәуелсіз
телеарналар үстемдікке ие болды. Олардың жарнама берушілермен тез арада тіл
табысулары мен ... ... әрі көз ... ойлы етіп ... ... ... пен ... арқасында жүзеге асып жатты.
Төртіншіден, кеңестік кезеңнің қатаң ... ... ... ... ... ... ... адам өлтірушілік,
айуандық әрекеттер мағынасындағы "қоқысты" ... ... ... зор әсер ... Енді осы ... дәйектер
негізінде бірнеше ұсыныстар туындайды.
1. Мемлекеттік бюджеттен ... ... ... ... және орыс ... ... тетіктерін іздестірген жөн. Бұл
телеарна ұжымының өзі өмір сүріп ... ... ... жауапкершілігін
күшейте түседі. Әрі тиісті орындар тарапынан оларға қатаң ... ... ... ... ... ... жедел әрі талдау мәнеріндегі
ақпаратты көбірек талап етуде. Осы бағытта тележурналистер еркін әрі ... ... ... ... ... облыстық, аймақтық, республикалық деңгейде
үнемі социологиялық зерттеулер жүргізу қажет. Республикалық көлемде БАҚ-ты
зерттейтін арнаулы тәуелсіз социологиялық зерттеу орталығын ... ... және ... арналар қорынан қаржыландырып отырған оң нәтиже
берер еді.
Республикада қой санын 50 миллионға жеткізу жөніндегі абыорйлы міндетті
жүзеге ... да ... ... ... ... ... ... Н.Шәймерданов, Ж.Молдасанов сияқты қой өсірудің үздік шеберлері
көгілдір экранның басты кейіпкерлеріне айналды. Сондай-ақ республиканың
екпінді ... да ... ... тыс қалмады. Қазақ
телевизиясының дүниеге келіп, қаз ... ... ... ... ... ... ... кино мен радиодан келген
шығармашылық қызметкерлер аянбай ... ... ат ... ... мүмкіндіктер мүлде шектеулі алғашқы кезеңінің өзінен бастап-ақ
қазақ телевизиясының ұжымы жаңа іске жан сала ... ... ... ... ... Республикада телевизия тыңын игерген ең алғашқы
шығармашылық адамдардың жан қиярлығы, жалынды істері бар дауыспен паш етуге
тұратындай. Қазақ топырағындағы тың ... ... салу ... ие ... өздерінің сол өзгеше тағдырына лайық қызмет ете білді деп айтуға
болады.
1.2.Ақпарат кеңістігі және ... ... сөзі ... ... ... тілді тележурналистің кадрдегі сөзін «Stand-up» деп ағылшынша
айтқанда жөн көреді, оның үстіне, бұл ... ... ... сүйсіне айтады.
Ал оның мән-мағынасы, мазмұны туралы ... ... ... мен осы ... болашақ мамандары үшін «Stand-up» сөзін түп-
төркінінен бастап ... ... ... өз ... ... тәжіребелі, көпті көрген журналистер мен өркениетке талпынып,
қатарынан көш ілгері ... ... ... ... ... ... ... тілшілер болмаса, қалғандары «Stand-up»-ты сәнді киініп ... бой ... үшін ... ... ... ... ... экраннна
көріп қалдық, бір нәрсе туралы айтып ... едің ... ... ... мәз
болады.
Сонымен, «Stand-up» дегеніміз не? ... ... ... ... ... ... негіз, бір нәрсені нысанаға алу деген
мағынаны білдіреді екен. Демек, журналистің кадрдегі сөзі оның ... ... ... ... ешкімге ұқсамайты, көзқарасын
аңғартатын, ешкімге ұқсамайтын, өзіне ғана тән қолтаңбасы, ... сәті ... ... ... мәні ... ... ... уақытта бірдей өз көзқарасын танытатын, өз тарапынан
түйінді ой ... өз ... ... ... сюжет жасай бермейтіні
белгілі. Соған ... ... ... ... ... бой көрсетуге
әуестеніп алған жас тілшілерді көргенде көз ұялайды. Осыдан ... ... не үшін ... ... ... ... жауап іздеуге тура келеді.
«Stand-up», біріншіден, тележурналистің, кәсіби ... ... ... ... ... бейнелі дерекпен дәйекті ету үшін
жасалад. Мұнда, бірінші кезекке репортердің өзі емес, ол ... ... ... ... ... соның анық көрінетін детальдары шығуы тиіс.
Кейде керісінше телерепортердің ... ... ... да ар ... ... ... ... назардан тыс қалады. Мұның өзі -телерепортердің
кәсіби деңгейінің ... ... ... келгенде, экрандағы көріністің қатар репортердің оқиға ортасында
болғанын дәлме-дәл сипаттау керек, яғни, журналист сол жерден тіл ... ... ... хақ. ... бұл түрі әдетте сюжеттің басында
беріледі. Өйткені, мұның өзі телерепортердің ... ... ... ... ... да, бірден көрермен назарын аударып алуға ықпал етеді.
Екіншіден, телерепортердің оқиға, құбылыс, я ... ... да ... төңірегінде қорытынды ой түйіп, тұжырым айтып, болжамды пікір
білдіруі үшін жасалады. Бұл оқиғаны көзбен ... ... ... ... ... ... мағыналы, аса мәнді дүние болуы ... бұл ... ... бір ... ... екі ... ... пайда
болып, даулы пікір туындаған кезде оған журналистің өз ... баға ... үшін ... да, ... ... ... ретінде
ұсынылады. Себебі, көрсетілген материалдың шынайлығы мен ... ... ... ... ... ... ... көзімен көреді, солар тізіп ... ... ... ... журналистің сөзі уақыт өте келе аудиторияның сеніміне ие
болып, қоғамдық пікірге айналады. Сондықтанда, журналистикадағы шеберліктің
негізгі қыры ... пен ... ... ... ... әлемдегі
ақпараттық агентіктер мынадай кәсіби ... ... ... ... де гөрі дәлдік артық, екіншіден, ссенсациядан да
гөрі әділеттік құнды, үшіншіден, жалпы телематериалды бере салғаннан ... ... ... ... табуы әлдеқайда маңызды». Ендеше, қандай да
бір оқиғаның басы – қасында болып көзбен көріп, қолмен ұстағанның айтуымен
ғана ... бұл ... ... ... ақ-қарасын айырып, шындықтың
бетіне тура қарап, ағына жарылуына тура ... ... ... ... бұл стэдатта журналист өз ойын тұжырымдап, қорытынды жасайды,
оператордың және ... атын атап ... ... ... ... тұжырымына қарап пікір қалыптастырады, ой топшылайды. Олай
болатын себебі, факт журналист тіркеп алған ... ... ... ... ... Марат Кәрібайұлы Барманқұлывтың
тұжырымына сүйенсек, «Қалың көпшілік үшін айтулы оқиғалардың бәрі ... орын ... Ал, ... ... өмірде болған оқиға да
тіршіліктен орын алған құбылыс та ізім ... ... ... ... жасаған телерепортер көрерменге шынайы ақпаратты ұсынып, ақиқатын
айтуы шарт.
Келесі кезекте, яғни, ... ... ... бір ... ... ұштастыруы үшін, бір тақырыптағы екі ... ... ... ... ... ... бұл түрі ... ортасында беріледі.
Стэндап – репортердің ... ... ... ... ... ... ... шығу үшін және сондай сәтті
мүмкіндікті одан әрі ... да ... беру үшін ... ... ... адамның имиджін қалыптастыру керек. Тақырыпқа сай ... ... ... ... ... ... көрерменге жеткізу, оқиға
орнына барып, сол жерде шындығында не болғанын түйіндеп, тура айтып ... ... ... ...... тікелей міндеті.
Егер болған оқиға жөнінде дау-дамай күдік күмән туындаса, онда оқиғаға
қатысушы барлық жақтардың пікірін мұқият жазып алып, ... сан ... ... ала ... ... жасауға тура келеді. Себебі,
журналист өз сюжетін басқа біреудің пікірі ... ... ... ... ... ... ... барысында көрерменмен бір-ақ мәрте
қауышады. ... ... ... сөзі ... ... көрнекті, есте сақталып қалатындай ерекше, адамға ой
салатындай орнықты ... жөн. ... ... шын ... ... ... орасан зор. А.А Князов айтылған ... ... ... көзін жеткізу үшін стэндаптың тиімді тәсіл екенін айта
келіп, тағы да мынадай екі жағдайда жасалатынын атап ... ... ... ... я ... ... бір телеарна
ұжымының қандайда бір оқиға ... я, ... ... айқын
көзқарасы, нақты пікірі, немесе аса маңызды ақпаратты болып, бірақ, оны
суреттейтің бейне деректері болмаған ... ... ... ... ... сюжетте көтерілген мәселеге, сөз болған
оқиғаға байланысты алған әсерін, эмоциялық ахуалын, ... ... үшін ... ... бұл ... ... ... журналистің жұртқа танымал
болуына, көрерменді өзіне қаратып игі ықпалын тигізетіні сөзсіз. Көзі ... ояуы ... ... ... ... ... ... сөз саптауын жатқа біледі.
Стэндап – телерепортердің жұртшылықпен ... ... ... ашып ... ... жүрегін жарып шыққан шындығы, өзге ешкімді
қайталамайтың өзіндік өрнегі, сюжеттің өне ... ... ... ... ... ... ... берген сұхбатында
айтылмай қалған мәселенің мәнің қысқа да нұсқа дәл тауып, ... ... ... ... ... ... ... айтқанда
стэндапты ділмәр сөз деуге болады.
Ділмәр сөз – афоризм (aphorismo - грек тілінен аударғанда қысқа нақыл
деген ... ... ... ... ... бейнелі сөз
2. Республикалық және аймақтық телевидение біртұтас
Зерттеу объектісі ... ... ... және ... филиалы «Қазақстан-Павлодар» телеарналары, ал предмет – осы
арналарда эфирге ... ... ... оған ... ... ... мен спорт жаңалықтары енбейді.
Зерттеудің мақсаты – «Қазақстан» ... ... ... өмір ... ... ... ... орнату.
Зерттеудің міндеттері – ҚР ... ... ... ... оларды талдау, ақпаратты бағдарламаларда жергілікті
тақырыптарға арналған сюжеттердің мөлшерін орнату, бағдарламаларда осындай
сюжеттердің кең көлемде алатын орнын ... ... ... ... ... ... ... қамтылмайды, жергілікті тақырыптағы ақпарат қажеттігінше
толық емес деген ... ... ... ... ... ... шығатын
жергілікті тақырыпқа арналған сюжеттердің мазмұнын талдау барасында біз
осындай тадауды қажет ... ... ... ... ... біз ... ... материалдардың сипаттамасы барлық зерттеуге арналған
сюжеттерге таратылды. Выбор телевизионных сообщений для ... на ... ... ... что ... соблюсти
систематичность анализа. Проанализированный ряд материалов отвечает
требованиям репрезентативности – он ... для всей ... ... ... ... ... арналған жаңалықтар
ақпаратты шығарылымда төтенше жағдайлар, болмағанда, әдетте 3-9-шы ... ... ... ... ... ауыл ... ... денсаулық
сақтау, мәдениет, білім мәселелері, жергілікті биліктің ... ... аз ... ... ... тақырыпқа
арналған материалдар аралас (ауызша ақпарат және бейнеқатар) түрде
беріледі.
Жергілікті ... ... ... ... ... тұрғындары, ал жергілікті шенеуніктер аз кездеседі.
Жүргізілген санаулардың нәтижесінде келесідей қорытындыға келеміз:
республикалық телеарналардың ... ... ... пайызы ғана аймақтардың, облыстардың өлкелердің мәселелеріне
арналған. Ендеше, республикалық ақпартты хабарлар ... ... ... ... ... таратудағы бұл кемшілікті
аймақтық телеарналардың бағдарламалары ... ... ... кей ... ... ... ... толық қанағаттандырмайды.
Дегенмен, аймақтық телевидениенің мемлекеттік ... ... орны ... Мұнда деректі фильм, телепублицистика, телеочерк
сынды орталық арналарда қазір көрсетілмейтін ... ... ... ... ... олар дәстүрлі ... ... ... ... ... ... тілді жаңғыртуға, өлкенің тарихы мен мәдениетін сақтауға, Қазақстан
жерінде тұратын көп ұлттың рухани құндылығын арттыруға үлесін тигізеді.
1995 жылы ... ... ... жеке ... ... ... алғашында өз бетін жаңалықтар арнасына бұрған. Кейін өзге
салалардағы қордаланған проблемаларды шешу үшін ... ... ... ... "Бетпе-бет" тікелей эфир бағдарламасы да бар болатын.
Бағдарлама осы кезендегі қоғам толғатып, қоғамды толғандырып отырған өткір
проблемаларды ... ... ... ел көлеміндегі аузы дуалы
тұлғалардың ой-пікірлерін шыншыл ... ... ... ... ... ... да халық көкейіндегі үннің эфир арқылы жоғарыдағыларға жетуі
хабардың алға ... ... ... бірі болатын. Бұл жаңалықтар
топтамасын одан әрі нығайтып, әсерлендіруге жасалған шара.
Бүгінгі таңда отандық ... ... ... ... бар (ХИТ-ТВ алмағанда, арнаның спецификалық форматы сәйкес емес).
Аймақтық телеарналарда ақпаратты ... ... ... ... Қазір «Қазақстан» ұлтық телеарнасының әр
облыста филиалы бар. Оған қоса әр ... ... ... ... ... ... облысының Павлодар қаласында «Қазақстан-
Павлодар», «Ирбис», «КТК-7», ал Екібастұз қаласында ... және ... ... ... ... ... ... редакция әрбір телеарнаның негізін ... ... ең көп ... ... ... ... Бұл ... жұмыс істеу ерекшелігі – материалдардың жинақтауы мен өңдеуіне
байланысты, мақсаты – ... ... ... болып жатқан барлық
шараларыд барынша қамту. Ақпараттық бөлімнің не ... ... ... үшін өзге бөлімдерде болатындай бір режиссер мен ... ... аз. ... ... бөлу, эфирді жоспарлау, оқиғаларға жедел
әрекет қылу және ... мен ... кез ... жағдайда тез
әрекет қылу – бұл ақпараттық қызметті жемісті болуының себебі.
«Ақпарат – кез ... ... ... – деп ... ... ... ... «Ақпараттық бағдарламалар – бұл
осы минуттегі хабарландыруға, жаңалықтарға арналған бағдаламалар»[x].
Жаңалықтар журналистикасы – бұл ... ... ... және ұсынудағы
кәсіби қызмет, мұнда сол факті қосымша коментарийді қажет етпейді.
Эфирге шықпас бұрын, ... ... мен ... ... ... ... кезеңінен өтеді:
- Бас редактор редакцияның барлық жұмысын ... ... ... ... тобы ... кестесін құрады және редакция
қызметкерлеріне міндеттер бөледі. Эфирге материалды қарайды, редакциялайды
және шығарады (не шығармайды);
- Бағдарламаның режиссері жоспарға ... ... ... ... программы комплектует информационный выпуск ... ... в ... ... с выпускающим редактором; он
хронометрирует сюжеты и модулирует композицию программ. Режиссер – это ... ... ... в его ... ... входит руководство техническим
персоналом: операторами, инженерами, осветителями, звукорежиссерами;
- Ақпаратты бөлімнің ... ең ... ... ... болатындай ақпаратты жинаулары қажет, тиісінше сценарийін
дайындаулары керек, кадрден тыс ... ... тиіс және ... ... ... қызметінің тілшілері (корреспонденттер) материалды эфирге
дайындау барысында жаңалықтардың екі түрін – «қатаң» және «жұмсартылған» -
қолданады. ... ... оң және ... ... бар. ... ... – «артық ештеңе жоқ», ақпарат берутдің осындай тәсілі
толық объективті болмайды, ... ... ... ... болады.
Репортер ақпаратты маңыздылығынан бастап, «төңкерілген ... ... ... «Қатаңға» қарағанда «жұмсартылған» жаңалық жедел түрде
емес, ... ... ... ... бұл жаңалықты қабылауға
жеңілдетеді. «Жұмсартылған» жаңалықты оқиғаның маңыздылығы төмен ... бұл ... оның ... ... төмен не мүлде болмайды.
90-шы жылдары жаңалықтар бағдарламасының құрылымы өзгереді. Егер осы
уақытқа дейін шығарылым ... бір ... ... ... ... ... заманауи телевидениеде бұл жүйе өзгеріп, ... ... ... Бұл жаңалықтар ... ... ... ... байланысты.
Хабар жасауда техникалық мүмкіндіктің телехабардағы рөлі ... ... тән ... еткен әсерлі бояулардың экранға
түсіргенде өңі солғынданып, ... ... ... ... де аз ... ... хабарға шығармашылық топтың біртүтас қимылы мен
қызығушылығы қажет.
Мәндісі, бір мезгілде телехабардағы режиссер орны ... да ... ... ... біз көпшілігінде хабар дегенде тек экрандағы
жүргізушіні ғана көз ... ... Шын ... теледидар
режиссеріне жүктелер міндет театр мен кино режиссерінен де маңыздырақ ... ... ... ең ... ... ... жай оғындай іскер адам
болуы керек. Оған себеп, ... ... ... ... тек ... жасап шығара алады. Экрандық кеңістік пен уақыт, интонациялық құрылым,
көркем пішін тек соған ғана ... ... да ... енгізілді. Мәселен, продюсер
сынды мамандық ... ... бұл ... ... ... ... Осы енгізіліп жатқан жаңартуларға қарамастан,
«редакция информации сформирована по функциональному признаку – ... ... ... о текущих событиях, в какой бы ... они ... - ... ... ... ... Ондағы ақпараттық бағдарлама «Жаңалықтар» деп аталады. Ол екі
редакцияға – қазақ және орыс – ... ... ... ... ұжым ... есептеледі. Оның штатындағы әрбір редакцияда бір режиссер,
бір видеомонтажер, бес ... екі ... бар, ... ... ... шығарушы редактордың қызметін атқарады.
Бөлімді аға редактор басқарады. Операторлық команда жаңалықтар ... ... ... ... ... ... жұыстарына алдын ала
кесте жасалады. Күніне алты операторға дейін ақпаратты бағдарларламаларды
жасауға қатысады. Редакция әкімшілігі материалдардың эфирге шығар ... ... ... ... ... редакторы мен операторының
және сұхбатталуышының аты-жөнін көрсетеді, т.б.), дикторды «телесуфлермен»
қамтиды, эфирге шыққан бағдарламалардың тізімін жасайды, оны ... ... ... ... ... ... ... қатысады.
«Жаңалықтар» күндізгі, кешкі және қорытынды болып бөлінген. Аптасына
дүйсенбіден жұма күнге дейін эфирге шығады. Жаңалықтар ... ... ... ... 13-00 ... 13-10 (орыс), 18-15 (қазақ), 18-30
(орыс), 21-00 (қазақ және орыс ... ... ... ... ... және орыс шығарылымдарына он минуттен болса, кешкі және
қорытынды жаңалықтарға онбес минуттен бөлінген. ... ... ... ... ... ... ... бүкіл облысқа тарайды. Сол себепті бұл топтамада көбіне ауыл
тақырыбына арналған сюжеттер беріледі. Ал ... ... ... аймақтың саяси, экономикалық өмірі көрсетіледі, сонымен қатар, білім,
мәдениет саласы қамтылады және де спорт әлеміндегі жаңалықтар мен ауа райы
мәліметімен ... ... ... ... ... кестесі
–көрермендерді көбейтудегі маңызды ... ... ... әрі
телекомпанияның ақпаратты бағдарламаларға деген көзқарасын көрсетід. Өзге
хабарларға қарағанда хабар тарату кестесінде мықтап бекітілуі ... ... ... ... ... тұрғындарының
ақпаратты қажеттіліктерін өтей алмайды. Оларда көрсетілент ... ... шет ел мен ... ... ... ... арналады.
Ал жергілікті тұрғынға көбіне Парламнеттегі ... гөрі ... ... ... ... ... өлкедегі, облыстағы,
қаладағы, ауылдағы оқиғалар да әлде қайда жергілікті ... ... ... қарамастан, аймақтық теледидардағы ақпаратты
бағдарламалардың қызметі мен ... аз ... ... в ... ... одна ... проблемы телевидения в том или ином
регионе рассматриваются, в конечном счете, обособленно, словно бы речь идет
об отдельном от ... ... ... явлении»[xii]. 1999 жылды
алсақ, Қазақстанның орталық телевидениясы мынадай: мемлекеттік телевидение
– «Хабар», ... ...... ... ... телевидения – «31-канал». Қазіргі таңда телекомпания ашу үшін
телерадио жиіліктеріне рұқсат пен хабар таратуға лицензия алу мәселелері оң
шешімін тауып ... ... ... ... мен редакция ұжымына
көптеген экономикалақ проблемалармен бетпе-бет келу мәселесі туындайды.
Олар: жайлы орын, шығармашылық және ... ... ... ... ... ... ... кезеңіне сай соңғы үлгідегі техникалармен
жаңарту, жарнама берушілерді өз жағына тарту, бағдарламаларға демеушілік
жасайтын меценаттарды ... ең ... ... ... ... мен
аудиториясын кеңейту мәселелерін шешу. Өзара бәсекелестік өрістеп тұрған
шақта тележурналистикадағы маркетинг және менеджмент қызметінің де ... ... ... ... 76 ... ... ... "Қазақстан", "КТК", "31 - телеарна", "Рахат", "НТК",
облыстық деңгейдегі: Өскемендегі "КТВ-5", Семейдегі "ТВК-6", Қостанайдағы
"АВВА", ... ... ... ... ... ТВ", Оралдағы "ТДК-
42", Қарағандыдағы "КАР-ТВ-3" телекомпаниялары ғана ... ... ... ... ... істеуде. Осы орайда, "Ең бастысы, БАҚ-тың
шынайы бәсекелестігі ... ... ... ... ... ... кінә артып, ұрысқанша, бүгін әңгіме болып, болашақта
атқарылмақ іске жұдырықтай жұмылса, көп нәрседен ұтар едік» - деген ... 2003 жылы ... ... ... ... Журналистер
конгресі атқару коми Бүгін аймақтық теледидарға, оның ... ... ... ... сана мен ... мәдениетіне
ықпал етуіне көп көңіл бөлінуде. Ең ... бұл ... ... күнге маңыздылығының артуына байланысты. Астаналық ... ... ... ... ... ал жергілікті хабар
тарату өз аймағының түрлі ... ... мол ... береді.
республикалық телеарналардың ... ... ... 13-18% ... арнайды (қосымшаны қараңыз). «Кез келген елдің
теледидары ең біріші аймақтық телевидениесімен ... ... ... ... ... ... дамуын тежейтін бірқатар себептер бар, оны кез
келген арнаның визиткасы іспеттес – ... ... ... ... ... осы ... ... жергілікті
басшылардың үні естіледі, билікке баға беріледі және аймақ тұрғындарының
өмір қалпы баяндалады. ... ... ... ... ... ... ... белсенді қатысушысы, ол орталық телевидениеде
назардан тыс қалып қойған жайттардан мәлім етеді. Одан басқа, ол ... ... ... ... тартады. Дегенмен, әйгілігімен
«жергілікті телевидениенің жұмысына көрерменменнің қоятын талабы да
артуда»[xiv]. Көп ... ... 10 ... ... телевидениенің
қарқынды дамып келе жатқанын, әрі қалыптаса ... алға ... ... телевизиялық индустрия осылай дамитындығын елестету мүмкін емес еді.
Дегенмен, КСРО-ның құлдырауы Мемлекеттік ... ... мен ... ... ... әкеп ... Саяси цензураға тиым
салынып, телевизияда ... ... ... болады, қызметіне қарай
телекомпанияның ... ... ... және осы ... тудырды. Мұның бәрі еліміздегі мемлекетік және ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі сипатымен қатар, телевизиялық
индустрияда өзгерістерге сәйкес жаңа ерекшеліктері пайда болды:
аймақтық ... ... ... және ... арнаның қоржынынан
қалыптастыру;
жаңалықтар шығарылымының кестесі ... - ... ... ... қайталаумен;
жергілікті билік органдарымен байланыс ... ... ... ... демеуші болса);
аймақтық телестудияларда жұмысшылардың бірсыпырасында журналистік
білімнің болмауы;
Хабар таратуда стиль.
Көп зерттеушілер мерзімді ... ... ... ... ... Бұл ... А.Варатнов былай деп жазады: «Тележурналисты
подчиняются уже ... не ... тех, кто ... ... ... но ... творчества»[xv]. И. Петровская болса, ақпаратты бағдарламалардың
сұранысты көп қажет етуінің себебін ... ... ... ... и ... ... ... БАҚ жүйесіндегі орны өзгергенімен, оның
дәстүрлі қызметі өзгерген жоқ:
- белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... шектеулігі (қала, облыс, аудандар);
- әлеуметті маңызды ақпараттың аздығы, бұл әсер етеді. дефицит социально
значимой информации, что ... за ... ... не столько к
информативности, сколько к аналитичности (т.е. ... ... ... Көптеген астаналық мамандардың пікірінше, хабар
таратудан кейбір аймақтық теледидарлар (оның ... ... ... ... ... ... ұтады.
Жаңалықтар бағдарламасы – кез келген телекомпанияның визиткасы іспеттес.
Жаңалықтар шығарылымы ең ... ... азық ... ... Өзін-өзі
сыйлайтын әрбір теларнаның өзінің жаңалықтар бағдарламасы ... ... ... өте ... ... жергілікті жерде кабельді теледидар арқылы
көрсететін көптеген телеарналардың жаңалықтар шығарылымы жоқ. Олар ... ... ... Бұл ... ... телеарналары. Ал
отандық арналарда мұндайға Муз-ТВ, Хит-ТВ ... ... ... Мұндай
арналардың өміршеңдігі аз болып келуі мүмкін. Мәселен, қазақстандық
Өркеннің жағдайы ... ... ... ... ... билік орталық арналардың қолында.
Бұның ұстанған стилі де өзгеше. Қарапайым ... үшін кей ... ... ... ... бағдарлама туралы айтып отырылған жоқ. Жалпы стиль
жайында сөз болмақ. Өйткені, аймақтық ... ... ... бағдарламалар бар. Бұл заңды. Көп зертеушілер аймақтық теледидар бой
алып келетіндігін алға тартады. Және жақын арада ... үшін ... бола ... ... Жаңалықтардағы диктордың алатын орны
зор. Көрерменнің көпшілігі ... ... ... ... ... ... сол аймақтың тілдік
қолданысы жақын, деалектикасы да жіті таныс. Және көрермен мен репортердің
арасындағы ... ... ... ... қарағанда жергілікті
теледидар халыққа жақын тұрады. Оларда көбіне аудиториға хабар таратқаннан
гөрі, олармен қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... әр телеарна өзінің ақпаратты бағдарламаларын шығарады:
«Қазақстан-Павлодарда» – «Жаңалықтар», «Ирбисте» – «Жаңалықтар», «КТК-7» –
«Тыныс». Бұл ... ... ... ... ... табылады.
Республикалық теледидардағылармен салыстырғанда, жергілікті ақпаратты
шығарылымдар көзге жұпыны көрінеді, бұл ... ... ... ... ... ... әр саладағы тілшілер жүйесі де
нашар жұмыс істейді, көп уақытта жергілікті билік органдарнынын ... ... ... ... ... ... ... «меньше дистанция между репортером и ... ... ... ... в ... материала и
нестандартные ведущие»[xviii]. Көп ... бұл ... ... ... ... ... и откровенной демагогии,
которые так и лезут с московских телеэкранов»[xix].
Эфирдегі ақпартты бағдарламалардың ұзақтығы әр арнада әртүрлі, қазақ
және орыс ... 10-15 ... ... ... ... ... ғана баса көңіл бөлмейді, мұндай хабарлардың
көрермен қауымның көп болуына септігін тигізеді. Демек, жарнамаға ... де арта ... яғни ... ... ... ... ... бір
қайнар көзі. Кәсіби деңгейде қойылған шығарылымдар телеарнаның техникалық
базасының жақсы екендігін айғақтайды, қызметкерлерінің ... ... ... да ... ... ... ұзақ ... тыңдалмайды, көлемі 4-5
минуттық сұхбат түріндегі, талғамсыз ... ... ... даму ... ... уакытпен санасуға үйренді және көп
ойланудан гөрі ... ... ... ... жатыр.
Ақпаратты бағдарламаларының тиімділігі ... ... ... ... әрі ... ... өзгешелігімен де
өлшенеді. Бүгінде аз күшпен, шағын топпен көпшіліктің көңілінен шығатындай
қызғылықты, әрі мағыналы телесюжеттер жасау күн ... ... ... Осы ... әсер ... ... ... мыналарды бөліп атауға
болады: елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың күрделілігі; халықтың ... ... ... ... ... ... ... телехабарлардың дифференциялык сипат ала бастауы;
нарықтық қатынастың ... ... ... ... БАҚ пен
интернеттің бір-біріне өзектесе, бір бағытта дамуға бет алулары.
ЖУРНАЛИСТ ШЕБЕРЛІГІ
Тележурналистикадағы маңызды ... бірі - ... ... ... ... сатуы. Ол үшін ақпарат түрлі
характерде болғаны жөн. ... ғана ... ... ... ... болады. Бағыт ұстайтын негізгі беталыс, ол сатуға болатын
дүниелерді ғана ... ... ... саналы түрде бас тарту.
1992-1994 жылдары Қазақстанның көптеген ақпарат құралдары ... ... ... ... ... ... еркіндік берілген кезеңде
де кейбір телеарналар өздерінің бар ... ... ... икемдей алмай
отыр. Цензураға тыйым салынған кездің өзінде, БАҚ - қа ... ... ... орын алуда. БАҚ өнімдерінің сапалығы оны қоршаған саяси
және этно-мәдени ортаға да ... ... ... ... ... жағымсыз құбылыстар үшін кінәлап, айыптап жатады. Ал,
журналист міндеті - ... ... ... ... қүқығын
қамтамасыз ету. Заң БАҚ қызметінің құқықтық негізі бола тұрса да, ... сай оның ... ... ... қарап, жаңарту міндеттері
алдымызда тұр.
Бұл бүгінгі тележурналистердің жиі сүрінер тұсы – ... ... ... қою. Әрі ол ешбір қысылмастан, әңгімелесушіге
дұрыс бағыт көрсете отырып, өз көзқарасын да сырт қалдырмауы тиіс. ... ... ... кою ... оның ... ... ... арқылы іс-әрекетін ашуға тырысуы қажет. Себебі, айтылған сөз атылған
оқпен бірдей, оны қайтіп ... ... ... әрбір сөзге
жауапкершілікпен қарау керек.
Сұхбатты тек арнайы ... бар ... қана өз ... ... ... ... шығу үшін ... қойылар талап та жоғары.
Ол табанды, зерек, әсершіл, ... ... ... назаршыл, есте
сақтау қабілеті жоғары, психологиялық тұрақты болуы керек.
Тележурналиске керек басты қасиеттердің бірі - тіл ... Ал, ... өзі кеп ... ... ... тіл - ... қарапайым,
мәнерлі болуы керек. Тіл мәдениетіне де арнайы үйренеді. Мәселен, Ресей
мемлекетінің Москва қаласында ... ... ... бар. Оқу ... ... ететін белгілі тіл стилисі Светлана
Макарованың алдына тілдерін дұрыстауға, ... ... мен ... ... ... Ол ... сөйлеу техникасы, эфирде сөйлеу шеберлігі
деген сабақтар да жүргізіледі.
Жаңа қоғамның жаңашыл телепублицисі оқиғаны бетінен ... оны ... ... әрі ... етіп жеткізуге тиіс. Оқиға
шыншыл күйінде жету үшін, журналист аса ... ... ... ... өзі ... ... қуанышы мен қайғысына ортақтаса, іздегенін
тапқанша, шындық түбіне ... ... ... өзегіне аса керекті белгі – оқиғаға телепублицистің өзінің
қатысушылық тиімділігі. Оқиға ... ... ... бен ... толы ... ... хабарлай, сендіре отырып,
оларды сол сәттің иірімді тереңіне бірлікке тарта түседі. Көрермен оқиғаға
телепублицистің көзімен қараған сайын олардың ... ... да ... салмақтана береді. Сондықтан, телепублицист бір орнында отырмай, үнемі
ізденісте болып, көріп, байқап, тауып, ... ... ... пен ... ... ... өз ... танытуы тиісті.
Болашақ хабардың тек мазмұнына көңіл аудару дұрыс емес, оны қалай
ұтымды етіп беруде ... ... ... ... ізденісті басты назарда
ұстау шарт. Онсыз хабардың төрт ... ... ... ... ... ... ... етіп ашу керек. Телепублицистің
творчестволық табысы тек өзіне ғана байланысты ... ол ... ... ... ... ... Себебі, кез келген
теледидар хабарлары ұжымдық ойдың жемісі.
Қажет дүниенің ізін жоғалтпай ала ... ... ... ... ісін тәжірибелі, қалыптасқан машығы бар ... ... ... ... ... хабарлардың алғы
шарты — тақырып аясының кеңдігі, кәсіби маманданған қабілетті жүргізуші ... сала ... ... ... және жеделдік, шыншылдық, талдау
өресінің жоғарылығы болып табылады. Осы орайда, Н. Иманғалиүлының "Көкпар",
"Бетпе-бет", ... атап ... ... ... ... ... бірге, шыншылдықтың табиғилығы ... ... ... хабарларының өзегінде, біріншіден, ... ... желі ... ... ... автордың әрбір хабарға, ондағы
сүбелі тақырыптарға салмақтылық бере отырып, онда көпшілікке түсінікті тіл,
ойлы орамдармен жеткізуге тырысуы керек. ... ... ... ... мағына мен мәнге ие бола, соған үйлесімді әрі көңіл
толатындай жауап ... ... ... ... ... хабарларға қайта-қайта орала соғып, көрерменін де ... ... ... ... ... ... өмір ... ұмтылуға
үндеп отырғаны абзал. Ең соңында, оның қашанда бұлталақсыз, бұқпантайламай,
кейіпкерін де ашық әңгімеге тартатын турашылдық қасиеті де ... ... бәрі де оның өз ... ... ... ... ... соның кейде барлаушысы мен байқаушысы болатындай әсерде қалдырады.
Қалай десек те, ойы ... ... ... ... мол, ... ... тіл ... көпшілік көрерменінің сүйіктісіне
айналған тұлғаның ғана көпшілікке берері ... де, ... ... күні ... дейін жеделдік пен
кептүрлілік жетіспейді. Теледидарды өзіне тиісті ... ... ... ... Маңызды оқиғаларды, өмірдің барлық тұсын барынша ... ... ... Бұл үшін талантты редактор, шебер режиссер,
мәдениетті жүргізушілер қажет ... ... ... ... да ... ... ... тиіс. Бүгінгі телепублицистердің шеберлікті ұштап,
талмай іздене беруі күнделікті істерінің заңды ... ... ... бүгінде қазақ ... ... ... ... ... ... керек? — деген ... ... ... ... ... ұлттық табиғатын
қайтсек табамыз? Ұлттық телехабарлардың беделін ... ... ... ... ... ... ... әрі қажетгісі хабарларды барынша ұлттық тілде
жүргізуге тырысу керек. Сонда хабардың ұлттық негіздерге ... ... ... ықыласы үшін күресте жеңіске жетпесек, онсыз да қағынан
жеріген, ана тілі мен дөстүрінен алшақтап кеткен жас толқынның ... ... ... екіталай.
Сан саладан ағылған ақпарат тасқынын ойда ұстау, оны қажет кезінде
орнымен пайдалана білу – ... Тек соны ... ... етіп ... ... болғаны.
XXI ғасыр көрермені қай саладан болса да оқығаны мол, тоқығаны
жетерлік, көзі қаракты ... ... ... ақыл мен ... ... пікір керек емес. Ең бастысы – терең талдау мен ... ... ... ... ... бен ... пішіндерінің жалпы сипаттамасы.
1970-80 жылдарды Қазақ теледидары шығармашылық тұрғыдан қанат жайып,
жарқырап көрінгендігі, әртүрлі телетәсілдерді оңды ... ... мен ... ... ... ... сапасы, хабардың
музыкамен көркемделуі жиналған мол тәжірибемен ұштасып, телекөрермендерді
елең еткізген, соны, тың ... ... ... ... ... тиек ... Ұлттық бояуы қанық, әдет-ғұрып, салт-
санамызбен астасып, жарастық тапқан «Алтыбақан» арқылы бүгінде халқымыздың
әдебиеті мен ... ... ... ақын, жазушылар, өнер тарландары
кеңінен танылды. Бүгінгі қазақ эстрадасы жарық жұлдыздарының тұсауын кескен
де осы ... ... ... алты ... ... кәде ... ... жағалату салты, қызбен жігіт айтысы, қызқуу, ақсүйек,
ормала ... ... ... жаңғырды. Хабар бастан-аяқ бір
сюжетке құрылған, оқиғалары бір-бірінен өрбіп ... ... ... ... ... ... тіл, тапқырлық бірінен екіншісіне жеңіл
ауысып, ... ... ... Ән ... қазақтың халық әндері, би
биленсе, қазақтың ою-өрнегі, әдет-ғұрпы бейнеленіп, хабардың ұлттық бояуын
қоюлатты. Осының ... ... ... өте ... ... ... - ... бояу, реңі қою, әсіресе ұлттық өнерді ... ... ... ... ... бағдарламасы, ол өзінің
бар болмыс, бітімімен қазақ теледидары тарихында «ұлттық хабар» ... ... аты, ... ... ойындар, ұлттық дәстүрге, әдет-
ғұрыпқа негізделген ... түрі ... ... Бір айта ... ... да ... бояуы басым. Әйтсе де ол сол кездегі Орталық
теледидардың «Что? Где? Когда?» ... ... ... ... өрнегіне, сыртқы түріне еліктеді, ал ішкі мамұны өзінікі, өз
соқпағын тез ... ... ... ... тапты. Бүгінде көптеп
кездесетін көшірме хабарлардан «Алтыбақан» өзінің түпнұсқалық сонылығымен
ерекшеленіп, құны арта түседі.
«Көкпар» алғашқы эфирге ... ... ... ... ... ... 1984жылы Оралхан Бөкеев «Көкпарға» деген ықыласын ... ... ... зердеңе тоқып жүрумүмкін емес. Сондықтан да өзбасым
«Көкпар» хабарын ... ... ... және осы ... ... ылғи да
қосымша ақпарат алып жүрген сияқтымын. «Көкпардың» іздене түскенін, намысты
қолдан бермесүшін ойлырақ болғандығын қалар едік», ... (*) ... ... мен ... қиял, тапқыр шешім мен табынды пікір, біліктілік пен
білімділік бәсекесі, ... ... ... ... халқымыздың арғы-бергі тарихын, мәдениетін, тухани мұрасын
жаңғыртып, еске ... ... ойлы ... ... ... ... мен ... танылады.
Алматы, Павлодар, Қарағанды, Ақмола облыстық телевизиялық студияларының
көмегімен де хабарлар ұйымдастырылды. Бұл бағдарламалардың ықпалдылығын сол
кезде ... ... мен ... ... ... ... ... тек зерделі өнерпаздарға жол ашты,
сондай-ақ, ойлаумәдениетін қалыптастыру, сөйлеу мәдениетін ... ... ... ... да ... ... ... көмектесу
басты мақсаты болып табылды. Ойлануға берілген 60 секунд ішіндетас-түйін
болып, бар ... ... ... ... ... аяқ асты ... ... Өнер, ғылым, білімдегі ерекше өмір жолы бар адамдармен
салиқалы әрі салмақты әңгімелер барасында көптеген көрермендер ... ... бас ... биік ... ... «Арай» бағдарламасының ерекшелігі – бір хабардың өн-юойында бірнеше
мәселенің тоғысуы мен ашылуы болатын. Сондай-ақ, ... «Мың да ... ... ... ... мен масқаты біреу еді. Олтарихты іздеу,
өткен мен бүгінгіні табыстырып, ... ... ... ... екі заман арасындағы көзге көрінбес құпия ... ... ... «Атамекен» - туған жерге деген сүйіспеншілік ... ... ... ... ... ... алғыс. 1979 жылдың
наурыз айында берілген «Атамекен» ... ... ... ... Одан тәрбие алған, оқыған, оны көрген ... ... ... ... ... 52 жыл ... яғни 1927 жылғы «Еңбекші
қазақ» газетіндегі жарияланған шағын ... ... ... баяндалған
жербөліске қатынасқандар (алғашқы комсомолецтер( сахнаға ... ... ... ... ... ... адасып қалған достарды
табыстырады. Осыдан 34 жыл бұрыңғы киносюжеттер көрсетіледі. Кинокадрлардан
өздерін таныған немесе сол оқиғаның ... ... ... шығады. Ол 1945
жылғы Абай Құнанбаевтың 100 жылдық тойынан түсірілген киноленталар еді.
Сахнаға Қажымұқанның немере інісі Икен ... Бір ... ... ... әрі таза ... мәселелерді қамтыған мұндай хабарлар Ақмола,
Жезқазғаннан да жасалынды. «Әдептен ... ... ... өміріне
хабарды берудің жаңа пішінін әкелді. ... ... ... ... қойылымдар, оқиғалар арқылы жеткізеді. Бұлтәсіл өте
әсерлі шықты әрі тез ... ... ... аша ... бен Қарыздың» алғашқы бастамасы болған «Жүректен қозғайық» хабары
қалың көпшіліктің рухани өмірін саралады. ... ... ауыр жүк ... ... ... ... ... қозғау салып, болашақтыбағамдады.
Тоғышарлықпен кіреуленгендердіңсезімін тазартуға күш салды. 1983 ... ... ... эфирге шыққан теледиспут бірден көрермендердің назарын
аударды. Хабардың тілі бай, өткір әрі философиялық тұжырымдарға толы ... ... ... ... бұл хабардың мағынасы 10-15 жыл өтсе
де әлі күнге мәнін жойған жоқ. ... ... ... дүниеқоңыздылық ащы сынға алынатын.
«Жүректен қозғайық» хабарының өзіндік ерекшелігі – ... ... ... ... жетуіне үлкен мән беруі. Ақ пен қараны қатар,
қарсы қоюарқылы көпшіліктің көзін шындыққа оңай жеткізеді. ... ... ... ... ... ... ... бермей, өмірдің
көлеңкелі кейбір тұстарына тоқталу тәсілімен ойландыра білу – батыл қадам.
1973 жылдың қаңтарындаашылған «Жас ... ... ... ... кеңейтуге, көзқарастарын қалыптастыруға үлкен үлес ... ... ... өнегелі өмір жолдарын үлгі етті.
Алғашқыхабарда Ә.Марғұланмен ... жас ... ... ... академик С.Бәйішевпен ... ... ... ... ... ... сөз етіп ... та, хабарлардың тақырыбының әлі
күнге дейін ескірмегендігін баса айтуға болады. Сол кездегі «Жолдас»
телефестиваліне ... ... ... ... ... ширақ, ойы ұтымды. Жезқазған ... ... ... күн неге ... атты ... сол ... олқылықтарды сомдады.
Көрерменнің тамағына тығылған ащы ... ... ... ... ... ... ... болған еді. Не айтарын
білмеген балатөмен ... ... ... ... ... ... Біз 1970-80 ... хабарлардың мазмұнға, түрге молығып,
көркемдігінің арта түскендігін көреміз. Бұлжылдары редакция ... ... ... ... ... ... этикалық, эстетикалық
және рухани мәдениетін көтеруді, қазақ ... ... ... ұлттық
дәстүріміздің терең тамырынан нәр ... ... ... ... мақсат тұтты.
Қоғамдық-саяси, лирикалық-публицистік, пікірталас-проблемалық және сазды-
көңіл көтерерлік бағдарламалардың жүгін көтерген 20 жылда жоғарыдағыдай
мазмұны мен түрі әр ... еті ... тың ... көптеп жасалынды.
Хабарлардың қайсысы болмасын үлгі ... ... ... Халқымыздың
басынан өткен ерлік оқиғаларды баяндау арқылы жан-дүниесіне әсер ете
білген.
Конкурстық ... ... ... Ресей қоғамдық
телеарналардың «Ойлан ... ... ... ... ... келешегі мен бүгіні: «Ал, кәнеки ... «Ал, ... ... «Шын ... «Пай-пай жиырма бес», «Алтын дала»
тағы басқаларын жатқызуға болады, - дейдіпрофессор, зерттеуші ... ... ... ... ... конурстық хабарлардан
дагөрі, ұлттық әуен, әзіл-ысқақ, көңіл ... ... ... орын ... ... ... ... тамаша ойын-сауық
отауына айнала бастады.
Жаңалықтың қашанда тың айдармен басталатыны белгілі. Айдар табу, тақырып
таңдау, көрерменнің көкейіне қонар, көңілінен шығар құндылығын дөп басу ... ... ... ... алауыз» деген сөзбар деп, соның ... ... ... дәлелдерін редакция қызметкерлері қорғап шықты.
Сонымен 1976 жылдың 7 қаңтар күні «Алтыбақан» хабары өмірге келді. Алғашқы
редакторы – ... ... еді. ... ... ... ...... Ол өзін танытпай қоймады.
Бірақжаңалықтың тууы қандай табиғи болса, оныңсан қиындықтан ... ... ... ... ... ... дәстүрге айналуы да сондай табиғи
құбылыс. «Дәстүрді одан әрі ... ... ... ... ... жолы – оны ... ... отыру, тарқатып қайта өріп отыру.
Бұлөзіжай сөз, пікір, ... қана ... ... ... шамы сөнсе,
тоқыраудың түні басады», - дейдіақын Қ.Мырза-Әлі. Эфир төріне ұмтылған
жастың жаңашылдық ... ... ... мен ... ... ... талант өзінің жаскезінде бастаған лабораториялық
жұмысын өзі өмірде есеймей, кемелденбей жүйелі, кестелі өнерге ... ... ... - ... ... ... ... болмысы.
Өзіндік орны болған хабарлардың бірі – «Атамекен». Авторы – ... ...... ... «Атамекен» форма жағынан Мәскеудің
«Шын жүректен» хабарына ұқсас болғанымен ішкі мәні ұлттық, өте ... ... ... Алғашқы хабар Алматы облысы, Калинин
атындағы колхоздың, екіншісі – Дегерес ... ... да, ... ... ... ... Қарағанды, Балқашта ірі-ірі
өндіріс ошақтарында түсірілді. Өкініштісі сол, ... ... ... сылтаумен әлгі шежіре ... бәрі ... ... бір ғана ... ... ... қорында
сақталып қалыпты.
2.2.Бүгінгі телевизиядағы танымал ... жеке ... ... ... ... ... ... алумен ғана
шектелмейді. Бұл оның жұмысының аса ... бір ... ... Ол өз
кейіпкерінің ой-өрісін, тыңдырған ісін, адамшылық ізгі ... ... ...... ... табиғи болмысын өмірдегі
өз қалпында көрермен қауымға экран арқылы ... ... ... ... ойдағыдай орындау үшін эфирде ... ... ... ең ... өз ... ... ғана болып қоймай, шығармашылық
ойын жүзеге асыруға жәрдем ... ... ... ... білуге тиіс. Бүгінгі
заман табалына сай көгілдір экран беттерінен тікелей эфирде ... ... ... ... бірі ... ... Мемлекеттік
«Дарын» жастар сыйлығының иегері Рахман Омаров тікелей эфирге кімнің ... бара ... ... ... ... ... Қайнар Олжай
кескен-ді. Көгілдір экраннан тұңғыш бой көрсеткен кезі 1990 жылдары қазақ
телевизиясының ... ... ... ... «Таңшолпан»
топтамасын жүргізумен ғана шектелмей, негізінен, онда дауысқа мән беріледі.
Алдын ала ... ... еш ... ... ... ... тек таза ... міндетін атқарумен ғана тура келді. Диктор мен
тележүргізушінің айырмашылығы жер мен ... ... ... ... ... ... ... (*) Оның айтуынша, тележүргізуші кәсібі – бүткіл
білім-парасатыңды, интеллектуалды бітім-болмысыңды ... ашып ... ... ... болып табылады. «Мен үшін «Мың бір ... ... Ол – ... елде ... жоқ, «Хабар» арнасындағы Қайнар Олжайдың төл
туындысы. Бағымды ашып, бабымды келтірген де осы ... ... бес жыл ... ... ... ... көп болды. Көптеген әдеби
шығармалар, мақал-мәтелдер, даналардан қалған аталы сөздерді ... ... ... ... ... білу – ... жоқ ... мектебіне,
ауыз әдебиеті мен фольклорымызды насихаттауда баға жетпес рухани қазынаға
айналды десем, артық айтқандық болмас», дейді. ... ... ... кім ... да ... үңірейген камера өзіңізге
қарай өнген кезде ... ... ... не ... не ... білмей
сасқалақтап, шатасып қалатындар да бар. ... ... эфир ... ... ... қатысушымен өз үйінде, дастархан басында сырласып
отырғандай қалып тудыру – жүргізушінің басты міндетінің ... Ал, ... ... ... ... ... телеарналары тележүргізушілердің
басым көпшілігі сонау 1995-97 ... келе ... ... ... ... бір ... тележүргізушілер легі келген еді. оларды көрермен
қабылдамағандықтан шығармай қойдық» дей алмаймын. Олар жоқ. ... ... адам да жоқ ... Неге ... ғой? ... ... оқу орны ... тәжірибие орталығы жоқ. Мен телевизияға жұмысқа
тұратын кезде байқаудың үш кезеңінен өттім. Оған Алматының «менімін» деген
бойжеткендерінің бәрі ... ... ... ... он ... үшінші
кезеңде жалғыз өзім ғана қалдым. Орталық Комитеттен келген комиссия ... жас, ... ... ... деп ... жоқ. Бұл 1984-1985 жылдар
болатын. Кадр таңдаудағы қатаң сұрып қазір ... деп ... ... ... ... ... ... алып бара жатыр,
дейді газетке берген сұхбатында. (*)
Қазір ... ... өтіп ... ... ... үні,
эмоциямен» жеткізе алып жүр деп айтуыға ... жоқ. ... ... ... ... ... арқылы-ақ көрерменге қандай ақпаратты
жеткізетіндігін аңғартып жүр деп ... ... ... Қазір, ондай
мамандар жоқ. Мүлдем жоқ десе де болады. Кейбір тележүргізушінің дауыс
мәнеріне ... оның не ... ... ... ... ... Тікелей эфир түсіне алған адамға мылтықсыз майдан. Жүргізуші
сол ... ... ... сол ақпаратты эфирден өткізуге, кездейсоқ
қиындықтарынан сүріндірмей алып шығуға ... жете ме, ол ... ... ...... ... сіз айтқан ресми жаңалыққа қандай дауыс керек,
тіпті өлім-жітімге ... ... ... ... ... ... ... жатқан ешкім жоқ. Дауыс адамның жүрек үні, сол
ақпараттың ... ... ... сыртқа шығарған сыңғыры. Егер жүргізуші
ақпарат ... ... оның ... көтере алмаса, көңіл
сүзгісінен өткермесе, көрермен оған қалай ... ... ...... ... ... білу. Қымбат Досжанның білікті
ұстаздары - ... ... ... ... Олардың мықтылығы,
дауыстары арқылы түрлерін елестете алатынында болса ... ... ... ... ... ... ... Қазір жүргізушілерді дауысы
арқылы тани аласыз ба? Әй ... ... бәрі ... бір ... Бәрі бір сдсрғы, сөздік қоры да бір-бірімен деңгейлес. Тіпті бес-
алты жылдан бері ... ... келе ... ... телеарна
тележүргізушілерінің өзі ең ... ... ... ... ... ... ... Досжан алғашқыда «Қазақстан» телеарнасына орыс, ... ... ... ... Ұстазы Кеңес Одағы кезіндегі
қазақстандық тележүргізушілердің барлығы десе де болады.
Профессор Марат Барманқұловтың ... ... ... ... ... 20-дан астам монографиялық еңбектің авторы
ғалымның ... ... или ... ... ... Белого Лебедя», «Хан Иван», «Квадронация» және тағы да басқа
көптеген ... тың ой, ... ... ... ... енді бүгін қазақ тележурналистикасының негізін қалаушылардың бірі,
ұлағатты ұстаздың 70 ... ... орай ... ... университетінде
ғылыми-тәжірибелік конверенция өтті. Онда белгілі ... ... ... бас ... журналистиканың өзекті мәселелерін
талдап, ой ... ... ... ... ... ... ... сыр кімді болса да бей-жай қалдырмасы анық. Әсіресе, ... жылы ... ... ... ... бітіріп, енді ғана
аяғынан қаз тұра бастаған ... ... ... ... 50 ... ... таяп ... Міне, соның іргетасын
бекітіп, алғашқы хабар ... ... ... ... ... ... есімді жас маман болды. ... ... үлес ... ... ... ... ... де дүниеге
келуі заңдылық еді. Телегей теңіз білім тәжірибемен ұштасты да өз арнасын
іздеді, сөйтіп оқытушылық қызметі басталды, ... ... бет ... ... ... еңбектеріне қаныққан сайын, оның телевизияны әр
қырынан зерттеп қана қоймай, ... ... ... көз
жеткізесіз. «Телевизия қалай дамып барады, мақсаты не, не үшін керек, зияны
қайсы, пайдасы қанша?» деген ... сан ... ... ... ... ... кезеңде экранды сұйық дүниелер жаулап алғанда, ... ... ақша ... соңы келеңсіз зардаптарға соқтыратынын
талдап көрсетті. Қуатты құралдың ... ... ... ... да ... тигеніне көзімізді жеткізді. Әттең, ... ... ... аз болды, қазақ теледидары әлі де сол ... ... ... жоқ. ... ... ... діңгегінің, ұлттық өзегінің
беріктігінде телевизияның мүмкіндіктері шексіз. Сол ... ... ... ... болмаса кері кетіреді – бұл философ Барманқұловтың
тұжырымдамасы.
Мәкең журналистиканы ... да ... ... тең ... ... Шет ... тәжірибесіне де қанық еді,
салыстырып отыратын, ... да, ... да мол ... ... ... шын ... еді. Қызыл террордың салдарынан жетімдік көріп, ... ... ... да, еш ... ... берді, шыққан
биігіне адал ізденісімен жетті. Өмірінің соңғы жылдары түркілердің ... ... ... ... тынымсыз іздене берді. Аңғарымпаз ғалым
тарих қатпарларынан да көп нәрсені ... ... ... ... ... салды.
Республикаға еңбегі сіңген қайраткер, ардагер-диктор ... ... ... ... бәрі ... деп баға ... (*) ... қарағанда, Қазақ телевизиясының құрылуы – кезінде Республика мәдени
өміріндегі үлкен жаңалықтың бірі болғаны рас. Сіз ... ... ... да істі бастау қиын. Сол алғашқы қым-қуыт тірліктердің бел
ортасында жүрген ... ... ... ... ... ... тоқтала кетсеңіз?
- Телевизия көрерменге әуелі Алматы студиясы ретінде танылды, хабарлары
бірден республикаға тараған жоқ. ... ... ... көп болды
ғой. Бұл күндері оның бәрі де ... ... ... мәртебе алуына ерекше еңбек сіңірген азамат
– Қазақстан телерадио компаниясының төрағасы ... ... ... ... ... еді ғой ... Нұртазаұлының Орталық Комитетке барып, эфирден ... ... орыс ... ... ... (50х50) беру
мәселесін айқайлатып, шулатпай-ақ шешіп ... әлі ... ... ... дәуірлеп тұрған заманында бұл ерлікке пара-пар іс-әрекет
болатын.
Ал енді қазіргі таңда ... ең жоқ ... ... ... ... ... өзі айтуға ұят. Тәуелсіздік алдық. Бір ... ... арна ... қазақша таратып жатса, жараспас па еді.
Баяғыдай Мәскеу жоқ әрбір сөзіңді ... ... ... тексеріп, өз
нұсқауын мүлтіксіз орындауыңды қадағалап отырған. Әлі күнге ең жоқ ... ... ... ... сөйлете алмай отырғанымыз тіпті елдігімізге сын
емес пе?!
- Кейін келе өзіңіз де Қазақ телевизиясында кадрлар ... ... ... Ел ... ... ... алып ... Сіздер
таңдаған сол дикторлардың бәрі танымал болды. Ел әлі ... ... ... ... Сонда бір көрген жанның бойынан ерекше қандай қасиет көре
білдіңіздер? Қандай қасиетіне қарап таңдадыңыздар?
- ... ... ... ... ... ... өз ... өткерген бір
жайтты айта кетейін. Қазақ телевизиясының туған күні – 1958 жыл, ... Мен қара ... ... 1959 жылы аттадым. 15 жылдан астам
диктор болдым. Сол жылдардың ... тек ... ... ... жасадық.
Ол кездері міндетті түрде негізгі жаңалықтарды қос дауыс, яки ер, ... ... ... отырып жүргізетін-ді. КСРО ғарышкерлері Попов пен Беляев
экипажы алғаш рет ... ... ашық ... ... деп бүткіл ел
қуанышты.
Жаңалықтар басталып кеткен еді, эфирде әріптесім Совет ... Бір ... ... ... ... ... ... еңбектеп келеді.
Қарасам, бас редакторымыз Мақсұт Әубәкіров екен. Әріптестері анық ... бір ... ... ... ... ... ... кетті.
Жүрегім зу ете қалды.
Совет кадрде болған кезде эфирде мен ... соны ... ... ... ... ... Сіз оқыңызшы» деп жаздым да, алдына жәйлап
сырғыттым.
Мен эфирге алынған кезде, ол әлгі ... ... ... ... ... ... ғой, қателессеңіз кешірім болуы ықтимал. Ал маған кешірім жоқ.
Бала-шағам бар ғой» деп жазыпты.
Эфирде ... ... ... Эфирдегі 40 секунд 40 жылдай көрінді.
Қалайда «қателеспеуім керек» деп жаным шыққаны сонша ... ... ... қой. Эфир ... ... бәрі ... ... «жақсы
оқыдың» деп құттықтап жатыр. Ал мен дикторлар бөлмесінде ... келе ... ... ... не ... соны ... алып шығады. Миллиондаған
көрерменннің төрінен «Сәлеметсіз бе?» деп ... бір ... ... әр ... ... жеткізбеген нәрсе жүректерге жетпейді де,
айтқаныңның бәрі далаға бос ... ... ... өзін көрсетуге ұмтылысы байқалып
отырады. Әдемілік – ... ... ... емес, ол тек силуэт, маска.
Кезінде біз таңдаған Ласкер Сейітов, Қажы ... ... ... ... Всеволод Ивановтар барлық талапқа сай жауапкершілік пен
сезімталдықты ұнасымды үйлестіре білген өз ісінің майталмандары ... ... ... ... ... шәкірттерім – Қымбат Хангелдина, Бағдад
Қожахметов, Светлана ... ... ... ... ... ... Тікелей эфир – ерекше дайындықты қажет ететіні белгілі. Дегенмен кейде
кейбір тосын оқиға, жайттардың орын ... бар. Өз ... да ... неше ... өткерген боларсыз?
- Тікелей эфирге шығудың ... ... зор ... Бүткіл
бастықтардан бастап, Орталық Комитеттің идеология бөлімі ... ... мүлт ... ... ... қалт жібермейді, талқыға салады.
Себебін анықтап, тиісті жазасын ... ... ... ... ... ... еңбегінің нәтижесін эфирге ... ... ... ... ... жабылып жүріп жасағанын бір сәтте жоққа
шығарғанмен бірдей емес пе? Қате ... ... қой, ... ... телефестивальдер жиі өтіп тұратын-ды. Әр республика
жылына бір рет бес сағаттық бағдарламамен Мәскеудің ... ... беру ... ... бір 20-30 ... минуты ғана 16мм таспаға түсіріліп дайындалады,
қалғаны тікелей эфирде өтеді. Сондай кездері ... ... ... ... ... ... ... дейтін үнемі.
Орталық телевизиядан тікелей эфирде хабар жүогізіп ... ... ... ... ... ... Төлегенова Вьетнамнан оралды. Ол бір
тамаша ән үйреніп келіпті. Енді КСРО ... ... ... ... ... ... әнін ... деп мәтінде жазылмағанды
айттым да жібердім. Ол ... ... ... ... ... ... шатастырғанымды артынан байқадым.
Студиядан шықсам, Бас режиссеріміз басын тоқпақтап жүр. «Құрыдық,
құрттың бізді» деп. ... ... ... сөйлеспей қойды. Таңды атырдық.
Ертесіне КПСС ... ... ... ... ... ... ... басталды. Маған қатысты тұсына келгенде ол «Аймашева
очень обаятельная, интересная. Она видимо очень любит и уважает певицу. Раз
она ... что ... ... ... ... ... это ... Бибигуль
Тулегеновой» дегенде, арқамнан ауыр бір жүк түскендей болғаны анық.
Төрегелді Бекнязов
Журналистің кәсіби рөлі
Әрбір кәсіптің өз ... ... ... ... та өз ... ... пайда болған. Ал қандай мамандық болса да
ерекшелігімен ... ... ... ... ұқсамайтын,
өзгелерден айырмашылығы бар мамандық. Ол өз шығармашылығы арқылы қоғамға,
адамға қызмет етеді. Әрбір мамандық сияқты, ... де ... ... ... болмақ. Кезінде ұлы ғалым ... ... ... ... ... Оның ... ... дәреже туралы
диссертация» деп аталған. Жалпы журналист қандай дәрежеде жұмыс істесе де,
қоғамдық ... ... ... ... ... Ол әркез жаңаны
жақтаушы, бар ... ... ... табылады. Сөйтіп, газет-журнал
немесе радио мен телевидениенің жұмысын атқарып, шығармашылық ... Ол ... ... ... ... үшінші-шығарушылықпен айналысады. Бұл үшін оған ... мен ... Оған қоса ... ... ... ... білу де ... қасиет
болып саналады. Қандай оқиғаны болсын тапқырлықпен, сенімді түрде көз
жеткізіп жазатын ... ... ... өмір ... ... айта білу де ... Ол үшін тіл, сөз ... қолдану қажет. Тағы бір айтарлық жайт,
журналист қоғам қайраткері бола алса ... ... Ол ... заман ағымын
жақсы түсінуі тиіс. Әсіресе жұрттың назарын аудара білгені ... тағы бір ... оның ... ... ... ... ... байланысты. Бұл-жан-жақты білімділік ... ... өсу, ... ... өз ... ... ісі
үшін арнауға келіп тіреледі. Әрбір журналист өз елінің шын патриоты ... сол ... және жер ... ... ... жедел жариялап отыруы міндет. Журналист өз ісіне адал ... ... ... өз қызметін жемісті ... үшін ... ... ... ... пайдаланып, сонымен бірге
табанды, әділ, батыл қасиетімен де танылуы тиіс. Ал ... ... ... тұруы тиіс. Сондай-ақ журналистің жеке бас мәдениеті көп
нәрсені аңғартады. ... ... ... ... білушілігі аса
қажет. Онсыз журналистің табысты жұмыс істеуі екіталай. Өмірде журналист
әртүрлі жағдайға ... ... ... ... жан-жақты хабардарлық,
білімділік болмаса, кей нәрсенің анық-қанығына ... ... ашу ... ... ... жеңіл-желпі қарамай, оның түпкі мәніне, ... ... ... керек. Ол үшін сол саладағы арнайы мамандармен
кеңесу артық емес. Жаңа ... ... ... жөн. Бәрі анық
болғанда ғана журналист мақала жазу керек. Бұл ... ... ... ... аңғару, проблеманы байқау білу шарт. Сөйтіп ашық ... ... ... жөн. ... журналист әрқашан өз білімін
теориялық тұрғыдан толықтырып, ... ... ... ... ... ... ... болу үшін рухани және өмірлік дайындықтар ... ... ... мамандыққа арнап, таңдағаннан кейін, сол ... ... ету ... Ол ... ... ... ... ақпарат
құралдары алдындағы өзінің міндетін, борышын бар күш-қайратын салып
орындайтын ... Бұл ... ... ... ... ... мінезімен,
қиындыққа қарсы тұратын күрескерлігімен, инициатива танытқыштығымен, тез
арада шешімдер жасай білетіндігімен ерекшеленеді. Ол қай істе ... ... ... ... қоса ... кең пейілді, жаны жомарт, жақсылыққа құштар,
мейірімді, жақсы дос, ... қол ұшын ... жан ... да ... Ол менмендіктен аулақ болуы керек, өзін-өзі ұстауы мен іс-әрекеті
арқылы өзгелерге ... бола ... ... ... ... тіл
табысқыш болса тіпті жақсы. Ол қашанда жинақы, қиын жағдайдың өзінде жұмыс
істей алатын, аңғарымпаз және ... ... ... Оған есте ... аса қажет. Тез ойлап, тез жазуда жақсы нышан. Журналистің ... ... өз ... істеу ерекшелігі болуы мүмкін. Журналистің стиль
қалыптастыруы да үлкен жетістік. Ал жалпы кәсіби және ... ... ... бір-бірімен ұштасқанда нағыз журналист қалыптаспақ.
Журналист өз қызметінде тек қана шындықты жазып, ... ... ... ... ... Нағыз журналист өмірде осылай еңбек етуге,
осылай өмір сүруге ... Бұл ... ... ... ... ... Журналистиканың маңызы жариялық болса, халықты тек қана обьективті
түрде жан-жақты әрі дәл де анық ... ... ... етуі ... ... ең алдымен өмірдегі жайларды ... ... ... жазу ... Бұл шыншылдыққа бастайтын негізгі
жолдың бірі. Еш нәрсені тексеріп алмай тұрып жазуға ... ... ... көз жеткізіп алған абзал. Ал кездейсоқ бірен-сараң ғана
фактіге сүйену келеңсіздікке әкелуі мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... көре ... өмірде жақсылықты таңдай білу құбылысты
дұрыс бағалай білудің жөні бөлек. Оқиғаны бұрмаламай, сол болған ... ... ... жазу ... әр ... ... ... талдау қажет.
Яғни, әрқашан ақиқаттан айнымау-журналистің басты парызы.
Болған жайдың дұрысы қайсы, бұрысы ... соны ... ... ... де
сенімді қорытынды жасау керек. Әсіресе, актуальді ... ... ... Ал, ... ... ... ... нәрсені жасырып,
айналып өту жараспайды. Кемшіліктер мен қиыншылықтар туралы айтпай кету,
өткір сұрақтардан қашу ... ... ... де ... деу, ... де
салатанатты түрде жазу да көкейге қонбайды. Яғни, барды ... ... ... ... ... айту ... еш ... қателеспеу керек, бұл да басты принциптердің бірі.
Өйткені, журналист қателессе, ол бір ... ... ... ... сол қателіктің зияны тиюі мүмкін.
42 сақталғанда «Алтыбақан» мен ... әр ... ... ... бейне-шоу жасауға әбден болар еді.
Теледидарда Совет Масғұтов мұрындық болған «Жолдас» атты фестиваль хабары
сексенінші жылдарға дейін жалғасын тапты. Жылына бір рет ... ... 18 ... ... ... хабарларының шығармашылық
топтары жиналып, бас қосатын бұл фестиваль – телеөнерін меңгеруге талпынған
журналистер мен режиссерлер, операторлардың тамаша ... ... ... рет өткізілген телеөнер сайысының соңы Ақмолада аяқталды. Осы екі арада
фестиваль – Қарағанды, Павлодар, Өскемен, ... тағы ... ... бар облыс орталықтарында өтіп тұрды. Фестивальге қатысқандар
арасынан шыққан біліктілер қатары ... ... ... теледидар көгінде
еңбек еткен журналистерге ұлы дарындардың пікірлері келтірілген.
Теледидар өнеріндегі бүгінгі ... ... ... ...
қоғамдағы көп құбылыстың түп-тамырына үңілу, себебіне талдау жасау арқылы
жүзеге асуда. Мысалы, теледидардың нар ... ... ... ... ... ... ... жұмысын «Жадыңда ма, жолдас?!» атты
телехабармен бастаған болатын. Автордың өзі оқып, білім ... ... Ақсу ... ... ... орта ... ... есімімен аталатын-ды. Нарсұтбай екінші дүниежүзілік соғыста
ерекше ерлік ... ... ... бірі ... ... ... ерлігін нақтылы фактілермен дәлелдеу үшін көп ізденген. Ол
Ресей жерін аралап, Мәскеудегі, Харьковтегі соғыс ... ... ... сақталған архивтерді ақтарды. Жігерлі журналистің еңбегі
зая ... жоқ. ... ... ... ... табады.
Деректі кадрды телехабарға өз орнымен пайдалана білді. Хабар барынша
жанданып, ойнап шыға ... ... ... ... мен тәлім
нәтижесінде Н.Иманғалиұлының шығармашылық ой-өрісі ... ... ... ... ... – ел жаңа». Өзгермеген, жаңармаған не қалды? Сан ғасырлар ... ... ... ... ... өзі түгелге жуық жаңа
сипатқа ие болды. Көркемөнер қашанда өз ... ... ... ... қызмет еткен. Ал қазір жағдай мүлдем өзгерді. Күнделікті күрмеуі
мол күрделі тірлік, сан алуан ... ... ... қоян-қолтық
араласу, ғылыми-техникалық прогресс сөздік қорымызға әсерін тигізеді, ұғым-
санамызды да кемелдендіреді. Ойы серпінді, алымды Н.Иманғалиұлы кейінгі
жылдары ... ... ... мен ... баса ... ... нәтижесінде Шың еліне барып 2 хабар, Саха елінің мәдениеті мен
салтынан 4 ... ...... ... 6 хабар, заңғар жазушы Шыңғыс
Айтматовпен сұхбаттасқан Люксембургтен 1 хабар, «Еуропадағы екі күн» - ... ... ... ... ... өнер – жарымжан бос дүние. Мың
бояудың ішіне өзіне ... бір ғана ... ... жағу, мыңдаған дыбыстың
ішінен өзіне керекті бір ғана әуен - әуезді тауып үн ... ... туыс ... ішінен өзіне керек бір ғана сөзді тауып, оны өз
орнына жаңылмай қою, жарт ыауыз артық, ... ауыз кем ...... ғана тән ... Ал ... ... пен бойкүйездік,
салғырттық пен тұшымсыздық – журналистің қас ... Ой ... ... білім саясздығы тоқайласса ол экран соры. «Көкпар» хабары
кезінде қаншама ... мен ... ... ... батылдық пен
батырлыққа, азаматтық пен асқақтыққа бастай отырып, ашық аспан ... ... ... ... ... ... әуелете ән салдырып, енді
бірде әсем безендірілген студия ішінде, үлкен сахналарда сан қырынан түрлі
бейнеде көрермен арманымен астасып ... ... ... ... мен ... ... ... «Ойлан тап!», «Бәрін білгім келеді», «Айтым асыл өнер»,
«Өнер көзі халықта», «Сырласу клубы», ... ... ... та ... ... ... ... ойлылық, ұтымды жауапты
табан астынан суырып салатын тапқырлық бір ... ... ... ... жұмыс жасайтын журналист тапқырлығының негізі ... ... ... ... ... әр ... оқыс жағдайдың бәрін
алдын ала ... ... ... амал-әрекетті күні бұрын әзірлеп алатын
шығармашылық сергектік. Бір кезде ... ... ... ... ... ... жол, ... шешім тауып, оп-оңай құтылып кететініне таңданып,
мұның сырын сұраған адамдарға Напалеон ... деп ... ... «Егер мен
қандай нәрсеге болсын қашан да әзір тұратын сияқты көрінсем, мұны тек небір
әрекетке кіріспес бұрын менің ол ... ... ала ... сарқыла
ойланатыным арқылы ғана түсіндіруге болады. Басқаларға оқыс болып көрінетін
жағдайларда не істеп, не деу керек екенін ғаламат бір ... ақыл ... ... ... жариялай қоймайды. Бұған менің көзімді ашатын -
өзімнің ойларым, толғаныстарым. Мен тынымсыз еңбектенемін, ... ... ... отырғанда да еңбектенемін, жұмыс істеу үшін түн ішінде ұйқымнан
да ... ... ... ... ... толғаныс үстінде болу – шығармашылық
адамының ең табиғи қалпы осы ... ... ... ол ел ... ... ... ... қандай қиыншылыққа болсын қайыспайды. Телевизия
насихат пен ақпарат құралдарының маңдай алдынан орын алып, көшбасшыларының
қатарында ... ... ... оның шын мәніндегі бүкіл халықтық
трибунасынан айтылатын сөздің салмағы ... ... арта ... отыр. Сол
сөзді көпшілік алдында күн сайын айту ... ие ... ... ... та өлшеусіз ұлғайды. Журналист қайда еңбек етсе де (газет, журнал,
радио мен теледидар болсын ... оған ... ... ... ... ауыр әрі ... ... – замана шежірешісі, халық өмірінің жыршысы
бол. Ал телевизиялық журналистің осы міндетті орындау ... ... ... құралдары бар. Оның қызмет-әрекетінің сыр-сипаты өз
әріптестеріінң іс-әрекетінен гөрі өзгешерек. Телевизиялық журналистің
еңбегі алуан ... ... ел ... ... ... ... камера
істен шыға қалса, жылжымалы телевизия станциясының антеннасы студия
мұнарасындағы параболаларға көрінбесе, бейнецехта ... жоқ ... ... ... яки ... ... ... жұмыс істемей тұрса,
телевизиялық журналистің репортажы да, очеркі де ойдағыдай шықпайтыны хақ,
керек десеңіз, мүлдем ... ... ... да ... ... қоғамның жаңашыл тележурналисі – ... ... ... оны ... ... әрі ... етіп ... тиіс. Оқиға
шыншьш күйінде жету үшін, журналист аса дәлдікпен жұмыс істеп, оқиғаның
ортасында өзі болып, кейіпкердің қуанышы мен ... ... ... ... ... ... тоқтамауы қажет.
ХАБАРДАҒЫ ДИКТОРДЫҢ ОРНЫ
Бүгінгі көгілдір экран айнасын ... ... ... ... ... ... ... нәрмен қоректендіру үшін тынымсыз
ізденіс, шығармашылық өсу міндеттерін игеру қажет. Тың ... ... ... ... ... ... шыншылдығын арттыру,
журналист, дикторлардың ой-өрісін дамыту, дарынды, кәсіпқой ... ... білу ... тележурналистиканың алғашқы мақсаттары ... кез ... ... ... ...... ... сол
сәтінде көре біліп, ой көрігінің қазанында лезде ... ізін ... ... ... ... – хабардың бұлжымас заңы. XXI ғасырдың
жаңашыл, әлемдік додаға ... ... әрі ... ... уақыттың
тым ұшқыр, тынымсыз ізденістегі ағымына ілесуі — кезең талабы.
Ең бастысы, ой жинақы, ... ... ... ... ... ... — ықшамдылық. Тележурналист біткеннің күні бүгінге дейін бағындыра
алмай келе жатқан биіктіктері. Кез келгеннің уысына түсіп, қиялына қонақтай
бермейтін ... Оған ... ... пен ойда ... ... ... тереңдік керек. Ізденіс, пікірталас, зерттеу
және салыстыру. Осылардың бәрі де ... ... ... ... оны ... ... ... ойната әрі көрерменді ойланта
отырып, басты ... ... ... алып ... ... ғана ... ... бөленіп, көпшіліктің сүйіктісіне айналады. Осы
орайда Нүртілеудің алдыңғы толқын ағаларының төжірибесінен көп ... ... ... ... жастар хабарларының жұлдызы болған,
экранда аузымен құс тістеген телепублицистер шоғырындағы Құсман ... өзін ... ... ... ... ... ... ырқына қоя
беріп, енді бірде ойлы сұрақтармен ойлантып тастайтын әдеті тағы бар еді.
Нүртілеу де ... осы бір ... ... ұмытпайды. Себебі,
аудиторияны үнемі қақпақылдай берсең, көрермен көңіліне де, ... да ... ... ... ... ... ой ... ойларын ақтара сөйлеуіне көңіл бөле отырып, алайда бұра тартып
кетпеуіне де мән берген абзал. Бәрі де ... ... ... ... ... ... және ... деңгейде шығып отыруы
телеарнаның жақсы техникалық базасы бар екендігін айғақтайды, қатардағы
қызметкерлердің біліктілігін білдіреді. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ғана түсіндірмейді,
бұл қалың бұқараны жинау әдісі, демек, жарнама берушілер көбейеді.
Бүгінде БАҚ басшылары жарнамадан ... ... ... ... ... үшін ... ... мәселе қоюда. Ол бюджетке аса көп тиімділік
әкелмесе де, редакция үшін ... ... ... ... ... төтеп беруін ғана қамтамасыз етіп коймайды, кейбір
жағдайда ол қоғам үшін маңызы зор мәселелерді, мәселен тауар мен ... ... ... ... мерзімінде жеткізіп отырады. БАҚ
жарнамасынсыз әлеуетті тұтынушыларға қажетті ақпарат жетпеген де болар еді.
Оған ... ... ... ... ... жаңа бір ... ... олардың қанағаттанушылығы өз кезегінде қоғамның әл-ауқатын
түзеуіне бастар еді.
Қоғамда, бүгінде "тәуелсіз" ... ... ... ... деген түсінікті қалыптастырған. Егер нақтылай айтсақ, өзін-
өзі қаржылай қамтамасыз ететін телеарна ғана еркіндікке ие. Бюджетке барлық
салығын төлейтін, әрі ... ... ... ... ған үзақ ... ... Бүгінгі тележурналистиканың мәнді жағы, ол - ... ... ... ... оны аудиторияға мәнділікпен бере білу, әрі
талғаммен талдау жасау. ... ... даму ... ... ... нығайту, электронды ақпарат құралдарын нарық
бәсекелістігіне сай етіп ... құру үшін ... ... ... ... БАЙЛАНЫС
Теледидардағы кері байланыс процесі кезінде мына мәселелерді әрдайым
есте сақтаған жөн.
1. Көрермен әрқашанда хабардың көңіл-күйге жағымды әсер етуін қалайды. ... ... өлім мен ... ... секілді
хабарламаларды көруге құлықсыз. Олар үшін күнделікті қарапайым өмірдегі жай
нәрселер қызықты. Көпшілігінде көрерменді ел көлеміндегі игілікті істер мен
өмірдің ... ... ... ... ... ... ... қызықтырады.
2. Көрерменді саясаттан гөрі халықтың әл-ауқатын жақсарту жолындағы басты
тетік ... ... ел ... ... мен ... ... мәдениет, қошаған орта, тағам сапасы және тағы ... ... ... ... әлем ... көпшілігінде дерлік алдыңғы кезекке этикалық және
мәдени проблема мәселесі шығып отыр. Сондықтан осы ... ашық ... ... ... жиі, әрі ... ... ... Көпшілігінде балалар мен жастар, тәрбие мәселесі сирек беріліп жүр. ... ... ... да ... ... ... табылады.
Бұл ұсыныстар теледидар арналарына дәл нұсқау ... да, ... осы және өзге де ... ... есте ... жөн.
ҚОРЫТЫНДЫ
Өтпелі кезеңдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайлардың ауыртпалығы
өмірдің рухани саласын жұтатып, оған көлеңкесін түсірмеуі керек. Өмір ... кез ... ... өзі де оған ... тиіс. Өйткені,
өлшеусіз тарихтың талай беттеріне өшпестей ... ... ... әр ... ... телехабардың ауқымының тарылмауына көңіл бөлген жөн.
Редакциядағы ақыл-ойдың жетімсіздігі ... бола ... Оған ... ... ... ... редактордың бейғамдығын,
оператордың олақтығын, талантсыз жүргізушіні қосыңыз. Мұндай шығармашылық
кемшіліктер теледидар хабарының солғын, ... ... ... ... Әр ... ... көргеніміз бен естігеніміз ғана емес,
кадрдағы оқиғаны көрермендердің қабылдауы үшін ... ... ... жатыр. Себебі өнерде мазмұн мен түрді айыруға ... ... ... ... мен ... көрермендер мен қарым-
қатынастың дұрыс жолын табуға кемектесері анық.
Қазақстанның ... ... ... қандай түрі болсын, ол
өзіміздің ұлттық мүддемізді сақтап, қорғай беруге мүдделі ... ... ең ... ... ... ... ... және ұлттаралық
келісімге қатысы бар. Сондықтан да, БАҚ үшін ... ... ... ... ... ... ... қорғаудың жалпы қазақстандық идеясын насихаттау - бүгінгі таңда
өте - мөте маңызды.
Уақыт кезеңіне сай қайта ... ... БАҚ ... мақсаты мен
міндеттерін де жаңа заманға лайықтап орнықтыруға тиісті. ... түсе ... олар ... жаңартудың, ескіше ойлау тәсілін аластаудың
кездеспей қоймайтын қиындықтарын бастан кешіріп, әдеттегі таптауырын
тәсілдер мен ... ... бас ... ... ... ... парызы бұқараның санасын билеу,
оларға уақыт кезеңінің міндеттерін жан-жақты түсіндіру, жас ... т.б. ... ... сан-саладағы көкейкесті міндеттерді бойларына
сіңіру болуға тиісті. Бұл арада экономикалык ... ... ... ... ... ... болмас. Қазақстанның
демократиялық ақпарат айдынын қалыптастыру үрдісін ... үшін ... ... ... 1998 ... 3 ... ... өндірістік және тарату
кезіндегі қосымша құн ... ... ... ... қол ... ... ... бұдан бірнеше жыл бұрын басталып, ол БАҚ-тың ... ... ... еді. ... есебі бойынша, мұндай қадам Қазақстан
бюджетін 100 миллион теңгеге кемітеді екен. Ал, ол бұрын ... ... ... келді. БАҚ-ты қосымша құн салығынан босату, ол құрылтайшы
мен редакция ұжымының арасындағы қатынасты ... ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде басылым мен
электронды ақпарат құралдары өздерінің ... ... ... ... ... ... ... кемшілігі -
көрерменді толғандырып отырған проблемаларға ... аз ... ... тіл мен сүреңсіз безендірулер. Ал демократиялық қоғам
мен нарықтық экономика талаптары БАҚ арасында шынайы бәсекелістік ... ... ғана ... «Республикада қалыптасып отырған жаңа
экономикалық, ... ... ... сыннан өтудің сөзсіздігін
түсіндіруде журналистер сөзінің жауапкершілігі зор. ... ... ... одан әрі ... бұдан басқа парасатты балама жоқ
екенін ... ... ... - ... ... Н. ... ... кездесу кезінде. Ендеше, телепублицистер сөзінің
қуаттылығын, ... ... ... әсер ететін ықпалдылығын
ешқашан естен шығаруға болмайды.
Қоғам өзгерген, жаңарған, дамыған жаңа ... да ... әрі ... ... нарықтың талаптарымен санаспай
отырғанын ашық айтуға тиіспіз. Оларда жеделдік, сыпайыгерлік, ... ... ... ... ... ... ... шапшаңдығы,
өмірдің тез өзгеріп, тез түлеуі бұл кедергілерді жеңуімізді қажет етіп
отыр.
Теледидардағы ... ... ... ... ой ... ... шындықты ашық айтып, ойымызды бүкпесіз жеткізіп, көрерменді
толғандырып жүрген сұрақтарға кібіртіктемей жауап ... ... ... де ... ... еді.
ҚОСЫМША
«Қазақстан РТРК» АҚ Павлодардағы филиалы туралы
1961 жылдың 28 ақпанында Қазақ ССР ... ... ... ашу ... ... ... Осы жылдың көктемінде ғимарат
құрылысы және пен мұнараның монтажы басталды. 1965 ... 7 ... ... іске ... ... бірінші бағдарламасымен
эфирге шығады. 7 ноября 1965 года вступил в строй действующих Павлодарский
телецентр. Телестудия вышла в эфир с ... ... ... ... ... және т.б. ... айдарларға айналды.
1966 жылға дейін студия эфирге ... екі рет ... 1966 ... ... хабар тарату көлемі ұлғаяды. 1971 жылы ... ... ... ... болып бейне жазу аппаратын енгізді.
1974 жылдың 15 ... ... ... екі арналы, үш бағдарламалы
екінші передатчик жұмысын бастады. 1975 ... ... ... ... ... және ... совхоздарында ретрансляторлар іске қосылды,
ал маусым айынан алғаш рет республикалық телевидениеден хабар таратуға
мүмкін бола ... Ал 1979 ... ... Павлодар Қазақ ССР-де бірінші
болып түрлі түсті хабар тарату жүйесіне аздап көше ... 1983 жылы ... ... жаңа ... ... ... түсті теледидарды бүкіл
Павлодар облысы қарады.
Бүгінгі ... ... ... АҚ Павлодар филиалы «Қазақстан»
арнасында 17.50. -ден 18.50. -ге дейін ... және ... ... ... бес ... хабар таратады. Облыс тұрғындарының тоқсан алты
пайызы арнадағы бағдарламаларды көреді. Күн ... ... ... ... ... ... тақырыптарда сан
алуандаған бағдарламалар шығады. «Қазақстан-Павлодар» ... мен ... осы ... ... ... елді мекендеріне хабар таратады.
Мәтін жазудағы ұстанатын қағидалар:
1. ... ... ... қою ... ... ... ... мынадай болады:
Авторы:
Операторы:
Хронометражы:
Диктор:
КТМ: (Кадрден тыс мәтін)
СНХР:
КТМ: (синхрон интервью алған алдамның сөзі) ... ... ... ... мен ... ... Бейнесюжеттің хронометражы бір жарым минуттан аспауы тиіс.
Ескерту: КТМ – ... тыс ... СНХР – ... интервью алған
алдамның сөзі, кинодан қалған термин. Бейне мен ... ... ... ... Е.П. ... ... социологии журналистики.-В
кн.:Человек в системе массовых коммуникаций. София, 1973.
2. Қазақстан ... ... Н.Ә. ... ... мемлекет ретінде калыптасуы мен дамуының стратегиясы.
Алматы, 1992.
3. Досалы С. Қазақ баспасөзі тәуелсіздік жылдарында //
Ақиқат. 2001.
4. КТК ... ... ... бағдарламасы. 2003. 9 ақпан.
5. Төлепберген М. Телеарналар мемлекеттік тілде сөйлеуге
тиіс // Егемен Кдзакстан. 2002. 5 наурыз.
6. ... С. ... және ... ... // ... ... 2002. ... Уэбстер Д. Еркін және тәуелсіз бұқаралык ақпарат
құралдарына кіру // Столичное обозрение. Алматы. 1998.
18 желтоқсан.
8. Барманқұлов М. Телевидение: деньги или власть? ... ... ... ... А. ... ... ты не быть, но шоуменом быть ... N11, ... ... А. ... телезвездой. Карьера. N8-9, 2002.
11. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы. 1998
(1-бөлім, 1-бап, 5-бет).
12. Ақышева Ә. Бізге бәсеке керек пе? // ... ... ... ... С. ... және ақпарат арналары // Егемен Қазақстан. 2002. 12
наурыз.
14. Айталы А. Қазақстандық ... ... ... ма әлде ... ... ма?// Саясат. 2001.
Шілде-тамыз.
15. Ильиенко С.И. Актуальные проблемы развитая речи. -Ленинград, 1978.
16. Шумилина Т. Не могли бы Вы мне ... ... ... ... Р.А. Телевидение на перепутье. Статьи 1989–1998. – Москва,
1998.
18. Егоров В.В. Телевидение ... ... и ...... 1999.
19. Засурский И.И. Масс-Медиа второй республики. – Москва, 1999.
20. ... Е.А. ... на ... ...... на ... Овсепян Р.П. История новейшей отечественной журналистики. – Москва,
1999.
22. Рукавишников Л.А. Периодизация ... ... // ... ... в ... ... – Санкт-Петербург, 1997.
23. Телевизионная тележурналистика. - ... Изд. МГУ, ... ... З. Сөз ... - ... Қазақ университеті, 1992.
25. Вертов Д. Статьи, дневники, замыслы. - Москва: Искусство. – 1976.
26. Тұрсынов Қ. Көгілдір ... ... - ... ... ... ... Е.А. ... на рубеже тысячелетий. – Ростов н/Д, 1999.
– С.177.
ал ресейлік мемлекеттік РТР телеарнасы бұл ... ... ... ... ... телевидения в том, ... ... ... ... и ... ... ... должен быть
более респектабельным. Не должно быть порнографии, минимум жестокости и
насилия»[xxi].
«Журналист» журналының авторы заманауи ... ... ... тілге тиек етеді: «күштелген күлкі (смех по ... ... ... және т.б.[xxii] аймақтық теледидар қызметін зерттей
келе, сыншы көрермен үшін күресте аймақтықтың ... ... ... ... таң ... ... жұмыста телевизиялық хабарлардың екі экспансиясын анықтады:
республикалық телеарналарды батыстық телевидениенің ... алуы ... ... ... хабар та Екінші бөлім ... ... ... ... – үш тараудан тұрады.
Онда ... ... ... ауыр ... ... ... ... телевизиядағы танымал
тележурналистердің жеке ... ... ... ... ... мазмұны мен орнының ерекшеліктері, телеарналардың
өздері өндірген бағдарламалардың даму тенденциясы ... ... оқу ... ... ... ... ... жарық көрген мақалалардан,
анақтамалықтардан, заңнама актілерінен ... См.: ... Р.А. ... на ... ... ... ... 1998; Егоров В.В. Телевидение между прошлым и будущим. – М., ... И.И. ... ... ... – М., 1999; ... Е.А.
Журналистика на рубеже тысячелетий. – Ростов н/Д, 1999; ... ... ... ... ... – М., 1999; ... ... ... ... // ... ... информации в
современном мире. – СПб., 1997.
[xxv] Корнилова Е.Е. Телевизионная реклама. – СПб., 2002. – С. ... ... ... ... Е.А. ... на ... ... – Ростов н/Д, 1999. –
С. 65.
[ii] См.: Корнилов Е.А. Журналистика на ... ...... ... – С. 177 – ... См.: ... Р.А. Телевидение на перепутье. Статьи 1989–1998. –
М., 1998; Егоров В.В. Телевидение между прошлым и ... – М., ... И.И. ... ... ... – М., 1999; ... Е.А.
Журналистика на рубеже тысячелетий. – Ростов н/Д, 1999; Овсепян ... ... ... ... – М., 1999; ... ... истории телевидения // Средства массовой информации в
современном мире. – СПб., 1997.
[iv] Корнилова Е.Е. ... ... – СПб., 2002. – С. ... Цвик В.Л. Особенности реформирования отечественной системы телевидения
в ... ... ... (два ... ... // Вестник Московского университета. Серия 10. Журналистика.
– 1998. – № 3. – С. 4.
[vii]Цвик В.Л. ... ... ... ... ... условиях информационного рынка (два «передела» ... // ... ... ... ... 10. ... 1998. – № 3. – С. ... Сагалаев Э. Эдуард Сагалаев борется за государственное ... ... ... – 1997. – 1 ...... ... ... печати, радио и телевидения. – М., 1986. – С.20.
[x] Номинации «ТЭФИ-98» // ТЭФИ Обозрение. – М., 1998. – ... ... Р.А. Как ... телевизионный репортаж. – М., 1979. –
С.62.
[xii] Цвик В. ... ... ... ... // ... ... ... 1989. – С.64.
[xiii] Познер В. Обращение президента Академии Российского Телевидения к
тележурналистам региона // ... Вып. 1 (4). 1998. – ... ... А. ... телевидение. В поисках своего лица //
Телерадиовещание. –1989. –№4. – С.12.
[xv] Вартанов А. Неформалы от ... // ... – 1995. – №5. – ... ... И. ... ... ... СВ» // Журналист. – 1998. – №5.
– С.13.
[xvii] Еременко О.А. Феномен регионального телевидения // ... ... в ... ... – СПб., 2000. – С. 234.
[xviii] Вартанов А. Дороже звездного блеска // Журналист. – №4. – 1998. ... Там ... ... Э. ... ... борется за государственное телевидение //
Независимая газета. – 1997. – 1 ...... См.: ... А. А чё? Пипл ... // ... – 1997. – №6.
–С.33.
[xxii] См.: Вартанов А. Без камуфляжа // Журналист. – 1997. – №3; Дороже
звездного ... // ... –1998. – №4.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тележурналистиканың БАҚ саласындағы алатын орны22 бет
Тележурналистиканың нарыққа бейімделуі28 бет
Тележурналистиканың рекреативті функциясы10 бет
«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты45 бет
Талдамалы публицистикалық жанр29 бет
Телевидениедегі сұхбат жанры және тікелей эфир43 бет
Қазіргі қазақ деректі фильмі: әлеуметтік киноның ерекшелігі («Жетімдер қалашығы» атты фильм негізінде талдау)28 бет
Қазақ радиожурналистикасының бастау көздері5 бет
HTML тілінде телефон анықтамасын құру35 бет
«Оңтүстік Қазақстан телеарнасының өткені мен бүгіні»39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь