Шетел инвестициялары мен жоғары технологияларды селективті жұмылдыру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5

I ТАРАУ. РЫНОКҚА ӨТУ ЖАҒДАЙЛАРЫНА ЭКОНОМИКАНЫ ТҮРЛЕНДІРУДІҢ ТҰЖЫРЫМДЫҚ НЕГІЗДЕРІ.
1.1. Құрылымдық қайта құрудың теориялық және әдіснамалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6.22
1.2. Қазақстандағы нарықтың дамуы тарихы ... ... ... 22.31

II ТАРАУ. ШЕТЕЛ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫ МЕН ЖОҒАРЫ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ СЕЛЕКТИВТІ ЖҰМЫЛДЫРУ.
2.1. Шетел технологияларын өз елімізге тарту ... ... ..32.34
2.2. Экономикалық даму модельдері және өнеркәсіпті құрылымдық қайта құру ... ... ... ... ... ... ... 35.40

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ..41.42

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР: ... ... ... ... .43
КІРІСПЕ

Нарықтық экономика – ертеден келе жатқан шаруашылықтың жүргізу құралы,оның дамуының өзіндік бай тарихы бар.нарықтың қалыптасуы айырбас пен қоғамдық еңбек бөлінісінің дамуымен байланысты. Нарық қатынастарының дамуын мынандай негізгі кезеңдерге бқлуге болады:
a) Нарық элементтерінің пайда болуы,
b) Натуралдық айырбас кезеңі нарығы
c) Тауар баламасы кезеңініннарығы
d) Тауар емес балама кезеңінін нарығы
Бірінші кезеңде айырбас операциялары тұрақсыз, кездейсоқ болады,олар өндірістің шарттары болып табылмайды. Құндық қатынастар, әрбір жеке сауда-саттық көріністерде кездейсоқ болды.
Екінші кезеңдегі тауар қозғалысын мына формула бойынша Т2 көрсетуге болады.Балама айырбас көбіне-көп өндірістің шарты бола бастайды.Осының нәтижесінде қоғамдық қажетішығындар категориясы қалыптасады.Құнның субстанциясы әліде болса тауардың бір түрімен біртұтас болып бірігіп кеткен жоқ,сондықтан «таза» құнның иеленушісі болып бірнеше тауарлар көрінуі мүмкін.
Үшінші кезеңдегі тауар тепе –теңдігі мына айырбас формуласы бойынша Т1- Т2 , балама - Т2 .Әрбір жергілікті нарыққа баламы тауардың бір түрі тән.Ол ерекше тұтыну қасиетіне байланысты әрдайым ортасынан ығысып шығып қалып отырады.Бұл кезенде «таза » өзінің иеленушісінің белгілі бір заттық формасымен біртұтас болып бірігіп кетеді,оған тауар қабығынсыз өмір суре алмайтын «шығындық» және «шығындық емес» деп бөлінетін құрамалары байланады.Дүниежүзілік нарқтың қалыптасуымен құнның жеке дара иеленушісі қызметін алатын атқара бастайды.
Төртінші кезеңдегі тауар қозғалысының формуласы : Т1 –тауар емес балама- Т2 . Алтынға тікелей айырбастың тоқталуымен құнның «таза» иеленушілері несие ақшалар өзінің «тауарлық» мәнін жоғалтады. Былайша айтқанда, құнның өзінің заттық иеле нушісінің оқшаулануы-қазіргі замандағы нарықты сипаттайтын құбылыс болып табылады.
Сонымен бірге нарықты стихиялы түрде дамушы немесе еркін нарық, монополиялы нарық, реттелмелі нарық деп бөледі. Стихилы нарық капитализмнің алғашқы кезеңінде болды, оған еркін тауар өндірушілер мен сатып алушылар, еркін бәсеке мен еркін бағалар тән болды. Стихиялы нарықтың идеологы, әлемдік экономикалық теорияның негізін қалаушы Адам Смит (1723-1790) өзінің «Халықтар байлығының табиғаты мен себептері туралы зерттеу» (1776ж) деген басты еңбегінде – жеке меншік иелерінің байлықты көбейтудегі мүддесі өндірісті дамытудың және оны қоғамдық қажеттіліктерге лайықтаудың қозғаушы күші болып табылады деп жазған болатын. Сонымен бірге А.Смит, екі кәсіпкер немесе саудагердің арасындағы әңгіме әрқашанда бағаны өсіру ниетіндегі даумен аяқталады деп көрсетті. Оның пікірінше, мемлекет мұндай даулы мәселелерді шешуге араласпауы керек, ол тек қана жалпы тәртіпті қамтамасыз ететін «түнгі күзеткішінің» рөлін атқару қажет. Мемлекет «laisser faire» (« мейлі өзімен өзі жүрсін») саясатын жүргізіп бәсекені шектеуден аулақ болуы керек. Бірақ А.Смит осы екі дәлел негізінде жаппай анархияны қорғаған жоқ. Керісінше, ол жеке капиталдың монополиялар мен картельдер арқылы бәсеке күресіне шек қоятын «жаман әдеттеріне» мейлінше күдікпен қарады. Тек бәсеке ғана бағаны төмендету және өндіріс көлемін арттыруға ынталандырады, нарықты реттеуге қабілеті болады деп көрсеткен болатын. Сөйтіп, А.Смит нарықты экономиканың өзін-өзі реттеу механизімін ашты. Еркін бәсеке мен нарықтың «көрінбейтін қолының» пайғамбарының пікірінше – жеке мүддені қоғамдық игіліктің пайдасына жарату мүмкін болады. Кейіннен, қоғамдық өндірістің күрделіленуіне байланысты нарықта анархия орын ала бастады. Мұндай жағдайда, оны реттеуді монополиялар өз қолынан ала бастады. Осы кезден бастап монополиялық нарық қалыптасты.
Монополиялық нарық XIX ғасырдың аяғында XXғасырдың алғашқы кезеңінде өмір сүрді. Нарықтың бұл түрінде еркін бәсеке шектеледі, ал ол экономикадағы сапалық және сандық өзгерістердің динамикасына кері әсер етеді. Өндірістегі монополиялық үстемдік ғылыми-техникалық прогрестің баяулауына, бағаның өсуіне, тауар тапшылығына, ал түптеп келгенде, қоғамның барлық қайшылықтарының шиеленісуіне әкеліп соқтырады. Бұған, мемлекеттік меншіктгі ірі кәсіпорындар монополиясына негізделген бұрынғы КСРОөның экономикасына жатады.Нәтижесінде ,суранам мен ұсыным сұрақтары әкімшілік өміршілік тәсілмен шешілетін, тұтынушылардың мүддесіне бағдарланбаған өндіушілер нарығының типы қалыптасты.
Қазіргі заманғы өркениетті елдерге реттелмелі нарық тән болып отыр.Оны тек қана еркін тауар өндірушілер мен тұтынушылар еркін бәсеке мен бағалар ғана емес, сонымен бірге - өнім өндіруге мемлекеттік тапсырыстарды орналастыру,шаруашылық субъектілеріне қаржы несие тұтқалары арқылы әсер ету , белгілі бір тауар түрлері мен топтарына мемлекеттік баға белгілеу, нарық коньюктурасын зерттейтін маркетингтік қызметті еңгізу, өндірістің көлемін тікелей шарт жасау негізінде реттеп отыру, әртүрлі кәсіпорын ассоциацияларын, жарнама –ақпараттық жүйелерді құр арқылы реттеуде мемлекеттің шешуі рөлін атап көрсету керек (ол туралы кітаптың келесі тауарларына кеңірек айтылады).
Біздің жас тәуелсіз Қазақ мемлекетінде де толыққанды жүйелі әлеуметтік бағдарланған нарыққа көшу экономиканы дағдарыстан шығарудың баламасыз құралы деп танылып отыр.Қазақстан Республикасының нарықты экономикаға көшу бағдарламасын көрсету бұрын оның тарихына тоқталып өтейік.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

1. Шеденов Ө.Қ, Байжомартов Ү.С, Жүнісов Б.А., Комягин Б.И.
“Жалпы экономикалық теория”

2. Мамыров .Н.Қ, Акчура Ф. “Қазақстандағы адам дамуы”

3. Мамыров Н.Қ., Тілеужанов М.Ә: “Макроэкономика”

4. Ермекова Т.Р. “Қолданбалы экономика”, Алматы 1997

5. “Экономикалық өсу және сапалық көрсеткіштер”, С.Сатыбалдин, “Егемен Қазақстан”, 2003 жыл, 23 сәуір


6. Шеденов.Ө.Қ., Сағындықов.Е.Н..
Жүнісов.Б.А., Байжомартов.Ұ.С. Комягин.Б.И.
Жалпы экономикалық теория.

7. Сейтқасымов. «Ақша несие банк».

8. Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясы.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ___________________________________________3-5
I ТАРАУ. Рынокқа өту жағдайларына ... ... ... Құрылымдық қайта құрудың теориялық және әдіснамалық
негіздері___________________________________________6-22
1.2. Қазақстандағы нарықтың дамуы ... ... ... ... мен жоғары технологияларды селективті
жұмылдыру.
2.1. Шетел технологияларын өз елімізге тарту__________32-34
2.2. ... даму ... және ... құрылымдық қайта
құру____________________________35-40
Қорытынды__________________________________41-42
Пайдаланылған әдебиеттер:_________________43
КІРІСПЕ
Нарықтық экономика – ертеден келе ... ... ... дамуының өзіндік бай тарихы бар.нарықтың қалыптасуы айырбас пен
қоғамдық еңбек бөлінісінің ... ... ... қатынастарының
дамуын мынандай негізгі кезеңдерге бқлуге болады:
a) Нарық элементтерінің пайда болуы,
b) Натуралдық ... ... ... ... баламасы кезеңініннарығы
d) Тауар емес балама кезеңінін нарығы
Бірінші кезеңде айырбас операциялары ... ... ... ... ... ... Құндық қатынастар, әрбір жеке сауда-
саттық көріністерде ... ... ... ... ... мына ... бойынша Т2 көрсетуге
болады.Балама айырбас көбіне-көп өндірістің ... бола ... ... ... ... қалыптасады.Құнның
субстанциясы әліде болса тауардың бір ... ... ... ... ... ... ... иеленушісі болып бірнеше тауарлар көрінуі
мүмкін.
Үшінші кезеңдегі тауар тепе –теңдігі мына айырбас формуласы ... Т2 , ... - Т2 ... ... ... ... тауардың бір түрі
тән.Ол ерекше ... ... ... ... ортасынан ығысып шығып
қалып отырады.Бұл кезенде «таза » өзінің иеленушісінің белгілі бір заттық
формасымен біртұтас ... ... ... ... ... өмір ... «шығындық» және «шығындық емес» деп бөлінетін ... ... ... ... жеке дара ... алатын атқара бастайды.
Төртінші кезеңдегі тауар қозғалысының формуласы : Т1 ... ... Т2 . ... ... ... ... ... «таза»
иеленушілері несие ақшалар өзінің ... ... ... ... ... ... ... иеле нушісінің оқшаулануы-қазіргі замандағы
нарықты сипаттайтын құбылыс болып табылады.
Сонымен бірге нарықты стихиялы түрде дамушы немесе ... ... ... ... ... деп ... Стихилы нарық
капитализмнің алғашқы кезеңінде болды, оған ... ... ... ... ... ... ... мен еркін бағалар тән болды. Стихиялы нарықтың
идеологы, әлемдік экономикалық теорияның негізін қалаушы Адам Смит ... ... ... байлығының табиғаты мен себептері туралы ... ... ... ... – жеке ... ... ... көбейтудегі
мүддесі өндірісті дамытудың және оны қоғамдық қажеттіліктерге лайықтаудың
қозғаушы күші болып ... деп ... ... ... ... А.Смит, екі
кәсіпкер немесе саудагердің арасындағы әңгіме әрқашанда бағаны өсіру
ниетіндегі даумен ... деп ... Оның ... ... ... ... ... араласпауы керек, ол тек қана жалпы тәртіпті
қамтамасыз ететін «түнгі ... ... ... ... ... faire» (« ... өзімен өзі жүрсін») саясатын жүргізіп бәсекені
шектеуден аулақ болуы керек. ... ... осы екі ... ... ... ... жоқ. ... ол жеке капиталдың монополиялар мен
картельдер арқылы бәсеке ... шек ... ... ... ... қарады. Тек бәсеке ғана бағаны төмендету және ... ... ... ... ... ... болады деп көрсеткен
болатын. Сөйтіп, А.Смит нарықты экономиканың өзін-өзі ... ... ... бәсеке мен нарықтың «көрінбейтін қолының» пайғамбарының
пікірінше – жеке ... ... ... ... ... ... болады.
Кейіннен, қоғамдық өндірістің күрделіленуіне байланысты нарықта ... ала ... ... ... оны реттеуді монополиялар өз қолынан
ала бастады. Осы ... ... ... ... ... нарық XIX ғасырдың аяғында XXғасырдың алғашқы
кезеңінде өмір сүрді. ... бұл ... ... ... ... ал ол
экономикадағы сапалық және сандық өзгерістердің динамикасына кері ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогрестің
баяулауына, бағаның өсуіне, тауар тапшылығына, ал түптеп келгенде, қоғамның
барлық қайшылықтарының шиеленісуіне әкеліп ... ... ... ірі ... ... негізделген бұрынғы КСРОөның
экономикасына жатады.Нәтижесінде ,суранам мен ұсыным сұрақтары әкімшілік
өміршілік ... ... ... ... ... ... типы ... заманғы өркениетті елдерге реттелмелі нарық тән ... тек қана ... ... өндірушілер мен тұтынушылар еркін бәсеке мен
бағалар ғана емес, сонымен бірге - өнім өндіруге мемлекеттік ... ... ... несие тұтқалары арқылы әсер ету
, белгілі бір тауар түрлері мен топтарына мемлекеттік баға ... ... ... ... ... ... ... көлемін
тікелей шарт жасау негізінде ... ... ... ... жарнама –ақпараттық жүйелерді құр ... ... ... рөлін атап көрсету керек (ол туралы кітаптың келесі
тауарларына ... ... жас ... Қазақ мемлекетінде де толыққанды жүйелі
әлеуметтік бағдарланған нарыққа көшу ... ... ... ... деп танылып отыр.Қазақстан Республикасының нарықты
экономикаға көшу бағдарламасын көрсету бұрын оның ... ... ... ... ... өту жағдайларына экономиканы түрлендірудің тұжырымдық
негіздері.
1.1. Құрылымдық қайта құрудың теориялық және ... ... ... барлық посткоммунистік ... ... ... ... ... теориясыиен тәжірибесінде
гуманистік даму бағыттарының дами түсуі болып жатыр. Жақында өткен заманда
экономикалық өсу ... ... ... ... базаның
қалыптасуына байланысты қарастырылды. Елдің даму деңгейі өндіріс көлемінің
өсу ... ... ... және адам ... ... сияқты тура сондай қор ретінде болғанда, тиімділік критерийлері
өндірістің негізгі элементтері қайтарымының түрлерімен ұштастырылды. ... ... ... ығыстырылады. Оның орталығында –
экономиканың тиімді сапалы түрленуге және құрымдылық ығысуға қабілеттілігін
бағалау ... даму ... ... аса ... ... халық
шаруашылығының құрылымы береді, ол нарықтық жағдайларда жеке салалардың
ілгері ... ... ... сәйкес келу керек.
Елдің экономикалық құрылымы өндірістік күштердің орналасуымен,
өндірістік және ... ... және ... өндірістің
әлеуметтік-экономикалық даму қарқындарымен өзара әрекеттеседі. өндірістің
тиімді орналасуы – ... ... және ... ... ... база. Ғылыми ауқымды, бәсекеге қабілетті жаңа
кәсіпорындарды орналастыру арқылы ... ... олар ... ... алумен қажетті пропорцияларды белгілейді. Ішкі
құрылыстағы ығысулар да салалардың даму ... ... ... ... бар ... ... ... байланысты болады (46,47).
Сонымен, бір аймақтың дамуы меншікті міндеттерді шешуді ескермегенде
басқа ... ... ... ... ... тиімсіз құрылымдық саясаттың салдары болып табылған, бірқатар
ерекшеліктермен сипатталады:
- ауыр өнеркәсіптің шамадан тыс ... ... ... ... өнімді
шығаратын материал сыйымы салалардың басым болуы;
- тұрғындардың қажеттері үшін өндірілетін өнімнің төмен үлесі;
- өндірістік аппараттың технологиялық артта қалғандығы ... ... ... – 60 % -тен ... оның ... тыс көп үлесі
металлургиялық, отын-энергетикалық комплекстерде);
- экологиялық проблемалар – Орталық Қазақстан қоршаған ортаның ластану
және құлдилау ... ... ... ... жер етудің
жиынтығы бойынша республикада алдыңғы орындардың бірін алады ... ... ... ... ...... орын).
Барлық постсоветтік кезең бойында орталық органдар аймақтың
әлеуметтік, әлеуметтік-экономикалық ... үшін база ... ... ... ... ... ... баса назар аударды. Шаруашылықты
жүргізудің және әлеуметтік проблемаларды шешудің жағымсыс тәжірибесі – ... ... ... ... ... айтарлықтый іске
асыру, ол өндірістік мақсаттардың әлеуметтік мақсаттардан ... ... ... ... ... міндеттерді шешуге зиян келтіріп,
ағымдағы қиыспаушылықтарды жоюға жұмсалатын ... ... ... ... ҒТП бойынша шараларды жүзеге асыру, өнім сапасын
жақсарту үшін өте қолайсыз жағдайлар қалыптасты. ... ... да ... ... ... соңғы екі-үш жылда алапатты түрде
бұзылады, бұл көптеген кәсіпорындардың тоқтатылуы және ... үшін ... ... мүмкін. Сонымен бірге, бұрын көрсетілгендей, ... ... ... ... алу ... Ауыр ... және ... салалардың меншікті салмағы өте жоғары. Және осы
кезде ауыл шаруашылығы, жеңіл және ... ... яғни ... ... ... ... болып қалады.
Әсіресе материалдық өндіріс пен әлеуметтік ... ара ... ... қалғанымыз анық. Дамыған елдерден айырмашылығында, біздің елде
әлеуметтік сферада – 25 % ... ... ... ... ... 75 % - тен артығы қамтылған. Бұл ара қатынас материалдық
өндірісте ... ... ... білдіреді, басқаша айтқанда
тұрғындардың материалдық өнімдегі мұқтаждықтары қанағаттандырылмайды. ... ... ... ... ... ... өте ... ғана емес. Істің мән-жайы – шаруашылықты басқару теориясы мен
тәжірибесінде осы ... ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығының өндірістік
және өндірістік емес сфераларға бөлінуі сақталады, ал соңғысының астарында
әлеуметтік сфера ... ... ... ... ... ролі ... ал ... сфера тұрлаусыз сфера ретінде беріледі.
Шындығында, әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, ҒТР ... ... ... өсу ... ... білім, мәдениет экономикалық дамудың
басты ... ... ... Сондықтан әлеуметтік сфераның басым дамуын
жариялап қана қоймай, оны іс жүзінде ... ... ... ету ... ... қазіргі уақытта атап айтқанда ғылым, білім және мәдениет
ауыр халде қалды, бұл ... ... ... ... ... деңгейінен
шегіндіріп тастайды. Мысалы, дамыған елдерде ВНП құруда әлеуметтік сфераның
үлесі, материалдық өндіріске ... ... ... ... ұғынуымыз қиын
болады.
Өндірістік қатынастардың түрленуі өндірістік күштердегі терең
өзгерістермен үйлесуі ... ... ... Бірінші кезекте, ауыр
өнеркәсіптің (ең алдымен, оның өндіруші және шикізатты салаларының) шамадан
тыс басым ... ... және ... ... тікелей қамтамасыз
ететін салалардың жылдам дамуымен байланысты, терең құралымдық өзгерістер
ескеріледі.
Дәстүрлі түрде жинақталған құралымдық диспропорцияларды жою, ... жаңа ... ... ... ... ... ... нарықтық экономикада “циклдік дағдарыс”
кезеңінде ... ... (66). ... ... ұдайы өндіру процесінің
циклдік сипаты, мәні бойынша, кезеңдік техника-технологиялық жаңғыртудың
және жоғары дамыған ... де, ... ... де ... ... ... ... басты рычагы болып табылады.
Аймақтың халық шаруашылығы үшін ...... ... ... себептермен болуында, ал нарықтық ... ... ... ... ... қабілетті, қозғаушы күш ретінде
қарастырылады. Алайда, бұл ... ... ... ... ... оның ... базасын техникалық және
экологиялық жаңғырту бойынша міндеттердің бір мезгілде шешілу қажеттігін
болғызбай тастамай, ... ... ... ... құрылу проблемалары бойынша ауқымды
экономикалық әдебиеттерге қарамастан, қазіргі уақытқа дейін құрылымдық
қайта құру ... ... ... қол жеткізілмеген. Сонымен,
жұмыста (66, 161 бет) экономиканың құрылымдық-технологиялық қайта құрылуын,
осы проблеманың әр ... ... ... ... автор бұл
категорияға анықтама бермей, құрылымды-инвестициялық және ... ... ... ... ... ... туралы
мәселені қояды. Ф. М. Дінішев (46, 55 бет) экономикалық өсі ... ... ... технологиялық ... және ... даму ... ... құрылымдық қайта құру жеке технологиялық процестерге ғана ... ... ... тән, және оны ... ... бөлінуіне
негізделген, өндірістік күштерді дамытудың және ... ... қол ... деңгейімен себептелген қайта құру ретінде қарастыру
керек. Сонымен бірге экономиканың ... ... ... тәртіптің атқаратын ролін ерекше атап көрсету керек.
“Қазақстан өнеркәсібін құрылымдық ... ... ... атты ... ... авторлары құрылымдық қайта құруды
өндіріске енгізілетін жаңалықтардың қуатты ағының қамтамасыз ету ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу
шараларының бірыңғай және ... ... ... ... ... жүргізуді ұсынады.
Әр түрлі пікірлерді және экономиканы ... ... ... ... ... мәселені шешу алғашқы көзқарасқа
қарағанда едәуір ... ... ... Бұл ... әр ... бар болуымен себептелген, оларға байланысты экономиканың,
құрылымын мұндай немесе басқа құраушылардың басты ролі анықталады.
Құрылымдық қайта құрулар қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын қарама-қайшылықты
шешу, салалар арасындағы ... ... бөлу ... ... табылады.
Бұл қарама-қайшылықты шешуде қажеттіліктерді де, сондай-ақ экономиканың
ресурстық базасын да ... ҒТП ... роль ... ұзын ... ... және оның негізінде әзірленген
технологиялық тәртіп (ТТ) теориясына сәйкес атап айтқанда ... ... ... даму ... ... сақтайтын және
тұйықталған қайта жаңғырту циклын қамтитын, ... ... ... ... ҒТП - ның төңкерістік кезеңінің негізгі
мазмұны ... ... ... ... ... еңбекті қоғамдық бөлуде,
салалар арасындағы ресурстарды бөлуде өзгерістер болады, бұл экономикалық
өсуге және экономиканың ... ... ... ... ... XIX - XX ғ. ғ. ... ... алты
технологиялық тәртіпті (ТТ) бөліп көрсетеді, олардың әрқайсысында
салалардың белгілі тобы ... ... ядро ... ... ТТ үшін – бұл тоқыма өнеркәсібі және машина жасаудың ... ...... ... қара металлургия, ауыр мешина ...... ... ... ... төртінші – химия
және мұнай-химия өнеркәсібі, түсті металургия, химиялық ... ... ... жылдардың аяғында басталған бесінші ТТ есептеу техникасының
өндірісіне, микроэлектроникаға, аспап жасауға, радиоэлектрондық өнеркәсіпке
сүйенеді. ... ... ... озық ... информациялық технологиялар
мен телекоммуникацияларға, робот жасауға, биотехнологияларға негізделген,
алтыншы ТТ-ға өтуді бастады.
Қазақстан озық ... бір ... қала ... бесінші ТТ-ға әзірше
баяу өтуде. Бұдан басқа, біздің аймақта да ... ... ... ... салаларға теріс жерін тигізді. Қазақстан экономикасы дамуының
қазіргі кезеңінің ерекшелігі құрылымдық қайта құру ... ... ... ... ... Реформа басталға дейін болған ресурстарды бөлудің
орталықтандырылған механизмі жойылған, құрылымдық ... ... ... әлі ... жоқ.
Аймақтық экономика теориясында аймақтық дамуды реттеуге екі қарама-
қарсы ... бар. ... ... ... ... ... ... табылады және ... ... ... ... ... аймақтық диспропорциялардың нашар
реттегіші деп есептейді, олар ... ... ... тек ... және ... ... тек ... программалы-
мақсаттық қызметі ғана жоя алады.
Ұлыбританияның (Шотландия), ... ... ... ... аудандарында құрылымдық саясатты жүргізуде бұл ыңғайларды пайдалану
тәжірибесі біріншіден, олардың қандай да бір комбинациясы керек; ... ... ету ... бірақ дамудың мақсаттық бағдарламалармен
белгіленетін ... ... ету ... деп ... ... ... нәтижелері мақсаттардың дұрыс қойылуына ... ... ... қолдаудың келешегі жоқ, өйткені ескірген
технологиялық тәртіпті “тоқтатып қоюды” білдіреді. Дағдарысты салалардағы
тек жоғары технологиялық және ... ... ... ғана қолдау және
оларды әр тараптандыру ... ... және ... ... АҚШ-тың тоқырау
аудандарының проблемаларының ұқсастығына қарамастан, біздің пікірімізше,
Жапонияның соғыстан кейінгі тәжірибесі бұдан да құнды, Жапония ... ... ... және ... әлемдік экономикалық ірі мемлекет
статусын ... ... ... ... 80-ші ... “өсу полюстерін” құрудағы Жапонияның тәжірибесі де ... ...... ... және ... ... ... жасалған болатын.
Қазақстанда мемлекеттің құрылымдық қайта құруға ... ... ... ... ... өйткені “қуып жететін” экономика
моделін іске асыру үшін ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... толықтыру, түзету үшін қажет.
Орталық Қазақстандағы аймақтық саясат, біздің пікірімізше, тоқырауға
қарсы емес, ал ел экомикасында аймақтың ... ғана ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін, құрылымды-инновациялық саясат
болу керек. Ол үшін барлық алғы шарттар бар: алуан түрлі табиғи ... ... және ... ... ... ... кадрлар, ыңғайлы
геостратегиялық жағдай.
Қазақстан экономикасының құрылымдық қайта құру процесінде, ... екі ... ... ... керек: орта мерзімді және ұзақ
мерзімді. Жақын кезеңнің ... ... - ... өндірістің
көтерілуін және аймақтық экономиканың бәсекеге қабілеттілігіне қол ... ... ... ... ... ... ету.
Оңтайландырудың астарында оның ... ... және ... ... ... ... салаларын (сала
ішіндегі кәсіпорындарын бәсекелестігі және ынтымақтастығы үшін ... ... ... ... инфрақұрылымы орналасуы және т.
б.), кәсіпорындарын (техникалық қайта қаникалық қайта қа құрылымдандыру,
басқаруды ... ... ... өндірісті кешенді түрлендіру
түсіндіріледі.
Оңтайландыру үшін дағдарыстағы кәсіпорындарда жоқ ... ... ... алдымен нәтижесінде алынған қаражатты материалдық
өндірісті оңтайландыруға бағыттай ... ... ... өндірістің
көтерілуін қамтамасыз ету қажет.
Ұзақ мерзімді стратегиялық міндет Орталық Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... материалдық
өндірістің (алтыншы ТТ-ның “ядросының”) “зерделі ... ... ... ... ... ... ... өндірісін
құрылымдық қайта құру үшін ортақ приоритет төмендегілер ... ... ... ... ... ... зиянды әсерді төмендету;
қолданылып жүрген кәсіпорындарды техникалық қайта қаруландыру, соның
ішінде әртараптандыру негізінде;
өндірістік инфрақұрылымды дамыту;
икемді өндірістік құрылымдарды ... ... ... ... құру ... ... жақын міндетті - өнеркәсіптікөндірісті ... шешу ... ... объектілерін таңдау маңызды. Салаларды ... ... ... ... ... ... ... ықпал етуі (ұқсас салаларды,
жабдықтаушы-салаларды есепке алумен);
2. Салалардың ... ... ... етуі ... – салаларды
және жанама әсерді, соның ішінде қанағаттандырылмаған
сұранысты тұтынушы рыногына ... ... ... ... экспортты жиынтық ұлғайтуға әсері.
Алдын-ала жасалған тұжырымдар негізінде қолдаудың ... ... ... ... және ... ... жабдықтар шығаратын, машина жасау кешенінің жеке ... ... ... ... ... тиімді.
Қанағаттандырылмаған тұтынушылар сұранысына бағдар-ланған салаларды
қолдау (азық-түлік, тұрғын үй және т. с. с.), ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін болады.
Сонымен, жаңа тұжырым – аймақтың тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуы
үшін жағдайлар жасауға ... ... бұл ең ... оның ... экономикалық проблемаларын шешудегі басымдықты болжайды. Оған салық
саясаты ынталандыратын, ... ... ... ... шақырылған.
Мемлекеттің шектелген экономикалық мүмкіндіктері жағдайларында ... ... және ... ... ету қиын. Сондықтан
тұтынушылар рыногын дамыту және қажетті инфрақұрылымды құру үшін ... ... ... ... ... ... бөлу ... міндет өте күрделі, қиын, едәуір уақытты талап етеді, сонымен
бірге шамадан тыс қымбат тұрады. Әрине, мұндай ... құру ... ... ... ол ұзақ мерзімді даму механизмдерінің бірі ретінде болады.
Бұл мақсаттардың қандайекендігіне оларға қол жеткізу механизмдерін ... ... ... Мақсаттардың өздері дамудың мұндай немесе басқа
тұжырымдамасының аясында қалыптасу керек. ... ... ... ... құрылымдық қайта құрудың масштабтарын, қарқындары
мен негізгі бағыттарын анықтау керек.
Проблеманың тура осындай ... ... ... шаруашылығын
құрылымдық қайта құрудың кешені міндетті шешуге арналғанымен ... ... ... ... құрудың кешенді сипаты, экономиканың
жеке салалары мен сфераларының қайта ұйымдастырылуы және жаңартылуы олардың
өзара байланысында жүргізілуі ... ... ... ... олар пайдаланған сәйкес құрылымдар мен механизмдері бұзу жолымен
ғана ... ... ... психологиялық тосқауылды жеңу жолымен, яғни әрбір
адамның, өндірістік ұжымның ... ... ... ... ... ... түрде қамқорлық етуі керектігін түсінумен, бөлу қатынастарын
біртіндеп жоюмен қоса жүру ... құру ... ... ... және ... шешуге тырысу қате
болар еді. Оны тек аймақтың аясында ғана шешу тиімді. Мұндай тұтас аймақтық
–кешенді ... ... ... ... жиі кездесуге
болатындықтан, бұған ерекше ... ... ... ... ... негізінде
келісілген республиканың тең құқықты екі субъектілерінің өзара әрекеттесуі
аймақ экономикасының ... ... ... және ... ... ... мақсаттарына қол жеткізудің
абсолюттік қажетті шарттарының бірі болып табылады деп айтқан ... ... ... ... ... ... әзірше жоқ. Алайда, экономикалық өсудің экстенсивті
факторларын басым ... ... ... ... ... ... ... жолымен аймақтық экономиканың дамуы мүмкін
еместігі анық. ... ... ... ... ... дамудың принциптік және траекториясына, мақсаттардың жаңа
жүйесінің қойылымына, ең алдымен қарқында ... ... ... бір ... Бұл ... аймақтық әлеуметтік-
экономикалық басымдықтардың барлық жүйесінің түпкілікті ... ... ал бұл ... ... ... өзгерістердің жүргізілуі
керектігін білдіреді.
Жоғарыда баяндалғанды есепке ... ... ... ... ... болады. Олардың қойылымы аймақ дамуының асты
бағыттарын, республикада қазір жүріп жатқан реформалар ... ... ... сәйкес келетін өзгерістердің анықтауға мүмкіндік береді.
Аймақтық мақсаттардың республиканың мүдделерімен, ... ... ... екі ... ... бойынша болуы қажет.
Біріншіден, аймақ қандай экономикалық дербестікке қол ... де, ол ... ... шаруашылығы кешенінің бір бөлігі болып қалады және аймақ
аралық ... бөлу ... ғана ... ... істей алады. Екіншіден,
дамудың дәстүрліжолымен ... ... ... ... ... ... ол барлық республикасының ресурстарына сүйене отырып
және оның мүдделері мен мұқтаждықтарына бағдар ала ... ... ... ... ... ... аймақ экономикасының барлық құрылымдық қайта құрылуы оның
индустриялық аймаққа жүйелі айналуына бағытталу керек.
Сәйкес түрде, аса ... ... ... ... ... дереу бас
тартумен байланысты болу керек, ол бойынша егер аймақ ... ... ... өсетін болса, онда оны индустрияландыру деңгейі
жоғарылайды.
Индустрияландыру ... ... ... ... ... ... табылады.
Осы процестің нәтижелері бойынша елдер ... ... ... индустриялық және постиндустриялық болып жіктеледі. Берілген
жіктелу жұмысты зерттеудің түрі болып табылмайды, ал экономиканы құрылымдық
түрлендіруді талдау үшін қызмет ... ... ... ... білдірмейді.
Индустрияландыру процесінің мәні экономиканы ... ... ... өңдеуші өнеркәсіпті құрудан және ... ... ... ... ... ... және оның ... еңбекті бөлуге
қосылуынан;
өсу қарқындарын жіне өндіріс тиімділігін жоғарылатудан.
Егер аймақтың алдында тұрған басты міндеттерді ... ... ... ... “индустрияландыру” деген бір ортақ түсінікпен
біріктірілуі мүмкін екені айқын болады. ... ... ... ... ... ... өсуге қол жеткізу үшін, индустриялық
дамудағы жаңа даму бағыттарын және ... ... ... ... ... тура ... Қазақстанның ірі өнеркәсіптік аймақ болып табылатының ... ... ... ... ... ... және ... санынан бестен бір бөлігі шығарылады. Облыста өнеркәсіптің ... және ... ... ... ... ... машина жасау,
жеңіл және тамақ , құрылыс индустриясы сияқты озық салалары дамыған (45).
Сонымен бірге, атап айтқанда өнеркәсіптің шынайы ... ... ... ... ... ... ... алу керек. Сондықтан
индустрияландырудан бас тарту өнеркәсіпті дамытудан бас тартуды білдірмеу
керек. Істің мән-жайы ... ... ... ... ... ... мен қор ... төмендетуді қамтамасыз ететін,
қажетті құрылымдық қайта құру болу үшін шарттар мен алғышарттар құру, содан
кейін тиімді пайдалану керек. Бұл – ... ғана ... ... ... әлеуметтік, экологиялық аспектілері бар, ... ... ... ... Оның шешімі жалпы адамзаттық және жалпы
мемлекеттік ыңғайларды ... ... ... ... ... есепке
алумен аймақ экономикасын құрылымдық қайта құру проблемасын шешуде басты
роль, сөзсіз, ҒТП-ға жатады. ... мен ... ... жоғары
өнімді және ілгері ресурстары мен табиғатты қорғайтын түрлерін ендіру,
өндірістік процестерді ... ... ... ... ... кеңейтеді.
Қазіргі уақытта ҒТП халық шаруашылығының құрылымдарына, ... ... да ... ... ... көлемдерінің ұлғаюы әлеуметтік-экономикалық тиімділіктің өсуі мен
прогресті үнемі білдірмейтіні ... ... ... ... ... қор жинақтаушы құбылыс болып табылмайды. Өте тиімсіз жұмыс
істейтін және асыл ... ... ... ... ... экономикалық
өндіріс ауқымдарын азайтуды дұрыс фактор деп есептеу ... ... ... халық шаруашылығын құрылымдық техника-технологиялық,
экологиялық ... ... үшін ... ... тудырады. Бұл
қатынасында ГФР-дың индустриялық ...... ... ... ... ... құру тәжірибесі үйренуге тұрарлық. Бұл
аймақ біздің Қарағанды облысына ұқсас. Алайда, 60-70 ж. ж. ... ... ... ... ... ... ... материалды-
техникалық базасын қарқынды жетілдіру және ... жаңа ... ... ... ... оның ... басталды.
Ғылыми әзірлемелер көмірдің орнына маңызды “шикізат” болды. Ғылыми
ауқымды ... ... ... ... өндірістік және әлеуметтік
инфрақұрылымдар кеңінен дамыды. Оларға технологиялық жетілдірудің шамадан
тыс жоғары ... және ... ... тән. ... ... ең
жаңа экономикалық жабдықтарды дамытуда Солтүстік Рейн-Вестфалия Еуропада
ғана емес, сонымен ... ... ... де ... орындардың бірін алады.
Мұнда табиғатты қорғау сипатындағы 1 мыңға ... ... ... Бұл ... басқа федералды жерге қарағанда көбірек және
сондықтан олар аймақ үстілік ... ... ... ортаны қорғаумен
айналысатын фирмалар, шамамен 800 әр түрлі экотехнологиялар мен ... ... және ... ... ... ... ... экономикалық және сонымен
бірге экологиялық қайта тууы үшін келешекті технологиялардың бірі ... ... ... ... мен табиғаттың өзара қатынастарын үйлестіру -
өкіметтің әлеуметтік-экономикалық және экологиялық саясатының ... ... ... ... және ... ... қатаң бәсекелестік
шартында дамитын ... ... ... ... мен ... ... ... арасындағы үзілісті минимумға дейін
қысқартумен қол жеткізіледі.
Күрделі, бірақ өте маңызды ...... ... жасау, жеңіл
және тамақ өнеркәсібінің, сондай-ақ рынокты кеңінен тұтынылатын тауарлармен
қамтамасыз ететін, кейбір басқа өндірістердің пайдасына қайта ... ... ... ... – осы ... озық технологиялық және ұйымдастыру-
экономикалық негіздерде жеделдетілген дамыту.
Халық шаруашылығын құрылымдық ... құру ... айта ... ... ... ... ... саласының дамуы ерекше
назарды талап ететіндігін атап кету ... ... бұл ... ... ... өнеркәсіптік кешеннің даму контекстінде шешілу керек, алайда осыған
қарамастан істі дұрыс ұйымдастыру және ... ... ... ... ... өндірісі жоғары пайдалылықты береді, бұл құрылыс
индустриясын дамытудың ... үшін өте ... ... ... ... ... ... материалдары саласының жылдам дамуын, соның ішінде жергілікті
маңызды шағын кәсіпорындардың ... және ... ... ... қосқанда) құрылуын қамтамасыз етеді.
Бірқатар әлеуметтік проблемалардың жылдам шешілу қажеттігін атап ... ... ... ... туу ... саясаттың елеулі түрде
қайта бағдарлануын, жаңа ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Облыстық әкімшіліктің қарауында әлеуметтік сфераның барлық мекемелері
болу керек. Онсыз оның дамуы жергілікті ... ... ... ... ... ... кіре ... әлеуметтік даму үшін
тағайындалған, көптеген қаражат ұстағыштардың жекеленген ... ... ... ... дамуының баяндалған мақсаттары біріккен сипатта
болады. Оларды нақтылау және ... ... ... барлығы өз араларында
байланысқан. Олардың стратегиялық маңызының тек ұзақ мерзімді ... ... ... бірге варианттылығының белгілі шамасы бар. ... ... ... ... ... мен қол ... жолдарына
қатысты болуы мүмкін. Стратегиялық мақсаттар мазмұнының өөзі жеткілікті
түрде ... ... ... ұсынылады: олардың жетістігі
экономиканың ... даму ... ... мұқтааждықтарын
қанағаттандыруға мүмкіндік туғызады.
1.2. Қазақстандағы нарықтың дамуы тарихы.
Нарықтық қатынастар Қазақстан жерінде қашан пайда болды. Оның ... ... ... ... ... Бұл ... ... беру онай шаруа
емес.Себебі, біздер әлі кунге дейін өз халқымыздың , ... ... , ... құл ... құрылыс болмастан
патриархалдық –феодалдық қатынастар қалыптасты деген ... ... ... ... мал-шаруашылығымен айналасумен
байланыстырады.Осы пікірдің негізінде Қазақстанда өндіргіш күштербің даму
дәрежесі өте- мөте ... ... ақша ... қатынастардың
қалыптасуын жағдай болған жоқ дейді.Біздің бұл пікірге ... ... ... ... өз ... айта жатар
Нарық қатынастарының пайда болуының ең басты шарты.Өндіріс құрал-
жалдықтарына жекеменшік .Ал ... ... ... ... ... ... ... мал иелері жердің де аса ірі
меншіктенушілері ... ... ... жер ... ғана емес , ... бірге оның негізгі құралы да болды.
Жерге феодалдық меншіктің күшею қауымдық (рулық) жерлерді тартып алу
ісімен тығыс ... ... ... өте-мөте қатал жүргізген
Қазақстанды отарлау ... ... әсер ... ... 43 ... ... аса құнарлы ,мәйекті жерлер жер ауып келген
орыс шаруаларының патша үкіметінің әскери чиновниктерінің меншігіне ... ... ... ... ... жер үшін ... ... бөлінусі тереңдей түсті, қауымдық –рұлық қатынастар
ыдырай бастады.Патша укіметінің әскери ... ... ірі ... ... алуы ... ... ауқымды бола түсті. Бұл ... ... ... ... ... таптық қатынастардың қалыптасуына, оның
қайшылықтарының шиелісуіне қатты әсер етті.
Тереңдей түскен меншіктік ... ... ... ... ... бір ... өріс ... жағдай
жасады.Шындығында айырбас, сауда қатынастары қазақ даласында ерте ... ... ... ... ... мал ... С.Бәйішевтің
мәлеметтері бойынша, Қазақстанда малмен сауда жасау,әсіресе XVI ғасырдан
бастап мықтап өріс ... ... ... ... , ... ... ... өндіріліп отырған.
Өздеріңізге белгілі, қазақтардың күн көрісінің арқауы тек қана мал
шаруашылығы болды,егіншілікпен ... ... ... ... ... ... тарихи зерттеулер бұл ... ... ... ... өте ... айналысқан, олар
негізінен оңтүстік , ... ... ... ... ... өз ... ... ғана емес , басқа аудандарға
шығарып сату үшін де өндірілетін болған.Өкінішке ... ... ... шаруашылығының одан әрі дамып қанат жаюына патша үкіметінің отарлау
саясаты мықты кедергі ... ... ... ... кесірінен бұрыннан қалыптасқан тырықшылық ұяларыбұзылды.
«Қазақ әдебиеті» газетінде жарияланған экономика ... ... ... ... ... және қазақтар »деген үлкен
мақаласында мынадай деректер келтіріледі.XIX ғасырдың орта тұсында қазақтар
арқылы орталау «Өлкенің дамуына және ... ... ... кең әсер ... Қазақтар алған байтақ жер бөліктері , көп ұзамай тақыр айналды , олар көп
ретте жеке еңбекпен егін шаруашылығымен шұғылданудың ... ... ... ... айналысты.1848 жылы 100 десятина бөлік ... ... ... жер ... Қапал станциясының қазақтары 1855 жылы, яғни
сегіз өткеннен кейін тек 1826 ... ... ... , бұл ... егінінң 7 проценттейі («Россия ,» 7 том ... ... ... ... қазақтардың тауарлы ... ... бір ғана ... не ... Ол ... ... арқылы отарлау саясаты қазақтың егін шаруашылығын ... ... етті ... ... дәйексіз екендігін көрсетеді.Оны Т .
Әбіразақов көрсеткен мынадй мәліметтерде де ... ... XIX ... Ақтөбе, Қостанай уездерінде егістің 80 % ... ... Орал ... ... ... 5,4 ... пұт астық жинап,оның 4 млн
пұтын астам нарықтарында сатқан. Ал 1893жылдың өзінде ғана ... ... ... ... ... түсірген кірісі шаруашылығы өнімдерін
сатудан түскен кірісінен жарты есе артық болған. Кезінде патша үкіметі дала
өлкесінде өндіріліп арзан астық Россиядағы ... ... ... ... ... протекционистік (ұлттық нарықты үкім тарапынан қорғау ... ... ... . ... біз нарық экономиканың негізгі
белгілерінің бірі-бәсеке күресі Қазақстанда ... ... ... нарықтық қатынастардың қалыптасуына белгі бір дәрежеде
дамыған қолөнер кәсібі де,өнеркәсіп те әсер ... үй ... ... ... былған иледі, металдан ыдыс-аяқтар жасай білді, киім
тікті,киіз бастыкілем тоқыды.Бұл салалардың бұйымдары айырбас үшін ... де ... ... ... шаруашылық салаларының әр алуандылығы сауданың дамуы
патриархалдық-феодалдық шаруашылық ыдырауына ,капиталистік элементтердің
пайда болуына қолайлы ... ... ... оны ... ... ... себептерінің бірі – Қазақстанда өнеркәсіп дамуының арта
қалғандығы еді .Бұл да ... ... ... саясатымен байланысты
болды.Өнеркәсіп ресейлік және шетел капмталының күшімен өріс алды,ал
жергілікті ... бұл ... ... бөгет жасады.Капитал
негізінен шикізат өндіретін салаларға пайдаланылды, кең байлықтарын ... ... ... ... тек қана аса ... ... орындары пайдаланылды.Сайып келгенде осының бәрі
ұлттық өнеркәсіптің пайда болуын мейлінше ... қана ... ... ... ... ... артта қалуын өте ұзақ уақытқа созды.
Осындай жағдайлардың салдарынан Қазақстан революцияға дейнгі ... ... ... ... 70 ... аса ... ... да) аграрлы –
шикізатты кіріптар ел ... қала ... зор ... ... ... ,қоғамдық өмірдің барлық саласындағы
ұлттық алалау,қисапсыз алым –салық қазақ ... ... ... ... ... соқтырды.Осының бәрі
Қазақстандағы қоғамдық прогреске бөгет болып,оның өндіргіш ... ... ... ... ... ... жоғарыда
көрсетілген тарихи әділетсіздіктерді жою міндеті тұр.Негізгі ... ... ... реформалау,нарықтық
экономиканы өндіру болыптабылады.Қазақстанда ... ... ... түрде үш кезеңге бөлініп отыр.Бірінші кезең 1992-1995 жылдарды
қамтиды.Ол микроэкономикалық тұрақтандырудың екі ... ... олар ... ... ... белсенді түрде алу, оны
жекешелендіру және тұтыну ... ... ... жылғы наурыздың 5-
ші жұлдызында Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен ... ... ... ... алу мен жекешелендірудің 1993-
1995 жылдарға (IIкезең)» ... ... ... ... ... ... ... мақсаты-мемлекетке қарасты өндірістік
объектілерді , басқа да материалдық емес активтерді ... ... ... беру ... ... ... ... мүлікті қайтару
барысында меншік құқығын дербестендіру негізінде орталықтантырған ... ... ... экономикаға көшу үшін қажетті жағдайлар
жасау.
Екінші ... ... ... ... ... жою жалғасады,бірақ оның басты мазмұны көлік жүйесі мен
телекомуникацияны ... ... ... ... ... ... күші,бағалы қағаздар интелектілік меншік нарығын құру
болмақ.
Үшінші кезең 5-7 жыл мерзімге ... ашық ... ... ... алып дамуымен сипатталды,соның негізінде өтпелі кезеннің
стратегиялық мақсатына ... ... ... ... нығаюмен және дүниежүзіндегі жаңа индустриалды елдер
қатарына кіруіме сипатталатын ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тоериялар мен мектептерді,шартты түрде,екі негізгі
бағытқа бөлуге болады.
Оның біріншілері- еркін ... және ... ... ... ... ... ... либерализм (негізін
салушы Адам Смит), ал оның қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... Фридем)деп атайды.
Екінші бағыттың өкілдері экономикаға мемлекеттің белсен түрде
араласуын жақтайды.Бұл идеяларды ... ... бірі ... ... қоғам қайраткері Джон Мейнард ... ... ... ... ... ... ... бүкілдүние
жүзілік экономикалық дағдарыс түркті болды.Ол өзінің ... ... ... ... және ... ... ... деген кітабындағы
идеяларды «классикалық теория» деп атады және жаппай жұмыссыздықты тек ... ... ... ... ... ... деп ... қамту процесіне ... ... ... ... жұмыссыздық тұралы концепциясының негізгі қорытындысы болып
табылады.XX ғасырдың 30-80 жылдары бойына Батыс елдерінде кейнсианстваның
әсерімен ... ... ... әрекет етті.Оған Дж.М.Кейнстің ізбасарлары ,
француздардың «дирижестері» жатады. Олар, бір жағынан реттелмелі ... ... ... отырып , сонымен қатар нарықтық автоматты
түрде экономиканы ... ... ... ... ... ... , ... кезекте ұлттық табыс,қорлану
мен тұтыну, ... ... ... ... ... басшылыққа алды.
Мемлекет салық жүйесі арқылы пайданың едәүір бөлігін алып алып оны ... және ... ... ... қолдау пайдаланады:экономикада
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жасалады,
азаматтарды әлеуметтік қорғау шараларының жүйесі жүзеге асырылады(зейнт
ақы,жәрдем ақша,халыққа білім беру,денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... ... экономикалық дамудың
бағыт беруші күшіне айналады,оның жәрдемімен ... ... ... ... реттен отырады.
XX ғасырдың 70жылдарында болған ... ... ... ... баяулауы мемлекеттік реттеудің зияндылығы тұралы
идеяның қайтадан туындап дамуына ... ... ... ... ... ... ... негізінде балансылынған өсуді,яғни сұраным мен
ұсынымның тепе-тендігі қамтамасыз ету3 м8мк3н деп есептеді.Олар – өздерінің
зерттеулеріне микроталдауды басшылыққа ... ... ... әрбір
кәсіпорынның жұмыс істеу себебін қарастырудан, тауарларға қойылатын бағадан
бастайды.Шын мәнінде ,қоғамдық ... ... ... ... шаруашылық
бірліктердіңжиынтығы болып табылады.Бұл экономистер мемлекеттің рөлі еркін
бәсеке қолайлы ... ... ... деп тұжырым жасайды.Олар
экономикалық бостандықты,мемлекеттің экономикаға араласуының қажетсіздігін
қоғамда болатын «табиғи ... ... ... ... ... идеялардың негізінде пайдаға салынатын салық
нарық төмендету жолымен ұсынымды(өндірісті) көтермелеу,мемлекетсіздендіру
және бәсеке ... ... жеке ... ... ... жалпылама жұмыспен қамту идеясына қарсы және әлеуметтік
бағдарламаларды ... ... ... ... ... ... ... мойындай отырып олар екінші ... ... ... ... пен ... түрінде болуы дұрыс емес
деп есептейді.Қорыта айтқанда бұл мектептің ... ... ... мен ... дәулеттілікті арттырудың негізі ... ... ... ... ... ... екі бағыттың өз ішіндегі бой көрсетіп кележатқан
жіктелу олардың жақындасуына себеп болып ... АҚШ ... ... Самуэльсонның (1915ж) неоклассикалық синтез теориясы барынша ақыл
дәлел бола алады.Оның ... ... ... макроэкономикамен
дәстурлі микроэкономиканың арасындағы алшақтығы жояды.Реттелмелі ... ... ... ... да ... ... адамдар мен
ресурстарды толық қамти алмайды, тек ғана мемлекеттің араласуы ... ... деп ... ... ... ... ... шекте бәсекені қорғаудың» қажеттігін атап көрсетеді
.Нәтижесінде жеке ... және ... ... де
белгілері құрмаласқан аралас экономика пайда ... ... ... қамту»
жағдайында «шекті пайдалылық », «шекті еңбек өнімділігі» теориялық турінде
көрінетін,сөйтіп Самуэльсон үшін құн және ... бөлу ... ... ... ... ... ... «заңды күш» алады.
Жалпы неоклассикалық синтезі жаңа теория деп есептеуге болмайды, ол
экономиканы реттеулегі ... ... рөлі ... жоғарыды
көрсетілген екі бағыттың эклектикалық құрмаласуы болып табылады.
П.Самуэльсон өзінің «неоклассикалық синтезіне»ғылыми ... ... ... мемлекеттің,ірі крпорациялар мен
кәсіподақтардың арасында болатын ұзақ ... ... ... мән ... АҚШ ... Кеннет Гэлбрейттің(1908ж)
негізгі жағдай ... ... ... мақсаты -
мемлекеттікбақылаудыкешейту, әлеуметтік жанжалдарды бәсендету ... ... ... ... ... ... алдымызда да нарықтық экономиканы реттеу жүзінде жинақталған
бай тәжірибиесін қолдану ... ... ... бәрі ... ... бола ... және олай болуға тиісте емес. Біз үшін
қазіргі басты міндет - әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... мен жоғары технологияларды селективті
жұмылдыру.
2.1. Шетел технологияларын өз елімізге тарту.
Республика ... ... ... ... нарықтық
қатынастарды құрудағы маңызды әлеуметтік-экономикалық міндеттерді шешу үшін
шетел инвестициялары мен ... ... тым ... ... ... ... ететін дәлелдеудің қажеті жоқ.
Шетелдік техника мен технологияларды жұмылдыру процесі немесе әлемдік
ғылыми-техникалық дамуға еліктеу ешқандай таң ... ... ... білдірмейді. Бұл жерде Жапонияның классикалық болған тәжірибесі қазір
көптеген дамушы мемлекеттермен ... ... ... 1950 ... ... ... шетелден алынған ғылыми-техникалық білім мен
өндірістік тәжірибе негізінде өндірілген өнім үлесіне 73 % ... ... жылы – ... 21 % (23, 35). ... ... ... мәні – оны мақсатқа бағыттап пайдаланудың қосарлы әсері беруге
қабілеті бар. Бір ... олар – ... ... ... мен ... ... жағынан, жоғары сапалы деңгейде ғылыми-
техникалық ... ... ... мүмкіндік туғызады, бұл экономикалық
өсу сипатында, халық шаруашылығының құрылымында және экспорттың құрылымында
тікелей ... ... аса ... ... тууы мүмкін: бұрынғы КСРО
экономикасы шетелдегі жоғары технологияларды жұмылдырды емес пе, ... ... ... ... оны ... ... ... алға қойған сұраққа жауапты ең алдымен ... ... ... ... оны шектелмеген монополияландыру арқылы
әкімшілік-командалық жүйе, шетел инвестициялары мен жоғары ... ... тек бір ғана ...... меншіктің жаңартылған
техникалық негізде үдемелі өндірілуін қойған. Біздің отандық рыногымыз
көптеген онжылдықтар бойы ... ... ... ... құрылымдары:
жұмыс күшінің рыногы, капитал рыногы, альтернативті меншіктілігі және еркін
баға қалыптасуы болмай ... етті ғой. ...... ... ... ұзақтығы және “екінші жердің жоқтығы” (35). Басқаша
айтқанда, бұрынғы КСРО экономикасы өсудің ... ... не ... түрде,
не шетелдің дамыған елдерінің жоғары технологияларын жұмылдырудың көмегімен
де өтуге қабілетсіз болды.
Одақтың ыдыруы және бірқатар ... ... ... ... ... ... бар дағдарыстық құбылыстарды жоймады. Өйткені
олар үлкен елдің халық шаруашылық ... ... ... ... байланыстардың бұзылуы немесе үзілуі жағымсыз сәттерді тек
қана ... ... Тек бір ғана ... ... ... ол – экономикалық
дағдарыстанмейлінше ертерек шығу. Нарықтық қатынастарға кіру ... ... ... техника мен технологияның салыстырмалы артта
қалуы және ... ... ... бұл ... іске ... ... ... яғни шетел серіктестерінің көмегінсіз
мүмкін емес. Бұл ТМД-ның қазіргі мемлекеттерінің барлығына, ... ... ... ... ... одақтың барлық мемлекеттерінің,
тіпті өз ... ... ... байланыстарын үзу және тоқтату
құнымен, ештеңеге қарамай шетел инвесторларын іздеуге лап ... ... ... ... егеменді республикаларының
тоталитарлық ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... келгенді бір сағаттың ішінде өзгерткісі келетіндері
алаңатады. Асыққанда көпшілігінде сезім сананы ... ... Ал бұл ... ... өйткені бұрынғы Одақтағы сияқты жағдайлардың қайталануы
мүмкін, ол ... ... ... мен ... ... ... негізінде қосымша энергияны, ... ... ... және т. б. ... ететінөндірістік потенциалды қарапайым өсіру
үшін тағайындалған. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... аппараттың техникалық негізін жаңғырту
және жетілдіру құралдары ретінде ... ... ... жоғалты. Шетелдік
технологияны негізгі тағайындалуынан, олай болса оның дұрыс әсерінен айыру
мынаған әкеліп соқты: ол жаңа тар орындардың ... болу көзі бола ... ... жаңа кедергілер тудырды, сонымен бірге экономикалық өсуді
жеделдетуде және ... ... ... ... ... ... бірақ енді нарықтық қатынастарға өту жағдайларында, экономикалық
жағдайды одан әрі ... ... ... ... ... әсіресе техниканы импортқа шығаруды
жүзеге асырудағы асығыстық және ойланбағандық, технологиялық жабдықтарды
алуға ... ... ... ... қысымның күшеюіне
желіп соғуы мүмкін. Бұл жағдай шетел ... мен ... ... ... ... ... ... бұзуға қабілетті емес, сонымен бірге теріс сальдоға және ... ... ... ... ... қабілетті.
2.2. Экономикалық даму модельдері және өнеркәсіпті
құрылымдық қайта құру.
Қазіргі уақытта даму ... ... ... ... экономика үшін
өмірлік маңызы бар проблема болып табылады. Жоспарлық ... ... ... ... құруға болады деген мәселені тәжірибе жүзінде ғана
емес, сонымен бірге ... ... шешу ... ... елдердің
тәжірибелерін зерттеу қоғамды экономикалық түрлендірудегі аса маңызды
сәттерді анықтауға, ... ... ... ... және ... құрудың принциптік мәнін айқындауға көмегін тигізуі мүмкін.
Индустрияландыру процестерін талдау үшін ... ... ... ... басқа мемлекеттің немесе аймақтың экономикалық даму сипатына әсер
ететін, ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір “старттық мүмкіндіктері” болады, яғни
географиялық орны, ... ... ... мен еңбек ресурстарының бар
болуы, сондай-ақ қоғамның білімділігінің және жұмыс күшінің ... ... ... дамығандылық дәрежесі, тарихи және мәдени
дәстүрлер және т. с. с. бұл ішкі ... көп ... ... ... ... және ... ... таңдалуын анықтайды.
Мысалы, өндірістің шоғырлануы және интернационалдануы, ғылыми-
техникалық ... ... ... және ... ... ... шаруашылықты құрылымдық қайта құру, қызметтер, сфераның өсуі ... б. ... ... ... ... ... ... әлемдік
даму бағыттары сыртқы факторлар болып табылады. Ішкі және ... ... сол ... ... ... аймақтың экономикалық дамуының
өнеркәсіптік стратегиясын ұйымдастыруға, әлемдік рынокта бар салыстырмалы
артықшылықтарды тиімді пайдалануға мүмкіндік ... бір ... ... ... ... ... ... және олардың таралуын қамтамасыз етудің экономикалық мүмкін
еместігіп түсіну қажет және өте ... ... ... және ... қайта қарулануын дамытуда аса пайдалысы – бұл ... ... ... және ... ... ол ... ... және шетел инвестицияларын және ... ... ... беретін бағыттарда қосылу. Бұл жағдайда
мұндай немесе басқа әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды оңтайлы пайдалану үшін,
мысалы, табиғи ресурстардың берілген түрлерін ... ... ... ... немесе аса арзанырақ ауыстырғыштарды пайдалану керек пе.
Басқаша айтқанда, еңбекті мемлекетаралық бөлу ауқымында инвестициялық
саясатқа жаңа ... ... ... ... туралысөз болады, онда шетел
серіктері арасындағы “жанысу нүктелерінің” мөлшері кеңейеді және күрделі
салымдарды аса ... ... ... ... ... ... ... екі жақтық басқару мүмкіндігінді іске
асырылады. Бұл сыртқы экономикалық ... ... ... ... енді ... ... өту үшін алғышарттат
тудырады. Оның негізгі сипаттамаларының бірі – ... ... және ... ... ... жоғарылатуға мүмкіндік беретін, барған сайын ... ... ... ... тәжірибелік қалыптастыру.
Ынтымақтастықтың бұл жаңа ... ... ... ... ғылымның, техниканың әлемдік экономикаға барынша терең шоғырлануы
бар.
Әр түрлі елдердің өндірістік ... ... ... ... біріктіруге мүмкіндік беретін, ... ... ... ... және ... ... мен интернационалдандырудың өзекті ... ... ... ... дәл осы жағы ... ... мен жоғары
технологияларды жұмылдыру саясатн табысты іске асыруда шынайы ... ... ... берілген процесті ескермеудің мәні жоқ, өйткені ол ақырында
еңбекті ... ... ... ... ... ... тосқауылды жеңумен, қазіргі тауарлар мен қызметтердегі мен –
басымдықтарды берілген саясатты іске асыру түрлеріең қатты ... ... ... Сөз ... ... ... объектілері туралы
болып отыр.
ТМД-ның құрылуы егеменді мемлекеттердің сыртқы ... ... ... ... көп жаңалықтар енгізгені белгілі. Ауқымды сыртқы
экономикалық байланыстарды орнатудың басы ... ал ... ... ... мен ... бірлескен ұйымдар мен
бірлестіктер, еркін экономикалық аймақтар ... ... ... ... ... ... тым ... және өзара сауданың динамикасы
мен құрылымына елеулі әсер тигізген жоқ. Мысалы, ... ... ... ... ... ішкі өнімге қатынасы ... ... ... ... ... ... СОПС-тың бағалауы
бойынша Қазақстан Республикасында тек 7.5 %-ті ғана құрайды, ... ... ... ... ... ұқсас көрсеткіштер сәйкес түрде 17.5
және 12.5 %-ке тең, ал ... бұл ... 24.5 %-ке (18) тең. ... ... ... тең ... жаңа ... өтудің
бірінші қадамдарын жете бағаламалауға болмайды. ... ... ... субъектілері кәсіпорындар мен бірлестіктер
болуы мүмкіндігін алдын-ала білуге болар ма еді? ... енді ... ... ... үшін сыртқы экономикалық байланыстардың жаңа объектілрі
алдыңғы онжылдықтардың инерциясын ... ... ... коммерциялық
жұмыстың өркениетті нақты түрлерін меңгеруге тиіс.
Сыртқы экономикалық ғылыми-техникалық ... ... ... ... республмкада селективті саясатты іске асыруға, біз ең
алдымен бірлескен кәсіпорындарды (БК), еркін экономикалық ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдардың сыртқы экономикалық
байланыстарын жатқызамыз. Селективті саясатта ... ... мен ... ... бұл түрлерді не біріктіреді, ... ... және ... ... мен ... ... ... мәні неде деген сұрақтар туады.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының барлық ... ... бір ... ... ... ... ... өйткені халық
шаруашылығының мұндай ауысудың қажетті жағдайларын жасауға ... ... ... ... ... қалайсыздыққа ұшыратылған.
Алайда осы мақсатта арнайы экономикалықаймақтарды пайдаланудың ... ... ... ... ... ... нарықтық механизмнің
әрекет етуін еш қиындықсыз жөнге келтіруге мүмкіндік береді.
Аса ... ... ... онда ғылыми-техникалық жетістіктерді
ендірудің экономикалық механизмі ұлттық ... ... ... көрсетті. Өкінішке орай, Қазақстанда бұл әлі жоқ. Сонда ... ... ... ... ... ұтыс тігу ... беруде. Сонымен, инвестиция бойынша ... ... ... сараптамасын өзінің мойнына алу керек: рыноктың мұқтаждықтарын
бағалау, қаржы ... ... ... ... және ... ҒТП ... маңызды сферада нарықтық құралымдарды құру және
дамыту, олардың коммерцияландыру жағына қарай елеулі ығысуы болып ... бұл ... ... ... ... ... шамада анықтау үшін әлі өте әлсіз. Қалыптасқандағдарыстан жылдам шығу
мүмкіндігін ұмытпау керек және болмас ... ... ... Біздің
жағдайымыздың күрделілігі әлемдік тәжірибенің біздің жағдаймен ... ... де ... (20). ... ... кіруінің күрделі
проблемаларын шешу қазірдің өзінде қазіргі және ... ... ... талап етеді.
Дамыған экономикалардың шоғырланғандылығы, дәуіріндегі ... ... ... ... ... ... ... дамитын
экономикаға экономикалық көтерілуі үшін не ... ...... ... ... ... әлемдік рыноктың бағалы қағаздар бағамын
білу, икемді экономикалық стратегия және нарықтық институционализация деген
сұрақ туады.
Барлық аталған проблемалардың ғылым мен ... ... ... және ... ... мүмкін екені анық, және осыдан, капиталистік
елдермен салыстырғандакейінірек келген елдер үшін индустрияландыру ... ... ғана емес ... ... шығындары азаяды), сонымен бірге сапалы
түрде өзгереді. Басқа технологияны ауыстыру және жоғары білікті персоналды
дайындау үшін, ... ... және ... ... ... ... Әлемдік
тәжірибе көрсетіндей, елдердің әлемнің шаруашылыққа кіру ... ... ... ... Нақты шарттарға байланысты мұнда экономиканы дамытудың
үш жолы болуы ... ... ... мен ... ... ... ... ынталадырушы және импортты ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орнынан босану
процесi өрiстеуле. Болшақта жұмыс орны кепiлдiк түрде ... ... ... ... ... ... болады. Бұл жағдай, еңбек өнiмдiлiгiн
арттыруға, еңбеккерлердiң табысының өсуiне, ғылыми-техникалық прогрестi
бiршама тежейтiн ... ... жол ... ...... ... еңбек етуіне қолайлы жағдай
жасаумен бірге уақытша жұмыссыз қалғандарға әлеуметтік жәрдем жасау, оларды
барынша қолдау және қорғау.
Қазіргі экономикалық теориядағы жаңа ... ... ... ... ... ... керек. Олай болса жұмыс күшінің тұтыну құны және құны
бар. Жұмыс күшінің тұтыну кұны дегеніміз оның ... және ... ... ... ... ... қабілеті. Жұмыс күші арқылы
адам құн және қосымша құн өндіреді. Рынок қатынасында жұмыс күшіне сұраныс
тауар ... ... өнім ... оны ... ... ... ... жұмыс күшіне сұраныс проблемасы экономикалық өсумен
тығыз байланысты. Әрине, мемлекет бұл процесті тікелей және жанама реттеуі
мүмкін. Ол үшін ... ... ... ... ... ... қаржылар жұмсау көзделуге тиіс.
Көп укладты экономикада жұмысшыны қабылдайтын кәсіпорын оның жұмыс
күшінің сапасына ... ... ... Осыған орай еңбекақы ... ... ... ... ... ... әсер етеді,
онын ішінде еңбек туралы заң, ұжымдық шарт, салық саясаты т. ... ... ... жанама әдістермен ретгеуді көздейді. Бірак,
рынок механизмі арқылы енбекақыны ... әлі де ... ... ... ... ... қоғамдық меншік негізінде өндірістің заттай
факторларын жоспарлы реттеп, еңбек ресурстарын даярлап, ... ... ... үғым ... орнады. Осыған орай жеке адамның алдымен қоғамдық
ендірістегі өз еңбегінен басқа күн керетін ... жоқ ... ... ... Сонымен барлық қоғам мүшелері еңбекке толық қамтылуы көзделеді. Осы
теріс нұскаудың салдарынан бүкіл экономикаға аз зардабы болмаған ... ... ... Жұмыс орны көп болып, оны толтыруға адам саны
жетпей жүрді. ... ... ... ... ... кесетін станоктардың саны
жұмысшы-станокшылардан екі есе артық болды. Қазірде де біздің республиканың
кейбір кәсіпорындарында бос жұмыс орындары аз ... ... ... Ө.Қ, ... Ү.С, ... Б.А., ... Б.И.
“Жалпы экономикалық теория”
2. Мамыров .Н.Қ, Акчура Ф. “Қазақстандағы адам дамуы”
3. Мамыров Н.Қ., Тілеужанов М.Ә: “Макроэкономика”
4. Ермекова Т.Р. “Қолданбалы экономика”, Алматы ... ... өсу және ... ... ... ... 2003 жыл, 23 сәуір
6. Шеденов.Ө.Қ., Сағындықов.Е.Н..
Жүнісов.Б.А., Байжомартов.Ұ.С. Комягин.Б.И.
Жалпы экономикалық теория.
7. Сейтқасымов. «Ақша несие банк».
8. Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясы.

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасына шетел инвестицияларын тарту: мәселелері және шешілу жолдары59 бет
ҚР-да инвестициялық процестерді мемлекеттік реттеудің жағдайы мен перспективалары (сала деректерінде)77 бет
Азаматтық қорғаныс10 бет
Диатомиттен катализатор жасау34 бет
Жасушалық инженерия жайлы ақпарат12 бет
Жылдық қуаты 2,0 млн т/ж құрайтын Самотлор мұнайын таңдамалы еріткіштермен тазалау қондырғысын жобалау30 бет
Қазақстан Республикасындағы шет елдер инвестициясы10 бет
Қазақстан Республикасының әскери қауіпсіздігі және әскери-экономикалық қамтамасыздандыру негіздері 13 бет
Өнімділігі 1,6 млн т/ж болатын долин мұнайы құрамын ауыр қосылыстардан арылтуға арналған май тазалау қондырғысын жобалау38 бет
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь