Диалектика

Жоспар

Кіріспе
1. Даму. Диалектика ілімі
2. Диалектика заңдары
Қорытынды
Кіріспе

Диалектика (грек, dialektik — пікірталас, әңгімелесу өнері) — болмыс пен адам ойының даму заңдылықтары, оның әмбебап белгілері туралы философиялық ілім және осы ілімге негізделген жалпыға бірдей танымдык әдіс. "Диалектика" терминін ежелгі грек философы Сократ енгізді. Ол диалектиканы диалог, әңгімелесу кезіндегі қарама-қарсы көзкарастардың қақтыгысы арқылы ақиқатқа жетудің ерекше әдісі деп түсінді.
Анығында Сократ ежелгі грек философиясында жалпы диалектиканың емес, оның формаларының біреуінің гана негізін қалады. Ілімнің біздің заманымызға жеткен көріністеріне қарағанда, диалектиканың нағыз атасы Эфестен шыққан Гераклит болган. Ол объективті онтологиялык диалектиканы ойлап тапты. Гераклит үшін бұл диалектиканың ұйыткысы мен нәтижесі — қарама-қарсылықтар күресі арқылы әрекет ететін әлемдік парасатты бастама Логос болды. Гераклит адам өзінің қарапайым ақыл-есіне емес, Логосқа сәйкес ойлап, іс-әрекет еткені жөн деп үйретті. Ежелгі грек философиясындагы диалектиканың тагы бір формасын Парменидтің ізбасары, әрі шәкірті Элеядан шыққан Зенон ашты. Зенон диалектикасының Гераклит диалектикасынан айырмашылыгы алғашқысында ол субъективті де, соңғысында объективті болуында ғана емес, сонымен қатар Гераклит оң диалектиканы ойлап тапса, Зенонның теріс диалектиканы ойлап тапқандығында. Зенондық диалектика софистиканың пайда болуына ықпал етті. Софистер өздерінің методологиялық ұшқарылығымен ежелгі гек философиясын іштен іріте бастады. Философияны софистерден қорғау қажеттілігін бірінші болып Сократ түйсінді. Софистер философияны ойлауға, зерделеуге, оның ұғымдары мен категорияларын зерттеуге мәжбүрледі. Сократ өз іс- қимылдарын осыган бағыттады. Ол жасаган диалогтық диалектика екі негізгі мақсатты: 1) софистикамен күресті; 2) ойлауда қолданылатын негізгі (ең бастысы, этикалық) ұғымдар мен категориялардың мазмұны мен формаларын анықтауды көздеді. Сократтың шәкірті Платон әуелде диалектиканы өз ұстазынша ерекше философиялық диалог деп түсінді, бірақ уақыт өте келе бұл түсініктен алыстап, біртіндеп диалектиканың монологтық үлгісіне бейімделе бастады. Аристотель диалектиканы субъективті, оң, монологтық формасында қабылдап, мойындайды. Аристотель диалектиканы танымдык, процестің иерархиясында софистикадан жоғары, бірақ философиядан темен қойды. Диалектика, бір жағынан, софистикамен күресу құралы болса, екінші жағынан ықтимал білім алу құрапы. Диалектиканың мәні мен мақсатын Әбу Насыр әл-Фараби де Аристотель ұгымымен шамалас түсінді. Солай бола тұра диалогтың рөлі мен мәртебесі туралы ол Аристотельге қараганда Сократқа жақын. Онымен коса, Әл-Фараби диалог мақсатын адамдар арасындағы ынтымақтастықтан таба отырып, Сократтан да ілгері кетеді. Қайта өрлеу дәуірінде диалектиканы дамытуға Н.Кузанский мен Дж. Бруно мол үлес қосты. Диалектиканы тұңғыш рет жоғары бағалап, оны жан-жақты дамытуға саналы түрде кіріскен В.Ф. Гегель болды.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Амантай Д. Философия бастаулары. «Рауан» 2001.
2. Әбішев К., Әбжанов Т. Философия тарихындағы таным теориясы және метод проблемасы. А.: «Ғылым», 1990.
3. Әбдіхалык Ж. Казак ойы: даналыгы және философиясы. «Ана тілі» 1998. .
4. Балғымбаев А. Субъектінің ғылыми танымдағы белсендігі. А.: «Атамұра», 1997.
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Даму. Диалектика ілімі
2. Диалектика заңдары
Қорытынды
Кіріспе
Диалектика (грек, dialektik — пікірталас, әңгімелесу ... ... пен адам ... даму ... оның ... белгілері туралы
философиялық ілім және осы ілімге ... ... ... ... әдіс.
"Диалектика" терминін ежелгі грек философы Сократ ... Ол ... ... ... ... ... ... арқылы
ақиқатқа жетудің ерекше әдісі деп түсінді.
Анығында Сократ ежелгі грек ... ... ... оның ... ... гана негізін қалады. Ілімнің ... ... ... қарағанда, диалектиканың нағыз атасы
Эфестен шыққан Гераклит болган. Ол объективті онтологиялык ... ... ... үшін бұл ... ... мен ...... күресі арқылы әрекет ететін әлемдік парасатты бастама ... ... адам ... ... ... ... ... сәйкес
ойлап, іс-әрекет еткені жөн деп ... ... грек ... тагы бір формасын Парменидтің ізбасары, әрі шәкірті Элеядан
шыққан Зенон ... ... ... ... диалектикасынан
айырмашылыгы алғашқысында ол субъективті де, соңғысында объективті болуында
ғана емес, ... ... ... оң ... ... ... Зенонның
теріс диалектиканы ойлап тапқандығында. Зенондық диалектика софистиканың
пайда болуына ықпал етті. ... ... ... ... гек ... ... іріте бастады. Философияны софистерден қорғау
қажеттілігін бірінші болып Сократ ... ... ... ойлауға,
зерделеуге, оның ұғымдары мен категорияларын зерттеуге мәжбүрледі. Сократ
өз іс- қимылдарын осыган бағыттады. Ол ... ... ... ... мақсатты: 1) софистикамен күресті; 2) ойлауда қолданылатын негізгі
(ең бастысы, этикалық) ұғымдар мен категориялардың мазмұны мен ... ... ... ... ... ... диалектиканы өз
ұстазынша ерекше философиялық диалог деп түсінді, ... ... өте келе ... алыстап, біртіндеп диалектиканың монологтық үлгісіне бейімделе
бастады. Аристотель диалектиканы субъективті, оң, ... ... ... ... ... ... ... софистикадан жоғары, бірақ ... ... ... бір ... ... күресу құралы болса, екінші жағынан
ықтимал білім алу құрапы. Диалектиканың мәні мен мақсатын Әбу ... ... де ... ... ... ... Солай бола тұра диалогтың
рөлі мен мәртебесі ... ол ... ... ... ... ... Әл-Фараби диалог мақсатын адамдар арасындағы ... ... ... да ... ... ... ... дәуірінде диалектиканы
дамытуға Н.Кузанский мен Дж. Бруно мол үлес қосты. Диалектиканы тұңғыш рет
жоғары бағалап, оны ... ... ... ... ... В.Ф. ... Диалектика ілімі
Диалектика деген сөз ертедегі гректің екі - диа (екеу), лог
(ұғым, магына) сөзінен ... ... ... ... ... пайда
болуы пікір таластық іс-әрекетке байланысты болды. Себебі ертедегі гректің
ақылды, ... ... ... ... сөз ... ... өз ... диалог арқылы өз мақсатына жететін, өзіне жақтастар таба алатын.
Шындықты ... көзі - ... ... ... және сөз таластыру
арқылы ақиқатқа жету.
Диалектика белгілі бір процесс, ... ... ... ... деп ... әдісі.
Гераклит (грецияда, б.з.б. V г.), дүние мәңгілік қозғалыста,
қозгалмайтын нәрсе жоқ деді. ... пен ... - ... ... біріне-
бірі тәуелді және біріне-бірі өтіп ... ... ... ... қосылган зор үлес екендігінде дау жоқ. ... ... ... ... ... ... көрсетсе, Зенон, оның қарсы жағын,
үзілетінін атап көрсетеді. Мұны ... ... - ... - ... ... өрлеу дәуірінде қарама-қарсылықтардың үйлесімділігі ... ... ... ... мен ... ... ұсынды. Жаңа
дәуірде метафизиканың үстемдігіне қарамастан, Декарт өз Космогониясында,
Спиноза ... ... ... ... ... ... ... жасады. Декарт: «Құдай дүниені жарата отырып, оган импульс немесе
түрткі болады, яғни сағат ... ... ... ... ... ... Бұл пікір қогамдық құбылыстарды ... - ... ... француз агартушылары Вольтер және Руссо тарихтың
даму идеясын ... ... ... рухани күш, немесе рухани фактор -
мораль, дін және идеялар болады деп ... XIX г. ... пен ... ... ... қозгаушы күш халық»,- деп түсіндірді.
Диалектикалық әдіске қарама-қарсы метафизикалық ойлау әдісі бар.
Бұл әдісті Софистика (софизм) мен эклектика ... ... ... ... ... пікір айтуга логика қагидасын бұзатын теріс тәсілдер
қолданады және бұл дәлелі дұрыс ... ... ... әр ... айла-
шараны пайдаланды. Әрине, бұл кезде объектінің ішкі болмысын, ... ... ... ... ұрынады. Ал, эклектика (гр. ... әр ... ... ... ... ... шешуші жағын
айқындап алмай, түрліше қарау жолдарын принципсіз, қалай ... ... ... - ... ең ... ... ... зерттеудің,
яғни әр түрлі байланыстардың әрқайсысын ашып, ... ... ... ... мен процестердің негізін табу. Диалектика - ойлаудың
объективтілігі, софистика - ойлаудың субъективтілігі.
Диалектика ұғымы үнемі ... ... ... ... ... ... оның ... формаларын ажырата білу керек: стихиялык
немесе карапайым диалектика - ... ... ... сырт ... ... ... идеалистік диалектика - ақыл-ойдың ... ... ... отыратынына негізделген; идеапистік- тарихи
диалектика - ... ... ... ... жүгінеді;
материалистік диалектика - қайшылық пен даму ... ғана ... ... де ... ... ... ... үшін объективтік диалектика
(санадан тыс дүниенің дамуы) жэне субъективтік диалектика (сана-сезімнің
дамуы) деп ... ... ... және осымен байланысты жүйелік әдіс -
қазіргі заманда, өзіне ... ... ... ... енгізіп,
ғылым мен практикадағы өте маңызды әдістемелік багыт болды. Әрбір ... ... - ... ... ... туралы түсінік, жүйелік
принцип. Жүйелік зерттеуде объектінің сыртқы ортамен ара ... ... ішкі ... ... арқылы элементтерін, қасиетін, қызметін,
олардың түтастықтагы орнын ... көп ... Жүйе ... ... ... ... Заттар арасындағы байланыс ... ... ... ... байланысты, бір қатар жанама буындар арқылы
байланысты, әрдайым өзара тәуелдік, өзара әрекеттестік түрінде көрінеді.
Философиялық танымда ... ... орны зор. ... ... және ... ... негізінде себептілікті мойындау және
құбылыстардың заңдылығын іздеу жатыр. Детерминизмдегі себептілікті түсінбеу
адамды басқа жағдайлар «ғажап» ... ... алып ... ... ... ұгымы, ұзақ тарихи даму арқылы себептілік
- салдар және заңдылық принципі ... ... ... - лат caus - ... деген сөз) құбылыстардың
жалпылама заңды байланысының түрі.
Себеп - қүбылыстың тууы, оның күйінің өзгеруіне және онын ... ... ... ... - ... ... ... алдында
болатын, оның пайда болуына мүмкіндік жасайтын, бірак тудырмайтын және
анықтап бере ... ... - ... ... ол ... ... ... пен салдардың әрекеті, айналысындагы құбылыстарга эсер ... ... ... ... деп ... ... ... оқиғаның
болуы үшін қажет.
Дүниені ғылыми тану ұғымдар арқылы іске асады, олардың күнделікті
сөздер мен терминдерден айырмашылығы ... (көп зат, ... ... ... т.б. ... және бір ... ... өте
жалпы байланыстарды, заңдылықтарды қарастыратындықтан өте жалпы ұғымдарды
қолданады, оларды категориялар деп ... ... ... ... көрсете білуі үшін, дамудың көзі қарама - ... ... ... қосалқы қарама - қайшы ұғымдар ретінде беріледі. Мұндағы
негізгі мақсат: ... ... зат, ... ... ... көрсету, дүниенің шынайы үзіліссіз байланысын үзілістен тұратын
логикалық ойлауда бейнелей білу. Осы ... ... ... деп ... ... ... зандары да кос категориялар
арқылы жасалады, бірақ категорияларға қарағанда тұрақты, қайталана ... ... ... ... ... мүлде оқшауланған құбылыс жоқ, ... ... да ... ... құбылыстармен шартты байланыста болады. Ал
өзінің табиғи байланысынан үзіп алынған құбылыс ... ... ... бір ... ... Әрине, таным процесінде қайсібір
нәрсені зертгеу үшін, біз оны ... ... ... ... ... Бірақ ерте ме, кеш пе, зерттеудің логикасы ол ... ... ... ... ... заттың ақиқат бейнесін алу мүмкін емес. Әрбір
қүбылыс және бүкіл дүние тұтас алғанда қатынастардың ... ... ... мен салдардың байланысы және озара әрекеті ол жүйенін аса елеулі
жақтары болып ... Осы ... ... бір ... мен
процестер басқа бір құбылыстар мен процестерді туғызады, қозғалыстың бір
формалары басқа формаларына өтеді, - мәңгі дамып, ... ... ... ... ... ... ... солай біріккен кездейсоқ
үйіндісі емес, адам санасы мен еркінен тәуелсіз өмір сүріп, ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Диалектика заңдары
Қарама-қарсылықтың бірлігі мен күрес ... Бұл заң ... ... қүбылыстар мен процестердің қайшылыгында, оларға тән ішкі қарама-
қарсылықта, әсіресе ... ... ... ... дамудың өзіндік
себебін ашып береді. Қарама-қарсылықтың бірілігі мен күресі- ... ... ... ... ... кезі. Гегель қайшылықтар туралы
ілімді диалектика тұрғысынан талдап ... ... ол ... ... Тек, ... ғана ... философиясының шектелгені жойылып,
диалектика ғылыми ... ... ... ... бірлігі мен күрес
заңының мазмұнын түсіндіру үшін, ең алдымен оның жақтарын және элементтерін
анықтап алу керек.
Сәйкестік (үйлестік) ... ... ... ... ... ... немесе басқа заттармен теңдігі, сәйкес келуі.
Айырмаіиылық - бұл заттардың ... ... ... ... ... ... ... ұғым.
Қайшылық - қарама-қарсы элементгердің, заттардың, кұбылыстардың бір-
біріне шартты қарсылыгын көрсетеді, олардың ... ... ... ... түрлері:
Мәнге қатынасы: а) мәнді б)мәнсіз;
Жүйедегі орны: а) ішкі, б) сыртқы;
Қоғамдағы түрі арқылы: а) антагонистік б) антагонистік емес;
Дамудағы рөлі арқылы: а) ... б) ... - ол ... ... адам ... ... ... шығаруы заттың сапасының жойылуы бір-бірінсіз емір сүре алмайтын
затгар элементтер, қүбылыстар, тенденциялар арасынағы қатынастардың ... ... I осы ... түрлі байланыстардың жиынтығы. Қарама-
қарсылықтың бірлігі мен күресі заңының мәні таным үшін ете ... ... ... өзгерістің көзі мен бастауын бір
күйден екінші күйге өтуді қайлай ... мен ... ... ... озат ақыл-ойын толғандырған және толғандырып отырган
мәселелердің бірі болады. Сан мен сапа өзгерістерінің бір-біріне өту ... мен ... ... ... өмір ... ... ... жэне сандық сипаттамалары болатынын анықтайды.
Сапа - объектіні ... ... ... ... ... өз-езімен тепе-теңдігін және тұтастыгын білдіретін
маңызды белгілерінің жиынтығын сапа деп аталады. Сапада ... ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Қасиет - бір заттың басқа заттармен өзара әсерінен пайда болатын
сапаның ... және ... ... да ... бір ... сипатгайды.
Сан I белгілі бір сапаның шамасын, даму ... мен ... ... ... ... және ... жақтарынын бірлігі өлшем деп
аталады. Өлшем - қасиеттер мәндерінің ... бір ... ... an
белгілі сапа осы аралықтың шеңберінде ғана болады. Сан езгерістерін онан
эрі сапапы өзгеріске бетбұрысын ... ... деп ... Сапа ... ... жалпы, объективті сипаттамасы.
Сапалы өзгерістің қай-қайсысы ... ... ... ... ... Секіріс - сапалық өзгеріс, құбылыстың немесе онын жагының
бір сападан ... ... ... ... ... ... ұзактыгы,
мэнділігі жағынан алуан түрлі болып келеді. Біріншіден, ... ... ... жана ... ... болуы. Эволюция (сандық-сапалық
секіріс) - даму ұғымына сай келеді. Жана сапа тек даму ... ғана ... ... ... кұбылыстың жаңа сандық жақтарын да
туғызады.
Терістеу бөтен ... ... ... ол ... келе ... ... болсын іштей тән нәрсе. Теріске шыгаруды даму процесіне
іштей тән нэрсе деп ... ... ... ... ... ... рөлі мен ... жагдайлардың манызы, ескінің
жаңамен ауысуы дамудың негізгі заңы болып табылады. Терістеуді ... ... - оның кері ... яғни ... ... жалпы
тенденция ретінде жоғаргы формадан төменгіге, күрделіден қарапайымға ... ... ... ... ... ... ... Гегель революциялық төңкеріс жасады, бұл
оның ойлау туралы іліміне негізделді. ... ... ... ... ... ... — логиканы онтологиямен (болмыс туралы ... ... ... ... ... ... ... біртұтас
категориялардың іштен байланыстырылган жүйесі ретінде онын "Логика ғылымы"
(1812 — 1816) еңбегінде ... ... ... жоғары багалаған
К.Маркс оны біршама ой елегінен еткізіп, ішінара дамыған күйінде өзінің
"Капиталында" ... ... және ... ... Диалектиканың
материалистік нұсқасын жасауды мақсат етгі. Бұл мақсат кейбір жетістіктерді
айтпағанда, негізінен, орындалмады.
Философия тарихында Диалектиканы ... жэне ... ... ... да ... әлі күнге дейін бар. 19 г-дын 2-
жартысында Диалектиканы "софистика", "логикалық ... ... ... және т.с.с. деп багалаушылар болды (Р.Іайм, А.Тренделенбург,
Э.Гартман, т.б.). Маркстың алгашкы шәкірттерінін ... оның ... ... ... ... Эд. ... 20 ғ-да Диалектикаға,
әсіресе, жаңа позитившілдік өкілдері өшпенділікпен қарсы ... ... ... ең ... ... және ... ... ілім -
диалектика ғылыми философияның түбегейлі ... ... ... ол ... ғылымдар үшін, практикалық қызмет үшін бірден-бір
ғылыми методология болып табылады.
Философиядағы ... ... өшіп ... жок. ... 3-
мыңжылдықтың басында оған сұраныс барған сайын арта түсіп отыр. Диалектика
теориясының ... ... жаңа ... тү.р. Атап ... 1) Гегель
мен марксшілдер үшін диалектикалык таным ... ... ... ... Одан этика, эстетика жэне діни мазмұн алынып тасталған. Демек, мұндай
қигаштықтан арылу керек; 2) гегельдік-маркстік диалектиканың нұсқасын ... ... ... 20 г-да ... және орыс ... ... нұскаларымен) сыни синтездеуді жүзеге асыру қажет;
3) Батыс пен ... ... ... ... ежелгі үнді, ... ... ... ... және ... жинақталған тәжірибелер ескерілмеген. Мұның бәрі ... ... ... ... таным әдісі ... ішкі ... даму ... ... ... ... ... отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер 
1. Амантай Д. Философия бастаулары. «Рауан» 2001.
2. Әбішев К., Әбжанов Т. Философия тарихындағы таным теориясы және ... А.: ... ... ... Ж. ... ойы: ... және ... «Ана тілі» 1998. .
4. Балғымбаев А. Субъектінің ғылыми танымдағы белсендігі. А.: «Атамұра»,
1997.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Диалектика әмбебап байланыстар мен даму туралы ілім13 бет
Диалектикалық көзқарас негізгі принциптері мен формалары7 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері22 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі.Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері14 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері.Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері14 бет
Дүниетанымның мәні және оның түрлері, Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология, Диалектика және онын әдістері13 бет
Пантеизм, гуманизм, диалектика ұғымдары, Эмпиризм мен рационализмнің бір-бірінен айырмашылығы, Субстанция ұғымы,Готфрид Лейбниц, Дж. Беркли, Дж.Юм6 бет
Адам болмысы мен ойлауының жалпы формалары29 бет
В.Г. Белинский мен А.И. Герценнің педагогикалық теориясы6 бет
В.С. Библердің мәдениет диалогы мектебі идеясын жоо-да оқытудың тәжірибесіне енгізу13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь