Ш.Уалихановтың қазақ тарихындағы орны


Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І. Ш.Уалихановтың қазақ тарихындағы орны
1.1. Ш.Уалихановтың өмірі мен қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.2. Ш.Уалихановтың тарихи зерттеулері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12

ІІ. Ш.Уалихановтың этнографиялық зерттеулері
2.1. Ш.Уалихановтың Жетісу өңірі мен қырғыз халықтарын
зерттеуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.2. Ш.Уалихановтың Қытай жеріндегі зерттеулері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

ІІІ. Ш.Уалихановтың бейнелеу өнеріндегі шығармалары
3.1. Ш.Уалихановтың бейнелеу өнеріндегі шығармаларының орны ... ... ... ... .24
3.2. Ш.Уалихановтың бейнелеу өнеріндегі шығармаларының
этнографиялық маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ...28

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 32
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Алаулаған аз ғана өмірінде кейінгі ұрпаққа өшпестей рухани-әлеуметтік мұра қалдырған, әлем мойындаған аса көрнекті ғалым ағартушы және зерттеуші Шоқан Шыңғысұлы Уалихановтың туғанына өткен жылы ғана 170 жыл болды. Ш.Уалихановтың аса дарынды ғалым ретінде тарих, этнография, беунелеу өнері, география, әдебиет, заң және философияға, сонымен қатар басқа да салаларға қосқан үлесі зор екенін ескере отырып, оның терең энциклопедист ғалым екеніне сөз жоқ.
Қазақтан шыққан тұңғыш саяхатшы ретінде Шоқан Уалиханов – Қазақстанда, Шығыс Түркістанды, Орта Азияны зерттеуге үлес қосты. Шоқанның аса зеректігі мен қабілеттілігі және білімділігіне оның өзі оқыған ортадағы достары мен ұстаздары және кейіннен қызметтес болған әріптестері тәнті болған. Белгілі шығыстанушы Н.И.Веселовскийдің “Шоқан Шыңғысұлы Уалиханов шығыстану ғылымында аққан жұлдыздай жарқ етті де, жоқ болды” [ 19 ,160 б] дегеніндей, Шоқан отыз жылдық өмірінде бұған дейін зерттелмеген немесе кейбір тұстары ғана ашылып қойған аймақтарды, осы кездегі өзекті деп табылған қоғамдық-саяси тақырыптарды қарастырып көптеген шығармалар жазған болатын.
Шоқан ашқан жаңалықтар мен зерттеулердің нәтижелерін кейінгі ғалымдар өз еңбектері мен зерттеулеріне негіз етіп алатын. Жастарды ғылым жолына үйретуде де Шоқан Уалиханов есімі әрдайым биік орындарды иемденеді. “Халықтың кемеліне келіп, өркендеуі үшін ең алдымен, азаттық пен білім қажет” [ 20, 5б ] депШоқан Уалихановтың өзі айтқандай жастарға оның мұраларын жеткізіп, сол сияқты энциклопедиялық білім алуға шақыры аса маңызды іс.
Қазақтан бой көтерген Шоқан Уалиханов өз халқының мәдени, ғылыми өркендеуін аңсаған ағартушы ұлы ғалымның этнографиялық зерттеулерінің ғылыми дүниедегі орны қандай екенін анықтау және оның шығармаларының этнографиялық тұстарының тарихи деректілігін көрсету жұмыстың өзекті мәселесі болып табылады. Шынында да Шоқан Уалихановтың этнографиялық зерттеулері тарихи ортада қаншалықты құнды екенін көрсету қажеттігі жұмыстың барысында айқындалған.
Зерттелу дәрежесі. Шоқан Уалиханов жөнінде бірқатар зерттеулер мен шығармалар жарық көрген болатын. Жалпы Шоқанды білуге ұмтылушылық өз заманында-ақ басталды деуге болады. Сондықтан жұмыстың зерттелу дәрежесін кезеңдермен қарастыруға болады.
Замандастары көзқарасы: Ең алдымен Ш.Уалихановтың өз кезіндегі оның достары мен әріптестері Ф.М.Достаевский, Г.Н.Потанин, Н.М.Ядринцев, К.К.Гутковский, ақын А.Маяков, академик Н.И.Веселовский, П.П.Семенов-Тяншанский, Е.П.Ковалевский т.б. ғалымдар өз естеліктерінде және еңбектерінде Шоқанды өте жоғары бағалап және оның есімі мен шығармаларына құрметпен қарайды, оның замандасы болғанын мақтаныш етеді. Шоқан Уалихановтың замандастарының жазған шығармалары оның тұлғалық қасиеттерін айқындай түседі. Мұндай шығармалар ретінде қазақ әдебиетінде жарық көрген “Замандастар лебізі” атты мақалада Г.Н.Потаниннің, А.Н.Платниковтың, С.Я.Капустиннің, П.П.Семенов-Тянь-Шанскийдің айтқандары, Шоқан Уалиханов жөнінде бірқатар ой пікірлерден үзінділер келтірілген. Мұндай пікірлердің тағы бір көрінісі Қазақстан мұғалімдері “Шоқан туралы ойлар” атты мақалада айқындала түсті. Мұнда П.П.Семенов-Тянь-Шанскийдің, Г.Н.Потаниннің, С.Мұқановтың, Ф.М.Достаевскийдің пікірлерінен үзінділер келтіріледі. Осы кезде жарық көретін “Современник” жұрналында былай делінген болатын “Шоқан Уалихановтың қабілеттігі және жігерлігі сонша, Сібірде тұратын бұратана халықтар арасында бұрын соңды ондай адам болған емес” /19, 5 б]. Осылайша Шоқан Уалихановтың аса зеректігі мен қабілеттілік қасиеттері кейінгі кездегі қолдау ғана емес өзінің кезінде де бағалаған болатын.
Қазақ тілінде Шоқан жайлы алғаш материалдар 1870 жылдардан бастап жарық көрді. “Айқап” басылымының 1870 жылы 9 санында және 1872 жылғы 1 санында ол туралы құнды мақалалар жарияланды. Ұлы ғалымның дүниеге келгеніне 60 жыл толуы қарсаңында “Айқап” газетінің 1894 жылғы 18 санында берілген мақалада: “Шоқан Уалиханов ғалым, өнер иесі, халықтық ғадет – заңын біліп, даңғыл биік жолға шықса да өзінің туған жайынан жатырқамай әлі ұмытпады” делінген.
Шоқан Уалиханов еңбектерінің тұңғыш басылымы 1804 жылы Орыс географиялық қоғамының жазбаларында жарық көрді. Бұл басылымды шығыстанушы Н.И.Веселевский әзірлеген болатын. Оған Шоқан Уалихановтың неғұрлым ілгері шығармалары: қазақтың ХVІІІ ғ. өмір сүрген аса ірі феодалдарының бірінің өмірі мен қызметіне арналған, сондай-ақ қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы күресі баяндалған. «Абылай» деген мақаласы, қазақтың діни нанымдары мен әдет-ғұрпына арналған «Қырғыздардағы шаман дінінің қалдықтары» деген еңбегі, «Жоңғар очеркі» және ғалымның «Алтын шаһардың немесе 1858-1859 жылдардағы Қытайдың Нанлу провинциясының алты шығыс қалалары жайлы» деген көлемді туындысы және басқа еңбектері енгізілген.
Кеңес үкіметі кезіндегі көзқарастар: Ендігі кезекте кеңес үкіметі кезіндегі ғалымдардың Ш.Уалиханов жөніндегі зерттеулерде аса көп Ш.Уалихановтың шығармаларындағы тарихи, археологиялық және этнографиялық тұстарды зерттеуші ғалымдар аз болған емес. Жалпы Қазақстан тарихы мен этнографиясын зерттеуде Ш.Уалихановтың шығармалары тың дерек болып табылады. Сондықтан Ә.Марғұлан секілді ғалымдар Ш.Уалихановтың еңбектеріне баға беріп талдайды да және оған сүйене
Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімі.

1. Асфандиярова М. «Манас» және Шоқан. //Алматы ақшамы 1997 ж. 5 қараша.
2. Бегалин С. Шоқан асулары. Алматы, Жазушы- 1971 ж.
3. Бейсенова Ә. Жиханкез. //Егемен Қазақстан. 2005 ж. 8-қыркүйек.
4. Бікебаева Н. Ш.Уалиханов – ғалым, ағартушы. //Қазақстан
тарихы. 2001. № 1.
5 Бердібаев Р. «Шоқан Уалиханов және қырғыз ауыз әдебиеті.» //Қазақстан мектебі 1989 ж. №1. 43-50 б.
6. Букетов Е. “Ұлы мұрат мұрагері.» //Мәдениет және тұрмыс 1989ж. №9.
7 Валиханов Ч. Записка о судебной реворме. Алматы, Жетіжарғы- 2004 ж.
8. Валиханова Г.Ш. Проблемы теории и истории казахской культуры в творчестве Ч.Ч.Валиханова. Алматы- 2004 ж.
9. Дулатова Д.И. Шоқан – тарихшы. Алматы- 1996 ж.
10. Елеусізова М. Шоқанның экономикалық көзқарастарынан… //Ақиқат 1995 ж. №6. 62 бет.
11. Жақсылықов А. «Құнды зерттеу.» //Қазақстан 1988ж. №11 63-64б.
12. Ивлев Н. Шоқан туралы тың дерек. //Жұлдыз 1989 ж. №2
13. Қанафияұлы Н. Ұлы дала және Шоқан. //Санат 1997.№11.
14. Қанафияұлы Н. Шоқан - әдебиетші, публицист. Алматы- 1998 ж
15. Марғұлан. Шоқан және Манас. Алматы, Жазушы-1971 ж.
16. С.Мұқтарұлы Шоқан және өнер. Алматы, Өнер- 1985 ж.
17. Марғұлан Ә.К. “Көшпенділер өркениеті мен рухани мәдениетінің тарихы” атты халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. Павлодар- 2004 ж.
18. Өтениязов С. Шоқанмен қайта кездесу. Алматы, Қазақстан –1990.
19. Өтениязов С. Шоқан және Катрина Гутковская. //Шарайна
20 Оралбаева Г. Ұлы ғалымның туғанына 170 жыл. //Жас қазақ. 2005 ж. 15 шілде.
21 Первые этногрофы Казахстана. Алматы, Білім- 2002 ж.
22 Сүтеева Қ. Шоқан еңбектеріндегі төл тарихқа қатысты деректер. //Қазақстан тарихы. 2002 ж. №4.
23 Стелкова И.И. Валиханов. Москва, Молодая гвардия- 2004 ж
24. «Сахараның бетін кескендеген»…//Білім және еңбек 1985ж. №9
25. Ш.Уалиханов Таңдамалы. Алматы, Жазушы-1980ж.
26. Ш.Уалиханов әдебиеттер көрсеткіші. //редактор Березина Г.Н., Жүсіпбекова Б.К. Алматы, Қазақстан- 1985 ж.
27. Ш.Уалиханов Таңдамалы (шығармалар жинағы) І том. Алматы- 1961 .
28. Шоқан Уалиханов Ұлы ғалым. //Қазақ тарихы 1998ж. №4-5б.
29. Шыңғысбеков Т. Өшпес мұра. //Қазақстан мұғалімі 1996ж. №10 .
30. Ысқақов Б. Ұмытылмас есімдер. Алматы- 1994 ж.
31. Чокан Валиханов и современность
Алматы. Наука, 1988.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге








Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абылай (Әбілмансұр) хан13 бет
Балалар әдебиеті және балалар жазушыларының өмірі менi шығармашылығы21 бет
Мөңке би8 бет
Қ.Жұмаділовтың «Дарабоз» дилогиясында хандар образы7 бет
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев (1899-1964)7 бет
Жабаев Жамбыл/ Мұхамбет-Салық Бабажанов/Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы22 бет
Зәки Уәлиди Тоған61 бет
Мың бір бояу іздеген адам - Шота Уәлиханов6 бет
Орыс демократиялық мәдениеті және қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов5 бет
Уәлихан Омарұлы - публицист55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь