Инвестициялар және олардың экономикадағы маңызы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 ИНВЕСТИЦИЯЛАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ МАҢЫЗЫ

1.1 Инвестиция мәні, түсінігі
1.2 Қазақстан Республикаындағы инвестициялардың құрылымы
1.3 Шетел инвестицияларының тәжірибесі, мәні

2 ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ МЕМЛЕКЕТІМІЗДЕГІ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ БАҒЫТ.БАҒДАРЫ

2.1 Қазақстан Республикасының инвестициялық саясаты
2.2 Инвестициялық саясатты мемлекеттік реттеу және шетел инветицияларын тиімді пайдалану
2.3 Шетел капиталын тарту принциптері және кпитериялары

3 ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТІ ҚАРЖЫЛАНДЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1 Экономикаға тиімді қаражаттарды тарту мәселелері
3.2 Қазақстан Республикасындағ инвестициялық саясатты қаржыландырну барысында кездесетін мәселелер және оны шешу жолдары

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

ҚОСЫМША
Кіріспе

Елдің тұрақтылығын және экономикалық өсуің анықтайтын басты фактор жоғары инвестициялық белсенділік болып табылады.
Қазақстанда жүзеге асырылатын экономикалық реформалар халық шарушылығының негізгі звеносы - кәсіпорынның құқықтық, қаржы-экономикалық және әлеуметтік жағдайын, оның шаруашылық айналым жүйесіндегі мәртебесін өзгертті. Кезінде мемлекеттік меншікке негізделген экономиканың барлық салаларыңда әрекет еткен кәсіпорындардың орнына жеке, аралас, акционерлік меншікке негізделген миллиондаған кәсіпорындар пайда болып және осы күнге дейін әрекет етуде.Осының барлық басқару механизмінің өзгеруіне және экономикалық өсуді қамтамасыз ететін инвестициялық қызметті ұйымдастыру, кәсіпорының бәсеке қабілеттілігінің артуына және тұтас алғанда елдің экономикасына ықпалын тигізді.
Қазақстан Республикасының нарықтық қатынастарының дамуымен қатар кәсіпорындардың шаруашылық қызметіннің тәжірибесінде қаржылық инвестициялар кең тарады.
Кәсіпорынның инвестициялық қызметі оның шаруашылық қызметінің ажырамас, маңызды бөлігі. Кәсіпорын экономикасында инвестициялар баға жетпес орын алады. Қазіргі заманғы өндіріске сай тұрақты өсіп отыратын капитал сиымдылығы мен ұзақ мерзімді факторларының үнемі артуы тән. Кәсіпорын табысты жұмыс істеу үшін, өнімнің сапасын арттыру үшін шығындарды төмендетіп, өз өнімінің бәсеке қабілеттілігін арттырып, нарықтағы өз беделін күшейту үшін өндіріске капитал жұмсауы қажет.
Инвестициялардың барлық типтері кәсіпорынның өміршеңдігін сақтау және дамуы үшін маңызды мәнге ие.
Қаржы инвестициялары – мемлекеттен, басқа да кәсіпорындардан, инвестициялық қорлардан бағалы қағаздар мен акцияларды сатып алуға бағытталған.
Шетел инвестицияларды тартудың маңызды принципі олардың елде өткізілетін құрылымлық және инвестициялық саясатына сәйкес маңызды салаларға бағытталуын білдіреді.
Бірінші жағдайда инвестор өзінің өндірістік капиталының көлемін - өндірістік негізгі қорлар мен айналым қорларын ұлғайтады.
Екінші жағдайда инвестор бағалы қағаздардан дивиденд (пайда) алу арқылы өзінің қаржы капиталын ұлғайтады. Ақша қаражаттарының жаңа өндірістер құруға жұмсалымын өзінің инвестициялық жобаларын жүзеге асыру үшін қаржы қаражатты тарту мақсатында акциялар шығарған басқа кәсіпорындар мен ұйымдар жүзеге асырады.
Сонымен қатар инвестициялар тікелей және жанама болып бөлінеді.
Тікелей инвестициялар – республиканың тәуелсіздік кепілдігіне байланысты және арнайы техникалық көмек пен гранқа арналған инвестициялардан басқа инвестиция түрлері.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1) Қазақстан Республикасының “Инвестиция туралы” заңы. 2003 жыл және 2005, 2006 жылдардағы енгізілген өзгертулермен
2) М.В Ивошин «Инвестиция. Организация управления и финонсирования.»//Москва 1999 год//
3) Аналитическая информация о состоянии рынка ценных бумаг Республмкиа Казахстан. // Рынок ценных бумаг Казахстана. N° 1. 2012 г,
4) Бочаров В.В. “Современный финансовый менеджмент” Москва Санкт-Петербург, Нижний Новгород Воронеж Ростов-на-Дону Екатеринбург, Самара Новосибирск Киев-Харьков. Минск. 2012 год.
5) Бочаров В.В. “Управление денежным оборотом предприятий и корпораций. Москва Финансы и статистика 2001.г.
6) Васина А.А. “Финансовая диагностика и оценка проектов” – СПб: Питер 2004. г.
7) Журнал “Хабаршы” 2012-2014 жылдар
8) Инвестициоиный рейтинг Казахстана // Офиальный сайт ЗАО «Казинвест », 20013 г.
9) Интернет сайт WWW.WFIN.KZ
10) Косжанов.Т.Н. “Промышленная и инвестиционная политика в долгосрочной стратегии экономики страны, //Транзитная экономика,№ 7.2005 г,
11) Казахстанская правда. // С.Тай «Влияние прямых иностранных инвестиций// 07.03.2012 г.
12) Крушевиц Л. “Инвестиционные расчеты” Питер 2004г
13) Ковалев В.В. Финансовый анализ Алматы Финансы и статистика. 2012 год.
14) Қаржы-қаражат А. Қантарбаев //Инвестицияларды талдау// 2004-2006 жылдар
15) Маулимбердина С.Т. “Рынок ценных бумаг” вводенме в проблему. //Саясат, 10-11,2006 г.
16) Методические рекомендации по оценке эффективности иевестиционных проектов: Официальное издание. – Москва Экономика 2000г
17) Нәдірбек Әпсәләмов, Қазиқан Исабеков, Өмірзақ Сұлтанов “Экономикалық теория негіздері” Алматы ғылым 1999 жыл. 479-492б
18) Нурланова. Н.К. “Инвестиционная ситуация в Казахстане и перспективы ех позитивных сдвигов” //Европейское сообщество. М 3. 2012 г,
19) Реформировамие экономики Казахстана: Про их решения. Алматы, 2012, С. 343.
20) РЦБК 2012-2014 жылдар
21) Стоянова Е.М. “Финансовый менеджмент: теория и практика.
22) Хес О. //Совмещение акцептов с количества иа качество иностранных инвестиции// Панорама. -24.08.2012 г.
        
        Кіріспе
Елдің тұрақтылығын және экономикалық өсуің анықтайтын басты фактор
жоғары ... ... ... ... жүзеге асырылатын экономикалық реформалар халық
шарушылығының негізгі звеносы - ... ... ... әлеуметтік жағдайын, оның шаруашылық айналым жүйесіндегі мәртебесін
өзгертті. Кезінде ... ... ... ... барлық
салаларыңда әрекет еткен кәсіпорындардың орнына жеке, аралас, акционерлік
меншікке негізделген ... ... ... ... және осы ... ... ... барлық басқару механизмінің өзгеруіне ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру,
кәсіпорының бәсеке қабілеттілігінің артуына және тұтас алғанда елдің
экономикасына ... ... ... ... қатынастарының дамуымен қатар
кәсіпорындардың шаруашылық қызметіннің тәжірибесінде қаржылық инвестициялар
кең тарады.
Кәсіпорынның инвестициялық ... оның ... ... ... ... ... ... инвестициялар баға
жетпес орын алады. Қазіргі заманғы өндіріске сай тұрақты өсіп ... ... мен ұзақ ... ... ... артуы тән.
Кәсіпорын табысты жұмыс істеу үшін, өнімнің сапасын арттыру үшін шығындарды
төмендетіп, өз ... ... ... ... нарықтағы өз
беделін күшейту үшін өндіріске капитал жұмсауы қажет.
Инвестициялардың барлық типтері кәсіпорынның өміршеңдігін ... ... үшін ... ... ... ... – мемлекеттен, басқа да кәсіпорындардан,
инвестициялық қорлардан ... ... мен ... ... алуға
бағытталған.
Шетел инвестицияларды тартудың маңызды принципі олардың ... ... және ... ... ... ... бағытталуын білдіреді.
Бірінші жағдайда инвестор өзінің ... ... ... ... негізгі қорлар мен айналым қорларын ұлғайтады.
Екінші жағдайда инвестор бағалы қағаздардан дивиденд (пайда) алу
арқылы ... ... ... ... Ақша қаражаттарының жаңа
өндірістер құруға жұмсалымын өзінің инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... акциялар шығарған басқа кәсіпорындар
мен ұйымдар ... ... ... ... ... және ... болып бөлінеді.
Тікелей инвестициялар – республиканың тәуелсіздік ... және ... ... ... пен ... ... басқа инвестиция түрлері.
Жанама инвестициялар – қоржындағы инвестициялар, басқаша айтқанда
құнды ... мен ... ... ... Мысалы, инвестор әртүрлі
фирмалармен шығарылған ... ... ... ... ... ... ... заимный фонд) акциясын сатып ала алады.
Бұдан кейін инвестор бөлек алынған ... ... ... ... ... ... ... ие болады.
Инвестициялық қызметтің объектілерін пайдаланушылар – инвесторлар,
сонымен қатар басқа да жеке және ... ... ... және
жергілікті басқару органдары, шетел мемлекеттері және халықаралық ұйымдар.
Инвестициялық қызметтің ... ... ... ... ... қайта құрылатын қорлар және ұлттық шаруашылық
сферасындағы және барлық салаларындағы ... ... ... ... ... ... ... басқа да объектілері болып табылады.
Кәсіпорындағы инвестицияларды қаржыландырудың ірі ... ... ... ... саналады. Кәсіпорындағы құндық ... ... ... ал бұл ... негігі өндірістік қорлар өндірістің
әр циклі сайын натуралды формада қайтарылуын талап етпейді.
1.ИНВЕСТИЦИЯЛАР ЖӘНЕ ... ... ... ... мәні, түсінігі.
Инвестициялар – бұл капиталды сақтау және арттыру мақсатында оның
экономиканың әртүрлі салаларына ұзақмерзімді салымдары.
Инвестициялар – ... ... және ... ... немесе әлеуметтік тиімділікке қол жеткізілетін қызметтің басқа ... ... ... ... және ... ... ... ... ел ... және ... ұзақ мерзімді жұмсалымы
Жалпы түрде инвестициялар ақша қаражаттары, банктік салымдар, үлес
(пай), акциялар және тағы ... да ... ... ... құрал – жабдықтар, ллицензиялар, соның ішінде тауар белгілеріне
берілетін лицензиялар, несиелер, кез ... ... ... мүліктік құқықтар,
интеллектуалды құқықтар ретінде анықталады.
Қаржылық жағынан түсінігі бойынша ... – бұл ... ... ... ... ... ... (қаражаттардың) барлық
түрлері.
Сөйтіп, инвестициялар – бұл шығындау (жұмсау) арқасында ... қол ... ... ресурс.
Инвестициялар нақты және қаржылық инвестициялар болып бөлінеді.Нақты
инвестициялар-капиталдың өнеркәсіпке,ауыл ... ... етіп ... ... қайта
қаруландыруға,қайта құруға жұмсалымы.
Инвестициялық қоржынға кіретін бағалы қағаздар олардың атқарымдық
мақсатына ... ірі ... ... ... ... рольге ие
болып отырған меншікті инвесторларға және қайталама ... ... яғни ... активтерге ең алдымен мемлекеттік міндеттемелерге
бөлінеді.
Инвестициялардың басқа формасы жер учаскелерін, мүліктік ... ... ... ... меншігінің құқықтарына
лицензияларды, ... ... ... жаңа ... ... ... таурлық маркаларды, фирмалық атауларды,
өндіріс технологиясы мен өнім сертификаттарын, жерді пайдалану ... алу ... ... ... ... қызметінің бір бөлігі инвестиялық
операциялар болып табылады, яғни бір бөлігі инвестициялық операциялар болып
табылады, яғни бір ... ... ... ... ... жетуін
қамтамасыз ететін жобаларды іске асырудағы ақша ... ... ... ... ... ... келесі түрлері бар:
- Табиғи активтерге инвестициялар;
- Ақша активтеріне инвестициялар;
- Материалдық емес активтерге инвестиялар.
Табиғи активтерге ... ... мен ... ... ... бір ... ... әртүрлі машиналар мен жабдықтар, өндіріс
процесінде қолданылытын немесе жойылу қасиеті бар кез келген ... ... ... ... да және ... ... ақша ... алуға
болатын құқық жатады.Бұл банктегі депозиттер, облигациялар, акциялар,
несиелер, қарыздар, ... емес ... ... ... жеке оқыту немесе
біліктілігін жоғарылату ... ... ... ... ... ... тапқыштық патенттер және лицензиялар алу, сонымен
қатар жерді пайдалану құқығын сатып алу ... ... ... ... ... сыныптамасын енгізуді талап ететін ... ... ... ... ... Тип: ... кеңейтуге жұмсалатын инвестициялар
2. Тип: жаңа өндірісті құруға жұмсалатын инвестициялар
3. Тип: Мемлекеттік басқару ... ... ... Тип: ... ... ... инвестициялар
Инвестициялар толық ғылыми-техникалық және өндірістік циклмен қатар
оның элементтерін: ... ... ...... ... ... және ... құру, жаңа өндірісті ұйымдастыру немесе жаңа
өнімді ... тағы сол ... ... ... ... ... ... белгілері бойынша ажыратады:
- жобаның масштабы (шағын және мегажобалар);
- жобалардың ... ... ... ... ... және тағы басқалар);
- инвестициялық циклдің сипаты және ... ... ... ... ... тек қана жеке бір кезеңі);
- мемлекет қатысуының ... мен ... ... ... ... пакеті, салықтық жеңілдіктер, кепілдіктер мен
басқа формалары).
Өзінің өндірістік – экономикалық беделін ... және ... ... ... маңызды жағы болып табылады.
Инвестициялық қызмет – ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет болып табылады. [5;1]
Инвестициялық қызметтің субъектілері инвесторлар, тапсырыс берушілер,
жұмысты ... ... ... ... заңды тұлғалар
(банктік, сақтандыру және делдалдық ұйымдар, ... ... ... ... басқа да қатысушылары болып саналады.
Инвесторлар – жеке, қарыз және ... ... ... ... жүзеге асыратын және олардың мақсатты пайдалануын
қамтамасыз ететін инвестициялық қызметтің субъектілері. Инвесторлар
ретінде:
- өзара біріккен ... ... ... ... жеке және
заңды тұлғлар;
- мемлекттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары;
- кәсіпкерлік қызметтің шетел субъектілері (шетел инвесторлары) ... ... ... ... ... ... әрекет ететін заңнамаға сәйкес
инвестициялық қызметтің келесі негізгі қаржыландыру көздері бар:
- меншікті қаржылық ... және ішкі ... ... ... еңбек ұжымдар мүшелерінің үлестері, сатылған
акциялар, тартылған қаражаттар;
- заңды тұлғалар;
- белгілі тәртіптегі кәсіпорын одақтарының орталықтандырылған ... ... ... қаражаттары.
Кәсіпорынның меншікті қаржылық ресурстарына шаруашылық қызметінің
нәтижелері есебінен капитал салымдарын ... ... ... салымдары мен қорлары жатады.
Кәсіпорын иеленушілерінің үлестерінің ақшалай бөлігі ең алдымен
негізгі ... ... ... ... ... бұл мақсатқа
шаруашылық қызметінің нәтижесінде қалыптасқан қоры қолданады. Ең алдымен
бұл қорларға өнімді ... ... ... құрамына кіретін
амортизациялық аударымдар және ... ... ... ірі ... ... аударымдар болып саналады. Кәсіпорындағы құндық тозудың
қорлануы ... ... ал бұл ... ... өндірістік қорлар
өндірістің әр циклі сайын натуралды формада ... ... ... ... негізгі капиталын кеңейту үшін бағытталуы
мүмкін еркін ақша ... ... ... ... қосу ... ... Сонымен қатар жыл сайын
тағайындалған нормалар бойынша ... ... %) ... жаңа ... іске қосылады. Бірақ мұндай объектілер
нормативті қызмет ету мерзімінің аяқталуына дейін орын ... ...... ... ... ... кәсіпорынның таза табысының
негізгі формасы. Оның мөлшері өткізілген өнім, жұмыс немесе қызмет бағасы
мен оның толық өзіндік құны арасындағы ... ... ... бір ... ... көрсетіледі. Пайда кәсіпорынның коммерциялық
қызметінің жалпылама көрсеткішіболып табылады. Салықтарды және тағы басқа
міндетті төлемдерді төлегеннен кейін кәсіпорын қарамағында (бюджетінде)
таза ... ... Оның бір ... ... және ... сипаттағы
капитал салымдарын бағыттауға болады. Капиталдың бұл бөлігі кәсіпорында
қалыптасатын жинақтау қоры ... ... ... ... ... ... ... қатар, кәсіпорындар капитал
салымдарына сақтандыру органдарының табиғи апаттар, түрлі авариялардан
жоғалтулардың залалын өтеу түріндегі қаражаттарды қолданыла ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Несие – қайтарылу мен өтеу шартында
ақша қозғалысы себебінен пайда болатын қарыз ... мен ... ... қатынас. Несиелік реттеудің маңызды ... ... ... табылады. Қазіргі уақытта инвесторлар тездетіп
нәтиже пайда немесе табыс алу формасында беретін ... ... ... ... және жеке ... ... салымдарын банктік несиелендірудің
объектілері келесі шығындар бола алады:
- өндірістік және ... емес ... ... ... ... ... мен ... қайта
қаруландырылуы;
- жылжымалы және ... ... ... ... ... ... сатып алу;
- ғимараттар мен құрылымдар;
- ғылыми техникалық өнімді, интеллектуалды құндылықтар және
меншіктің ... ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау бойынша шараларды жүзеге асыру.
Заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... Бұл құжатта келесі талаптар қарастырылады:
берілетін несиелердің көлемі, қолдану, төлеу реті мен ... ... және ... үшін ... да ... ... ... ету
формалары кепіл шарты, сақтандыру ... ... ... ... Ұзақ ... несиені төлеудің нақты
мерзімдері және кезенділігі банктің қарыз алушының келісімі бойынша,
шығындардың ... ... ... қаржылық жағдайы мен
төлемқабілеттілігі, несие тәуекелі, несие ... ... ... ... отырып тағайындалады.
Қазақстан Республикасында ауыл ... ... ... ... ... ... мәселен, американдық фирмалармен комбайндармен жабдықтау
туралы ... қол ... және ... ... үшін ... қызмет көрсететін аймақтық компания ретінде 1995 ... ... ... ... ... ... ... алғышарттар бар:
1. Лизинг берушілер ретінде ... ... мен ... ... мен ... ... өндіретін кәсіпорындар. Лизингтің
осындай формасы Ресей, Украина, Өзбекстан және ... ... кең ... таба ... ... Еуропа, АҚШ және Жапонияның өндіруші кәсіпорындары;
3. Лизинг нарығының конверсия ... ... ... ... ... ... және транспорт құралдары
сияқты объектілері қызықтырады;
Біздің ... ... ... ... ... Жеңіл өнеркәсіп үшін;
2. Болат өндіру және оны прокаттау, қара және түсті металлургияның басқа
қажеттіліктері үшін;
3. Ауылшаруашылығының өнімін ... ... Дәрі – ... өнімдері үшін машиналар мен жабдықтар болып табилады.
1.3 Шетел инвестицияларының тәжірибесі, ... ... ... ... ... ... сонымен қатар ҒТП әлемдегі экономикақ ... ... ... ... ... әлемдік
нарықтағы бәсекеқабілетілігін арттыруғы мүмкіндік беретін ... жаңа ... ... ... ... ... ... тікелей шетел
инвестициялары (ТШИ); инвестицияларық жобаларға және тауарлық ... ... ... ... түрінде жүзеге асады.
Ресми көмек респудликаға техникалық және ... ... ... ... инвестициялары (ТШИ) мемлекеттің инвестиция блогының маңызды
құраушысы ретінде өзіндік ерекшеліктерге ие. Тікелей шетел инвестициялары-
бір елдің басқа ... ... ... ... ... бейнелейтін
халқаралық инвестициялық қызметің категориясы.
Қазақстан шетел инвесторлары үшін ең алдымен табиғи ... ... ... ... болып табылады. Тәуелсіздік алған кезінен бастап
Қазақстан экономикасына тартылған инвестициялардың қөлемі жылына ... ... ... АҚШ ... ($) (ТМД ... ішінде Ресейден екінші орын)
құраған. 2003 ... ... ... ... жинақталған
инвестициялардың көлемі 23 млрд. $ -тікелей шетел инвесторлары. Елдің
экономикасына түскен ТШИ ... ... 75-80 % ... – газ ... ... ... әлеуметтік және қаржылық проблемаларын
шешеуге ықпал етті. ... ... 60% ғана ... салаларға келді
(мұнай мен газді өндеу -46%, металл рудаларын ... 14% ... ТШИ ... ... өсіп отыруда 2003 жалы олрдың жылдық
ағыны 4595,7 млн. $ ал нетто-ағыны 20188 млрд. ... ... жж. ... көніл бөлсек, олардың көлемінің өсу ... ... ... ТШИ ... ... Қазақстан ТМД елдерінің ... ... ... бірінші болып инвестициялық денгейдегі
кредит рейтингі берілген.
Инвестициялық тартымдылықтың осындай жоғарыкөрсеткіші біз ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды
игеруінде жол ашуымыз арқылы ... ... ... ... ... қорлардың тозуы жағдайында Қазақстанның өзі орасынан
кен орындарын толық мәнінде игере алмады.
Алғашқы кезде ... ... ... ... Батысың іскер
әлемінде экономикалық әріптес ретінде Қазақстанның ... ... ... тусінігінің болмауынан күрделі күйде тұрды. 1993 жылы
«Шеврон» корпорациясының келуі және ... ... ... кен орны ... ... ... ТҰК үшін ... белгі болды. Инвесторлардың мұнай-
ғаз саласына ... ... мен ... ... ... ... көптеген келісімшарттарға қол қойылды.
Шетелдердің ... ... ... сатып алуы ТШИ
тартудың тәсілі болды.
Қазақстанда жасалған осындай келісімшарттардың ... ... ... ... ... ... 50 ірі ... бойынша
мәмілелердің ішінде 33 және 44 орында ие болды. Бұл 1996 жылы ... ... 1,1 ... $ « ... ... компаниясын және 1997
жылы «Дэу» (Корея) корпорациясының 1,4 млрд. $ ... ... ... ... ең ... ... бірі-біріккен кәсіпорындар, атап
айтқанда тарнсұлттық ... (ТҮҚ) ... ... жылы ... 995 біріккен кәсіпорындар шетелдермен бірігіп
жұмыс жасаса, 2003 жылы ... ... ... ... ... қатысуымен 5300 біріккен кәсіпорындар қызмет етті. Ең
белсенді серіктес елдер АҚШ, ... ... ... ... Ресей, Түркия, Иран, Италия, Нидерланды елдері.
АҚШ Қазақстан ... ... ... ... бойынша
бірінші орында. 2002 жылы АҚШ 24,7 млрд. $ Ұлыбритания -15,3; Швейцария –
12,8; Италия – 11,5; ... – 9,3; ... – 5,3; ... ... ... ... ... жылдардың аралығында АҚШ Қазақстанға 6629 млрд.
$ инвестицияларды.
Инвестициялық саясат экономикалық стратегиясының басты элеметті бола
отырып оның ... ... ... ТШИ ... ... ... ... бағытына ие
болғандықтан, шетел инвестицияларын тарту мындай мақсаттарға ... ... ... ... кері ... ... камту, оны өндеу мен
өндіруді алдынғы қатарды технологияларға көшіру;
- мұнай-газ кешенінің мекемелерінің өндірістік және әуеметтік
инфрақұрылымын дамыту жобалалрының іске ... ... және ... ... ... валюталық
түсімдерінің дамуын камтымасыз ету.
Бүгінде Қазақстанда әлемнің аса ірі мұнай компанияларының бәрі жұмыс
істейді. ... ... ... ... ... ... «шеврон тексако»,
«Тоталь», «Бритиш перолеум», «Лукойл», Қытай ұлттық мұнай корпорациясы бар.
Олардың қазақстандық рынокта болуы елдің жоғары ... ... ... ... мен құқықтарын қорғау ... ... да ... газ ... саласының дамуы ең алдымен Қазақстандағы ірі Теңгіз
және ... газ ... ... ... ... ... салу болды. Берілген іске қосуда «Brchtel Enka» кәсіпорыны
бірікті. Бұл жобағам «Train 5» ... ... ... атау берілд.
Соңғы 30 жылда қоры 10 милиард баррель деп бағаланған аса ірі Қашаған кен
орның ашылуымен Қазақстан мұнайдың барланған аса ірі ... кен ... ... ... барланғанқорлары бойынша әлемде жетекші
орындардың біріне шықты.
Елдің мұнай қорларын ... ... ... бір ғана ... ... Оларды әлемдік нарықтарға тасымалдау үшін
инфрақұрылымын жасаудың манызы бұдан кем емес ... ... ... ... ... ... ... тұрба құбырлары жоқ
еді.Тәуелсіздік жылдарындағы тұнғыш және ... іске ... ... ... ... консорциумы болды.КТК-ның іске қосылуымен біз тасымал
маршруттарын белсенді ету ... ... ... ... ... жыл ... ... келіссөз процесінде сірескен сеңді бұзып
өткен жыл болды.Ресеймен әріптестік қазір ... ... ... ... ... ... ... бағытындағы тұрба құбырының
құрылысы басталды.
Біздің еліміздің экономикалық дамуындағы мұнай факторының рөлін бағаламау
мүмкін емес.Шынында да, 1985 жылмен салыстырғанда бүкіл ... ... ... ... кем болып отырғанда, біз өндіру ... ... ... ... ал ... ... жылдар кезеңіндегі деңгейді енді
ғана қалпына келтіре бастады.
Шынында да, мұнайдың арқасында біз экономикалық жүйені өзгерту ... ... та ... ... ... қол ... ... деген әлемдік бағаның артуы ғана ықпал етіп қойған жоқ.Бұл
экономикалық өзгерістердің нәтижесі. Бүгінде ... ... ... ... ... ... қалыптасты.
Тікелей инвестициялар қара және түсті металлургияның тиімділігін көтерді.
Самсунг және ... ... ... ... 1 833,5 млн
жұмсады. Бұл 2000 жылы ақ шақпақ мыс ... ... ... 9 ... арттыруға мүмкіндік берді.Қазіргі кезде мыс ... ... ... ... көрсеткіштерінен асып түсті.Испат Қармет
өндірістің дамуына 500 млн. ... ... ... және ... ... ... ... шығарудың қуатты
индустрияландыру кезеңінен өтті.
Қазхром мен Қазалюминий ... ... ... ... ... жоғары өндірістерге айналды.Мұны қорғасын мырыш
саласының жұмысы туралы да ... ... осы ... ... ... ... ... бірі.
2. ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ МЕМЛЕКЕТІМІЗДІҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ БАҒЫТ - БАҒДАРЫ.
2.1 Қазақстан Республикасының инвестициялық саясаты
Қазақстанда инвестициялық қызмет ... ішкі және ... ... ... процесі дамуына бағытталған . Мемлекет шетел
капиталына мүмкіндігінше бет алады.
Бұл позицияны ... ... ... ... ... ... , «біздің мақсатымыз- дүниежүзілік бірлестікте
Қазақстанда инвестицияға тартымды орын беру, оған ... ... » деп атап өтті ... ... көптеген өкілдері , фирмалардың , жеке
кәсіпкерлер Қазақстанда инвестициялық климатты биік бағалайды . Бай ... , ... және ... потенциалды , мамандыққа баға беретін
кадрлардың , мамандардың және сауатты арзан жұмысшы күштер , ... жайы ... ... жағдай тұрақтылық , ұлтаралық көңіл бөлуін өзгеше
белгілейді.
«Шетел инвестициялары туралы »,«мемлекеттік түзу инвестицияларды ... » заң ... 1997 жылы ҚР ... «түзу және шетел
инвестициялардың таратуына арналған Қазақстан Республикасының экономикасы
басты секторларының тізім ... ... » және ... ... ... ... ... қаулы шығарды.[20]
1997 жылғы республика нормативті заңға сүйеніп, ұлттық ... ... ... ... ... ... Олар: «түзу инвестицияларды ... ... ... ... ... ... »,« ... құнды қағаздармен тіркеу
туралы».
Қазақстан басты экономика секторларына түзу инвестицияларды енгізуін
ақпараттық - презентациялар арқылы белсенділікпен өткізеді.
1997 жылы маусым ... ... ... инвестициялық Саммит»
форумы өткізілді. Бұл форумға 17 елдің 52 компания басшылары және ... екі ... ұйым ... ... ... ... Лондан қаласында халықаралық
«Қазақстанға инвестициялау»конференциясы сәтті өтті. Бұл ... ... ... жаңа ... ... ... ... назарын тарту болды
ҚР-ң президенті ресми сапармен 1997 жылдың 18-19 қараша ... ... (АҚШ) ... ... ... ... мүмкіншіліктері және оның геостратегиялық маңызы» атты
конференциясын өткізді, оған ең ірі ... және ... ... ... 1997 жылы 27- ... ... -на ... қаласында ( Германия ) «Қазақстан - сауда және инвестициялар» атты
конференция өтті
1999- жылы ... ... ... ... «Алматы
инвестициялық Саммит» форумы өтті. Бұл форумға 22 мемлекеттің 160 қоғам
өкілдері ... ... 1999 ... ... ... халықаралық «Қазақстан -
жаңа мың жылдықтың жаңа астанасы» конференция- саммит өтті. Конференцияны
Қазақстанмен бірге ITE қоғамы ұйымдастырды. Оған ... және ... ... ... Осы конференцияда СНГ және Балтық жағалауынан қатысқан
«Р Джей Рейнолдс Интернейшнл» компаниясының ... Эрик ... ... ... 1994 ... бері ... ... сенім артады.
ОрталықАзия парламенттік топ ... бірі Лорд ... ... - ... аймақтың маңызды мемлекеті сияқты елестетуімен басып
алды" деп атап көрсетті. Көпқырлы ... ... екі ... бағытына жауап береді .
1998 жылы 30 маусымда ... ... ... ... ... арасында Кеңес қабылданған болатын. Бұл
Кеңесте инвесторлардың түзу ... ... ... ... ... негізгі мақсаттарымен келеді :
1. Қазақстан Республикасындағы инвестициялық бағдарлама мен жобасының
халықаралық мағынасы;
2. ... ... ... ... – ақ Қазақстан
Республикасының экономикасына шетел инвестицияларын стратегия бойынша
тарту;
3. Мемлекет экономикасын өнім ұсынымдарын халықаралық ... ... ... кең спектрлік сұрақтар талқыланады, соның ішінде:
Кеңес мәжілістерінде сұрақтардың кең спектрі талқыланады , соның ішінде :
- Қазақстан Республикасының инвестициялық имиджінің ... ;
- ... ... сот ... ... ... және салық салу жүйесін дамыту;
- Заң шығарушылық процестің ... ... ... жұмыс күштерін лицензиямен кіргізу (заңды түрде);
- Жанжалды болдырмау және инвестициялық келіспеушілікті соттан тыс
шешу;
- ... ... және ... тарифті көршілес елдермен
үйлестіру;
- Шетел компанияларының ... ... ...... ... Коррупция және төрешілдікпен күресу;
- Инвестицияларды саясаттық және реттеуші жанжалдан сақтау.
2004 жылдың арлығында бес Кеңес топтарының арсында жоспарланған отырыс
өтті. Қарастырылған мәселе: ... ... ... шетел инвестициялары,
Қазақстан Республика инвестициясының дамуы және мұнай – газ ... ... жылы ... кеңесінің ҚР- ның президентінің қатысуымен, «Каспий
аумағындағы ... ... және « ... ... ... және әртараптандыру» тақырыбына жиналыс
өткізіді.
Республика инвесторларға қолайлы шара ... ... ... инвесторлары көптеп қосылды. Бұған қазіргі кезде 40 ... ... ... ... ... ТМД елдерінің ішінен шетел инвестицияларын тарту ...... алға ... биік ... ... Олар ... 1 жанға шаққанда 2000 долларға таяу құрады.
Еуропа бірлестігі және АҚШ Қазақстан мемлекетінің ... деп ... ... Қазақстан өз ішіндегі саудада оң көзқарас
көрсетуде.
Халықарлық Банк Қазақстан ... ... 20 ... қосты.
«Қазақстан инвестициясының объектісі – Еуразия және Шығыс – Еуропа
елдеріндегі алдынғы орындағы жаңа ... ... деп ... ... әне инвестициясының президентә Даниел А Уитт. 25
«Филипп Моррис» фирмасының өкілі Мегги Вагнер фон Ледебурдің ойынша:
«ТМД елдерінің ... тек ... ғана ... және ... режимді
құра білді» деп, атап көрсетті.
Экономиканың әр секторында үлкен трансұлттық ... және ... ... ... өз ... ... істеуде.
«Филипс Петролеум» және жапонның «Инпекс» компаниялары ... ... ... ... кен – ... 7/1 бөлігіне 500 млн доллар төледі.
Бұл деген Кспий мұнай орнынан өз байлығымен әлдеқайда асып ... ... ... ... Өзен және ... ... ... оның инвестициялық мөлшерін 9,5 млрд долларға теңеп отыр.
Өзен мұнай-газына 4млрд доллар қаржы салыну ... ... ... салу үшін ... ал ... мұнай – газына 1100 млн. доллар қаржы
салынды.
1998 жылдың қыркүйегінде «Қаз Мұнай Газ» ... норд ... ... ... компания», «Филипс Петролеум»
компанияларымен мұнай кенішін игеруге келісім – шартқа қол ... ...... ... 2 ... ... Сонымен қатар, Жапония
Қазақстанға тиімді несие ретінде 1млрд. доллар көлемінде ... ... ... ... ... мен атом өндірісінде
бірнеше жобаларды іске асырды.
ЕБРР Қазақстанның қаржысына арнайы жекешендірілген фонд (қор) жасады,
сонымен қатар республика жеке ... және ... ... ЕБРР ... (фонд) 30млн. доллар көлемінде қаражат салды.
Қазіргі кезде Қазақстанда ... ... ... ... ... істейді, бұның өзі қолайлы инвестициялық климатты
жақсартуға біздің жігерлеріміздің ... ... ... ... куәландырады.
1993 – 2004жылы Қазақстан экономикасына шетел инвестицияларын тарту
30 млрд. доллар құрады.[25]
Республика инвестициялардың ... ... ... машина
жасаудан, жер қойнауларын өндеуден, транспорт және ... ... ... ... ... дүниежүзінің белгілі трансұлттық
компанияларының өндеуші бұтақтарымен белсенді диалог ... ... БАЕ ... ...... ... Паккард, Гардиан, Сингапур
Технолоджис, Мицсубиси, Сименс, Даймлер – ... ... ... ... Манн ... Сэн – Гобэн, Пилкингтон, Самсунг және т.б.
Негізгі жобалардың орындалуы, жасалушылардың тап осы ... ... ... млн. АҚШ ... ... өндірісі мен
кластерлерінің, құрылыс материалдардың, мұнай – химиялық ... ... ... ... рұқсат етеді.
2001жылы жаңа салық кодексі қабылданған болатын. Бұл ... ... ... ... ... және барлық шаруашылық етуші
субъектілерге қолайлы шарттар ... ... ... ... ... 20%- ден 16%-ке ... және ... салық салу ставкасын
26%- ден 21%-ке дейін ... ... ... процедуралардың оңайлату ... ... ... ... - ... және ... өкілдеріне
арнайы «инвесторлық виза» енгізілді. Осындай виза ... ... ... оңай өту құқығын алады, сондай -ақ ішкі -істер органдарында
тіркелмейді.
Қазақстан Республикасына түзу ... ... үшін 2003 – ... ел ... баланстық дамуын қамтамасыз ету мақсатында
отандық және шетел инвестиция ... өсу шегі ... ... ... ... бірі ... ... дамуы.
Жеке инвестицияларды тарту процесінде мемлекет оларға инвестициялық
салық ынталандыруларын береді және Қазақстан Республикасының «инвестициялар
туралы» заңына ... ... ... табиғи гранттар және
кепілдіктер ... ... ... ... ... ... ... арнайы шаралар қолданады:
• Миноритор акционер құқықтарының қорғаныштарын күшейту және бірлескен
(коперативтік) ... ... ... Кәсіпорын тіркеудің жеңілдетілген жүйесі;
• Транспаренттік жүйенің лицензия ... ... ... инвестициялық қорлар туралы » Заңның
шығуымен жаңа қаражаттық институттардың – инвестициялық ... ... ... ... Олар ... арасында, мемлекет пен кәсіпкерлік
арасындағы қайта бөлуді жүзеге асырушы институционалды инвесторлардың ... ... ... ... акционерлермен қарым қатынасына ... екі ... ... аралас қор - өз акционерлерінен таза активтер құнымен есептелінген
акцияны сатып ... ... емес ашық ... қор;
2. инвестициялық компаниялар - өз акционерлерінен акция сатып алуға
міндетті емес ... ... ... ... және ... ... ... банктік жүйенің
тұрақтылығы инвестициялық климаттың жақсаруына айтарлықтай үлес ... ... ... ... ... ең ... ... ие
болатындар: саяси климаттың бағыттылығы мен тұрақтылығы, ... өз ... ... ... мемлекеттерге салмайды, бұл
жағдайда олардың капиталдарын жоғалту ... өте ... ... тұрақтылық – бұл өте жағымды фактор. Инвестициялар
кепілі ... ... ... болып табылады.
2.2 Инвестициялық саясатты мемлекеттік реттеу және шетел инвестицияларын
тиімді пайдалану
Инвестициялық қызметтің басқару механизмінің ... ... ... ... ... реттеу мүмкіндігінің қатынасы
болып табылады.
Бюджеттік ... ... ... ... ... механизмі,
өйткені экономикалық тетіктерді пайдалану бюджетпен байланысты.
Орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобалардың тиімділігін есептеудің
бірлігі болу ... ... ... бұл ... бөлу ... ... ... мүмкін.
Салық саясаты. Тауарлы – ақшалай қатынастар жағдайында салық саясатының
механизмдері мемлекттің ... және ... ... ... ... ... маңызды элементі болып ... ... ... ... қалыптастыру үшін түрлі шаралар кешені: жеңілдіктерді
ұсыну бойынша, салықтық және ... ... ... құқықтық базаны
қалыптастыру; басқарушылық шешімдерді қабылдау; нарық инфрақұрылымының және
валюта нарығының дамуы; банк жүйесінің ... және тағы ... ... ... тікелей инвестициялардың тартымдылығын сипаттайтын белгі –
салық салу ... ... бар ... саналады. Осының салдары
болып, Қазақстан Республикасының Президентінің « Салықтар және бюджетке
басқа ... ... ... ... ... мен ... енгізу
бойынша Жарлығы болып табылады.
Қаржы – несие саясаты. Мемлекеттің ... ... ... асыруда
басты позицияға ие болатын Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Есептесулер мен
ақша қаражаттарының жинақтаушы функциясын атқара отырып, банктер нарықтық
экономикада басты реттеуші ... ... ... ... саясатының
тактикасы мен стратегиясын анықтайтын институттар болып табылады.
Кеден саясаты. Импорт – экспортты лицензиялау жүйесі ... ... ... ... бірі болып саналады, бірақ кеден
саясатын жүргізуде басты бөгет даудың мақсаттары мен міндеттерін анықтаудың
нақты еместігі.
Бағалық ... ... ... ... ... көмегімен
әрекет ету мүмкіндігі жеткілікті түрде үлкен, өйткені мемлекеттік реттеу
аумағында энерготасымалдаушыларға ... ... ... ... ... ... бағалар болып табылады. Бағалар аумағындағы ... ... ... байланысты.
Ақша – эмиссиялық саясаты. Берілген аумақтағ саясат бюджет саясатының
құрушы бөлігі және ... ... ... ... ... ... әдістеріне жиі валюта саясатын да жатқызады.
Сыртқы – экономикалық саясат. Ішкі нарықты ынталандыратын ... ... ... ... мүмкін. Ол келесі міндеттерді шешеді: сыртқы
сауданы реттеу, сыртқы қарыздағ ... және ... ... ... ... тарту.
2.2 Шетел инвестицияларын тиімді пайдалану- еліміздің экономикасын
дамытудың негізгі кепілі
Біздің республикамызда ... ... ... байланысты
экономикалық нақты секторына инвестициялануы қажет ішкі жинақтаулардың
бағдарламасын жетілдіру қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... ... барлық түрлері, тұрғындардың жинақтауларын
ынталандыру;
2. инвесторларға ... ... ... ұлттық капиталдың шетелге ағымын алдын алу.
Бірақ та отандық индустриалды базаның түпкілікті ... ... ... ... ... инвестицияларының үлкен көлемін тарту негізінді
мүмкін.Республикада ТШИ деңгейі өсуде. 2003 жылы ... ... ... млн. ... ... оның ... 46% - ... мен газды өндіруге
жұмсалса, өңдеуші ... 21,6% - ғана ... Бұл ... ... тиімді пайдалану проблемасын туғызды. Қазақстан минералды
және көмірсутекті ресурстарға бай ... ие, ... шын ... ... ... бұл өнім ... ... экспортқа
жіберіледі. Шикізат ресурстарын экспорты есебінен экономикадағы жоғарғы
көрсеткіштерге жетіп, бүгінгі күнге еліміз ... ... ... экономикаға ие болып отыр. Сондықтан да шетел инвестицияларын
тарту үшін мемлекет ... ... ... ... ... және құқықтық негізінің мөлдірлігін ескеру қажет. Шетел
инвестицияларын ... ... ... ... ... өндірістердің көлемін ұлғайту;
- капиталды ең алдымен стратегиялық мақсаттарға тәуелді салаларға
тарту;
- импортауыстырғыш өндірісті құру ... ... ... ... ... ғылыми жеке сыйымды өндірістерді ұйымдастыру және олардың
көмегімен ғылыми потенциалды меңгеру;
- ең ... ... күш – ... ... ... ... ... инфрақұрылымның ( транспорт, байланыс, ақпарат, жол
құрылысы ) дамуы;
- шетел капиталын жұмысшы күші аз аймақтарға ықпал ету.
Инвестициялық ... ... ... салық, бюджет және
қаржы – несиелік реттеу ... ... ... қажет, экономиканы
инвестициялауына қажетті қаржы қаражаттарының ұлғаюына ықпал етуі керек.
Нарықтық қатынастарының қалыптасу ... бұл ... ... ... ... және ... ... мүдделерін
келістіру қажет және келесі блоктардан тұрады:
- Орталықтандырылған ... ... ... үлестіру және тиімді
пайдалануына ықпал ететін экономикалық және ұйымдық ... ... мен ... ... ... ... ықпал
ететін экономикалық әдістер;
- Аймақтық деңгейде инвестициялық ... ... ... экономикалық механизмі;
- Жеке кәсіпкерлердің инвестициялық белсенділігін ынталандыратын
экономикалық механизм;
- Инвестициялардың ... ... ... ... ету ... ... және ... шетел инвестицияларын тарту бойынша шаралар;
- Бағалы қағаздар нарығы және капитал ... ... ... ... көздерінің дамуына ықпал ету.
Басқарудың және ұйымдық құрылымның жалпы принциптерінен басқа басқару
жүйесі басқару ... мен ... ... және ... ... түрде бекітілген ержелер және орындалу шарттарынан
құралады.
Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Әбішұлы ... ... ерте ... ... құрылымдары әбден дамыған АҚШ,
Еурапа, Азия жолбарыстары болып саналатын Оңтүстік Карея, Гонконг, Тайвань,
Сингапур, Индонезия, ... ... ... ... ... ... орнатып, олардың әлемдегі ірі-ірі транс ұлттық компанияларын
Қазақстан ... ... ... ... әсіресе, шикізат саласына
миллиардтаған доллар шетелдік қаражат ұзақ мерзімге әкелініп, ... қан ... ... Мысалы, Қазақстан экономикасына тартылған
инвестициялар көлемі 28 млрд. доллар құрады. Қазақстан ... ... ТМД ... ... ... ... шықты, ал 1993 жылдан 2003
жылға ... ... 25,8 ... ... тең ... ... ... инвестиция тартудан АҚШ-тың ... ... ... салыстырғанда өте жоғары екен. Мысалы, АҚШ-30,7%, ... ... ... – 7%, ... – 5,7%. Алдағы 25 жылға жалпы сомасы 100
млрд. АҚШ долларын құрайтын келісім-шарт ... ... ... дейін шетелдік қаражатын 5500 бірлескен кәсіпорын
ашылып қазір тап-тәуір жұмыс істеп жатыр. Қазіргі экономикалық ... ... ... Сол ... келе ... инвестицияның
әсерінен ел еңсесі бір шама көтеріліп қалды.
Инвестиция тартудың ең маңызды жері – ... ... ... ... АҚШ, ... мемлекеттері, еліміздің экономикасына
миллиардтаған қаржы сала отырып, Қазақстанға басқа бір мемлекеттің жасауына
жол бермейді.
Қазақстанның тағы бір ...... ... ... ... ... ... шикізат пен өнеркісіп тауарларын
шетелге шығару немесе шетелден әкелу едәуір шығындар мен әжептауір ... ... ... 14 ... ... арақашықтығының ерекшеліктері
бар, халқының санының аздығы бір ... ... ... ... ... ... елдермен салыстырғанда өзгеше. Облыстардың экономикасы да бәрі
бірдей ... ... ... ... да ... ... ... тарапынан бюджеттен донор ретінде жыл сайын қаржы бөлініп
отырады. Нарық заманында, әрине, бұл дұрыс емес.
Сыртқы істер ... ... ... ...... 1996 ... жылға дейін Қазақстан мемлекетінің бюджетіне 552 млн доллар ... одан ... 630 млн. ... ... зауытқа, әлеуметтік салаларға
инвестиция салыныпты. Қаржылардың есебімен болжамы бойынша «Испат – Кармет»
ТЖО-ның 7-10% ... ... Ал 2007 жылы ... ... 1 ... ... технологиясын жаналап, модернизациялауға, яғни жанартуға
жоспарлап отыр екен.
Енді ...... 1 млн. 400 ... тұратын халық ірі кісіпорындары
бар Қарағанда облысын 6-7 жылдың арасында аяғынан тік тұрғызып қана қоймай,
республикалық бюджетке де көп ... ... ... Мемлекеттің мүдде
жағынан қарағанда, Лакшями ... ... ... ... ... ... өте ... Шетел капиталын тарту принциптері және критериялары.
Өтпелі кезеңдегі Қазақстанның алдында ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Тұрақты саяси жағдай, табиғи ресурстарына бай қорлар шетел капиталын тарту
сыртқы экономикалық қатынастарының ... ... ... ... ... ... ... өрлеу стратегиямыз мықты нарықтық
экономикаға, мемлекеттің белсенді ... және ... ... ... ... [2;50]. Шетел капиталы бәсекеге
қабілетті өнімді өндіру, экспорттық базаны дамыту, кәсіпкерліктің ... ... сай ... құру мақсатында экономикадағы құрылымдық
өзгерістерді жүзеге асыруда үлкен маңызды роль ... ... ... ... ... ... ... болып:
1. ішкі ресурстардың шектелілігі себебінен экономиканың динамикалық дамуы
үшін оны қажетті инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету;
2. жаңа ... ... ... ... және басқарудың
прогрессивті формаларын енгізу, « ноу-хау»;
3. Қазақстанның халықаралық ... ... ... ... әлемдік
шаруашылық жүйесіне, оның экономикалық интеграциялық процесін белсендіру;
4. Қазақстан экономикасына экологиялық ... ... ... әріптес сенімін қамтамасыз ету.
Шетел инвестицияларын тартудың негізгі мақсаттарын іске ... ... ... әлеуметтік және экологиялық мәселелер шешіледі:
- Экономикадағы құрылымдық өзгерістерге және нарықтық ... әсер ... ... ... ... дамуы;
- экспорт потенциялының тиімділігінің дамуы және жоғарылауы, оның
шикізаттық бағытын игеру, ... ... ... және ... ... позицияның тұрақтануы;
- өндірістің ғылыми- техникалық деңгейін жоғарылату және жаңа техника мен
технологияның, басқару және ... ... ... ... өнімнің үлесін арттыру;
- өнімнің өндірістік және өндірістік емес тұтынуға жоғары дәрежедегі
дайындығы бар толық және аяқталмаған ... ... ... ... және ... ... байқалатын аудандардың
дамуына ықпал ету;
- жаңа жұмыс орындарын құру.
Шетел капиталын тарту саясатын жүзеге асыруда келесі ... ... ... ... ... ... алынатын
несие мен қарыздардың экономикалық ... ... ... төмендегі жағдайларға байланысты:
1. инвестициялық тапшылық, ішкі резервтер мен мүмкіндіктерінің шектеулігі
жағдайында әлеуметтік – экономикалық проблемаларды шешудің қажеттілігі;
2. ... ... ... ... ... мүмкіндіктері;
3. шетел инвесторлар және несиелік ұсыныстардың қатысуымен инвестициялық
жобалардың шарттарының тартымдылығы;
4. ұсыныстардың ... ... ... прогрессивтілігіне,
нәтижелердің әлемдік деңгейге, халықаралық стандарттарға сәйкес келуіне
ықпалы.
Әлеуметтік – экономикалық тиімділік кез ... ... ... тартудың міндетті шарты. Бұл принцип шетел компанияларының
қатысуымен инвестициялық ... ... және ... ... ... ... шарттарының пайдалылығын тұжырымдайды.
Экономикалық және экологиялық қауіпсіздік принципі ... ... ... ... ... және ұсыныстарды іске асыруда:
- респуликаның табиғи ресурстарды ұтымсыз ... ... ... ... ... ... сыртына заңсыз шығаруға;
- артта қалған, ескірген технологиялар мен техниканы қолдануға;
- өндірістің ... ... ... ... ... ... бекітуге;
- антибәсекелестік ортадан отандық тауарөндірушілерді шығаруға;
- ТМД елдерімен серіктестігін бұзу, келісімшарттарға залал ... ... ... ... ... күшеюіне;
- әлемдік нарықтағы бәсекеқабілеттіліктің ... жол ... алып ... қажет.
Шетел инвестицияларды тартудың ... ... ... ... ... және инвестициялық саясатына сәйкес маңызды
салаларға бағытталуын білдіреді.
Донорлық елдерді таңдау ... мәні ... ... ... елдерді олардың экономикасын, әлемдік ... ... ... ... ... ... отырып таңдау.
Біздің еліміз үшін минималды коммерциялық тәуекел принципі де маңызды.
Ол кәсіпорынды, ... ... ең ... ... ... ... нарықтағы орны, олардың әріптес ретіндегі сенімділігі жөнінде
жүргізілетін келісімдерді жүргізетін республиканың билік ... ... ... ... ИВЕСТИЦИЯЛЫҚ САЯСАТТЫ ҚАРЖЫЛАНДЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ.
3.1 Экономикаға тиімді қаражаттарды тарту мәселелері
Инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... «Қазақстан тарихында балмаған ірі ... ... ... Караван
газетінде жарық көрді.
«На этой неделе руководитель одной из нацкампаний ... ... ... 430 ... ... деп ... газет. Инвесторлар
сияқты миллиардтаған қаржы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының өркендеуіне ықпал
ете алатындай бай ... бар ма ? Жоқ қой. Бұл ... ... ... де ... ... ... Әкелерінен қалған байлығы жоқ
екенін, бесіктегі ана сүтін ... ... ... пайғамбар жасынан асқан
кәріге дейін біледі. Мысалы, өнеркәсібі дамымай мешеулеп қалған, экалогиясы
құрып біткен Қызылорда облысына ... ... ... аты Рetro ... ... облыстық бюджетке ақша құймаса не
болар еді? Мәселен, «Испат-Кармет» пен Харрикейнді жас ... пен ... ... алсын-ақ дейік. Екі облыста да бұрынғы байланыстың үзілуі
кесірінен ... ... ... он мыңдаған адамдар жұмыссыз ақшасыз
қалды. Облыстардың қарыздары шаш-етектен, ол тіпті, жылдан-жылға өсе түсті.
Соның кесірінен бюджетке ... ... ... Қарағанды облысында 1 млн 400
мыңдай, Қызылорда облысында 603,8 мыңдай ... бар. ... ... ... тұрды. Қалайда жаңа жүйеге көшіп, осы тығырықтан өте
қысқа ... ... ... ... Ол ушін екі ... тек қана
инвестиция — шетелдің капиталы ауадай қажет еді. Бұл кезінде өте ... ... ... ... өзі ... отыр емес ... екі ... компанияны қазіргі жағдайға жеткізу үшін , енді
оған миллиардтаған ... жаңа ... жаңа ... озық ... емес пе? Оған ... ... қайдан алады ? Біреуі өзміздің
коммерциялық банктен алса, екіншісі облыстағы банктен алуы керек. Өздерінде
сонша ... жоқ ... рас қой. ... ... ақша ... ... ... өзімен бірге ақша алып келген капиталистер ... ... ... ... біздің банктерде ондай қаржы жоқтың қасы еді.
Қазақстанға ірі қаржының ... рет ... ... ... ... ... кейіп, 100 қалталы қазақтың
шетелге тыққан 500 миллион долларын ... ... ... Гиппер инфляция кезінде қазіргіАлматы. ... ... ... ... кең ... ... 600 ... Елбасының атынан бюджетке аударғанын бүкіл халық алдында айтты.
Сондықтан мемлекеттік ... ... ... ... барды бар, жоқты
жоқ дегенміз жөн шығар.
Инвестициялық іс-әрекет әлеуметтік факторларды ескере отатрып
реттелінбесе, онда ол ... ... ... негізгі себептердің біреуі
болып табылады. ... да ... ... ішінде ннвестицияны
әлеуметтік тұрғыдан талдап, соның негізінде "әлеуметтік және экономикалық
кұрылымдарды қатер қалыптастырып, ... ... ғана ... ... дағдарыстардан құтылуға болады. Инвестицияның жоғарғы қарқынмен
дамуының, ... ... ... ... ... ... мол. Бұған дәлелді инвестициямен жан-жақты ... ... ... ... болады. Мысалы, Маңғыстау облысындағы
"Өзенмұнайгаз" кәсіпорны мен Өзен әкімшілігі арасында 2004—2006 ... ... ... ... әлеуметтік инфрақұрылымды
қаржыландыру көздері анықтальгп, іске ... ... ... ... екенін ескере отырып, әлеуметтік ... ... ... ... тартуды қолға алу
керек. Бұл мәселеде, яғни экономиканың әлеуметтік бағыттылы-ғын күшейтуде
мемлекеттің ролі ... ... тез ... және де табысты жобаларға жатпайды.
Сондықтан да бұл саладағы жобаларды кепілдік беру арқылы, ... ... ... жүзеге асыру кажет.
Әлеуметтік жобаларды қаржылаңдырудың бір түрі - ол ... ... ... ... ... органдары тек қана
аймақгық парлар бойынша тікелей карызы бар. Осы жоспарларға ... ... ... алу ... ... ... ... Бұл қарыздарға жергілікті бюджет кепілдік береді.
Сонымен қатар шетел инвестициясын ... ... ... тағыда
бір тиімді әрі озық әдістеріне муниципалдық құнды қағаздар ... ... үшін ... корпоративтік құнды кағаздардың тиімділігін
есксре отырып, ... ... ... ... кұнды кағаздар
нарығын|да инвестициялық белсенділікті арттыратын негізгі тетік ... ... жөн. Ұзақ ... қаржылардың өтімділігін арттыруды қамтамасыз ету
үшін, оның қорына қаражат және басқа да ... ... ... айналымда
жүрген банкілік акцепттерді, коммерциялық кағаздарды, тауарлық-
несиелік ... ... ... мен куәліктерін,
орналастырады.
Коммерциялық банктердің инвестициялық қызметтен ... ... ... мен ... жағдайларға байланысты болады,
яғии мемлекеттің тұрақты дамыған ... ... және ... ... ... ... ... кағаздар және оның нарықтық
субьектілерін дамыған рыногының ... ... ... шығару және оларды
айналымға келтіріп реттейтін зандылық актілер мен ережелердің ... ... және ... ... ... сапалы топқа жататын
түрлерін айналымға келтіру сияқты маңызды ... ... ... ... кезде бұл банктерсіз бағалы қағаздарды сату өте ... ... ... ... ... ... үзақ мерзімді ақша
қаражаттарын ала ... ... еді. ... ... ... ... банктер компанияның бағалы қағаздарын орналастырумен
айналыепа-сада, компаниялар қүрылып ... ете ... ... ... ... ... ... басқа
да істеріне кепілдік қоры, ипотекалық несиелендіру де инвестицияның
тұрақты, уақыт талабына заңдық ... кұру ... ... процесті пайда табу арқылы әлеуметтік
тиімділікке ... ... ... ... ... Инвестциялық іс-
әрекетті, оның тиімділігнше ... ... кем әсер ... ... ... ... мүмкін емес.
2. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... және шешу ... дамуында жақсы қалыптасқан ол инвестициялық ... ... ... және ... құру ... ... пайда
болған 136 аса ірі және орташа ... ... ... базаның маңызы зор.
Мәселен, жаңашылдықты пайдалану мақсатында көптеген ірі жоба іске
қосылған. Оның ... ... ... ... ... ... "Райымбек Агро" ЖШС, "САФ" әйнек компаниясы, "Вимпек" спирт зауыты,
"Ерка" ЖШС, СП ... ... ... Карағанда" Жабық акционерлік
қоғам (ЖАҚ), Ақ жол" ЖШС, "Шамалған спирт" ЖШС, "Зеленый дом" ЖШС. ... ЖШС, ... Гипс ... ЖШС, ... ... ЖАҚ ... төтеп
беретін ыңғайда толық қуатында жұмыс істеуде. Айталық, қазіргі кезде қайта
өндеу кәсіпорындары шығарған өнімнің көлемі ... ... ... ... ... ... өндейтін 20 цех пен зауыт, 5 кант зауыты, 29
сүт ... 25 ... ... 12 құс ... ... калибрлейтін 5
өндіріс орны, тағы баска да кәсіпорындар оны ... ... ... ... ... Сол сияқты Казақстан Рсспубликасының Индустриялық-
иновациялық даму стратегиясы бойынша ... ... ... ... ... де ... Бұл ... көкөніс, жеміс-жидек,
шарап, темекі, сут және құс етін қайта ... ... ... нақгы
нәтиже беруде.
Ұлан-байтақ аймаққа орналасқан облыс байлығын тізіп айта берсек, ... ... ... ... ... ... өсу ... сәт сайын кеңейген
көптеген басқа да салалар аз ... ... бірі ... кәсіпшілігі, балық
зауыты, кұрылыс материалдарын өндіру, шағын өзендерде энергетикалық
нысандар салу аралығы ... ... ... ... баламалық
қабілетін күшейту, ірі караның және үй кұстарының еті мен ішек-қарын, тағы
басқа мүшелерін қайта өндеу және ... сүт, ... ... ұн, ... қайта өңдеу кәсіпорындарын барынша көбейту де күн тәртібінен,
уақыт ауанынан ... ... ... дегенде, тіл ұшына алдымен ірі қара, жылқы және ... қант ... ... темекі, картоп пен көкөніс өсіру және
сүт пен жұмыртқа, жүн өндіру кәсіптері оралады. Өйткені, ... ... ... 4 ... орта ... жыл сайын 455,3 мың тонна көкөніс
өсірілгені осының дәлелі. Айталық, Еңбекшіқазақ ауданында ... ... ... ... ... ... ЖШС іске ... Ал "Фуд Мастер
Компания" ЖШС "Пике" сауда маркісімен табиғи жеміс-жидек және ... ... Сол ... ... ... ... дом" ЖШС ұзақ
мерзім сақтауға шыдас беретін сапалы өнімдері де мол сұранысқа ие.
Облыстың жеміс-жидек өсірудегі ... мол. ... ... ... 17,2 мың ... оның ... ... алқалардың өзі 4,5 мың
гектарды алып жатыр. Соңғы жылдары алманың ежелгі ″Апорт'" сортын қалпына
келтіру қолға алынды. ... ... ... өз ... ... ... жайылатын кезі де алыс емес екендігіне сенім мол. Бұл
бағытта, Қарасай, Жамбыл, Іле, ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығын дамытуда да жақсы істер бар. 4,5 мың гектарға ... осы ... ... ... ... ... шарабы ауыл
шаруашылығының тиімді буындарының қатарына ... ... ... ... тағы бір көзі — туризм. Табиғат
таңғажайып облыстарымыздың тау-тасы, өзен-көлі, таза ... ... ... ... ... ... шөл дала мен ... қарлы шындары бар 5
климатық аймақтың өзіндік ерекшеліктерін айтып жеткізу мүмкін емес. Ежелден
бері Талгиз, Алмалық, Құйған, ... тағы ... ... елді ... байсын өлкеде қазір Алматы, Алакөл мемлекеттік қорықтары мен ... ... ... ... бар. ... да бір кездері көршілес
Қытайдан шыққан Жібек жолымен Жетісу арқылы Түркия және Еуропа елдерін
шарлауға ... ... ... ... тарихи орындар қаншама
десеңізші.
Облыс Қытай мен Орталық Азия ... ... ... және ... ... ... көлік дәлізі ретінде де
үлкен маңызға ие. ... ... жол ... және ... ... ... ... және одан әрі әлемнің басқа да ... ... ... еш кедергісіз шығарылады. ... ... ... ... ... ... ... қаласының
"Достық'' бекетінін; жол желілерінде ірі ... ... ... ... ... ... жұмсалған қаржының үлсс салмағы басым
61,2 пайыз. Жаңарту және ... ... ... ... ... 28 пайызын құрайды.
Қазақстанның интеллектуалдық және рухаи потенциалдығын ... ... ... ... ... ... ... талабына сай жалпы ... ... ... ... ... оларды реттейтін уақыт
жеткен сияқты. Толыққанды білім жүйесіне мүмкіншілік беретін экономикалық -
ұйымдастыру тетіктерін жетілліру - мемлекет ... ... ... ... ... ... ... салаға үлесін көтеріп қана коймай,
бюджеттен тыс ... ... ... ... Осы ... орны ... Еліміздегі үлкен-үлкен ... бұл ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан бақыланып ... ... ... ... одан әрі ... үшін ... ... шынайы жағдайды
сараптап, инвестициялық процестін даму стратегиясын жасау кажет. Ең
бастысы, бұл ... ... ... инвестиция жүмсаумен жене шаруашылық
инвестициясынан түсетін кайтарым мен ерекшеленуі керек. Инвестициялық іс-
әрекет әлеуметтік факторларды ... ... ... онда ол ... ... ... ... біреуі болып табылады. Сондықтан да
экономиканы, соның ішінде инвестицяны әлеуметтік тұрғыдан ... ... ... және ... ... ... ... отырғанда ғана дағдарыстан ептеп құтылуға болады. [Қосымша Д]
Әрине, ... және ... ... дегенімен
де олардың нақты қырларын ... ... ... ... ... ғана ... ... әлеуметтік-экономикалық саланың құрамдас
бөлігі ретінде өз ... ... ... ... ... ... ... мемлекет иновациялық
жетістіктерге жете алады. Ескере кететін болсақ ұзақ ... ... бір ... көзі ... ... ... бағалы қағаздар болып табылады. Бүгінгі күні біздің елімізде осы
инвестициялық саясат, лизингтік келісім және қор ... ... ... ... ... ... өз мәресіне жетуде.
Менің бұл курстық жұмысты таңдаған себебім: Кез-келген істі бастау
үшін ... ... ... ... ... ... ... және оларды қалай басқарудың амалдарын саралап және де ... ... ... ... ... ұзақ ... қаржыландыру көздерінің басқарылуын жан-жақты
талдап, зерттеп білу. Онда ... ... ... оңтайландыру
шаралары мен бағыттарын ұсыну.
Жалпы алғанда, осы жұмысты орындау барысында инвестициялық қызметтің
келесі мәселелері қарастырылған болатын.
Бірінші бөлімде инвестиция ұғымы, яғни ... ... ... ... мен ... ... инвестициялық қызметтің
ерекшеліктері қарастырылған.
Екінші бөлім тікелей Қазақстан Республикасының инвестициялық ... ... ... мен ... ... құюлуы
баяндалған. Ал, қаржылық салымдардың мемлекет экономикасына әсер ... ... ... соңғы бөлімде ұзақ мерзімді қаржыландыру ... ... бір ... ... ... талқыладым. Олардың алатын
деңгейімен қаншалықты екенің анықтап, сондай-ақ ... ... ... яғни ... мен ... бағалы қағаздарда тууы
мүмкін мәселелердін шешу және оңтайландыру бағыттары мен жетілдіру жолдарын
қарастырдым.
Қазақстан Республикасның өзі инвестициялық процеске тікелей ... ... аса ірі ... ... ... Бұл оның ... саясат
көзқарасы бойынша алатын орны.
Еліміздегі әлемдік интеграциялық процестерге белсенді ... ... ... келуі және оларды тиімді қолдану экономикалық
стратегияның ең басты элементі болып отыр. Ол ... ... ... және ғылыми тұрғыда тиімді пайдалануға зор мүмкіндік беріп отыр.
Сонымен қатар, отандық инвесторлар мен шетелдік инвесторларға сыртқы ... ... ... асыруда бірдей мүмкіндіктер беріліп отыр.
Мен Қазақстан Республикасы Үкіметі ... ... ... ... ... ... үлкен өзгерістер әкеліп,
тұрақтылық днңгейін арттырып, жұмыс потенциалын кеңейтуге, ең басты ... құру ... ... ... ... ... деп ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1) Қазақстан Республикасының “Инвестиция туралы” заңы. 2003 жыл және
2005, 2006 жылдардағы енгізілген ... М.В ... ... ... ... ... 1999 год//
3) Аналитическая информация о ... ... ... ... ... // Рынок ценных бумаг Казахстана. N° 1.
2006 г,
4) Бочаров В.В. ... ... ... ... Санкт-
Петербург, Нижний Новгород Воронеж Ростов-на-Дону Екатеринбург,
Самара Новосибирск Киев-Харьков. Минск. 2006 год.
5) ... В.В. ... ... оборотом предприятий и
корпораций. Москва Финансы и статистика 2001.г.
6) Васина А.А. “Финансовая ... и ... ...... 2004. ... Журнал “Хабаршы” 2004-2006 жылдар
8) Инвестициоиный рейтинг Казахстана // Офиальный сайт ЗАО
«Казинвест », 2006 г.
9) Интернет сайт WWW.WFIN.KZ
10) Косжанов.Т.Н. ... и ... ... ... стратегии экономики страны, //Транзитная экономика,№
7.2005 г,
11) Казахстанская ... // ... ... ... иностранных
инвестиций// 07.03.2006 г.
12) Крушевиц Л. ... ... ... 2004г
13) Ковалев В.В. Финансовый анализ Алматы ... и ... ... Қаржы-қаражат А. Қантарбаев //Инвестицияларды талдау// ... ... С.Т. ... ... ... вводенме в
проблему. //Саясат, 10-11,2006 г.
16) Методические рекомендации по оценке эффективности иевестиционных
проектов: Официальное издание. – Москва ... ... ... ... Қазиқан Исабеков, Өмірзақ Сұлтанов
“Экономикалық теория негіздері” Алматы ғылым 1999 жыл. 479-492б
18) ... Н.К. ... ... в Казахстане и
перспективы ех позитивных сдвигов” ... М 3. 2004 ... ... ... ... Про их решения. Алматы,
2004, С. 343.
20) РЦБК 2004-2006 жылдар
21) Стоянова Е.М. “Финансовый менеджмент: теория и ... Хес О. ... ... с количества иа качество иностранных
инвестиции// Панорама. -24.08.2005 г.
ҚОСЫМША А
Сурет 1 ... ... ... 2 ... тура ... ... ... жылдар
аралығында құйылуы
ҚОСЫМША В
Сурет 3 Қазақстан қалаларына инвестициялардың құйылуы
ҚОСЫМША Г
Сурет 4 Қазақстанға шетел инвестицияларының 2004-2006
жылдарда салалар ... ... ... ... ... |Нәтиже |
|1 ... ... ... |
| ... көтеру. |экономикасын көтеруде |экономикасының |
| | |шет ... ... Шет |
| | ... ... ... ... |
| | ... Шет ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... олардың |және ... |
| | ... ... ... салаларды |
| | ... ... ... ... |
| | | ... ... |
|2 ... ... |Осы ... |
| ... |Республикасының қаржы ... күрт |
| ... мен ... ... және ... ... |
| ... дамыту. |тиімді басқарылуы. Салық|болады. Қазақстан |
| | ... және ... ... |
| | ... ... |инвестицияларды |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
|3 ... ... |Қазақстанда әлеуметтік |Қазақстан |
| ... ... ... |тұрғындарының |
| | ... ... кадр ... ... | ... шешілуі, |білім берудің |
| | ... ... ... ... ... | ... және тағы |сай келуі, |
| | ... ... ... | | ... ... Д
Кесте 1 Қазақстан аумағындағы өзекті мәселелер мен шешілу жолдары
-----------------------
Инвестициялардың түрлері
Венчурлық
Тура
Портфельдік
Аннуитеттік

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Макро-, микро-және ультрамикроэлементтер6 бет
Түсті металдарды және темірді өндірістік айнымалы токпен поляризациялау арқылы олардың бейорганикалық қосылыстарын синтездеу109 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Өндірістік жарақаттануды сараптау әдістері. Кәсіби аурулар себебтері. Өндіріс орындарын желдету әдістері. Желдетуді есептеу тәсілдері10 бет
Инвестиция түсінігі және экономикалық мағынасы8 бет
Инвестициялық жобалаудың теориялық және ғылыми-практикалық проблемаларын және оның Қазақстан экономикасының экономикалық өсуі жағдайындағы ролін зерттеп, соның негізінде инвестициялық жобалаудың басқару тиімділігін жетілдіруге байланысты ұсыныстар жасау76 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштерге сипаттама (2013-2015). Инвестициялар және мемлекеттің инвестициялық саясаты. Инфляция және мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты. ҚР экономикалық өсім14 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштерге сипаттама. Инвестициялар және мемлекеттің инвестициялық саясаты. Инфляция және мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты. Қазақстан Республикасының экономикалық өсімі6 бет
Мемлекеттік инвестициялық қызметті жетілдіру және оның тиімділігін арттыру, өндірістік инфроқұрылымдарды және өңдеуші өндірістерді дамыту жолдары84 бет
Шетелдік инвестицияны экономиканың нақты секторына тартудың және инфляцияны төмендету мәселесі теориялық және практикалық мәселелерін зерттеу56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь