ҚР-ның сыртқы саудасын статистикалық зерттеу


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САУДА СТАТИСТИКАСЫН ҰЙЫМДАСТЫРУ 4
1.1 ҚР.ның сыртқы саудасына тарихи анықтама 4
1.2Сыртқы сауда жөніндегі есеп берудің формалары және қозғалысы 6

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ СЫРТҚЫ САУДАНЫҢ ДАМУЫН СТАТИСТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ 10

2.1Сыртқы сауданы динамикалық талдау 10
2.2Сыртқы сауданың статистикалық көрсеткіштері 14

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САУДАСЫН ЖӘНЕ СЫРТҚЫ САЯСАТЫН ДАМЫТУДЫҢ ЖОЛДАРЫ 18

3.1 ҚР.ның сыртқы экономикалық саясатының бағыттары 18

ҚОРЫТЫНДЫ 22

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 23
Бұл статистика мамандығы бойынша жазылған Қазақстан Республикасының сыртқы саудасын статистикада талдау атты жобалық жұмысында Қазақстан Республикасының сыртқы саудасына талдау жасалады. Сыртқы экономикалық қызмет елдердің экономикалық дамуында үлкен орын алады. Сыртқы экономикалық қатынасының негізгі бөлімі ретінде сыртқы өз есебіне көп жағдайда экономикалық дамуының деңгейін көрсетеді. Бұл жұмыс 3 бөлімнен және де қорытынды бөлімнен нәтижелерден қолданылған әдебиет тізімінен және қосымша беттерден тұрады. 1-бөлімінде сыртқы сауданың маңыздылығы, оның алдында тұрған мәселелері және көрсеткіштер күйісі қарастырылған. Автор және де сыртқы сауда теориясын қарастырды. 2-бөлімінде сыртқы сауда статистикасын ұйымдастыру келтіріледі статистикалық есеп беру формалары қарастырылады.3-бөлім сыртқы сауданың динамикалық структуралық және де сыртқы сауданың Қазақстан Республикасының экономикасына әсерінің анализіне арналған.
Қазіргі таңда қызметтер сферасының ролі оның ЖІӨ-дегі үлесі бойынша едәуір артып келеді. Бұл еңбек бөлігінің өсуіне және халықтың тұрмыс жағдайын жоғарылатуға мүмкіндік береді. Қызметтердің халықаралық саудасымен 40-тан аса халықаралық ұйымдар айналысады, оған мүшелік өте қолайлы жағдайларды туындатады. Қазақстан солардың негізгілеріне кірсе жөн болар еді, ол қызметтер саудасын ұйымдастырудың халықаралық тәжірибесін қолдауға мүмкіндік береді және сәйкес тауарларды өткізу кезінде қолайлы жағдайлар жасайды:
біріншіден, қызметтері сату кезінде, негізінен, делдал қажет емес, олады өткізу тікелей немес ақпарат негізінде жүзеге асырылады;
екіншіден, әлемдік нарықтағы қызметтер саудасының көлемі тауар, капитал, жұмысшы күші саудасының көмелеміне тәуелді болады;
үшіншіден,қызметтер сферасы мемлекеттің аман-саулығы, тәуелсіздігі, егемендігі мен қауіпсіздігі жүйесіне жатады және сондықтан ол едәуір дәрежеде мемлекет қолында болады;
төртіншіден, қызметтер сферасы адамның жеке сұрақтарын, қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған, елдің ішкі экономикасының дамуын талап етеді.
Келешекте қызметтердің халықаралық саудасында, негізінен, еңбек ету саласына қызмет көрсетумен байланысқан қызметтер басым жағдайға ие болады.
Қорыта айтқанда бұл жұмыс жобалық жұмыстарды орындаудың талаптарына сай орындалған және жақсы бағаға лайық.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Р.Е.Елемесов. «Халықаралық экономикалық қатынастар». Алматы, «Қазақ университеті». 2002.
2. Майдан-Әли Байгісиев. «Халықаралық экономикалық қатынастар». Оқу құралы. Алматы, «Санат». 1998.
3. Маманов, Молдақұлова. «Халықаралық қатынастар».
4. Доғалова Г.Н. «Халықаралық экономика». Оқу құралы. Алматы. «Экономика». 2000.
5. Н.Қ.Мамыров, М.Ә.Тілеужанова. «Макроэкономика». Оқулық. Алматы, «Экономика». 2003.
6. «Экономикалық теория негіздері». Оқулық. Алматы, «Санат». 1998.
7. Сейтқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер». Оқулық. Алматы, «Экономика».2005
8. Райымқұлов С. «Экономикалық теория негіздері». Шымкент 2005ж.
9. Құлпыбаев С. «Қаржы» - Алматы, 2003. 426-440 бет.
10. Жүнісов Б. А. «Нарықтық экономика негіздері» -Ақтобе, 1993.
11. Қазақстан – цифрларда. 2005 жыл. Статистикалық жинақ. Алматы, 2005ж.
12. ҚР-ның 2010жылғы қысқаша статистика жинағы

Пән: Статистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1000 теңге




МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3
1 ҚазаҚстан РеспубликасыныҢ сыртҚы сауда статистикасын 4
Ұйымдастыру
1.1 ҚР-ның сыртқы саудасына тарихи анықтама 4
1.2 Сыртқы сауда жөніндегі есеп берудің формалары және 6
қозғалысы
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ СЫРТҚЫ САУДАНЫҢ ДАМУЫН
СТАТИСТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ 10
2.1 Сыртқы сауданы динамикалық талдау 10
2.2 Сыртқы сауданың статистикалық көрсеткіштері 14


3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САУДАСЫН ЖӘНЕ СЫРТҚЫ
САЯСАТЫН ДАМЫТУДЫҢ ЖОЛДАРЫ 18
3.1 ҚР-ның сыртқы экономикалық саясатының бағыттары 18

ҚОРЫТЫНДЫ
22
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 23

КІРІСПЕ

Бұл статистика мамандығы бойынша жазылған Қазақстан
Республикасының сыртқы саудасын статистикада талдау атты жобалық жұмысында
Қазақстан Республикасының сыртқы саудасына талдау жасалады. Сыртқы
экономикалық қызмет елдердің экономикалық дамуында үлкен орын алады. Сыртқы
экономикалық қатынасының негізгі бөлімі ретінде сыртқы өз есебіне көп
жағдайда экономикалық дамуының деңгейін көрсетеді. Бұл жұмыс 3 бөлімнен
және де қорытынды бөлімнен нәтижелерден қолданылған әдебиет тізімінен және
қосымша беттерден тұрады. 1-бөлімінде сыртқы сауданың маңыздылығы, оның
алдында тұрған мәселелері және көрсеткіштер күйісі қарастырылған. Автор
және де сыртқы сауда теориясын қарастырды. 2-бөлімінде сыртқы сауда
статистикасын ұйымдастыру келтіріледі статистикалық есеп беру формалары
қарастырылады.3-бөлім сыртқы сауданың динамикалық структуралық және де
сыртқы сауданың Қазақстан Республикасының экономикасына әсерінің анализіне
арналған.
Қазіргі таңда қызметтер сферасының ролі оның ЖІӨ-дегі үлесі
бойынша едәуір артып келеді. Бұл еңбек бөлігінің өсуіне және халықтың
тұрмыс жағдайын жоғарылатуға мүмкіндік береді. Қызметтердің халықаралық
саудасымен 40-тан аса халықаралық ұйымдар айналысады, оған мүшелік өте
қолайлы жағдайларды туындатады. Қазақстан солардың негізгілеріне кірсе жөн
болар еді, ол қызметтер саудасын ұйымдастырудың халықаралық тәжірибесін
қолдауға мүмкіндік береді және сәйкес тауарларды өткізу кезінде қолайлы
жағдайлар жасайды:
біріншіден, қызметтері сату кезінде, негізінен, делдал қажет емес,
олады өткізу тікелей немес ақпарат негізінде жүзеге асырылады;
екіншіден, әлемдік нарықтағы қызметтер саудасының көлемі тауар,
капитал, жұмысшы күші саудасының көмелеміне тәуелді болады;
үшіншіден,қызметтер сферасы мемлекеттің аман-саулығы, тәуелсіздігі,
егемендігі мен қауіпсіздігі жүйесіне жатады және сондықтан ол едәуір
дәрежеде мемлекет қолында болады;
төртіншіден, қызметтер сферасы адамның жеке сұрақтарын,
қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған, елдің ішкі экономикасының
дамуын талап етеді.
Келешекте қызметтердің халықаралық саудасында, негізінен, еңбек
ету саласына қызмет көрсетумен байланысқан қызметтер басым жағдайға ие
болады.
Қорыта айтқанда бұл жұмыс жобалық жұмыстарды орындаудың талаптарына
сай орындалған және жақсы бағаға лайық.

1 ҚазаҚстан РеспубликасыныҢ сыртҚы сауда статистикасын Ұйымдастыру

1. ҚР-ның сыртқы саудасына тарихи анықтама

Қазақстан Республикасындағы сыртқы сауда статистикасының дамуын 2
кезеңге бөлуге болады:
2005 жылға дейінгі сыртқы сауда статистикасы – мәліметтер СЭҚ-ті
жүзеге асырушы кәсіпорындардың тікелей есебі негізінде жиналған. Бұл кезде
бұрынғы КСРО-ның елдерімен республикалармен болған сауда жөніндегі
мәліметтер КСРО аумағында әрекет еткен өнім классификаторына сәйкес
тауарлардың шектелген номенклатурасы бойынша жиналған. КСРО-дан тыс
орналасқан елдермен сауда жасау жөніндегі ақпарат тауарлыө толық
номенклатурасы бойынша қалыптасты: 2003 жылға дейін – Өзара Экономикалық
Көмек Кеңесіне қатысушы елдердің сыртқы сауда номенклатурасы бойынша; 2006
жылдан бастап – ЕО-тың үйлестірілген тарифтік-статистикалық номенклатурасы
негізінде жасалған СЭҚ-тің Тауарлық номенклатурасына сәйкес; 2003 жылға
дейін құндық бағалау ұлттық валютада жүргізіледі, ал2003 жылдан бастап –
АҚШ долларында.
2005 жылдан бергі сыртқы сауда статистикасы республика тауарлардың
сыртқы саудасы бойынша ақпарат жинаумен қатар статистикалық есеп негізінде
статистикалық мақсаттар үшін Жүктік кезенедік деклорацияны (ЖКД) өңдеу
басталды. Ал2006 жылдан бастап кәсіпорындардың есеп беруі алынып тасталды,
ал тауарлардың сыртқы саудасы бойынша барлық ақпарат кедендік статистика
мәліметтеріне негізделеді. Кезендік статистикаға өтуге байланысты,
Қазақстанның ТМД елдерімен және әлемнің басқа елдерімен сыртқы саудасы
бойынша көрсеткіштер есебі бірыңғай әдістемеге келтірілді, тауарлардың
біртұтас номенклатурасы (СЭҚ-тің ТН-ы) және ортақ құндық бағалау (АҚШ
долларында) қолданыла бастады.
Осылайша, 2005 жылға дейін республикадағы сыртқы сауда жөніндегі
мәліметтер әр алуан сипатта болады, сауданың жалпы көлемі жөніндегі
біртұтас ақпараттық база 2005 жылдан бастап, ал тауарлар бойынша – 2006
жылдан бастап құрылды.
Сыртқы сауда статистикасының қалыптасуы мен дамуы барысында әдістемені
жасау, тауарлар қозғалысы жөніндегі ақпаратты жинау, өңдеу, төлем балансын
жасау істерін Қазақстан Республикасының статистика жөніндегі Агенттік
жүзеге асырып отырған. 2011 жылдан бастап, халықаралық қызметтер жөніндегі
бірінші ретті ақпаратты жинау, өңдеу және Республиканың төлем балансын құру
ісін ҚР-ның Ұлттық Банкі өз қолына алды. Өз шешімін дәлелдей отырып,
Қазақстанның Ұлттық Банкі төмендегі аргументтерді келтіреді:
1.Төлем балансы сарапшылары кез-келген пайдаланушыларға өз
мәліметтерін дәлелді түрде ұсынуға мүмкіндік алады. Қызметтер балансының
қалыптасуына жауапты сарапшылар бірінші реттік ақпаратпен жабдықтаушылармен
тікелей және тұрақты түрде байланыса отырып, сәйкес келуін бағалай алады
және талдау мен болжауға арналған қосымша ақпаратты ала алады;
2.Қазақстан Ұлттық Банкінің төлем балансы жөніндегі сарапшылары
қызметтер жөніндегі мәліметтердің ақиқаттылығын бақылау мүмкіндігіне ие
болады. Оларды бақылау ҚҰБ-нің кәсіпорындардан алатын басқа есеп беру
көрсеткіштерімен салыстыру арқылы жүзеге асырылады;
3.Формалар қатары бойынша есептік мәліметтер негізінде төлем балансын
алдын-ала бағалау мүмкіндігі туындайды, төлем балансын есептік бағалау
мерзімдері қысқарады, оны жан-жақты талдауға көп уақыт қалады.
Бірақ та төлем балансын құру саласындағы көптеген шет ел
мемлекеттерінің тәжірибесі көрсеткендей, көптеген елдерде төлем балансын
қалыптастырумен Ұлттық Орталық Банк айналысатындығына қарамастан, төлем
балансына арналған мәліметтерлі Ұлттық статистикалық қызмет жинайды.
Мысалы, Ресей Федерациясында төлем балансын Ресейдің Орталық Банкі
құрастырады. Бұл кезде Ресейдің Мемлекеттік статистикалық Комитеті қажетті
мәліметтерді ұсынып қана қоймай, сонымен бірге ағымдағы операциялардың
есебін және капитал мен қаржылық операциялардың есебінің жекелеген баптарын
жүргізеді.
Әлемдік тәжірибеде төлем балансын құруға арналған қажетті мәліметтерді
жинаудың екі принципиалды мүмкіндігі бар: "Іnternatіonal transactіon
reportіng system" жүйесі және "Enterprіse surveys" сияқты зерттеулер.
"Іnternatіonal transactіon reportіng system" жүйесінде мыналар
қарастырылады, яғни барлық жекелеген операциялар жөніндегі мәліметтер
банктік статистика шеңберінде жинақталады. Орталық Банктің бұл саладағы
компетенциясы мынамен шектеледі, яғни ақпараттық жүйелер ереже бойынша, шет
ел валютасын бақылаудың құралы болып табылады. "Enterprіse surveys"
есептік жүйелерінде іс жүзінде барлық ақпарат тексерулер көмегімен
жиналады. Ереже бойынша, тексерудің мұндай түрін статистикалық қызметтер
жүзеге асырады.
Егер Қазақстанның төлем балансының құрылуы жүйесін аталмыш жүйелермен
салыстырсақ, онда республикамыз Enterprіse surveysң жүйесіне бағытталған
деп тұжырымдауға болады. Бірақ та, халықаралық стандарттар мен
статистикалық есептің талаптарында анықталғандай, кәсіпорындарды есептің
талаптарында анықталғандай, кәсіпорындарды тексеру (зерттеу) – халықаралық
қызметтер жөніндегі мәліметтердің негізгі қайнар көзі болып табылады. Бұл
шараны жүзеге асыру – кәсіпорындар статистикасы принциптеріне негізделген
әдістемелік шынайы механизмдермен бекітілген. Осыған байланысты мынаны атап
өту керек, яғни тексерудің принципиалды иделологиясы статистиканың
әдістемесіне және ұлттық шоттар жүйесіне негізделуі тиіс.
Төлем балансын құру мақсатында, негізгі сектордан алынатын барлық
статистикалық ақпаратты Ұлттық банкке ұсыну үшін республикадағы мемлекеттік
статистика органдарында жеткілікті ресурстар мен мүмкіндіктер бар.
Агенттікте ақпаратты жинау кезінде қосымша ұйымдастырушылық, құрылымдық
және еңбек шығындарын талап етпейтін аймақтық бөлімшелердің нақты схемасы
мен желісі бар. Агенттікте аудандық бөлімшелер желісі де бар, олар СЭҚ-пен
айналысатын респоденттердің төрттен бір бөлігінен ақпарат жинайды. Өз
құрамында сыртқы экономикалық операциялары бар экономикалық қызмет түрлері
бойынша респонденттердің отақ өзектелген реестрі – ақпаратты сапалы түрде
жинауды жүзеге асыруға арналған шыңайы құрал.
Сыртқы сауда (тауарлар мен қызметтер) статистикалық дамуына және осы
бағыт бойынша Агенттіктің халықаралық ұйымдарымен және ТМД-ның
статистикалық Комитетімен ынтымақтастықты кеңейтуге байланысты, халықаралық
қызметтер статистикасына қатысты, Агенттік алдына бірқатар жаңа міндеттер
қойылады. Бұл міндеттер респоденттерден алынған және өңделетін ақпараттар
көлемін тұрақты түрде ұлғайтуды талап етеді.
Жоғарыда аталған барлық артықшылықтармен қаатр, Агенттікте ақпаратты
пайдаланушылардың кең шеңбері және статистикада қолданылатын халықаралық
классификаторлардың (елдер, экономикалық қызмет түрі және меншік формасы
бойынша) талаптарына толық сәйкес келетін ақпараттық база бар. Сонымен
бірге пайдаланушылар статисткаллық мәліметтерді алып тұруға кең мүмкіндік
алған, қосымша еңбек шығындары талап етіледі.

1.2 Сыртқы сауда жөніндегі есеп берудің формалары және қозғалысы

Тауарлардың сыртқы сауда статисткасында импорт және экспорт
көрсеткіштері Жүктік кедендік декларацияны қолдану негізінде қалыптасады.
Заңды тұлғалар үшін республиканың кедендік шекарасы арқылы өтетін, кез-
келген заңды тұлғаға тиесілі немесе мемлекеттік және басқа иелікте болуы,
орналасуы, кедендік жеңілдіктерді қолдануына тәуелсіз түрде, заңды
тұлғалардың иелігіндегі барлық тауарлар декларациялануы тиіс. Жеке тұлғалар
үшін Жүктік кедендік деклорация (ЖКД) өндіріс үшін қолданылатын тауарларға
қатысты ресімделеді.
ЖКД 4 данада ұсынылады, олардың біреуі статистика жөніндегі облыстық
басқармаға өңдеу үшін беріледі. Облыстық деңгейде алынған жалпы ақпарат –
республика бойынша жалпы мәліметтерді алу үшін статистка жөніндегі
Агенттікке беріледі. Осыған байланысты, кедендік органдар табиғи газ бен
электр энергиясының әкелінуі мен шығарлуын деклорацияламайды, Агенттік
қосымша түрде "Қазақгаз" газ – кешенді шығарушылығынан, "Алаугаз" АҚ-нан,
облыстық электр желілері компанияларынан аталған тауарлардың экспорты мен
импорты жөнінде қажетті мәліметтерді сұрай алады.
Осылайша, статистика жөніндегі ҚР – Агенттігі жариялайтын барлық
ақпарат ЖКД-дағы көрсеткіштер негізінде алынады.
ЖКД-ны толытур кезінде "ҚР шекарасы арқылы өтетін тауарлар мен
мүліктерді өткізу мен деклорацияла реті жөніндегі Ереже" "ҚР шекарасы
арқылы өтетін тауарлар мен мүмкіндіктерді өткізу мен деклорациялау реті
жөніндегі Ереже" ҚР шекарасы арқылы тауарлар мен мүліктердің өтуі кезінде
ҚР-ның мемлекеттік мүдделерін сақтауды қамтамасыз етуге, СЭҚ-ті мемлекеттік
реттеу шараларын орындауға, кедендік (баж) салықтарнды қолдануға, ҚР-дағы
кедендік процедураларды халықаралық тәжірибемен үйлестіруге бағытталған.
Инструкция ЖКД-ны және оған қосымша қағаздарды толтыру ретін анықтайды.
ЖКД – жинақталған төрт парақтан тұрады. КД1 формасындағы ЖКД тауардың
немесе мүліктің әрбір партиясына мына шарт негізінде толтырылады, яғни
осындай тауарлар немесе мүліктерге қатысты бір ғана кедендік режим
белгіленеді. Тауарлардың немесе мүліктердің париясында бірнеше атаулар
болса, онда КД 2 орфмасындағы қосымша қағаздар (парақтар) қолданылады,
олардың әрқайсысы тағы да 3 атаудағы тауарларды немесе мүліктерді
деклорациялауға мүмкіндік береді. Қосымша парақтар тек мынадай жағдайда
ғана қолданылуы мүмкін, егер оларда көрсетілген тауарлар немесе мүліктерге
қатысты белгіленген кедендік режим-деклорацияда көрсетілген тауарлар немесе
мүліктерге қатысты кедендік режиммен сәйкекс келетін болса. Қосымша
парақтар 4 данада толтырылады және деклорациямен бірге ұсынылады. Кедендік
мекеме парақтардың 1-сін және 3-сін және мемлекеттік мақсаты үшін оған
қосымша парақтарды қолданылады. Кедендік мекеме деклорациясының барлық
парақтарына тексеру нәтижелері жөнінде белгі қойып болған соң олардың:
2-парағын мемлекеттік статистика органдарына жібереді;
4-парағын деклорантқа қайтарады.
ҚР-на кіргізу және ҚР-нан шығару кезінде мүлік 3 парақтан тұратын
(статистикалық данасы жоқ) деклорация түрінде ресімделеді. Кедендік
бекеттерден келіп түсетін деклорацияларды тексеру және түзету процедурасы 2
кезеңнен тұрады:
1.Бастапқыда аймақтық деңгейде кедендік бекеттерден келіп түсетін ЖКД
ішіндегі реквезиттердің толтырлуының толықтығы бойынша жалпы тексеруден
өтеді, осының барысында мынадай жағдайлар орын алады, яғни ЖКД толтыру
барысында жіберілген қателіктерді түзету үшін кедендік орагандарға
қайтарылады, содан кейін деклорацияны бағдарлама түрінде компьютерге енгізу
кезінде мәліметтерді кәсіпорын, аумақ, тауарлар, өлшем бірілктер, кедендік
режимдер және тағы басқалардың анықтамаларына сәйкес түрде кодтаудың
дұрыстығы тексеріледі;
2.Екінші кезеңде деклорацияның электрондық нұсқалары сатистика
жөніндегі ҚР Агенттігі орталық республикалық кеңесінің есептеу орталығына
келіп түскеннен кейін, кодтардың сәйкестігін және сандық көрсеткіштер мен
құндық көрсеткіштердің логикалық сәйкестігін анықтау үшін олар қайта
тексеруден өтеді. Белгілі бір сәйкесссіздіктер анықталған жағдайда
кәсіпорынға, яғни өнімді экспорттаушыға немесе импорттаушыға сұрау
жіберіледі. Егер кәсіпорын ЖКД-да бар ақпаратты мақұлдаса, онда ол
өзгеріссіз өңдеуге жіберіледі. Егер кәсіпорын деклорация мәліметтеріне
өзгеріс енгізсе, онда статистикалық органдар да сәйкес түрде мәліметтерді
түзетеді. Барлық түзетулер бірінші реттік кедендік деклорация деңгейінде
енгізіледі, содан кейін жалпы нәтиже қайта есептеледі.
Кедендік статистика мәліметтері есебінің толықтығы мен дұрыстығын
қамтамасыз ету статистикалық орагандарға ғана байланысты емес, соынмен
бірге ол кедендік қызметтің қатысуын талап етеді. Біріншіден, қзірше
кеденшілер ресімдеген және статистиктер қабылдаған ЖКД санын ай сайын
салыстыру мүмкін болмай отыр, деген №1-ир ведомостық статистикалық есеп
беруді әр тоқсан сайын алып отырады.
Мемлекеттік статистика –"Резидент еместермен халықаралық операция
жүргізу жөніндегі есеп беру" деген №10-ПБ статистикалық формасы бойынша
тоқсан ссайынғы есеп берулер негізінде ақпарат жинау.
Қалыптасқан ақпараттық база – бұл халықаралық қызметтер бойынша
қалыптасқан мемлекеттік статистикалық есеп беру (формалыр: 2-ПБ, 3-ПБ, 4-
ПБ, 5-ПБ, 6-ПБ, 7-ПБ, 10-ПБ-ның А және Б бөліктері, 11-ПБ, 13-ПБ), ол төлем
балансында қолданылатын қызметтермен халықаралық операция жүргізу
классификациясына сәйкес жасалған және топртар деңгейінде, негізгі өнім
классификациясы бар кластар деңгейінде сәйкес келеді. Бірлескен
кәсіпорындар және шет елдік кәсіпорындардың қызметі жөніндегі есеп беру (1-
ВЭС) тауарлармен қызмет саудасы бойынша төлем балансындағы (резенденттілік,
құндық бағалау, мәліметтерді тіркеу уақыты) есеп принциптеріне сәйкес
келмейді.
Халықаралық қызметтер бойынша есеп берудің барлық мемлекеттік
статистикалық формалыр почталық тоқсандық болып саналады және Мемлекеттік
статистика жөніндегі ҚР Заңына ұсынылады.
№ 1-ПБ формасы"Халықаралық сақтандыру операциялары және қайтадан
сақтандыру жөніндегі есеп берулер".
А бөлігі – Резидент есемтерге сақтандыру компанияларының беретін
сақтандыру полистері.Көрсеткіштері:сақтандыру бойынша қызметтер, соның
ішінде экспорттық, импорттық тауарларды сақтандыруе резидент еместерді
бақытсыз жағдайлардан сақтандыру, резидент еместердің өмірін сақтандыру,
резидент еместерді сақтандырудың басқа түрлері.
Б бөлігі – Қайтадан сақтандыру
а) Қазақстандағы
б) Шет елдегі
Бұл бөлікте А бөлігіндегі көрсеткіштер көрсетіледі.
№ 2-ПБ формасы."Жүк және жолаушы тасымалдау және басқатранспорттық
операциялар үшін түскен түімдер мен төлемдер жөніндегі есеп беру"
Есеп беру 5 бөліктен және қосымша беттен тұрады:
Абөлігі-транспорттық жүктасымалдаудыжүзегеасырудантүскен табыс.
Көрсеткіштері: елдің аты мен коды, Қазақстанның импорты мен экспортын
жүктік тасымалдаудан түсетін табыс, соның ішінеде резиденттерден және
резидент еместерден түсетін түсімдер, резидент еместер үшін Қазақстандағы
импортты тасымалдаудан түсетін, тансзиттік тауарларды тасымалдаудан түсетін
табыс және т.б.
Б бөлігі– жолаушыларды тасымалдаудан түсетін табыс. Бір кәсіпкерлік
атынан әрекет етуші басқа кәсіпорындардың сатқан билеттерінен түсетін табыс
та қосылады.Көрсеткіштері: елдің аты мен коды, Қазақстанда және басқа
елдерде сатылған билеттер, соның ішінде резиденттерден және резидент
еместерден түсетін табыстар және т.б.
В бөлігі– резидент емес тарнспорттық кәсіпорындарға делдалдық қызмет
көрсетуден түсетін басқа түсімдер.Көрсеткіштері: елдің аты мен коды,
пояталық жинаулар, салықтар, жағаға шығу салықтары, навигациялықжинаулар
және т.б.
Г бөлігі – резидент еместерге төлемдер.Көрсеткіштері: резидент емес
экипаж мүшелерінің еңбек ақысы, шет ел порттарындағы экипаж шығындары,
порттық жинаулар, жүкті тиеу-түсіру үшін жинаулар, отын, танспорттық
құралдардың аренасы және т.б.
Д бөлігі – резидент емес кәсіпорындардың транспорттық операциялары
бойынша сіздің кәсіпоырныңыз делдал болып саналатын
келісімдер.Көрсеткіштері: Қазақстанның импорты мен жолаушыларын тасымалдау
үшін резидент емес танспорттық кқспорын тұлғасынан алынатын табыс,
Қазақстандағы жарнама үшін резидент емес транспорттық кәсіпорындарға
төленетін сомалар және т.б.
Берілген есеп беру формаларын толтыру кезінде төмендегі бірінші реттік
құжаттар қолданылады: сомалар ведомості, халықаралық поезбен жөнелтілген
жолаушылар жөніндегі анықтама, KІM әуе компаниясы бойынша сатылған
билеттерден түсетін табыс, әуе жолдарының жұмысы жөніндегі есеп беру,
қаржылық жалпы есеп беру, Казаэронавигацияң республикалық мемлекеттік
кәсіпорын бойынша аэронавигациялық жинаулардан түсетін табыстар, әуе
компаниялары бойынша түсетін табыстардың ай сайын мазмұнын ашу, билеттерді
сату жөніндегі "Аэросвит" әуе компаниясының ақпараты, шет елдің әуе
компаниялары рейстеріне билет сатуда түскен табыс жөнінде "Главтиур" ЖШС-
нің мәліметтері, жүктер мен жолаушыларды тасымалдаудан түсетін төлемдер мен
түсімдер жөніндегі есеп беру, қаржылық жалпы есеп беру (өкілдіктер
шеңберінде), транспорттық кәсіпорынның билеттерді сату жөніндегі ақпараты,
кедендік бекеттер арлықы өткен тұлғалар жөніндегі есеп берулер.

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ СЫРТҚЫ САУДАНЫҢ ДАМУЫН СТАТИСТИКАЛЫҚ
ТАЛДАУ

2.1 Сыртқы сауданы динамикалық талдау

Сыртқы сауда статистикасының маңызды міндеті – сыртқы сауданың негізгі
көрсеткіштерінің уақыт ішіндегі өзгерістерін есептеу. Бұл өзгерістерді
зерттеу үшін уақыттың бірқатар сәттерінде көрсеткіштердің белгіленген
шеңбері көрсеткіштер мәндерін хроникалық ретпен орналасу қатары динамикалық
қатар деп аталады. Динамикалар қатарын зерттеу мынадай міндеттерді шешуге
мүмкіндік береді: кезеңнен кезеңге дейінгі қатарлар деңгейіндегі жекелеген
өзгерістердің интенсивтілігін сипаттау, белгілі бір кезеңдегі уақыт
қатарының ораташа көрсеткіштерін анықтау, жекелеген этапта немесе жалпы
қарастырылатын кезеңде зерттелетін құбылыс динамиканың негізгі
заңдылықтарын айқындау, зерттелетін объектінің уақыт ішіндегі өзгерісін
туындататын факторларды айқындау, құбылыстың болашақтағы дамуын болжау.
Динимика қатарлары деңгейін салыстыру нәтижесінде динамиканың
абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштерінің жүйесі алынады, олардың
көмегімен зерттелетін объектіні сипаттауға болады.

Кесте 1. ҚР-ның сыртқы саудасының негізгі көрсеткіштерінің динамикасы

Көрсет-кі2006 2007 2008 2009 2010
штер
А 1 2
Көлемі, Баға, құны, Көлемі, Баға, құны,
тонна доллар мың тонна доллар мың.долл.
долл.
А 1 2 3 4 5 6
Дәнді, нан 252340.8 125.67 31712.3 209798.1107.16 22482.0
Кен, шлак, күл 1512878.224.92 37704.3 1385563.12.9 17919.0
0
Отын, мұнай өнімдері,9195755.344.19 406379.79406776.70.75 665570.0
мұнай 6
Органикалық химия 411388.0 170.85 70277.0 297731.0175.93 52380.0
өнімдері
Мақта 7404.3 1109.188212.7 5648.7 848.11 4790.7
Бағалы металдар 809062.33112.3 91857.7 356061.697.4 34680.4
қара металдар 221228.4 249.76 55254.2 339194.8218.59 74143.1
қара металл бұйымдары1210.5 454.77 550.5 259.7 246.44 64.0
Мыс және одан 81906.3 1557.55127573.190996.4 1521.78138476.6
жасалған бұйым
қорғасын 27127.9 469.31 9978.6 27131.7 451.61 12252.9
рафинадталған
Мырыш 33001.9 809.12 26702.5 1734.7 755.97 23990.4
Басқа бағалы емес 4343.6 5758.0125010.5 2520.0 4862.7 12254.0
металдар

Есептеу нәтижесі мынаны дәлелдейді, яғни экспорттық өнімнің
көрсетілген атаулары бойынша 2009-2010 жылдары:
1.Топтардағы көлемдер мен бағалардың өсуі жүзеге асты:
Отын мен мұнай өнімдері – 102,3%, мұнай 160%.
2.Төмендегі топтар бойынша көлемдерінің ғана өсуі жүзеге асты:
қара металдар – 153%;
Мыс және одан жасалған бұйымдар – 111,1%;
Рафинадталған қорғасын – 100,01%.
3. Экспортталатын өнім көлемдері төмендеді:
Нандық дәнді-дақыл – 16,9%-ке;
Кен, шлак, күл – 8,2%-ке;
Мақта – 23,7%-ке;
Бағалы металдар – 13,3%-ке;
Қара металдан жасалған бұйымдар – 78,5%-ке;
Мырыш – 3,8%-ке;
Басқа бағалы емес металдар – 41,9%-ке.
2010 жылғы көлемдер мен бағалардың өзгерісін талдай отырып, мынаны
атап өту керек, яғни қарастырылатын 12 тауарлық топтардың ішіндегі 10-ында
бағалар төмендеген, соның нәтижесінде экспортталатын өнім көлемі 45658,7
млн.долларға өзгерген.
Екі топта ғана баға елеусіз өскен. Жалпы алғанда 2010 жылы
экспортталатын тауарлардың көлемі 154792,9 млн.долларға ауытқыған, соның
ішінде баға өзгерісі әсерінен төмендеуші мәні – 45658,7 млн.доллар,
экспорттық өнім көлемінің ұлғаюы есебінен – 54740,7 млн.долл.
Республикадағы шикі мұнай мен мұнай өнімдеірнің экспорт көлемі мен
бағаларының қалыптасуына "Тенгизшевройл" БК-ы маңызды түрде әсер етеді.

Кесте 3. Импорт көлемінің өзгерісіне баға факторының әсері

2009 2010
Көлемі, Баға, құны, Көлемі,Баға, құны,
тонна долл. мың тонна доллар мың.долл
долл.
А 1 2 3 4 5 6
Тамақ өнеркәсібі 9599.1 1849.5817754.3 3628.3 3370.01 12227.4
өнімдері,
алкогольдық,
алкогольсіз өнім,
уксус, темекі
Минералды өнімдер, 1181423.797.49 116157.2682828.62.48 42661.5
тонна 4
Электр энергиясы, 854958.5 23.58 20163.3 46174.018.4 8497.7
квтсағ. 3
Химия және онымен 67408.7 565.5 38119.4 78501.3450.38 35355.5
байланысқан
салалардың өнімі
Бағалы емес металдар 48361.8 942.7 45590.8 1897.2 1004.93 19995.2
және олардан жасалған
бұйымдар, тонна
Жер, әуе және су 9900.6 3665.5736291.3 4757.6 4279.13 20354.1
транспорты құралдары
Жер, су және әуе 3446.9 3032.3210452.1 2243.0 2951.23 6619.6
транспортының
бөлшектері мен
тиектері

Импорттық өнімнің көрсетілген атаулары бойынша2009-2010 жылдары:
1.Төмендегі топтар бойынша бағалар өскен:
Тамақ өнеркәсібі өнімдері, алкогольды және алкогольсіз өнімдер, уксус,
темекі – 182,2%;
Бағалы емес металдар және олардан жасалған бұйымдар – 106,6%;
Жер, әуе және су транспорты құралдары – 116,7%.
2.Төмендегі топтар бойынша көлемдер мен бағалар төмендеді:
Минералды өнімдер – 42,7%-ке және 35,9%-ке;
Электр энергиясы – 45,9%-ке және 20,4%-ке;
Жер, әуе және су транспортының бөлшектері мен тиектеру-34,9%және
2,7ке.
3. Төмендегі топтар бойынша көлемдер өскен:
Химия және өнімі – 16,5%-ке;
Машиналар, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық саудасын талдау
Қазақстан Республикасының сыртқы саудасын және сыртқы саясатын дамытудың жолдары
ҚР сыртқы сауда саясаты
ҚР-ның коммерциялық банктері
ҚР-ның инвестициялық саясаты
ҚР - ның азаматтық құқығы
ҚР-ның тұтыну несиесi
ҚР-ның аймақтық саясаты
ҚР-ның валюта нарығы
ҚР сыртқы сауда жүйесі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь