Жамбыл Жабаев. Өмірі мен шығармашылығы

ЖОСПАР
1. Өмірі мен шығармашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .1
2. Жамбыл бейнесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
3. Жамбыл өлеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
4. Ел аузынан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
Руға, атаға, бай мен кедейге бөлінген ол кездегі ауыл ішінде Жамбыл кейбір ақындардың байларды мақтайтынын, керісінше, бірсыпырасының еңбекші халық мүддесін жақтайтынын көреді. Жас Жамбылдың алғашқы өлеңдері Жетісу бойына атағы жайылған Сүйінбайға қатты ұнайды, ол бала ақынға көп ақыл береді, сөз өнерін сүйе білуге баулиды.

Сүйінбай Аронұлы жас ақынның талантын көріп: «...Балам, өз өлеңіңді шығар, бірақ оның жұрт жаттап алатын, ешкім ұмытпайтын елең болсын, сенің өлеңің жеке адамдардың көңілін көтеріп, солардың сүйініп отыратын өлеңі болмасын, бүкіл халық сүйіп тыңдайтын өлең болсын. Көмекейің емес, жүрегің сөйлейтін болсын. Шындықты айт, әділдікті жырла, көне, тозығы жеткен жолға түспе, жаңа жол, тың жолға, даңғыл жолға түс, төңірегіңде не болып жатыр, соны аңғар, соны біл», - депті.
Ақындық өнерді сән үшін емес, қарапайым халықтың мұңын мұңдап, оғын жоқтау үшін пайдалану қажет екенін түсінген Жамбыл өзінің алғашқы ірілі-уақты өлеңдерінде-ақ байларды мінеп-шенеп отырады. Әсіресе Досмағамбетпен айтысында мұндай әлеуметтік теңсіздік тақырыбын ақын тереңнен қозғауға ұмтылады. Жамбыл өз өлеңдерінде бай мен билердің, төрелердің елге жасаған қиянаттарын әшкерелейді, халық мүддесін өз өлеңдеріне арқау етеді.

Қазақтың ауыз әдебиетінің таңдаулы үлгілерінен көп үйренген Жамбыл өзінің өлең шығару шеберлігін де, айтыстағы шеберлігін де арттыра түседі. Жамбыл айтыста Сарбас, Досмағамбет, Құлмамбет сияқты бірсыпыра ақындарды жеңген. Айтыс ақыны болып жүріп мысқылшыл уытты өлеңдерді табанда айтып тастауға машықтанады және жырларында өз заманындағы ақындардың көбінен озық екенін танытады.
Байлардың, патша әкімдерінің ақындық талантты тұншықтырмақ болған әрекеттеріне Жамбыл батыл қарсы шығады. 1913 жылы Алматы уездік әкімдерінің Николай Романов патшаның тұқымын мақтап жырла деген бұйрығын орындаудан бас тартады.

ХІХ ғасырдың 70-80 жылдарында Жамбыл белгілі ақын болады. Бұ кезде ұсақ өлеңдермен қатар, көлемді жырлар да шығарады. Патша династиясының 300 жылдығына арналып Алматыда көрме ұйымдастырылады. Көрмеге қазақ байлары ақ үйлерін тігіп, қымбатты дүниелерін қойып, жасауларын жияды. Қазақ байлары мен әкімдерінің бұл жағымпаздық қылықтарын шенеп, Жамбыл «Өстепкеде» (көрмеде, орыстың «выставка» деген сөзінен алынған) деген өлең шығарады.
        
        ЖОСПАР
* Өмірі мен шығармашылығы.................................................1
* Жамбыл бейнесі.....................................................................5
* Жамбыл өлеңдері...................................................................10
* Ел аузынан..............................................................................15
Жамбыл Жабаев (1846-1945жж.)
Жамбыл қазіргі Жамбыл облысында, шу өзенінің бойындағы Жамбыл ... ... 1846 жылы ... ... ... Әкесі Жапа кедей шаруа болған. Жамбыл жоқшылық тұрмыста өседі. Ес білген соң әкесі оны ауыл молдасына оқуға береді. Ол кездегі ... ... - ... діни насихат, ұрып-соғу, дүрелеу болатын. Бірақ молданың мұндай қорлығына ... ... ... ... тастап кетеді. Жаратылысынан пысық, зерек бала оқып білім алмаса да, жастайынан ән мен өлеңге құмар болады, ақындық ... ... ... ... ... ... алып жүреді.
Руға, атаға, бай мен кедейге бөлінген ол кездегі ауыл ішінде ... ... ... байларды мақтайтынын, керісінше, бірсыпырасының еңбекші халық мүддесін жақтайтынын көреді. Жас Жамбылдың алғашқы өлеңдері Жетісу бойына ... ... ... ... ... ол бала ... көп ақыл береді, сөз өнерін сүйе білуге баулиды.
Сүйінбай Аронұлы жас ... ... ... , - ... ... сән үшін ... ... халықтың мұңын мұңдап, оғын жоқтау үшін пайдалану қажет екенін түсінген Жамбыл өзінің алғашқы ірілі-уақты өлеңдерінде-ақ байларды мінеп-шенеп отырады. Әсіресе ... ... ... әлеуметтік теңсіздік тақырыбын ақын тереңнен қозғауға ұмтылады. Жамбыл өз ... бай мен ... ... елге ... ... әшкерелейді, халық мүддесін өз өлеңдеріне арқау етеді.
Қазақтың ауыз әдебиетінің ... ... көп ... Жамбыл өзінің өлең шығару шеберлігін де, айтыстағы шеберлігін де арттыра түседі. Жамбыл айтыста Сарбас, Досмағамбет, ... ... ... ... ... ... ақыны болып жүріп мысқылшыл уытты өлеңдерді табанда айтып тастауға машықтанады және жырларында өз заманындағы ... ... озық ... ... ... ... әкімдерінің ақындық талантты тұншықтырмақ болған әрекеттеріне Жамбыл батыл қарсы шығады. 1913 жылы ... ... ... ... Романов патшаның тұқымын мақтап жырла деген бұйрығын орындаудан бас ... ... ... 70-80 ... ... белгілі ақын болады. Бұ кезде ұсақ өлеңдермен қатар, көлемді жырлар да шығарады. Патша династиясының 300 жылдығына арналып Алматыда көрме ... ... ... ... ақ үйлерін тігіп, қымбатты дүниелерін қойып, жасауларын жияды. ... ... мен ... бұл ... ... ... Жамбыл (көрмеде, орыстың деген сөзінен алынған) деген өлең шығарады.
Үйсін, найман саңлағы,
Өстепкеде жиылдың.
Елде ... ... құр ... ... ... ... ... иілдің
Келтірдіңдер намысты,
Бек қорланып күйіндім.
Жоқшылықтан, қаналудан азып-тозған бейшара кедейлердің аянышты хәлі Жамбылға зор әсер ... Ол ... ... себім, пайдам тисе екен деп ойлайды, солардың мүддесіне лайық өлең ... ... ... ... ... кезінде Жамбыл халықпен бірге болып, патшаның майдандағы қара жұмысқа адам алу туралы жарлығына қарсы үгіт айтады. Ел арасындағы ... ... ... ... халықты алдап, үгіт таратады. Бұған қазақ ақындарын да тартпақ болады. Осы мақсатпен патша әкімдері ел ішіндегі бір топ ... ... ... да бар, ... ... ... ат ... қамап қойып қорқытып, патшаның жарлығын қолдап жыр айтыңдар дейді.
Осы оқиға жөнінде Жамбыл:
Үгіт айт, патшаны ... ... ... соғысты жақта деді.
Жыр айтсаң, құдай менен пайғамбарды ... ... ... ... ... - ...
Сөйтіп, әкімдердің бұл бұйрығын Жамбыл бастаған бір топ ақын орындамайды. Бір жеті ... ... де, ... ... алмаған патша әкімдері бұларды босатып жіберуге мәжбүр болады.
Халықтың азаттық ... ... ... ... отрядтары қарулы күшпен аяусыз басты. Көтеріліске қатысқан, оған басшылық ... ... ... ... жазалап, атып-асып отырды. Бұл ауыр күндерді өз көзімен көрген Жамбыл , атты өлең-жырларын шығарды. ... ... ... ... ... жағынан, бай мен болыс-билердің қуғынына ұшырап, талан-таражға түскен халық қатты күйзеліске ұшырайды. Бұл кезде жасы 70-ке жетіп қалған ... ... қол ... ... ... деген әңгімесінде: , - дейді. Революция әкелген тек Жамбылдың ғана емес, бүкіл езілген еңбекші халықтың қуанышы ... ... ... ... ... ... қазақ аудандарындағы құрылыс жұмыстарына белсене араласып, жаңа бостандық өмірді шаттық сезіммен ... (1924), (1927) атты ұзақ ... ... ... ... қол ... ... жырлайды.
1929 жылы Жамбыл колхозға мүше болып, өзі қайтыс болғанға дейін ол Алматы облысының Жамбыл ауданындағы Жамбыл ... ... ... ... жылы ... ... ... республикалық слетіне қатынасып, ақындық жарысқа түседі. Осы слетте Жамбыл жыр, толғаулар ... жылы ... ... ... онкүндігі өткізілді. Жамбыл осы онкүндікке қатысып, осы сапарда , , т.б. жырларын айтып, таратты.
Жамбылдың ақындығы бүкіл ... ... ... Халық поэзиясын өркендетудегі еңбегін айрықша бағалап, кеңес өкіметі осы жолы Жамбылды Еңбек Қызыл Ту орденімен наградтады.
Бұл құрмет, сый, қамқорлық Жамбылдың ... ... ... Бұл ... ... ... ... жылы грузин халқының ұлы ақыны Шота Руставелидің туғанына 750 жыл толды. Одақтың барлық ... бұл ... зор ... атап ... ... болған салтанатты жиынға Қазақстан делегациясының басы болып Жамбыл қатысты. Қарт ақын бұл сапарында көп жерлерді көріп, туысқан Грузия халқының ... Шота ... ... Отан ... , , , ... ... шығарды.
1938 жылы мамыр айында Жамбылдың ақындық қызметінің 75 жылдық мерекесі өткізілді. Бұл күндері Жамбылды ... ... ... ... ... ... прогресшіл мәдениет қайраткерлерінен де құттықтау телеграммалар келді. Мереке бір ... ... сан ... бай ... ... ... зор ... болды. КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумы Жамбылды Ленин орденімен наградтады.
1938 жылы КСРО ... ... ... ... Жоғарғы Кеңесінің тұңғыш сайлауы өткізілді. Жамбылды осы сайлауда халық Жоғарғы Кеңесіне депутат етіп сайлады. Жоғарғы Кеңесінің 15-шілдедегі бірінші мәжілісін ... ... ... ... ... ... тағы да ... ондаған оқу, өндіріс, мәдениет орындарымен танысады. Ақынның бұл кездегі бірсыпыра ... ... ... Бұл ... ... ... ... тілінде және шет тілдерге де аударылады. 1939 жылы үкімет Жамбылды Құрмет Белгісі орденімен ... ... ... ... ... әрбір маңызды оқиға мен әрбір қол жеткен табысқа үнемі ақындық үнін қосып отырады.
, сияқты тарихи ... ... ... ақын ... ... жаңа мән, ... беріп жырлады. Ақын ол екі поэмасын да ... ... ... өз сезімі, өз қуанышымен аяқтайды. 1941 жылы үздік шығармалары үшін Жамбылға Мемлекеттік сыйлық берілді.
Соғыс жылдарын Жамбыл жалынды, ... ... ... бейбіт елімізге тұтқиылдан тиген жаудан кек алуға жігерлендірді.
Өмірінің ... ... жиі ... ... 100 ... аяқ ... 1945 жылы 22 ... қайтыс болды.
1946 жылы Жамбылдың туғанына жүз жыл толуын республикамыз үлкен мереке етіп өткізді. Жамбыл шығармаларының академиялық жинағы басылды. Кейінгі ... ақын ... ... рет орыс ... ... ... Ғалымдар Жамбыл поэзиясының ерекшеліктерін зерттеп, ғылыми еңбектер жазды. Жамбыл үйі мұражайға айналдырылды. Байтақ Отанымыз бен шетелден келген қонақтар осы ... ... ... өмірімен танысады, шығармаларын оқиды.
Жамбыл және музыка
20-Апрель, 2011 | a
XX ғасырдың алғашқы онжылдықтарында ұлттың дәстүрлi мәдениетi ... ... ... ... ... ... мен ... өнерi және т.б. түрлерi) өзiнiң жалғасын ары қарай тауып, оның көркемдiк ... ... ... ... байлығы және стильдiк өзiндiк ерекшелiгi жағынан ең биiк шыңына жеттi. Ұлы ... кең ... ... ... сипатымен белгiленетiн, бiрақ бiртұтас қазақтың руханияттығын құрайтын ән мектептерi ... ... ... өз ... ... ... ... айқындады. Олар - Жетiсу өңiрiнен классикалық мұра қалдырған жыр алыбы Жамбыл, оның жолын қуушы дарабоз ақын - ... ... ... ... ... иелерi Қалқа, Қапез, Бейсебай, Дәнеш, елiмiздiң оңтүстiк жағынан Нартай, Құтбай, ... ән ... ... жаңа ... ... ... классик-ақын Сәкен Сейфуллин, асқан сазгер, халық композиторлары Естай Беркiмбайұлы, Иса Байзақов, Мұхаметжан ... Ахат ... ... ... Қосымжан Бабақов, ал Қазақстанның батыс аймағынан - ... ... ... Шайқы, кеңес дәуiрiнiң зорлықпен орнатқан аласапыран заманында атанып, тағдыр ... мерт ... ... ... ... және т.б. ... ... болды. Жалпы айтқанда, жоғарыда аты аталған өнер саңлақтарының шығармашылықтарында дәстүрлi ән ... ... ... - ... өсиет, автобиографиялык, лирикалық әндер, солармен қатар дастан мақамдары, айтыс сарындары, терме, толғау, желдiрме, толғаулар жетекшi орын алып, ұлттық мәдениетiмiздiң ... ... ... ... ... дәуiрi болса, өз идеологиясын енгiзiп, оны тұрақтату үшiн, өнерпаздарға заман үрдiсiне, оның жүргiзген ... ... ... ... ... заманын мадақтауды мiндеттi түрде жүктедi. Ендi ұлт музыкасының байырғы түрлерi жаңа ... ... жаңа ... ... ... мазмұндалды.
Көрнектi әрi сезiмтал суреткер әрдайым өз заманындағы тарихи кезеңнiң жаршысы болатыны белгiлi. Бұл тұрғыдан жыр алыбы, классик ақын, екi ... ... ... ... (1846 - 1945ж.) ... жолы ... бола алады. Атақты жырау, суырыпсалма айтыскер Жамбыл теңдесi жоқ поэтикалық дүниесiнде, музыкалық туындыларында өз ... ... ... ... ... ұлттың көркемдiк дәстүрiн асқар Алатаудың шыңына көтердi. Өзiнiң сол ... ... ... ... ... ... ... елiнiң ой-арманын, тауқыметтi тағдырын, бақытты болашағын, есiмдерi аңызға айналған батыр ұлдарының ерлiктерiн паш еттi. Жамбылдың рухани мұрасында философиялық толғаулар, заман, ... ... ... Отан және ... ... пен ерлiк, еңбек пен бақыт, адалдық пен ... ... пен ... ... және ... өлеңдер, сықақ-сындар тақырыптық және жарлық түрде негiзгi орын алды. YenҰлы жырау халық өнерiнiң бай және көп ... ... ... жаңа ... ... ... көркемдiкке жеткiзiп, XX ғасырдың теңдессiз алыбы атанды.
Жер жаннаты Жетiсу өңiрiнiң iрi тұлғасы бола тұра, Жамбыл әрдайым өзiнiң ұстазы Сүйiнбай Аронұлын (1815 - ... пiрiм ... ... ... сұлу сөздердi -
Маған тартқан сыйындай!
Сүйiнбай деп сөйлесем,
Сөз ... ... ... ... - ... екен Жамбыл.
Сөйтiп ол талай-талай әйгiлi айтыстарда өзiнiң ақындық дарыны, өткiр тiлi, ақыл-ойының тапқырлығымен жеңiп шыққан.
Халық ақыны ұлт ... ... ... болды. Сондықтан оның поэтикалық туындыларын жан-жақты әдебиеттанушылар - академик М.Әуезов, С.Қирабаев, Б.Кенжебаев, Н.Төреқұлов, С.Садырбаев, С.Бегалин, С.Қасқабасов және т.б. ... ... ... ... ... YenҰлы классик жазушы Мұхтар Әуезовтiң пiкiрiнше, Жамбыл шығармашылығында ... ... ... ... деп ... жырау ерен қабiлеттiң иесi бола тұра, қазақ халқының эпикалық мұрасын терең игерген. Оның репертуарында, әсiресе, ... эпос ... орын ... ... ... ... , , , атты жыр-дастандарды домбыра ... ... ... бойы ... ... ... қатар Жамбылдың орындауында қазақтың лиро-қиссалары , , белгiлi фольклоршы, ақын әрi кiтаби жазушы Жүсiпбек қажы Шайхисламов (1857 - 1937ж.) ... ... ... ... ... ... ... бiртұтас болып, оның тұлғасын көркейте түседi. Ақынның ... ... рет 1936 жылы ... жазуға этномузыколог Б.Г.Ерзакович (1908 - 1997ж.) хаттаған. Ол кезде фольклоршы Қазақ радиосының музыкалық редакциясында қызмет еткен ... ал ... жасы 90-ға ... Сол жылы ... ... ... айтыс мақамын, дидактикалық әнiн, , деген туындыларын үнтаспаға түсiрiптi. Жамбылдың құдыреттi дарыны Жетiсу ... ... нәр ... Оның ... ... жүрекке жылы, сұлу сазды, жанға тартымды, көңiлдi сипатта болып келедi. Атаның қанымен, ананың ... ... ... ... ... ... барлық жанрларын, түрлерiн қамтиды - ол жоғарыда аталған әндерге ... ... , ... ... , ... ән , айтыс мақамдары, толғау-дастандары және 1943 жылы Отан соғысы қайтыс ... ... ұлы ... ... жоқтау әндерi. Бұл аталған әндер тiзiмiне Жамбылдың деген жинақтан Жамбылдың , , , , ... және ... ... ... ... ... ... дерек ретiнде келтiрудi жөн көрдiк. Сонымен қатар ақынның , , , , , әндерi ендi (6-том).
Жамбыл Жабаевтың өнерi ... ... де ... орын ... Ол ... бiр ... былай дептi:
Домбыраны қолыма,
Он жасымнан алғанмын.
Дәл жетпiске келгенше,
Күй тартудан танбадым!
Ақын репертуарында , , , , , , , , , , , , және т.б. ... деп ... ... ... ... да ... С.Садырбаевтың мәлiметтерiн келтiрсек, Жәкең бауырлас қырғыз халқында жиi ... ... ... төрiнде орын алады екен. Кезектi бiр жиында қырғыз халқының атақты күйшiсi Мұраталы Күренкеевпен ... ... 13 күй ... Өзiнiң ұлғайған жасына қарамастан, Жамбыл өмiршiл, ақ пейiлдi, көңiлi ... ... Әр ... ... ... ... танысып, оған азамат-ақын ретiнде өз көзқарасын поэзиясында, музыкасында ұшқыр тiлiмен баяндаған. Оған ... - ... Ұлы Отан ... ... пафостық, патриоттық үнге толы шығармашылығы.
Қарт ақынның тұлғасына бiткен қасиет - ол өз өмiрiн туған ... ... ... етiп, ... ... болмысымен, оның өнерiмен әрдайым бiртұтастықта болды. Бұған дәлел ретiнде Жәкеңнiң опера тыңдауға ... ... ... ... ... ... ... жылы Мамыр мерекесiнiң қарсаңында Абай атындағы опера және балет театрында орыстың ұлы ... ... ... рет ... тiлiнде (аудармашы Н.Баймұхамедов) қойылған едi. Театрға келген Жәкең музыкалық спектакльдiң сюжет желiсiн зор ынтамен тыңдап, ал сахнадағы Күләш Байсейiтова, Әнуарбек ... ... ... және ... ... актерлiк, вокалдық орындаушылық шеберлiктерiне қайран қалып, опера жүрiп жатқан кезiнде сахнаға ... ... ... ... құшағына алып, маңдайларынан сүйген екен. Содан кейiн қарт атаның бұл iсiн бата ретiнде қабылдаған ... ... ... ... операны әрi қарай орындай берiптi...
Ж.Жабаевтың өмiр жолында болған тағы бiр сәттi оқиғаны журналист П.Тиховская ... ... ... Ол ҚазМУ-дiң (оқу орнының 90-жылдардағы атауы) филология факультетiнiң студентi болып жүрген кезде, 1938 жылдың көктемiнде ... мен ... ... ... ... кездесуiнiң куәгерi болыпты. Бұл тарихи кездесуде жастары шамалас екi құрдас, екi ұлы дәстүрлi мәдениетiмiздiң өкiлдерi өздерiнiң асқан шеберлiгiн, ... ... ... ... ... және ... ... паш етедi. YenҰлт өнерiнiң қайталанбас екi данасының кездесуi соңынан шабытты айтысқа айналып, тыңдаушыларды ұмытылмас бақытты толғанысқа бөлейдi (, 21.08.1996ж.) - ... ... осы ... ... ... ... ... А.М.Черкарский (1886 - 1968ж.) өзiнiң (1946ж.) атты жұмысында бейнелеген.
Жамбыл Жабаевтың теңдесi жоқ ... ... оның өзi ... ... ... ... өнер ... творчествосына шабыт бердi. Кеңес дәуiрiндегi кәсiби өнердiң қай ... ... да - ... ... ... поэзияда ұлы ақынның образы көркемдiк шешiмiн тапты. Өнер шеберлерiне ерекше әсерiн тигiзiп, көптеген ... ... ... ... еттi, ... бұл құбылыс жемiстi түрде музыка саласында анықталады. Жәкеңнiң образы күрделi жанр ... - ... ... Л.Хамидидiң (1949ж.) Ғ.Жұбанованың (1985ж.) жан-жақты ашылды. Аталмыш сахналық шығармаларда ... ... ... ... (композициялық, сюжеттiк, драматургиялық, стильдiк) ақынның поэзиясын, оның халық арасына кең тараған өлең-мақам сарындарын игередi. Оларды ария, хор, оркестрлiк өңдеуге түсiрiп, ... ... ... ... ... поэтикалық өлеңдерiнен музыкалық идеялар алған, олармен үндес С.Мұхамеджановтың керемет симфониялық поэмасы (1961ж.) М.Иванов-Сокольскийдiң ... атты ... ең ... ... ... ... келген композитор Василий Великанов Жамбылдың деген өлеңi негiзiнде күрделi вокалдық-оркестрлiк ... ... Саз ... ... ... сен едiң!
Нева өзенiн сүйкiмдi,
Бұлағымдай көремiн.
Көпiрiне қарасам,
Көмкерген су көлемiн.
өркеш-өркеш жарасқан,
Шоқылардай дер едiм,
- ... ... ... ... Ал Ұлы ... 65 ... ... (2010ж.) Қазақстанның халық әртiсi, белгiлi хореограф Болат Аюханов Жәкеңнiң осы ... ... ... ... сахнаға шығарды. Сонымен қатар, жыр алыбының өлеңдерi Е.Рахмадиевтiң ... ... ... және ... ... атты ... идеялық-тақырыптық өзегiне алынды. Жәкеңнiң поэтикалық ... ... саз ... - ... ... ... ... Б.Байқадамов және көптеген кәсiби композиторлар ән, романс, ... ... ... ... өз ... ... ... әйгiлi болған. 1938 жылы оның 75 жылдық мерейтойына әйгiлi француз жазушысы, қоғам қайраткерi А.В.Затаевичтiң белгiлi жинақтары арқылы ... ... досы ... ... (1866 - 1944ж.) ... деп хат жiберген екен. Онда: дептi.
1937 жылы Жамбылдың 75 ... ... аса ... ... ... ... ... сәлем-хатында деп жазды.
Қазақтың белгiлi драматург, ақын, аудармашы Нығмет Баймұхамедов Л.Хамидидiң музыкасына жазған өлеңiнде:
Жамбыл - терме
Жамбыл - ... - ... ... - ... - ... - мәңгi қалған асыл мұр, -
деп мадақтайды. Расында да, халық даналығынан сусындаған Жамбыл Жабаевтың поэтикалық және ... ... ұлт ... ... ... ... ... сiңiрген қайраткер,
өнертану докторы, профессор. Жамбыл және Сыздық сұлтан
16-Апрель, 2011 | a ... жыл бойы тұла ... ... жыр ... ... ... қаншама айтқан өлең-жырлары жазылмай, ескерiлмей қалды десеңiзшi. Кеңестiк дәуiрде оның ұзақ ... ... ... тек саяси жағынан оң келетiн тұстарын ғана жариялатты.
Бiздiң ... ... ... ... ... ... ұлы тұлғаларға айтқан өлеңдерiн ел iшiнде ... ... ... ... хан, би, ... ... тұлғаларға айтқандары сол бойы хатқа түспей қалды-ау шiркiн!
Данышпан жазушы, бiлiмдар терең ... ... ... ... бас редактор болып тұрғанда журналына (№9, 1990 жыл) ... ... ... отыз жыл ... Сарыбай би Айдосұлы жайлы зерттеу кiтабымызда бұл ... ... ... деп ... ... ханның баласы Сыздық төре кейiн, арада талай жыл өткен соң Алатауға Сарыбайды iздеп келедi. "Сарыеке, қасыңызға Жамбыл ақынды ертiп, менi ... ... ... ... жерiне құран оқиын, бiр мал құрбандық шалайын" деп қолқа салады.
Сыздық сұлтанды Сарыбай би ерекше сыйлап ... де, ... ... ... ... ... ... әбiржiп, бұл жағдайға ерекше сасады. Сұлтан келiп хан атасының ескi ... ... деп ... ... ... елдi ... ме деп, бар жақсылары кеңес құрады. Алыстан шолғыншы қойып, ... ... ... келе жатыр деп, iштей бiлдiрмей әзiрленедi. Сөйтсе, Сыздық сұлтан қасына Сарыбай бидi, Жамбыл ақынды ертiп, өзiнiң ат ұстайтын екi сарбазымен ... ... Шу ... ... жанында ақ шағаладай киiз үйлер тiгiп күтiп отырған қырғыз айылдарына барады. Кенесары, Наурызбай сүйегi жатқан Кекiлiк сайы он бiр жыра ... сол ... ... ... ... ақ боз ... шалып, құран оқиды. Бүкiл қырғыз бiткен тiк тұрып, ыммен ғана қызмет ... ... ... Атасының қаны тамған, сүйегi жатқан жерге бiр түнеп, ертеңiне қайтпақ болғанда, қырғыздың шоң манабы сөз бастайды:
- ... ... алты ... берi хан ... ... бiр
туған емес пе едi. Айтуға тiл кесiлiп тұр, мына бiр керуен түйелердi ал, ... ... ... ... ... оған қоса бiр үйiр сәйгүлiк және бiр қызымызды жасауымызбен бермекшiмiз. Бұл берер сыйымыздың басы ғана деп бiлерсiң, - деп ... ... ... ... ... ортаға тартыпты.
Сонда Сыздық сұлтан:
- Мен сендерден ештеңе сұрап келгенiм жоқ, ... көзi ... ... ... Ал, мына арғымағыңды бауыздап, елге таратып жiбер! - дептi қабағын ашпай.
Кенесарының ер-тоқымы рабайсыз ... әрi ауыр ... ... ... үстiн алып түсетiндiктен, бiр сиыршы өгiзге ерттеп жүр екен, соны тауып әкеп берiптi. Баяғы күмiс сыртқы ... ... ... ... ... ердi құшақтап, артына өңгерiп, Сыздық сұлтан жөнеп берiптi.
Алатаудың терiскейiне ауып, бiр ... ... ... аттан түсiп, сыздап түнерiп келген сұлтан қасындағы серiктерiн ұзатып жiберiп, Жамбыл ақын мен бидi ғана қасына алып ... ... бас ердi ... ... ... ... ... найзаның түбiн тiреп қоятын қасы, мұны төрiме iлiп ... ... ... ... - деп қасын шауып алып, қоржынына салады да, ердi жармалап бөлсе, ағашының iшiне құйма алтынды ... ... ... Соны ... Мә, қанша аласыңдар, берейiн, - дегенде, Сарыекең:
- Сыздық ... сен ... ... ... ... ... ... Пейiлiңе рахмет.
Сендердiң елде бiраз Екей бар, әсiресе батырлықпен барып қалып қойған ... ... ... ... ... ... ... өлгендерге арнап мал сойып, құран оқытқын осы саған аманат, - дептi.
Сыздық сұлтан Екейлердi iздестiрiп, өзбек, ... ... ... керi ... ... адам қосып, жеткiзiп тастапты.
Мiне, бұл әңгiме Жамбыл бабамыздың естелiгiнде бар, кезiнде ... ... ... ауыл ... ... бiлетiн жәйт. Орыстар Жетiсуды жайлап, билеп-төстеп тұрған шақта Жамбыл мен Сарыбай бидiң Кенесары ханның баласымен осылай ... ... ... ... оның шоқтығы биiк үлкен парасат иесi екендiгiн, бәрi түгел ығатын айбарлылығын танытса керек-тi. Жамбыл Сыздық сұлтанмен дос-жегжат болыпты. Ауылына алып ... ... қып бiр түн ... хан немересi Кенесары мен Наурызбай жайлы ұзақ жыр айтыпты.
***
Ал, ендi осы Сыздық сұлтан кiм? - ... ... ... ... ... көз жүгiртсек, ол сонау Шыңғысханнан тараған ... ... ... ... ... Н.Павлов атты кiтабында (Ташкент, 1910 ж.) былай деп жазады:
Кенесары Қасымовтың баласы, Абылай ханның ... ... аса iрi ... бiрi ... ... ... осынау жаужүрек ұлының бойына бiзге деген өшпендiлiк ана сүтiмен бiрге сiңгендей едi. Тұран өлкесiндегi Сыздықтың сирек кездесер ... бiр ... -- ... ... ... iздемегендiгi; жақсы жауынгер, талмас қажыр иесi екендiгi де, оның жақсы қасиеттерiнiң қатарында аталуға тиiс.
Кенесары марқұмның ... ... ... ... ... ... ... туады; екiншi әйелi Жағым ханымнан бес ұлы болды: Омар, Оспан, Әбубәкiр, Сыздық, Шығай. ... ... ... он жаста едi.
Әкесiнiң ... соң, ... ... Шу бойын, Қаратауды Түркiстанға дейiн жайлап, Қоқан ... ... боп ... ... ... ... бiлiм алды да, кәмелет жасқа толған соң, ... ... ... ... Хан ... Пайсат Башы (жүзбасыдан жоғары) деген шен бередi.
1860 жылы Тайшық, Сыздық, Ахмет сұлтандар Қанағатша ... ... ... ... ... ... Бұл ... подполковник Колпаковский Қанағатшаны қирата жеңдi.
***
Сыздық сұлтанның өмiрi арпалысқан, жанталаспен, күреспен өттi. Ол ... ... ... ... ... Мiне, ... ... Абылайханның тұқымы, Кенесары ханның баласы Сыздықпен жыр алыбы ... ... ... ... ... Әйтпесе, әкесiн өлтiрген қырғыздарға Жамбыл мен Сарыбай бидi ертiп барар ма едi.
Жамбыл Сыздық төреге ... ... ... өзi ... көп жыр ... ... не керек, олар жазылып алынбады.
Жамбылдың әдеби хатшысы болған Ғали Орманов күнделiк жүргiзген, қазақтың белiгi ... ... Ғали ... қызы ... Ормановадан күнделiк-жазбаларын алып, республикалық кiтап музейiнiң көрме-залына қойдық. Бұл ... ... ... ... жеке ... етiп ... жамбылтануға өзiндiк үлес болар едi.
Ендi Жамбыл атамыздың туғанына 165 жыл толуына орай ел-жұртына ұлы ақынның атты ... мына ... ... ... ... алдияр,
Орын бердiң қасыңнан.
Сен бiр қалған көз едiң,
Кенесары асылдан.
Сыздық атың жайылды
Бұл ... ... ... бас ... ... жүрушi ем
Шартарапқа шашылған,
Ақ жүзiңдi көрген соң
Ендi мауқым басылған.
Ауылға жүр, қонақ бол,
Атан алып, ат мiнiп,
Ағайынға ... ... ... жол ... сол!
Арнап келiп алғаның
Алтын жүзiк, сар-қасқа ер,
Атаңыздың аруағын
Сыйлайды екен бiр ... ... ... ... ... да айтты ағайын,
Iштен шыққан қайғы-шер.
Атаның не арманы
Iздеп келiп артынан
Бата қылса сiздей ер!
Нағашыбек ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жамбыл Жабаевтың әдеби-мемориалдық музейінің тарихы мен қызметі59 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
Delphi ортасының мүмкіндіктері24 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Ауызекі және көркем шығарма мәтініндегі диалог: лексикалық, синтаксистік, стилистикалық сипаттама153 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін дамытудың әдістемелік жүйесі39 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Ж.Аймауытов ; Ғ.Қарашев; Б.Күлеев ; С.Сейфуллин; І.Жансүгіров; Б.Майлин шығармашылықтары16 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Жүніс Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» шығармасы тілінің лексика−фразеологиялық ерекшеліктері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь