ДНҚ-сы бар және РНҚ-сы бар вирустар


Жоспар:
Кіріспе бөлім
• Вирустардың генетикалық аппараты
2.Негізгі бөлім
• Вирустардың генетикалық аппараты туралы жалпы түсінік

• Генетикалық кодты анықтайтын вирустар

• ДНҚ.сы бар және РНҚ.сы бар вирустар

3.Қорытынды бөлім
4.Пайдаланылған әдебиеттер
Вирустардың генетикалық аппаратының ерекшеліктері. ДНҚ-сы бар және РНҚ-сы бар вирустар
Вирус (лат. vīrus - «у») – тірі организмдердің ішіндегі жасушасыз тіршілік
иесі. Олар рибонуклеин қышқылынан немесе дезоксирибонуклеин
қышқылынан құралған нуклеопротеидтерден, сондай-ақ ферментті
нәруызбен қапталған қабықшадан –кабсидтерден тұрады. Бұл қабықша
вирустың құрамындағы нуклеин қышқылдарын сыртқы ортаның қолайсыз
жағдайларынан корғайды. Кейбір вирустардың құрамында нуклеин
қышқылдарынан басқа көмірсулар, май текті заттар,биотин (Н витамині)
және мыс молекулалары кездеседі. Вирустар тек тірі жасушада өніп-өсіп
көбеюге бейімделген. Электрондық микроскоппен 300 мың есе үлкейтіп
қарағанда, оның пішіні таяқша тәрізді, жіп тәрізді немесе іші қуыс цилиндр
пішінді болатыны дәлелденді. Вирустар тірі организмдердің барлығын
уландырады. Қазіргі кезде вирустардың жылы қанды омыртқалыларды
уландыратын 500-дей, ал өсімдіктерді уландыратын 300-ден астам түрі
белгілі болып отыр.
Вирустардың құрылысы мен іс-әрекетін темекі теңбілі ауруын мысалға алып
қарастырайық. Темекі теңбілі вирусы темекі жапырағындағы
хлоропластарды зақымдайды. Осының салдарынан жапырақ тақтасы бүрісіп,
шиыршықтанады. Сонымен қатар тостағанша, күлте жапырақшалары да
өзгереді. Темекі теңбілі вирусымен зақымдалған жапырақ 9-11 күннен кейін
сарғая бастайды.
У. Стенлидің дәлелдеуі бойынша, темекі жапырағында вирус бөлшектері
алты қырлы кристалл пішінді шоғыр түзеді.
Бактерияларды зақымдап, ерітіп (лизис) жіберетін вирустарды
бактериофагтар деп атайды. Бұларды алғаш рет 1915 жылы Ф. Туорт
сипаттап жазды. Кейбір бактериофагтың пішіні итшабаққа ұқсайды. Олардың
денесі – басы, құйрығы және іші қуыс тармақталған базальді түтікшелерден
тұрады. Вирусты сыртынан нәруыз қабаты қаптайды, ішінде ДНҚ немесе
РНҚ болады. Басының мөлшері 40 нм, ал «құйрығының» ұзындығы 20-22 нм-
ге тең. «Құйрығының» ұшы – нәруыз молекуласынантұратын қуыс түтік.
Бактериофагтарды алғаш рет 1915 жылы ағылшын вирусологі және
бактериологі Ф. Туорт сипаттап жазғандығы белгілі. Бірақ бұл тіршілік иесі
ерте кезден зерттеле бастаған болатын. Мысалы, топалаңды қоздыратын
бактерияларды ерітіп жіберетін бактериофагтарды 1898 жылы орыс
микробиологі Н. Ф. Гамалея алғаш рет анықтаған. Іш сүзегі бактериясын
ерітіп жіберетін бактериофагтарды 1917 жылы канадалық бактериолог
Д’Эрелль (Ф. д’Эрелль) байқаған.
Пайдаланған әдебиеттер:

1.Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. –Алматы, Ана тілі, 1993.

2. Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009.

3. http://reftrend.ru

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Қарағанды Мемлекеттік Медициналық Университеті
Молекулярлы биология және медициналық генетика кафедрасы

Реферат

Тақырыбы: Вирустардың генетикалық аппаратының ерекшеліктері. ДНҚ-сы бар және РНҚ-сы бар вирустар

Қарағанды 2014
Жоспар:
Кіріспе бөлім
* Вирустардың генетикалық аппараты
2.Негізгі бөлім
* Вирустардың генетикалық аппараты туралы жалпы түсінік

* Генетикалық кодты анықтайтын вирустар

* ДНҚ-сы бар және РНҚ-сы бар вирустар

3.Қорытынды бөлім
4.Пайдаланылған әдебиеттер

Вирустардың генетикалық аппаратының ерекшеліктері. ДНҚ-сы бар және РНҚ-сы бар вирустар
Вирус (лат. vīrus - у) - тірі организмдердің ішіндегі жасушасыз тіршілік
иесі. Олар рибонуклеин қышқылынан немесе дезоксирибонуклеин
қышқылынан құралған нуклеопротеидтерден, сондай-ақ ферментті
нәруызбен қапталған қабықшадан - кабсидтерден тұрады. Бұл қабықша
вирустың құрамындағы нуклеин қышқылдарын сыртқы ортаның қолайсыз
жағдайларынан корғайды. Кейбір вирустардың құрамында нуклеин
қышқылдарынан басқа көмірсулар, май текті заттар,биотин (Н витамині)
және мыс молекулалары кездеседі. Вирустар тек тірі жасушада өніп-өсіп
көбеюге бейімделген. Электрондық микроскоппен 300 мың есе үлкейтіп
қарағанда, оның пішіні таяқша тәрізді, жіп тәрізді немесе іші қуыс цилиндр
пішінді болатыны дәлелденді. Вирустар тірі организмдердің барлығын
уландырады. Қазіргі кезде вирустардың жылы қанды омыртқалыларды
уландыратын 500-дей, ал өсімдіктерді уландыратын 300-ден астам түрі
белгілі болып отыр.
Вирустардың құрылысы мен іс-әрекетін темекі теңбілі ауруын мысалға алып
қарастырайық. Темекі теңбілі вирусы темекі жапырағындағы
хлоропластарды зақымдайды. Осының салдарынан жапырақ тақтасы бүрісіп,
шиыршықтанады. Сонымен қатар тостағанша, күлте жапырақшалары да
өзгереді. Темекі теңбілі вирусымен зақымдалған жапырақ 9-11 күннен кейін
сарғая бастайды.
У. Стенлидің дәлелдеуі бойынша, темекі жапырағында вирус бөлшектері
алты қырлы кристалл пішінді шоғыр түзеді.
Бактерияларды зақымдап, ерітіп (лизис) жіберетін вирустарды
бактериофагтар деп атайды. Бұларды алғаш рет 1915 жылы Ф. Туорт
сипаттап жазды. Кейбір бактериофагтың пішіні итшабаққа ұқсайды. Олардың
денесі - басы, құйрығы және іші қуыс тармақталған базальді түтікшелерден
тұрады. Вирусты сыртынан нәруыз қабаты қаптайды, ішінде ДНҚ немесе
РНҚ болады. Басының мөлшері 40 нм, ал құйрығының ұзындығы 20-22 нм-
ге тең. Құйрығының ұшы - нәруыз молекуласынантұратын қуыс түтік.
Бактериофагтарды алғаш рет 1915 жылы ағылшын вирусологі және
бактериологі Ф. Туорт сипаттап жазғандығы белгілі. Бірақ бұл тіршілік иесі
ерте кезден зерттеле бастаған болатын. Мысалы, топалаңды қоздыратын
бактерияларды ерітіп жіберетін бактериофагтарды 1898 жылы орыс
микробиологі Н. Ф. Гамалея алғаш рет анықтаған. Іш сүзегі бактериясын
ерітіп жіберетін бактериофагтарды 1917 жылы канадалық бактериолог
Д'Эрелль (Ф. д'Эрелль) байқаған.

Зерттеушілер осындай көзге көрінбейтін бактериялардың паразитін егжей-
тегжей зерттеп жазды да, олардыбактерия жеушілер немесе
жалмаушылар деп атады.
Бұдан кейінгі зерттеушілер басқа бактерияларды ерітіп жіберетін табиғатта
көптеген бактериофагтардың бар екендігін анықтаған болатын. Олар ауру
қоздырғыш бактерияларды ғана жоймай, пайдалы түрлерін де жояды.
Бактериофагтар өндіріске, тамақ өнеркәсібіне және тағыда басқа көп зиян
келтіреді. Мысалы, олар пайдалысүт қышқылы бактерияларын ерітіп жіберіп,
алынған сүт тағамдарының сапасын төмендетеді.
Вирус ұғымы 1899 жылы ғылымға алғаш рет голландиялық ғалым Мартин
Бейеринк енгізді. 1935 жылы америкалық вирусолог Уэнделл Стэнли вирусты кристалл күйінде бөліп алды. Осы кристалдарды сау темекі
өсімдігіне енгізгенде, ол теңбіл ауруымен ауыратынын дәлелдеді. 1898 ж.
неміс ғалымы Фридрих Лефлер сиыр аусылының қоздырғышы аусыл
вирусын, ал 1911 жылы америкалық ғалым Фрэнсис Роус тауық саркомасының вирусын тауып зерттеді. Қазіргі кезде жылы
қанды жануарларда ауру тудыратын вирустардың бес жүздей, ал
өсімдіктерде үш жүздей түрі белгілі. Кейбір қатерлі ісік ауруын тудыратын
вирустардың адам мен жануарларда вирустық микрофлорасы қалыптасады.
Вирустардың пішіні әр түрлі (мысалы, таяқша, иілгіш жіпше тәрізді,
сфералық, көп қырлы, тағыда басқа). Вирустың жасушадан тыс (вириондар)
және жасуша ішінде тіршілік ететін топтары бар. Барлық вирустар шартты
түрде жай және күрделі болып бөлінеді. Жай вирустар - нуклеин
қышқылдары мен ақуызды қабықтан (капсид) тұрады; бұларға таяқша, жіп
және сфералық формалары жатады. Күрделі вирустар - нуклеин қышқылы
мен капсидтен басқа, липопротеидті мембрана, көмірсу және ферменттерден
тұрады. Вириондардың мөлшері 15 - 350 нм (кейбір жіптәрізді вирустардың
ұзындығы 2000 нм-ге жетеді); негізінен вирустарды тек электрондық
микроскоп арқылы көруге болады. Вирус тек бір типті нуклеин қышқылынан
(ДНҚ немесе РНҚ) тұрады. ДНҚ-да вирустардың молекулалық саны 106 -
200Һ106, ал РНҚ-дағы вирустардікі - 106 - 15Һ106 болады. Вирустардың
көптеген жылдар бойы тіршілік ортасында әрекетсіз жата беру қабілеті бар
. Олар дамуына қолайлы жағдай туғанда бірнеше минуттың ішінде көбейіп,
өзіне тән қасиеттерін көрсете алады. Адам мен жануарларда жиі кездесетін
вирусты көпшілігі 60ӘС-та қыздырғанда тіршілігін немесе ауру
қоздырғыштық қасиеттерін жояды. Ал темекі теңбілінің вирусы 10 минут
бойы 90ӘС-қа дейін, сары ауру вирусы отыз минут бойы 80ӘС-қа дейін
қыздырғанда ғана тіршілігін жояды. Вирус ультракүлгін сәулелер мен
химиялық заттарға (қышқыл, сілті) төзімді келеді. Тотықтырғыш заттар
вирустың белсенділігін жояды, ал барлық тотықсыздандырғыш заттар
олардың тіршілігіне қолайлы келеді. Мысалы,полиомиелит вирусы фенолдың
0,5%, күкірт қышқылы аммонийдың 50%-дық ерітіндісінде сақтала береді.
Ал тотықтырғыштарда, мысалы, сутек асқын тотығы немесе
марганецқышқыл калий (1%) ерітіндісінде олар тіршілігін тез жояды. Вирус
көбеюі бес сатыға бөлінеді: жасушаға ену; жасушада вирус нуклеин
қышқылының құрылуын қамтамасыз ететін ферменттердің түзілуі; вирус
құрылым бөлшектерінің жиналуы; одан вирионның түзілуі; ересек вирустың
жасушадан шығуы. Вирус бактерияларклеткасына жасуша қабырғасы
арқылы өтсе, жануарларда жасуша мембранасы арқылы адсорбцияланады.
Өсімдіктерге вирус тек қана жасушаның зақымдалған жерінен ғана ене
алады. Бір жасушаны іштей жеген вирустар көршілес жасушаларға
ауысып, барлық организмді зақымдап, ауруға шалдықтырады. Вирустарды
молекулалық биология зерттейді. Вирустар нуклеин қышқылдарының гендік
қызметін ашу үшін (генетикикалық кодты анықтау) пайдаланылады
Компьютерлік вирус - компьютердегі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Вирустар ДНҚ-сы мен РНҚ-сының репликациясы
Вирустардың генетикалық аппаратының ерекшеліктері. ДНҚ – бар және РНҚ бар – вирустар
Вирустар, бактериялар және мтднқ геномдары. днқ-лы вирустар және рнқ-лы вирустар
ҚР – сы демографиясы
ҚР-сы Парламенті
ПДТ-сы (психикалық дамуының төмендеуі) бар кіші мектеп жасындағы оқушылардың ойлауын еңбек іс-әрекетімен түзету
Тұқым қуалаушылықтың молеклалық негіздері. ДНҚ және РНҚ құрлымы
Тұқым қуалаушылықты анықтайтын зат. ДНҚ және РНҚ құрылымы
Транспорттық РНҚ
ҚР –сы атқарушы органның бірі, министірлік қызметі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь