Тәуекелдердің түрлері және қаржы менеджментінде тәуекелдерді басқару

I. Тарау.
Экономикадағы қаржы тәуекелінің мазмұны және оның түрлері.

1.1 Қаржы менеджментіндегі қаржы тәуекелінің түрлерге бөлінеді.
1.2 Қаржы тәуекелін басқару саясаты.

II. Тарау.
Банктік тәуеклдердің пайда болу көздері мен жіктелуі.

2.1 Банктік несиелік тәуекелді бағалау және басқару.
2.2 Қаржы менеджментіндегі пайыз тәуекелділігі мен валюталық тәуекелдің маңызы.

III. Тарау.
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктің қаржы менеджментіндегі тәуекелін болашақта жетілдіру жолдары.
І Тарау
Экономикадағы қаржы тәуекелінің
мазмұны және оның түрлері
1.1 Қаржы тәуекелінің мазмұны және түрлері
Кәсіпорындардың қаржылық әрекеттерінің барлық түрлері көптеген тәуекелдікпен тығыз байланыста, оның ықпал ету деңгейі нарықтық экономикаға байланысты біршама артады. Кәсіпорынның қаржы әрекетіне ілеспелі тәуеклдікті, тәуекелдіктің ерекше тобына бөледі. Қаржы тәуекелдігі кәсіпорындардың жалпы “портфель тәуеклдігінде” маңызды роль атқарады. Қаржы тәуекелдігінің дамуы кәсіпорындардың қаржы нәтижесіне ғана әсер етіп қоймай, оның жалпы өндірістік- шаруашылық әрекетінің нәтижесіне әсер етуі экономикалық жағдайлардың және қаржы нарық коъюнктурасының тез қарқынмен өзгеруіне кәсіпорындардың қаржы қатынасы жүйесіне кеңеюіне, республика кәсіпорындарына жаңа қаржы технологиясының және инструменттерінің, басқадай факторлардың пайда болуымен байланысты.
Соныменен, қаржы тәуекелдігінің объективтілігі біршама факторлардың барлығымен байлынысты, олардың болуы түпкі нәтижесінде фирманың іс-әрекетіне байланысты емес.
Басқа жағынан қара,анда, қаржы тәуекелдігінің субъективті негізі бар, өйткені олар әр уақытта адамдар арқылы іске асырылады. Шындығында, тек қана кәсіпкер тәуелкелдік жағдайды бағалап, көптеген мүмкінді істің нәтижесін қалыптастырып, олардың ішінен қажеттісін адамның мінезіне, оның ақылы-ойына, психологиялық ерекшелігіне, білім деңгейіне және оның істеп жүрген жұмысындағы тәжірибесіне байланысты.
Қаржы тәуекелдігі – бұл, бір жағынан, барынша мүмкінді қауіптілік ресурстан айырылуы мүмкіндігі немесе ресуртарды ұтымды пайдаланудан алынатын табысты толық алмау, басқа жағынан, тәуекелдіктің арқасында қосымша пайда табу мүмкіндігі. Соныменен, қаржы тәуекелдігі алып-сатарлық тәуекелдік тобына жатады, өйткені іс әрекетіне байланысты шығынға ұшырауы немесе ұтысқа шығуы мүмкін.
Қаржы тәуекелдігі қаржы ағымдарының қозғалымымен байланысты пайда болады және негізінен қаржы ресурстары нарқында байқалады. Бұл тәуекелдіктер көп түрлілігімен сипатталады және оларды тиімді басқару үшін олардың әртүрлі белгілеріне байланыстыжіктеген жөн болады.
Сақтандырылатын тәуекел – бұл болатын мүмкінді оқиға немесе оқиғалар жиынтығында байланысты сақтандыру жасау. Сақтандыру қызметінің түрлерін жіктеу қаржы тәуекелдігін сақтандыруды анықтайды, онда сақтандырушының міндеті, оның сақтандыруға төленетін төлем мөлшері қаралады.
Сақтандыру келесі оқиғаларға сәйкес жасалынады:
- өндірістің тоқтап қалуы немесе өндіріс көлемінің айтылған жағдайларға байланысты кемуі;
- банкрот болуы;
- алдын ала болжанбаған шығындар;
- контрагенттің келісім шарттағы қаралған міндеттерін рындамауы.
Бірақта қаржы тәуекелінің бір тобы болады, олларды компания сақтандыруға кіріспейді, бірақ сол сақтандырылмаған тәуекел фирманың әлуетті қосымша пайдасының көзі болып есептеледі.
Кәсіпкерлік фирманың негізгі мақсаты тәуекелдікке ұқыпты болып, банкроттыққа ұрынатын шектен аспай жұмыс істеуі. Осыған байланысты қаржы тәуекелдігі қаржы шығыны деңгейі бойынша төмендегіше жіктеледі: мүмкінді тәуекел, сыни тәуекел, апатты тәуекел.
Мүмкінді қаржы тәуекел фирманың қаржы әрекетінен немесе белгілі бір қаржы жобасын іске асыруда жартылай немесе толық пайдадан айырылу. Бұл жағдайда пайдадан айырылу мөлшері күткен пайдадан кем.
Соныменен, бұл қаржы мәмілесі, белгілі тәуекелдіктің болуына қарамай, өзінің экономикалық тұрғыдан пайдалылығын сақтайды.
Келесі тәуекелдеңгейі өте қауіпті – сыни тәуекел. Бұл қаржы тәуекелдігінің түрі белгілі қаржы мәмілесін орындауға шыққан шығын мөлшерінің артықтығымен байланысты. Сонымен сыни тәуекелдіктің біріеші деңгейі кәсіпкерлік фирманың шығарған материалдық шығындарын қайтарғаннын кейінгі нолдік табыс алу қаупімен байланысты. Сонымен сыни тәуекелдіктің екінші деңгейі толық шығын мөлшеріндедегі шығынмен байланысты, яғни жоспарланған түсімнен айырылу мүмкіндігіне байланысты кәсіпкерлік фирмаға шығындарды басқадай көздер есебінен жабуға тура келеді.
Апатты тәуекел – оның қаржы шығыны кәсіпкерлік фирманың жартылай немесе толық мүлкінен айырылу жағдайын сипаттайды. Апатты тәуекел, әлбетте, фирманы банкроттыққа ұшыратады, өйткені бұл жағдайда фирма қаржы әрекетінің белгілі түріне салынған қаржысына ғана емес, фирманың тұтас мүлкінен айырылуына әкеп соқтырады. Көп жағдайда бұл жай, кәсіпкерлік фирманның болашақ пайдасынын есебінен сырттан қарыз алуына мәжбүр етеді, бірақта апатты қаржы тәуекелдік пайда болса, фирма алған несиені өз қаражаты есебінен қайтаруына тура келеді.
Пайда болу саласына: қарай қаржы тәуекелдігін сыртқы және ішкі тәуекелдікке бөлуге болдады. Сыртқы тәуекелдіктің пайда болу көзі кәсіпкерлік фирмаға сыртқы ортанының әсерінен, яғни бұл тәуекелдіктің фирманың жұмысына байланыстығы жоқ. Кәсіпкерлік фирма сыртқы қаржы тәуекелдігіне әсер ете алмайды, ол оны алдын ала болжап, өз әрекетінде оны есепке алуы тиіс. Бұл тәуекел түрі қаржы операциясы түрлеріменайналысатындарға тән. Сыртқы қаржы тәуекелдігі экономикалық кезеңнің жекелеген сатысының өзгерген кезінде қаржы нарқы конъюнктурасыны өзгеруінде, фирмалар жұмысының қаржы саласы бойынша заңның өзгеруі нәтижесінде, мемлекеттегі саяси тәртіптің тұрақсыздығы және т.б. жағдайларға байланысты пайда болады, бірақта фирма өз жұмыс процесінде оларға ешқандай ықпал ете алмайды. Қаржы тәуекелдігінің бұл тобына инфляциялық, валюталық, пайыздық және басқада тәуекелдікті жатқызуға болады.
        
        Тәуекелдердің түрлері және қаржы менеджментінде тәуекелдерді басқару
I. Тарау.
Экономикадағы ... ... ... және оның ... Қаржы менеджментіндегі қаржы тәуекелінің түрлерге бөлінеді.
2. Қаржы тәуекелін басқару саясаты.
II. ... ... ... болу көздері мен жіктелуі.
2.1 Банктік несиелік тәуекелді бағалау және ... ... ... ... ... мен валюталық тәуекелдің
маңызы.
III. Тарау.
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктің қаржы менеджментіндегі
тәуекелін болашақта жетілдіру жолдары.
І Тарау
Экономикадағы қаржы тәуекелінің
мазмұны және оның ... ... ... ... және ... қаржылық әрекеттерінің барлық түрлері көптеген
тәуекелдікпен тығыз байланыста, оның ықпал ету ... ... ... ... ... ... ... әрекетіне ілеспелі
тәуеклдікті, ... ... ... ... Қаржы тәуекелдігі
кәсіпорындардың жалпы “портфель ... ... роль ... ... ... ... қаржы нәтижесіне ғана әсер етіп
қоймай, оның жалпы өндірістік- ... ... ... әсер ... ... және қаржы нарық коъюнктурасының тез қарқынмен
өзгеруіне кәсіпорындардың қаржы қатынасы ... ... ... жаңа ... ... және ... басқадай
факторлардың пайда болуымен байланысты.
Соныменен, қаржы тәуекелдігінің ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
фирманың іс-әрекетіне байланысты емес.
Басқа жағынан қара,анда, қаржы ... ... бар, ... олар әр уақытта адамдар арқылы іске ... тек қана ... ... жағдайды бағалап, көптеген
мүмкінді істің нәтижесін қалыптастырып, олардың ... ... ... оның ... ... ... білім деңгейіне
және оның істеп жүрген жұмысындағы тәжірибесіне байланысты.
Қаржы тәуекелдігі – бұл, бір ... ... ... ... айырылуы мүмкіндігі немесе ресуртарды ... ... ... толық алмау, басқа жағынан, тәуекелдіктің
арқасында қосымша пайда табу мүмкіндігі. ... ... ... алып-
сатарлық тәуекелдік тобына жатады, өйткені іс әрекетіне ... ... ... ... ... ... тәуекелдігі қаржы ағымдарының қозғалымымен байланысты пайда
болады және негізінен қаржы ... ... ... ... көп ... сипатталады және оларды тиімді басқару үшін
олардың әртүрлі ... ... жөн ... ... – бұл ... мүмкінді оқиға немесе
оқиғалар жиынтығында байланысты сақтандыру жасау. Сақтандыру қызметінің
түрлерін ... ... ... ... ... онда
сақтандырушының міндеті, оның сақтандыруға ... ... ... келесі оқиғаларға сәйкес жасалынады:
- өндірістің тоқтап қалуы немесе өндіріс көлемінің айтылған жағдайларға
байланысты кемуі;
- ... ... ... ала ... ... контрагенттің келісім шарттағы қаралған міндеттерін рындамауы.
Бірақта ... ... бір тобы ... ... компания
сақтандыруға кіріспейді, бірақ сол сақтандырылмаған тәуекел фирманың
әлуетті ... ... көзі ... ... фирманың негізгі мақсаты тәуекелдікке ұқыпты болып,
банкроттыққа ұрынатын шектен ... ... ... ... ... ... ... шығыны деңгейі бойынша төмендегіше жіктеледі: мүмкінді
тәуекел, сыни тәуекел, апатты тәуекел.
Мүмкінді қаржы ... ... ... ... немесе белгілі бір
қаржы жобасын іске асыруда жартылай немесе ... ... ... Бұл
жағдайда пайдадан айырылу мөлшері күткен пайдадан кем.
Соныменен, бұл қаржы мәмілесі, белгілі ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдеңгейі өте қауіпті – сыни ... Бұл ... түрі ... ... ... ... ... шығын
мөлшерінің артықтығымен байланысты. Сонымен сыни тәуекелдіктің біріеші
деңгейі кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... табыс алу қаупімен байланысты. Сонымен сыни тәуекелдіктің
екінші деңгейі толық шығын ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне байланысты кәсіпкерлік фирмаға
шығындарды басқадай көздер ... ... тура ... ... – оның қаржы шығыны кәсіпкерлік фирманың ... ... ... ... ... ... Апатты тәуекел, әлбетте,
фирманы банкроттыққа ұшыратады, өйткені бұл жағдайда фирма қаржы әрекетінің
белгілі түріне салынған ... ғана ... ... ... мүлкінен
айырылуына әкеп соқтырады. Көп жағдайда бұл жай, кәсіпкерлік ... ... ... ... қарыз алуына мәжбүр етеді, бірақта
апатты ... ... ... ... ... ... ... өз қаражаты
есебінен қайтаруына тура келеді.
Пайда болу саласына: қарай ... ... ... және ішкі
тәуекелдікке бөлуге болдады. Сыртқы тәуекелдіктің пайда болу ... ... ... ... ... яғни бұл ... жұмысына байланыстығы жоқ. Кәсіпкерлік ... ... ... әсер ете ... ол оны ... ала ... өз ... оны
есепке алуы тиіс. Бұл ... түрі ... ... тән. ... қаржы тәуекелдігі экономикалық
кезеңнің жекелеген сатысының өзгерген кезінде ... ... ... ... ... ... ... бойынша заңның өзгеруі
нәтижесінде, ... ... ... ... және т.б.
жағдайларға байланысты пайда болады, бірақта ... өз ... ... ... ... ете ... Қаржы тәуекелдігінің бұл тобына
инфляциялық, валюталық, пайыздық және ... ... ... ... – бұл ... ... фирманың
нақтылы іс-әрекетіне байланысты, яғни ... көзі ... өзі ... Бұл ... ... ... біліктілігі нашар қаржы менеджері;
Фирмалардың активтерінің тиімсіз құрылымы;
Фирма басшылардың шамадан тыс қаржылық операцияға тәуекелдігі;
Шаруашылық ... ... ... ... қаржы жағдайының тұрақсыздығы және т.б.
Ішкі қаржы тәуекелдіктің теріс жағдайларын кәсіпкерлік фирмалар ... ... ... ... басқару есебінен дұрыстай алады, яғни
фирмалардың ... ... ... ... төмендету, ішкі
тәуекелдікті төмендету ... ... ... байланысты қаржы тәуекелдігі келесі 2 топқа
бөлінеді: ... және ... қары ... – бұл тәуекелдің болуы экономиканың даму
кезеңіне қаржы нарқының ... ... ... ... ... және ... Бірақта атап кететін жай қаржы
тәуекелінің болжамдалуы салыстырмалы сипатта болады.
Қаржы тәуекелін жіктеудің ... ... ... яғни әсер ... ... ... 2 ... тәуекелдікке бөледі: тұрақты қаржы
тәуекел және уақытша қаржы тәуекел. Тұрақты ... ...... ... ... ... тән және тұрақты факторлардың
әсерімен байланысты. Сонымен, тұрақты ... ... ... ... ... ... экономиканың белгілі бір саласына
тоқтаусыз ... ... ... қатысы. Қаржы тәуекелдігінің бұл
тобына ... және ... ... ... ... ... – уақытша сипатта болады, фирма тәуекелдің бұл түрімен қаржы
операциясының жекелеген ... ... ... ... ... ... 2 ... бөлуге болады: қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... бір уақыт бөлігінде
пайды ... ... ... ... ... және ... болу объектісіне қарай қаржы тәуекелін 3 топқа бөлуге болады:
кәсіпкерлік фирмамен орындалатын жекелеген қаржы ... ... ... ... ... тәуекелі; жалпы фирма жұмысының қаржы
тәуекелі.
Жекелеген қаржы операциясының тәуекелі кәсіпкерлік фирманың ... ... ... ... ... ... кешенді қаржы тәуекелдігін
сипаттйды.
Қаржы әрекеттіндегі тәуекелдің әртүрлі түріне – ... бір ... ... ... ... ... ... жатады, мысалы, фирманың
инвестициялық тәуекелімен сипатталады.
Фирма жұмысының жалпы қаржы әуекелі өзіне әртүрлі ... ... ... олар ... ... қаржы әрекетін орындауда
пайда болады.
Бұл тәуекелдік фирмалардың ұйымдық-заңдылық түріне, оның капиталы
және активтерінің құрылымына және ... ... ... ... қаржы тұрақтығының кему тәуекелдігінің пайда болуының бірден-бір
себебі, капитал құрылымының ... ... ... ақша ... ... және ... баланстанбауына әкеп
соқтырады.
Одан ары жіктеу мүмкіншілігіне қарай қаржы ... ... ... ... ... Қарапайым қаржы тәуекелі – жекелеген
түрттармағына бөлуге ... ... ... ... ... оны ... ... болмайды.
Күрделі қаржы тәуекел – бұл тәуекел өзіне оның кешенді әртүрлі түрі
тармағын қосады. Қаржы ... бұл ... ... тәуекелді
жатқызуға болады өз ретінде ол ары қарай ... түр ... ... тәуекелін белгісі бойынша жіктеуден басқа ... ... ... тәуекелінің түрлері: ... ... ... ... ... тәуекел ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... түрлері
Инфляциялық тәуекел – қаржы мәселесін орындаудан күткен табыс және
пайданың немесе инфляцияның өсуіне ... ... ... ... ... ... қаржы тәуекелінің түрі. Бұл тәуекелдің
түрі тұрақты ... ... және ... ... ... ... ... қатысты.
Инфляциялық тәуекелді минималдау әдісінің бірі – ... ... ... ... құн ... ... ... сый ақы
мөлшерін қосу.
Салықтық тәуекел – кәсіпкерлік фирманың ... ... ... нәтижесінде немесе фирманың салық төлемдерін есептеуде
жіберген қателіктері ... зиян шегу ... ... ... тәуекел бір мезгілде сыртқы қаржы тәуекелдігі тобына ... ... ... ... ... ... қосылатындар:
Жоспарланбаған салықтық мөлшерлеменің өсіру нәтижесінде бюджетке
қосымше төлеу мүмкіндігі;
Салық қызметкерлерінің ... ... ... тез ... ... ... ... болатын мүмкіндігі шығын;
Бюджетке төлем қарызының біршамса өсуі ықпалшарасы айыбын өсіп ... ... ... ... ... ... тоқтату қауыпы, оның
шоттарына тиым салу, фирманың шаруашылық әрекетімен ... ... және т.б. ... ... ықпал етеді. Осының барлығы түпкі
нәтижесінде кәсіпкерлік кәсіпорының жойылуына әкеп соқтырады.
Фиманың бухгалтерия қызметкерлердің ... ... ... ... ... пайда болуы.
Салық есебінде жіберілген қателіктер барынша ... ... ... тәуекел – контрактіге қатысушы серіктер келісім ... ... ... оның ... ... ... ... сипаттайды. Несиелік тәуекелдің 2түрі болады: ... ... және ... ... тәуекелі.
Саудалық несие тәуекелі – кәсіпкерлік фирманың қаржы жұмысында ... ... ... ... несиесін берген жағдайда пайда болады.
Тауарларды жеткізушілер үшін бұл тәуекел тапсырыскерлердің ... ... ... төлем қабілеті; тапсырыскерлерге –
жеткізушілердің тауарларды уақытында жеткізу мүмкіншілігі.
Несиелік тәуекелдің ... ... ... ... өсуіне және
мерзіміне қарай артады. Несиелік тәуекелге ... ... алу ... бойынша
сақталады. Кез келген несиелік тәуекелдегі әлует шығыны – барлық ... ал ... ... әлует шығынан кем болуы мүмкін.
Несиелік тәуекел келесі себептерге байланысты ... ... ... ... фирманың өндірген өнімдеріне сұраныстың
құлдырауы;
фирманың партнерлерімен келісім шарттағы ... ... ... ... және ... тәуекел – фирмалардың банк депозитіне салымдарының
қайтарылмаунәтижесінде пайда болатын мүмкінді шығын. Бұл ... өте ... және ол ... ... депозиттікоперация жасайтын
банктерді дұрыс бағалмауы және таңдауынан болады. Атап ... ... ... ... ... ... дамып келе жатқан сондай-ақ
экономикасы ... ... ... ...... қаржы нарықтарында қолайсыз ... ... ұзақ ... ... ... ... нәтижесінен шығын алу
тәуекелі. Валюталық тәуекел – бірнеше незігі түрі тармағынан құралады:
| ... ... | ... ... |Операциялық тәуекел |Экономикалыл тәуекел |
| | ... ... ... ... ... көп ... ... корпорацияларының қаржы
есебімен шетелдік еншілес компаниянвң шоттарын ... ... ... Бұл ... ... тегі бар және ... әртүрлі шетелдік
валютамен есептелген активтері және пассивтерін есептеудің қажеттігімен
байланысты.
Мысалы Ұлыбритания ... ... ... фирмасы бар, 01.01.
таза активтерінің құны 400 мың. ақш. долл. тең. Шоқтандырылған есеп ... АҚШ долл фунт ... ... ... Валютаның курсы 01.01.- 1 фунт
стерлинг = 1.75 АҚШ долл тең болады. Сол жылдың 1 ... 1 ... 1,80 АҚШ ... тең болады. Еншілес компанияның активтерінің құны
01.01 – 229 мың. фунт стерлингі, ал 1 желтоқсанда 222 мың фунт ... ... ... ... ... өзгеру нәтижесінде бухгалтерлік
шығын 7 мың фунт стерлингке тең ... ... ... ... ... жасаған кезде
пайда болады, ерекшелегі шетелдік валютаны алу, мәміле жасаған ... ... ... өткеннен ғана төлем жасалынады. Бұндай тәуекел нақтылы түсім
сомасының , бастапқы ... ... ... ықпал етеді.
Экономикалық валюталық тәуекел – ... ... ... ... алынатын пайданың немесе түсімнің қысқаруы. Бұл
валюталық тәуекелдің ... ... ... және ... ... ... ... өзгеруіне сәйкес, не өсіп немесе кемуі
мүмкін.
Экономикалық валюта тәуекелі ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... бір ... ал табыс басқа валютамен жасауына
байланысты, нәтижесінде кез келген ... ... ... ... ... әсер ... ... тәуекелінің 2 түрі тармағы ьолады:
тура экономикалық тәуекел – болашақ оерациялардан алынатын пайданың
кемуімен сипатталады.;
жанама ... ...... ... баға ... ... бөлігінен айырылу. Тәуекелдің бұл
түрі ұттіқ валютасы әлсіз мемлекеттің фирмалары үшін өте қауіпті
Инвестициялық тәуекел-фирмалардың инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... әрекеттің мүмкінді түрлеріне сәйкес инвестициялық тәуекелді 2
негізгі түрге ... ... ... ... және ... ... басқа, инвестициялық тәуекел бағалау деңгейіне, пайда болу
себебіне, шығын түріне ... ... ... деңгейіне қарай тәекел келесі түрлерге бөлінеді:
II. Жалпы мемлекеттік;
III. Салалық;
IV. Фирмалар деңгейіне бойынша;
Жекелеген инвесторларды жағдайымен ... ... ... ...... саяси және
экономикалыұ жағдайлармен байланысты.
Салалық тәуекел индустриалдық талдау ьарысында бағаланады.
Талдаудың нәтижесі ... ... ... ... ... ... барған жөнінде қорытынды жасалады.
Фирма деңгейіндегі тәуекел – компанияның ... ... ... ... ... Ол үшін: фирма жұмысының сипаты және ... ... және ... ... оның ... ... ... есептелінеді және кәсіпорны қаржы
жағдайы жөнінде қорытынды жасалынады.
Пайда болусебептеріне қарай тәуекелдер келісімі түрлерге ... – қор ... ... ... ... ... – бұл ... инфляция өз қарқынымен инвестиция
табысының өсуінен озықта болады.
Нарықтық тәуекел – белгілі бір ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Операциялық тәуекел – жұмыс барысында ақпараттық жүйенің немесе
компьютерік техниканың жұмысының тоқтап қалу нәтижесімен ... ... ...... қағаздар портфелін құрастыру ... ... ... байланысты.
Селективті тәуекел – капитал салымында оның түрлерін дұрыс таңдамаумен
байланысты тәуекел.
Қаржы тәуекелінің келесі түрі – пайыздық тәуекел.
Тәуекелдің бұл түрі ... ... ... ... ... ... ... болады. Пайыздық тәуекел инвестицияға
төленетін пайыздың төлем шығынның ... ... ... капиталға табыс
мөлшерлемесінің өзгеруіне ықпал етеді.
Пайыздық тәуекелдің пайда болуына сыртқы кәсіпкерлік ортаның
әсерінен қаржы ... ... ... әсер ... ... тәуекелмен банктер және инвестициялық компаниялар
кездеседі, бірақ бұл қаржы тәуекл фирмаларғада сәйкес келеді, ... ... ... ... ... ... ... уақытша бос
ақша қаражаттарын активтерге салып, пайыздық түрде ... ... ... Қаржы тәуекелін басқару саясаты
Нарықтық экономика жағдайында қаржы ... ... ... ... және ... ... ... емес. Қаржы тәуекелін басқару
жұмысы кәсіпкерлік кәсіпорындардың қаржысын тұрақтандыруды қамтамасыз етуде
маңызды роль ... 30-40 ... ... ... тәуекелді басқару ұғым және
пән жүйесі ретінде дамыған, мақсаты кәсіпкерлік ... ... ... болған жағымсыз жағдайлардың немесе жағымсыз ... ... ... ... ету.
Фирманың қарды тәуекелдігін басқару ... ... ... ... ол шет ... ... ... ерекше салаға
«тәуекел менеджментке» бөлінді.
Қаржы тәуекелін басқару фирмаларға экономикалық негізделген
ұсыныстар және ... ... және іске ... қарайды, олар негізінен
қаржы мәселесін немесе қаржы операцияларын жасағанда бастапқы тәуекелдік
деғгейін ... ... ... ... – фирмалардың қаржы саласында талдау
жасау, сақтандыру ісі, кәсіпкерлік фирмалардың шаруашылық жұмысын ... ... ... ететін қаржы менеджменттің айрықша саласы.
Фирмалардың қаржы тәуеклдігін басқару ... бір ... ... ... ... қабылдауды түсіну;
Қаржы тәуекелін басқару мүмкіндігі;
Жасалатын қаржы мәселесін ... ... ... ... ... деңгейімен салыстырмалылығы;
Тәуекелдікті басқару тиімділікті;
Қаржы тәуекелдігін басқаруда уақыт факторының әсерін есептеу;
Фирманың қаржы стратегиясының фирманың қаржы тәуеклдігін басқару
стратегиясымен ... ... ... ол ... мәмлесінен немесе операциясынан
лайықты түрде табыс алуға ... ... ... ... ... ... ... қаржы жұмысынан тәуекелді толық кетіру мүмкін
емес, өйткені қаржы тәуекелі – объективті құбылыс.
Осыған байланысты ... ... ... фирманың қаржы жұмысын
орындау процесінде кездесетін қаржы тәуекелін басқару ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі
олардың объективті және субъективті табиғатына қарамай ... ... ... ... ... Тек ... ... түрлеріне қаржы
менеджері барлық ішкі механизмдер арсеналвн ... ... ... ... ... ... тәуекел деңгейі күткен табыс
деңгейінен жоғары қаржылық мәміледен немесе операциядан бас тартуы қажет.
Фирманың тәуекел ... ... ... ... ... қаржы
шығынының мөлшері, фирмар капиталының, яғни ішкі тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда
кәсіпорынға активтерінің белгілі бөлігінен айырылуқаупі туады.
Келесі принцип – ол тәуекелді басқарудың үнемділігі. Шындығында,
кәсіпорынның ... ... ... ... шығыны, оның
мүмкінді қаржы шығыны сомасынан ... ... ... ... ... бағытталған шаралардың мағынасы жойылады.
Қаржы тәуекелін басқаруда уақыт факторын есепке алудың маңызы зор.
Кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ұзақ болса,оған
келетін тәуекелдің ауқымы соғұрлым кең болады, ... ... ... зардабын бейтараптандыру мүмкіншілігі қамтамасыз етуде төмен болады.
Қаржы тәуекелін басқаруда ... ... ... ... ... ... ... операцияны орындау кезеңі неғұрлым ұзақ болса, ... ... ... ... кең ... осыған байланысты негативті
қаржы зардабын бейтараптандыру мүмкіншілігін қамтамасыз ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы стратегиясын есепке
алудың маңызы зор. Қаржы тәуекелін басқару ...... ... ... жалпы белгілеріне, сондай-ақ қаржы саясатының
жекелеген қаржы жұмысының бағыттарына негізделуі тиіс.
Қаралған принциптерді ... ала ... ... ... ... арнайы саясатын қалыптастырады.
|Фирма жұмысының қаржысымен байланысты барлық әлуетті тәуекелді ... ... ... ... әсер ... факторларды анықтау ... ... ... және ... ... ... ... ... ... және әдістерін таңдау |
|Таңдалған әдістерді қолдану ... ... және ... ... түзету жасау ... ... ... басқару саясатын қаржы жұмысының
әртүрлі аспектілерін орындаумен байланысты ... ... ... ... ... бейтараптандыруға жасалған кісіпорынның
жалпы қаржы стратегиясының бір бөлігі.
Қаржы тәуекелін басқару процесін төмендегі түрде және ретте қарауға
болады.
Соныменен, ... ... ... ... ... минималдау жөнінде ешқандай шара қолдану мүмкін емес, ... ... ... ... ... ... ... анықтау. Ол
әртүрлі әдістермен анықталады: таза интуитивті аңғарудан – күрделі мүмкінді
талдау операцияларына жүргізумен анықталады.
Кәсіпорындардың қаржы жұмысын ... ... ... болатын
жекелеген қаржы тәуеклдігін анықтау процесі 2 бағыттаорындалады:
әрбір жекелеген қаржы операциясы бойынша оған ... ... ... түрі ... ... ... ... жұмысын орындауда пайда болатын ішкі
қаржы тәуекел тізімдері анықталады.
Қорытындысында кәсіпкерлік кәсіпорынның алдағы ... ... ... ... ... ... ... тәуекелінің портфелі
қалыптастырылады.
Одан ары қаржы тәуекелін ... ... ... ... әсер етуші факторлар есептеледі. Факторлардв талдау қаржы
тәуекелінің жекелеген түрлерін басқару ... ... сол ... ... үшін ... Қаржы тәуекелінің деңгейіне әсер
етуші барлық факторларды объективті және субъективті факторларға бөлуге
болады.
|Кәсіпорынның қаржы тәуекелінің деңгейіне әсер ... ... ... ... факторлар ... ... ... ... даму ... ... |
|деңгейі ... ... ... ... ... әрекетін |Жіберілетін тәуекел саясатында |
|мемлекеттік ... ... ... ... жас ... |
| ... ... |
|Елдегі инфляция қарқыны ... ... ... |
| ... ... ... ... және ... ... ... |
|ұсыныс конъюнктурасы | ... ... ... ... активтердің құрамы |
|сегменттерінде бәсекелес деңгейі | ... ... ... ... ... операцияны |
|деңгейі ... ... ... |
| ... түрі |
| ... менеджмент қолданылған |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... ... әсер етуші негізгі факторлар
жүйесі.
3. Қаржы тәуекелдігін бейтараптандыру тетігі
Кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... тәуекелін анықтағаннан кейінгі мақсат қаржы тәуекелін
минималдау бағдарламасын жасау.Тәуекел жөніндегі мамандар ... ... ... ... жолды таңдау жөнінде шешім қабылдайды.
Қаржы тәуекелін бейтараптандырудың жолдары:
Тәуекелдіктен қашу – қаржы тәуекелдігін бейтараптандырудың бұл ең
қарапайым және ... ... ... ... ... ... ... шығындардан толық
құтылуға мүмкіндік тудырады.Одан басқа ... ... ... болмайды, өйткені тәуекелдің бір түрінен ауытқу, тәуекелдің басқа
түрінің пайда болуына ықпал етеді. Сондықтан, бейтараптардың бұл әдісін ... ... ... ... Қаржжы тәуекелдің бұл түрін
қабылдамау шешімі, егерде ... ... ... ... ... онда
қаржы операциясын ары қарай жүргізуден бас ... ... ... ... ... ... бұл ... қолдану, сондай-ақ одан
бастарту сондағана тиімді болады егерде:
Қаржы тәуекелдігінің бір түрінен бас тарту әсерінен оданда ... ... ... ... деңгейдегі түрлерінің пайда болуына
ықпал етпесе;
Тәуекелдің деңгейі қаржы операциясының мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... бұл ... пайда болған қаржы
шығынын өз қаржы қаражаттардың есебінен қайтара алмаған ... ... ... тәуекелдігінің барлық түрінен қашып құтыла
алмайды, оның негізгі ... өз ... ... тура ... өз ... алған жағдайда кәсіпорынның негізгі міндеті –
мүмкін болатын шығынды жабуға қажетті ресурстар көзін табу. Бұл, жағдайда
қаржы тәуекелі басталуымен , ... ... кез ... ... ... Егерде кәсіпорынның қалған ресурстары жеткіліксіз болса, ол
бизнестің көлемін қысқартуға әкеп соқтырады.
Кәсіпкерлік ... ... ... ... 2 топқа
бөлінеді:
Бизнестің өз ішкі ресурсы;
Несие ... өз ішкі ... ... ... ... ... ... түрлеріне біруақытта зиян келтірілмейді, ... ... ... меншікті мүліктің қалдық құны;
Қаржы және өндіріс жұмыстарының жартылай жалғасуынан түскен табыс;
Құнды қағаз және ... ... ... ... ... ... иелерінің бизнесті қолдау үшін, қосқан қосымша қаражаттары және
т.б.
Қаржы тәуекелі пайда болғаннан кейінгі ... ... ... ... ... бағасы, несие ресурстарын пайдалану кәсіпкерлік
кәсіпорындардың қаржы жағдайын әлсірету мүмкін.
Қаржы тәуекелдігінің бейтараптардың келесі мүмкінді ...... ... Бұл ... шаруашылық серіктестікке қаржы
тәуекелдігінбір бөлігін ... ... ... ... ... мол ... шикізат және материалдарды жеткізушілерге беру. ... ... ... ... және ... кезінде мүліктің
бұзылуы немесе жоғалуымен байланыст қаржы тәуекелі. ... ... ... байланысты шығысты кәсіпкерлік кәсіпорын өз
мойнына алады.
Қаржы тәуекелін ... – бұл ... ... ... ... ... шығысысын өтемін толық немесе бөлшектеп
төлеу міндетін ... ... ... ... ... байланысты
жасалынады : өндірістің тоқтап қалуы немесе өндіріс ... ... ... қаралмаған шығындар және т.б.
Ұлттық сақтандыру практикасында ... ... ... байланысты қаржы тәуекелін сақтандыру ең ... Бұл бір ... ... ... мәмледен болған қаржы тәуекелі
болуы мүмкін.
Сақтық компаниясы қызметіне ... ... ... ... ... ... ... Сақтандыратын тәуекелдің
құрамын егерде ойластырмаған жағдайда қаржы операциясының бірі зиянды
болса, ... ... ... ... болады.
Құнды қағаздар портфелін әртараптандырудың арқылы инвестициялық
портфель табысының деңгейін төмендетпей, ... ... ... ... ... ... портфелі
қалыптастыру барысында, бірнеше бағдарламалардың ішінен капитал сиымдылығын
үлкен емес проектігебасым көңіл аударылады.
Кәсіпорындардың тауарларына сатып алушыларына ...... ... уақытша бос ірі сомалы ақша қаражаттарды бірнеше банктерге
орналастыруды қарастырады.
Хеджерлеу (сақтандыру) -нарық қатынасының дамуымен байланысты қаржы
тәуекелінен ... ... ... ... жаңа ... Жалпы түрде
хеджерлеуді тауардың бағасын тәуекелдіктен сақтандыру деп анықтауға болады.
Пайдаланылған туынды ... ... ... қарайқаржы тәуекелін
хеджерлеудің бірнеше түрлері болады:
1. Опциондыпайдалану арқылы хеджерлеу – құнды ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік тудырады.
2. Фьючерстікшартты қолдану арқылы хеджерлеу. Фьючерстік шарт – бұл биржада
келісім жасалған уақыттағы бағамен шикізат ... ... ... ... ... алу – сату ... шұғыл жасау.
3. «Своп» (айырбас) - опрациясын қолдану арқылы хеджерлеу. Своп - ... ... ... бұл жайда құнды қағаздарда сатып алу
туралы мәмле, қарсы мәміле жасауменен ... яғни сол ... ... бір ... ... ... ... салу туралы мәміле
жасалынады Своп-операцияларының бірнеше түрлері ... ... ... ... своп жасау – құнды
қағаздарды сату және сонымен ... ... ұзақ ... ... ... ... своп- операция –шетел валютасын қолма қол ұлттық валютамен
сатып алуды, кейін оны қайта сатып алу жағдайын қарастырады;
пайыздық своп-операцияды несиегер ... ... ... 2 ... ... ... ... міндеттеме шарттағы мөлшерлемеде
көрсетіледі.
Банктік тәуекелдердің пайда болу көздері мен ... ... ... ... ... тәуекел
біздің өміріміздің ажырамас бөлігі болып келеді. Тәуекел деп ... ... ... ... жүз ... нақтылықпен болжай алмауын
айтамыз. Кез келген адам тәуекел деңгейін төмендетуге ... ... ... болуы жағдайында тәуекелге ұшыраған адам ... ... ... ... ... біз 2 ... одан да көп ... болуын қалаймыз. Яғни, таңдау құқығына ие болғымыз келеді. ... мен ... ... ... ... болып келеді. Яғни,
тәуекел деңгейі неғұрлым жоғары болса, ... ... де ... болады. Сондықтан кез ... ... ... пен ... ... ең ... ... альтернативті арақатынасты
таңдайды.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отыры, банк үшін тәуекелді ... ... ... бірі болып келетінін айтып кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... бүкіл қызмет ету уақытысында
оның іс ... ... ... ... ... болып
келеді.Сондықтан банктің болашақта ... ... ... ... ... ... байланысты. Банк ісінде тәуекел деп банктің
табысы мен капиталына кері әсер ... ... ... ... Бұл ... ... жатады: табыстың төмендеуі, берілген
несиелердің қайтарылмауына байланысты ... ... ... ... азаюы, баланстан тыс операциялар бойынша төлемдердің төленбеуі
және т.б. Бірақ тәуекел деңгейі қаншалықты төмен ... ... ... ... да ... ... болады. Сондықтан кез келген банк өзінің
қаражаттарын табыс жоғары және тәуеке лдеңгейі төмен ... ... ... деп әр ... активтер құнының өзгеруіне тәуелді
қаржылық жағдайы ... Ол ... ... ... ...... проценттік мөлшерлеменің өзгеруімен
байланысты тәуекелдің бірі.
B) Инвестициялық тәуекел ... ... ... ... Контрагент тәуекелі немесе несиелік тәуекел деп – ... ... ... берілген несиені қайтармауына
байланысты тәуеелді айтамыз.
3. Басқару немесе ... ... Ол ... ... ... ... деп ... кейбір функциялармен байланысты
тәуекелді айтамыз. Оларға мыналар ... ... ... және ... ... ... етілу
дәрежесі, кадрларды мамандану деңгейі, банктің өз қызметін жедел ... ... ... ... – банк ... ... ұйымдаспаумен немесе
жіберілген қателермен байланысты тәуекелдің түрі. Олар: шешім қабылдау
үшін ақпараттық ... ... ... ... математикалық
модельдердің сапасының төмен болуы, болжау және ... ... ... ... әсер ететін факторларды ішкі және сыртқы деп екіге
бөлуге болады.
Жоғарыда келтірілген факторлар келесі жиі ... ... ... ... ... бола ... ... тәуекелі активтердің тез арада ақшаға айналдыру немесе
міндеттемелердің орындау үшін керек ресуртарды тарту ... ... ... ... ... ... ставканың ауытқуымен
байланысты.
- Несиелік тәуекел қарыз алушының өз міндеттемелерін орындамауымен
байланысты.
- ... ... ... ... ... қағаздардың мүмкін болатын
құнсызданумен байланысты .
- Саяси ... ... ... ... ... Валюталық тәуекел валюталық ... ... ... ... ... тәуекел төлемдерді жүргізу барысында немесе мәліметтеді
электрондық өндеу кезінде пайда болады.
- Экономикалық ... ... ... және ... нарығындағы
болатын жағымсыз жағдайларға байланысты пайда болады.
- Келеңсіз ... ... ... ... ... төтенше жағдайлармен
байланысты.
ІІ Тарау
Банктік тәуеклдердің пайдаболу көздері мен жіктелуі
2.1Банктік несиелік тәуекелді бағалау және басқару
Несиелер бойынша банктердің зиянға ... ... ... ... ... ... ... батыстың банкирлеріне мынадай қорытынды
жасауға мүмкіндікберді. Дүние жүзілік банктің ... ... ... ... зиян ... басты себебіне, 67%-ішкі
факторлар, ал 33%-ы сыртқы факторлар үлесі ... ... |67% ... ... |33% ... ... |22% ... банкроттығы |12% ... | | | ... ... |21% ... қарызжы қайтаруын талап|11% |
|өтінішті оқвп | ... | ... ... | | | ... ... | | | ... | | | ... ала ... |18% ... жанұя мәселелері |6% ... кеш | | | ... ... және | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... |5% |Ұрлық, алдау |4% ... ... | | ... | | | ... бойынша банктердің зиян шегуіне себеп болатын сыртқы факторлар
қатарында бірінші орында компаниялардың банкроттығының тұруы тегін емес.
Банктің кез ... ... ... мұндай факторларды басынан кешуі мүмкін.
Сондықтанда қарыз алушының ... ... ... ... ... ... түрде оның қаржылық жағдайын толық анықтап білуге
тиіс. ... ... ... басқарудағы жетіспеушілік, тиімді
басқаратын ақпараттар жүйесінің ... ... ... ... ... ... өз мүмкіндіктерінің шамадан тыс
көбейіп кетуі, яғни ... ... ... ... жылдам
кеңеюі, акционерлік капиталдың жетіспеушілігі және заемдық қаражаттардың
үлесінің жоғарлығы жатады.
Несиелерді қамтамасыз ету ... ... ... ... байланысты нәтижелер мынадый тәуекел топтарына жіктейді:
- ең төменгі тәуекелі бар ... ең ... ... бар ... ... ... бар несиелер
- ережеден шығу барысында берілген несиелер.
Әр тәуекел кластарына өтелмеген несиелердің өзіндік үлесі белгіленеді.
Несиелік тәуекелді төмендетудің ең басты ...... ... ... ... ... алушының қаржылық жағдайын талдауда
және оның алған қарызды банкке уақтылы қайтаруына ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде қарыз алушының несиелік қабілетін
жете бағалау несиелік тәуекелді төмендетудегі басты шара болып ... ... ... бұл оның ... ... ... өтеуге дайындығын және қалуын білдіреді.
Қарыз алушының қаржылық жағдайын оның несиені ... ... ... ... ... және ... ... уақыттардағы
өзгеру перспективаларын нақты талдау көмегімен анықталады.
Ақшалай қаражат. Жалпы қарыз алушының алған ... ... ... ... ... ... тасқыны;
2. Активтерді сату;
3. Қаржыларды тарту.
Көрсетілген көздердің кез ... ... ... ... ... ... ... ете алады. Бірвқ та банктер несиені қайтарудың
негізгі көзі ... ... ... ... маңызды санайды, себебі
активтерді сату қарыз алушының балансын ... ... ... ... ал ... ... ... банктің кредитор ретіндегі позициясын
бәсендетеді.
Нақты ақшалардың жетіспеуі нашарлығын сипаттайтвн басты ... ... ... тасқыны мынадай түрде анықталады:
Нақты ақшалар = Таза ... + ... ... ... ... құндылықтар
қоры және дебиторлық қарыз
1. ... ... (RAM) = Таза ... ... бойынша зиян
Активтер
Туекелге шағылған маржа ( RAM – risk adjusted margin), бұл несиелік
тәуекелге шағылған жалпы пайыздық ... (GIM – gross interest ... ... ... ... ... RAM көрсеткіші
Таза пайыздық маржа
(NIM) ... ... ... ... пайыздық
Маржа(GIM) = Таза пайыздық ... да ... ... ... ... ... Бір ... алушыға келетін несие
Халықаралық банктік тәжірибеде банктердің бір қарыз алушыға келетін
несиенің сомасы ... ... ... ... ... тікелей байланысты болып, несие алу барысындағы ... ... ... ... ... ... қарай топтау және талдаудың маңызы зор. Несиенің
сапасы деп сол несиеге тиісті несиелік тәуекелдің дәрежесі айтылады. ... ... ... ... ... ... ... болып келеді. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... несиелік портфелінің ... – бұл ... ... ... ... ... нақты
шамасында. Несиенің сапасының категорияларына байланысты несиелік портфель
құрылымын және несиенің әр категориясы бойынша проблемалық, ... ... ... біле ... банк ... операциялар бойынша зияндарды
төмендетуге бағытталатын шаралар қатарын жүзеге асыруға мүмкіндікке қол
жеткізіледі.
Кез келген ... ... ... ... ... ... яғни оның қайтарымдылық дәрежесіне ... ... ... ... ... зиян ... итермелейді.
Сондықтанда банктер несиелік тәуекелді басқару шаралармен уақтылы айналасып
отыруға ... ...... ... банктен алған несиесі бойынша
қарызын немесе оған ... ... өз ... ... ... ... зиян ... сипаттайды.
Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің негізгі элементтеріне
жататындар:
- несиелік қызметті ұйымдастыру;
- лимиттер ... ... ... ... және қарыз алушының несиелік ... ... ... деңгейіне байланысты несиелерге рейтинг қою және
белгіленген лимиттермен салыстыру;
Қарыз ... ... ... ... әр түрлі жағдайларға
байланысты болып келеді. Біріншіден, қарыз алушыға ... ... ... ... ... ... байланысты. Бірақ та, бұл өтініштегі несие
мөлшері несиені қайтарудағы нақты мүмкіндіктермен, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайларға байланысты, соның
ішінде:
- қарыз алушының төлем айналымындағы алшақтық шамасына;
- ... ... ... ... тауарлы-материалды бағалылар қорына
және олардың өтімділік дәрежесіне;
- маржа деңгейіне;
- несиелік тәуекел ... және ... ... деген сенім
дәрежесіне;
- банкте бар ресурс көлеміне және т.б.
Несиелік портфелбді басқаруды іске асырудың ... ... ... ... алушылар мен лоардың топтары үшін несиелеудің ішкі банктік
лимитін белгілеу;
- несиелік рейтигпен байланысты блатын, жекелеген ... ... ... ... ... ... талдау формасын жасау;
- әр түрлі салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау;
- төменгі тәуекел ... бар ең ... ... ... несиелерге:
- несиелік келісім-шартта көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген және қосымша келісім берілген несиелер;
- сақтандыру, кепіл-хат немесе ... ... ... ... сақтандыру компанияларының, кепіл-хат және кепілдеме
берушілердің банк алдындағы міндеттемелері роындалмағандар.
Қорыта ... ... ... ... және басқару
әдістерін несиелік ... ... ... тәжірибемізде ескере өз
кезегінде, отандық банктердің табыстылығын ... ... ... ... ... пайыз тәуекелдігі мен валюталық тәуекелдің
маңызы
Пайыз тәуекелдігі ... ... үшін ... ... ... мен ... ... азаюының жалғасуына сәйкес
бірте-бірте үлкен мән ... келе ... ... қатысушылары нарықтық
қағидаларға сүйенген жұмыс жасайтын қаржы нарықтарында,яғни ... ... ... қайта ретеуі жүргізілетін жерлерде пайда
болады. Пайыз ... ... әсер ... ... ... ... тұрақтылығы мен динамикасы мөлшерлеменін өзгеруіне икемді
келуі жағынан қарағанда банктің активтері мен деңгейі болып табылады.
Тәуекелдіктің ... да ... ... ... ... ... жағдайда анықталмағандық пайыз мөлшерлемесінің болашақ бағыттары
мен деңгейіне қатысты. ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Пайыз тәуекелдігі пайыз мөлшерлемесінің деңгейіндегі ... ... ... ... ... ... өзгеруі ретінде
анықталуы мүмкін. Бұл анықтау негізінен ақша нарығы мен капитал нарығының
қатысушыларына қатысты. ... ... ... ... коммерциялық
банктер ұшін анықтама өзгерілуі мүмкін.
Қазіргі жағдайда пайыз тәуекелдігін ... ... ...... ... ... жүргізу қажеттілігі өсе түседі.
Пайыз мөлшерлемесін қалыпқа келтіру қажеттілігі, олардың шамадан тыс
қозғалуы банктік жүйе ... ... ... әрі ... ... тууына себепкер болуы мүмкіндігінен шығады.
Банк өз қызметінде пайыз тиімділігін толығымен бейтараптандырады.
Пайыз мөлшерлемесінің оқыс жағдайдағы өзгерісі банктің ... ... ... ... ... ... ... әкелуі мүмкін.
Пайыз тәуекелдігі осы өзгерістерді ... Ақша ... ... мен ... ... бұл ... мөлшерлемесіндегі өзгеріс
актив пен міндеттемелердің пайыздық табысын және нарықтық құнын өсіруі
немесе төмендетуі мүмкін.
Әлемдік ... ... және ... ... қор ... ... ... қалыптасқан. Бұл жағдайда өтімділік қор ретінде банктің
қандай да бір ... ... ... өз ... ... ... ең ... өтімді статьяларын көмегімен өзгерту ... ... ... анықтауды білдіреді.
Өтімділік ағым ретінде банктің белгіленген уақыт мерзімі ішінде
өтімділіктің тиімсіз ... ... ... ... ... қол жеткізілген мөлшеріне сақтап, активтер мен пассивтердің
сәйкес баптарын тиімді басқару, қарызға қосымша ... ... ... тұрақтылығын табысты өсіру жолы есебімен жүргізе ... ... ... өтімділік деңгейін ұстап тұрудың маңызды шарты – бұл банкте
өтімді активтердің алатыны сенген жағдайда ғана жүргізе алады. ... ... тез ... алу ... егер олар бұл ... ... ... міндеттемелермен есеп жасай алмайды деп ойлаған жағдайда.
Егер активтерді қайтару мен міндеттердіөтеу мерзімнің арасындағы ... ... ете ... ... ... ... ... жеткізуге болады. Бірақта банк қаржы делдалы ... ... ол бұл ... ... ... ... міндетті. Бізге
мерзімге ірі соманы қарызға береді Бұл кездегі банк ... ... ... өтеу үшін ... ... және ... еткенге дейінгі
шоттардан алынған ақша қаражаттарын қайтарамын деп ... ... ... ... ... ... банк мерзімсіз салымдарға орналыстырылған
барлық ақшаны бір күнде қайтаруға жағдайы ... ... ... ... ол ақша ... ... Сол ... бұлар тез арада қолма-қол ақшаға айналады. Қолма-қол
ақша ең өтімді актив болып табылады.
Қолма-қол ақшаға басқа ... ... ... ... немесе
басқа банктердегі депозиттерін жатқызуға болады, сесебі бұл ... ... ... алатын басқа банктерді іздеу сияқьы қандай да бір
қйындықтар тумайтын ... ... ... ... және ... ... өтімділіктің тез сатылатын көзі болып табылады.
Активтердің жиі сатылмайтын және сатып алынбайтын ... ... ... ... болғанда, олардың бағасын сатып алушы мен
сатушының арасында келісімге келу ... ... ... нарықтың
бағасын алудың мүмкіншілігі жоқ. Бұндай активтерді сатып алушыны табу
қиынға ... ... ... бір-бірінен ерекшеліне
түскнендіктен, оларды ... ... ... ... ... ... деп танылады. Өтімсіз активтердің бағасын анықтаушы – осы ... ... ... уақыт аралығы. Банктің сатып алушы активті ... ... көп ... осы ... ... ... баға да соншалықты
жоғары болады.
Негізгі қорлар, ғимарат, жихаздар, құрвлғылар өтімсіздігі жоғары
активтер болып ... ... олар әр ... ... тек бір ... ... өзі ... сипатқа ие, олардың бірі – оны ... ... ... ... етуі ... мен орналасқан жері.
Осындай себепке байланысты, сатып ... ... ... білу ... сипаттары мен сатып алушы қосымша уақыт пен ... ... ... ... ... бір шешім қабылдау үшін сатып алушы қосымша
уақытпен күш жұмсай отырып өзі қарастырып отырған ғимараттардың сипаттамасы
мен ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын негізгі фактор екінші
деңгейлі банктердің және ҚР ҰБ-ның өтімділікті қажет ететін банктерге қарыз
беру саясаты болып ... ... ... ... ... ... өтімділік мақсаты үшін
несие беруі туралы өтінішін орвндау ... ... ... ... іс-әрекет жасаса, онда ол келесідей талдау жүргізу қажет.
Әрі қарай несие ... ... ... ... ... жасап, осы
талдаудың нәтижесіне сүйене отырып қаншалықьы қаражат беретінін және ... ... ... банк ... ҚР ҰБ-і ... ... банк ... жағдайдағы қызмет етуіне жауап береді. Ол өтімділік тапшылығы бар
банктерді несилеуді ҚР ҰБ-ң ... ... ... әсер ... емес ... ... жүргізу саясатын қолдануы мүмкін. Осыған
орай, банктің қадағалау Департаментінің ... мен ... ... ... ... ... несиелік саясатымен танысып алуға
міндетті.
Валюталық тәуекел
Валюталық немесе курстық ... – бұл ... бір ... ... ... ... кезіндегі курсының өзгеруі нітижесінде
зиян шеккен банктерле өз қорларының бірі ... ... ... ... немесе қосымша шығындардың шығып кетуіне алып келеді.
Валюталардың ... ... ... бір-біріне әрдайымда
өзгерістері болатыны белгілі ол ... ... ... мен ... табады.
Валюталық тәуекелдер операциялық, контрактілік, трансляциялық және
басқа да ... ... ... ... ... және ... тәуекелімен
байланысты. Ол валюталық пассив және актив құрылымдары сәкес келмегенде,
сондай-ақ мемлекеттегі инфляциялық ... ... ... ... тәуекел негізінде белгілі бір кезең ішіндегі несиелік немесе
басқада келісімнің ақшалай міндеттемесінің нақты ... ... ... ... әсіресе әр түрлі валюталық рыноктарда сол ... ... ... ... ... сол ... пайда
табатын немесе валюта курсының әр ... ... ... ... ... ... арбитрадық операциялар жүргізетін банктерде, яғни
сондай қаржылық-несиелік институттарды өте жоғары.
Валюталық тәуекел қарызды ... ... және ... ... ... көп ... соғұрлым жоғары болады.
Мемлекет экономика үшін негізгі фактор ретінде валюталық курстың ... 2 ... ... ... белгіленгенвалюталық курсты хабарлау - курсты қандай да бір тұрақты
валютаға бекіту және де осыған байланысты ... ... ... ... бір ... әсер ету. Бұл көз ... көп, ... көбі олай ойламайды. Осы жолмен көптеген гүлденуші
мемлекеттердің өздері жүріп ... ... және ... ... ... курстың әрдайым өзгеріп
отыруы. Бұл көзқараста оң жағымен қатар, теріс жағы да аз емес, бұған мысал
бола алатын.
Мысалы: Литва бірінші жолды ... ... ал ... ... ... валюталық курс – бұл елдегі экспорт пен ... ... ... ... ғана ... ол ... өте ... саясаты.
Елдердің алтын-валюталық резервтері елдердің міндеттемелерімен бірге
міндетті ... ... ... мен келісімдер контаксінде
қарастырылуы керек.
Қаржы нарығында мемлекет өз ... ... ... ескеру өте
маңызды, әйтпесе ол өте тез және өзіне де ... ... ... ... ... алуы мүмкін. Әлемдік қаржы ... ... ... жүріп жатады, онда бірқатар жақтардың мүдделері үйлесуі
немесе ... ... айта ... ... ... болып жатқан елдердің өздері
ғана валютаның ауытқуындағы қиын болжанатын тәуекелдерге бармайды, сонымен
қоса осы дағдарыстағы ... ... ... де немесе шамалы эклнлмикалық
болмашы саяси ьайланыстары бар елдер де осы тәуекелдерге болады.
Несиелік тәуекел немесе қарызды өтемеу тәуекел – бұл ... ... ... мен жағдайларға сай кредиторға деген өзінің
міндеттемелерін орвндамаудың ... ... ... ... өз ... ... адекватты болашақ ақша ағымдарын
жасауға қабілетсіздігі;
- банк басшылығындағы есептің дұрыс ... ... ... ... ... ... өзгерістері;
- саяси тұрақсыздық;
- қарызгердің іскерлік репутациясындағы ;
- несиеге берілген ... ... және ... ... ... банктегі жағдайдың нашарлауы немесе оның ... ... ... ... де ... болады.
Несиелік тәуекелдің 3 түрін бөліп көрсетуге болады:
- бұрмалау тәуекелі;
- ... ... ... ішкі ... ... тәуекелі.
Бұрмалау тәуеклі – бұл баккирлердің немесе ... ... ... ал ол өз ... банкке айлакерлік шығын әкелу, ... ... да ... ... жасау салаларынан зиян келтіруі мүмкін.
Бұрмалау тәуекелі банкте кедесетін несиелік тәуекелдің ең бір маңызды
түрі болып табылады. Банк басшысымен немесе қызметкерімен ... ... ... ... банк жағдайын қатты әлсіретуі мүмкін, ал кейде ... ... да алып ... – бұл ... республикамызда 1991-1994 жж. Банктердің
үмітсіз қарыздануының ең көп ... ... Осы ... ... гиперинфляция немесе ұшқыр ... ... ... ... қаржы секторы ел экономикасының ең бір күшті
криминалдық саласына айналып ... оған ... ... бөлу ... барлық беңгейіндегі мемлекеттік органдарда коррупция мен пара
аалушылықтың кең етек ... ... ... ... ... қаржы салаларындағы бақылаудың жоқтығы әсер етті.
ІІІ Тарау
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктің ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының коммерциялық банктің қаржы
менеджеріндегі тәуекелдің болашақта, жетілдіру жолдары
Басқа тәуекелдердің ішінде елдік тәуекелдері ... орын ... Ол ... ... ... ... импортер,
экспортер, берілген банкпен жұмыс жасайтын клиент – елдердің экономикалық
және саяси ... ... ... ... ... тәуекелдер банктердің
жиі халықаралық сауда аумағында шыға бастаумен ... ... ... ... шарттың контрагенті ғана емес, сонымен қоса әр түрлі шетел
эмитенттерінің бағалы қағаздарын ... ... ... ... ретінде
маңызды бола бастады. Бұл тәуекел негізінен 2 құрамдас бөлікке бөлінеді:
саяси және экономикалық. Саяси ... ... ... мен ... ... ... Олар ... өзіне байланыссыз себептерден банк
қызметі шартының бұзылуы кезінде пайда болады. ... ... ... ... ... ... ... және т.б.
кездерде банк қызметін орындай алмауы;
- төтенше жағдайлардың себебінен сыртқы төлемдерді ... бір ... ... ... жағымсыз өзгеруі;
- трансферттік тәуекел – ... ... ... валютаны
конверсациялауға және оны шетелге ... тиыс ... Бұл ... алдындағы міндеттеме қолданудың ... ... ... ... ... банк – контаген орналсақан елдегі басқарушылық жұмыстары негізінде
келісімнің бұзылу тәуекелі.
Кей жағдайда саяси тәуекелді жеке ... ... ... ... ... тәуекелге жататындар, мысалы: экономикалық блокаданы
хабарлау, шетелмен есептесуге тыйым салыну, экономикалық ... және т.б. Олар ... да ... ... ... және ... байланысты тәуекелдерді белгілі бір кіші топқа жатқызу шарты.
Жалпы, елдік тәуекелдің көлемі 3 құрамдас ... ... ... ... ... және жеке экономикалық. Саяси тәуекелді бағалау
тек экспертті түрде жүреді; жалпы экономикалық
- ұлттық статистика, негізгі ... ... ... ... жеке ...... ... несиелік
мүмкіндігін талдау және басқа ішкі банктік әдістер ... ... банк ... ... ... мемлекеттің экономикалық
немесе саяси өзгерістеріне сезімталдығы елдік тәуекелді ... ... ... ... мен ... байланысты
пайда болатын жалпы банк тәуекеліне жатпайды, шетел ... ... ... беруші алдында өз міндетін ... ... ... тәуекел шетел капиталы негізінде құрылған барлық
банктер мен басқа лицензияланған банк ұйымдары үшін ... ... ... ... ... несие алушының ағымдағы,
болашақтағы, бұрынғы несиелік ... ... мен ... арқа сүйетін әр түрлі нарықтардың тұрақты дамуымен
байланысты, ... ... ... байланысты
бухгелтерлік және жүйеден тыс есепті, әртүрлі басқарушылық есептерді алу
және басқарушылық ... ... үшін ... ... ... ... және ... керек. Осыған орай, техникалық
қателіктермен ... ... ... ... ... ... Берілген тәуекелдер туралы ... ... ... ... ... ... әр түрлі регистрлерге
беглгіленген мерзімдерді тексеру жүргізу және тағы ... ... ... ... оның шартын орындау үшін рұқсат, лицензия алу
керектігі туындайтын немесе белгілі бір операция түрін жүргізу үшін басқа
да осы ... ... ... қоса ... ... ... ... бар әрбір келісім-шарттарда пайда болады. ... ... ... да ... ... ... ... болып табылатын ақша қаражаттарын, тауарларды, қызметтерді
аудару кезінде пайда ... ... ... ... ... мақсатында тәуекелдерді мына элементтер бойыша топтаймыз:
- коммерциялық ... түрі ... ... ... ... ... пайда болу немесе ықпал ету аясы;
- банк клиенттердің құрамы;
- тәуекелдікті есептеу әдістері;
- банктік тәуекелдің деңгейі;
- тәуекелді уақыт ... ... ... ... алу ... банктік тәуекелді басқару мүмкіндігі.
1. Коммерциялық банктің түрі немесе ... ... ... ... ... ... саласына байланысты3 түріне
көрсетуге болады: маманданған, салалық және ... ... ... ... болу немесе ықпал ету аясы.
Банктік туекелдердің пайда болу немесе ықпал ету аясына ... ... ... деп ... бөлінеді. Сыртқы тәуеклге банктің немесе клиенттің
іс-әрекетеріне тәуелді емес тәуекел ... ... ... ... ... әсер етеді. Олар: саяси, экономикалық, демографиялық, әлеуметтік,
географиялық және тағы басқалар. Ішкі ... ... және ... ... ... ... болатын тәуекелдерді
жатқызуға болады. Ішкі тәуеклдерге мыналар жатады: банк ... ... ... ... ... ... ... және тағы
басқа факторлар. Сыртқы тәуеклге мемлекеттік тәуекел, валюталық тәуекел,
табиғи ... ... ... ал ішкі ... банк ... ... ... сипаты және коммерциялық банктердің түрлері
жатады.
Мұндағы негізгі ерекшелік сыртқы тәуекелдердің басқарылатын және
басқарылмайтын деп ... ... ... ... Ал, ішкі ... , ... және ... деп үшке бөлінген. Басқарылатын
сыртқы тәуекелге клиенттік тәуекел, контрпартнерлық ... ... ... тәуекелдерге, саяси экономикалық сақтандыру,
депозиттік, валюталық, инвестициялық, проценттік тәуекелдер жатады.
Ал, ... ... ... басқару, ынталандыру, бақылау,
стратегиялық тәуекелдер датады. Қаржылық ... ... ... ... төмендеуі тәуекелдері жатады.
Ұйымдастырушылық тәуекелдерге ақпараттық, персоналдық, жаңа технологияларды
қолдамумен байланысты тәуекелдер жатады.
3. Банк ... ... ... ... әр банк ... ... ... және
тәуекел дәрежесін анықтайды. Осының нәтижесінде банк ... ... ... ... анықтауға болады. ... ... ... ... орта және ірі деп 3 ... бөлуге
болады.
Кіші және орта қарыз алушылар немесе клиенттернарықтағы өзгерістерге
тез бейімделеді. Олардың құрылымы өте қарапайым ... ... ... ... ... ... алу ... кәсіби бағыттарын мүлдем
өзгертпейді. Бірақ мұндай кәсіпорындардың меншікті капиталы үлкен болады,
сондықтан олар нарықтағы ... ... ... ... ... қатынасына байланысты банктің ... ... ... ... ... , ... деп ... қатынасына байланыты әр түрлі ... ... ... ... қызметкөрсетпес бұрын немесе несие ... ... ... ... ... ... банк өз ... сақтау үшін
және рентабельдігін белгілі бір деңгейде ұстау ұшін ... ... ... ... ... нақты және потенциалды клиенттердің
артықшылықтарын ... ... ... ... Тәуекелді талдау арқылы банк жоюаға қатысу
кезінде қаржылық шығындарды шектеуге тырысады.
Тәуекелді талдау кезінде бір-бірімен тығыз байланысты екі ... ... ... ... және ... ... талдау жеңілірек болып
келеді. Оның негізгі мақсаттары – ... ... ... болу
кезеңдерін, пайда болуының мүмкіндіктерін аймағын анықтау болып табылады.
Тәуекелді анықтау жүйесі үш элементтен тұрады: тәуекелдің ... ... ... ... ... ... талдаудың жиі қолданылатын
әдістері мыналар ... ... ... ... сараптамалық
және тағы басқалар.
5. Банктің тәуекелдің деңгейі. Банктің тәуекелдің деңгейі ... ... ... Ол ... ... ... ... Тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру. Нарық жағдайында тәуекелдерді
уақыт тұрғысынан үлестіру банк үшін маңызды элементтердің бірі ... ... ... ... ... ... және ... деп үшке бөлінеді. Бұрынғы ... ... біз ... және ... ... деңгейін
төмендете аламыз. Бұл 3 кезеңдегі тәуекелдер бір-бірімен өте тығыз
байланысты ... ... ... ... кезеңде несие берілсе, ол
несиені қайтармауға байланысты ... ... ... ... да банк үшін ... ... ... үлестіруі маңызды
болып келеді.
7. Тәуекелді есепке алу сипаты. Есепке алу ... ... ... және баланстан тыс, активтік және пассивтік операциялар
бойынша ... ... ... ... тәуекелдерді басқару мүмкіндігі. Басқару мүмкіндігіне
байланысты тәуекелдер ашық және жабық болып ... Ашық ... ... ал ... тәуекелдерді реттеуге болады.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банк менеджменті29 бет
Кәсіпорынның қаржылық менеджменті және тәуекелділігін басқарудың экономикалық негіздері26 бет
Несиелік қор менеджментінің экономикалық ақпараттық жүйесі23 бет
Қаржы менеджменті. Оқу құралы48 бет
Қаржылық леверидж және қаржылық менеджменттегі рөлі28 бет
Әлеуметтік саладағы коммуникативтік мәдениет114 бет
Тәуекелдердің түрлері және қаржы менеджменте тәуекелдерді басқару7 бет
Капиталдың орташа өлшемдік құны және оның корпорация қарекетінде қолданудың негізгі аспектілері6 бет
Коммерциялық банктердегі қаржы менеджменті10 бет
Нарықтық экономика жағдайында тәуекел5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь