Өскемен қаласының атмосфералық ауасына автокөліктерден бөлінетін газдардың тигізетін әсеріне баға беру

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4
1 АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАНЫҢ ЛАСТАНУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Өскемен қаласының атмосфералық ауаның қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... 6
1.2Өскемен қаласында қозғалыста болатын заңды және жеке тұлғалар пайдаланатын автокөліктер құрылымы мен құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10
2 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАСЫНЫҢ АВТОКӨЛІКТЕРДЕН БӨЛІНГЕН ГАЗДАРМЕН ЛАСТАНУЫ ... ... ... ... ... ... 14
2.1 Автокөліктерден бөлінетін газдардың молекулалық, химиялық құрамы ... 14
2.2 Автокөліктерден бөлінетін газдардың атмосфералық ауаға таралуы және ластау дәрежесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
2.3 Автокөліктерден бөлінетін газдардың Өскемен қаласының атмосфералық ауасына таралу ерешелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.4 Өскемен қаласының атмосфералық ауасына автокөліктерден бөлінетін газдардың әсері және оның салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 33
2.5 Өскемен қаласының атмосфералық ауасына автокөліктерден бөлінетін газдарды зерттеу қорытындылары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
3 АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАНЫ ҚОРҒАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
3.1 Атмосфералық ауаны қорғаудың құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... . 46
3.2 Өскемен қаласының атмосфералық ауасының ластануын төмендетуге бағытталған ғылыми . зерттеу жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
3.3 Өскемен қаласының әкімшілігінің атмосфералық ауаның ластануынан қорғау жөніндегі шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 53
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
ҚОСЫМША А
ҚОСЫМША Б
ҚОСЫМША В
МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ
I.АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАНЫҢ АВТОКӨЛІКТЕРДЕН БӨЛІНГЕН ГАЗДАРМЕН ЛАСТАНУЫ
1.1 Автокөліктерден бөлінетін газдар және олардың атмосфералық ауаға таралу ерекшеліктері.
1.2. Автокөліктен бөлінетін газдардың жасушалық, химиялық құрамы
II. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАСЫНА АВТОКӨЛІК- ТЕРДЕН БӨЛІНЕТІН ГАЗДАРДЫҢ ТИГІЗЕТІН ӘСЕРІНЕ БАҒА БЕРУ.
2.1 Өскемен қаласының атмосфералық ауасының қазіргі жағдайы
2.2 Өскемен қаласында қозғалыста болатын заңды және жеке тұлғалар пайдаланатын автокөліктер құрылымы мен құрамы
2.3 Өскемен қаласының атмосфералық ауасына автокөліктерден бөлінетін газдардың әсері және оның салдары
2.4 ШҚО аумақтық қоршаған ортаны қорғау басқармасының Өскемен қаласының атмосфералық ауасының ластануын төмендетуге бағыттылған ғылыми – зерттеу жұмыстары және оның қортындылары
2.5 Өскемен қаласының атмосфералық ауасына автокөліктерден бөлінетін газдардың әсерін бақылау және зерттеу қорытындыларым.
2.6 Өскемен қаласының атмосфералық ауасын ластанудан қорғау бағытында жүргізіліп отырған шаралар
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қосымша 1
Қосымша 2
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Асқаров Ұ.Б. Экология және қоршаған ортаны қорғау./ Ұ.Б. Асқаров.- Алматы, 2004. – 420 бет.
2. Бейсенова Ә.С. Экология: жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық / Ә.С. Бейсенова, Ж.Б. Шілдебаев, Г.З Сауытбаева.-Алматы, 2001. – 323 бет.
3. Бекмағамбетов М. Қазақстанның автомобиль көлігі қалыптасуы және даму кезеңдері. – Алматы, 2005. – 254 бет.
4. Бекмагамбетов М. Автотранспорт и окружающая среда: проблема и пути их решения. / М.Бекмагамбетов // Транзитная экономика. - № 6(3).- 40 - 42 бет.
5. Галявиева Д.А. Влияние автотранспорта на уровень загрязнения при магистральных территорий г. Усть – Каменогорска / Галявиева Д.А. Запасный В. // Вестник ВКТУ им. Д. Серикбаев, 2000. - № 4
6. Әліпбай С. Өскемен үстіндегі қара түнек./ С. Әліпбай,О.Елубай // Дүние –
№ 5.– Астана, 2004
7. Тұрлыханов Қ. Өскемен экологиясы: кеше, бүгін және ертең./ Қ.Тұрлыханов// Дидар. - Өскемен, 21 мамыр 2005. – 3 бет.
8. Бейісов Ж. Атмосфералық ауамыздың ахуалы қандай? / Ж. Бейісов // Дидар: Өскемен, 3 маусым 2006. – 5 бет.
9. Доклад на тему:/Состояние окружающей среды Казахстана, 2004
10. Дәрібаев Ж.Е. Экология: оқулық/ Ж.Е. Дәрібаев, Ә.Б. Баешов, С.С. Сермаңызов. - Астана: «Дәнекер», 2005. – 297 бет.
11. Елубай О. Алтайым – алтын тамырым./ О. Елубаев. – Алматы: Әл - Фараби, 2000. – 298 бет.
12. Жатқанбаев Ж. Экология негіздері: оқулық./ Ж. Жатқанбаев. -Алматы: Зият., 2003. – 408 бет.
13. Камалов А. Как дышится под выхлопной трубой? / А. Камалов.// Рудный Алтай, 2001 – 23 август.
14. Кавтарадзе Д.Н. Автомтомобильные дороги в экологических систамах./ Д.Н. Кавтарадзе. - Москва: Черо, 1999. – 304 бет.
15. Козлов Ю.С. Экологическая безопасность автомобильного транспорта./ Ю.С. Козлов. - Москва: Агар,2000. – 564 бет.
16. Левченко Г.А. Особенности формирования промышленных узлов Восточно – Казахстанской области. / Г.А. Левченко. - Усть – Каменогорск: ВКГУ, 1999
17. Луканин В.Н. Промышленная и транспортная экология. / В.Н. Луканин, Ю.В Профиненко. Москва: Высшая школа, 2003. – 236 бет.
18. Мамыров Н.Қ. Табиғатты пайдалану экономикасы. / Н.Қ. Мамыров. М.С. Тонкопий, Е.М.Үпішев. Алматы: Экономика, 2005. – 367 бет.
19. Оспанова Г.С. Экология./ Г.С. Оспанова, Г.Т.Бозшатаева. Алматы: Экономика, 2004. – 254 бет.
20. Павлова Е.И. Экология транспорта./ Е.И. Павлова. Москва: Транспорт, 2000. – 316 бет.
21. Темірбеков Н.М. Численное моделированиераспространение выбросов вредных веществ от городского автотранспорта./ Н.М. Темірбеков, М.Н. Мадияров, Ф.Н. Абдолдина.// Проблемы экологии и развития городов: Сборник материалов научно – практической конференции. – Усть – Каменогорск, 2004. – 82 бет.
22. Мусапарбеков К.Ж.. Современное экологическое состояние промышленных городов Восточного Казахстана./ К.Ж. Мусапарбеков.// Проблемы экологии и развития городов: Сборник материалов научно – практической конференции. – Усть – Каменогорск, 2004.- 14 бет.
23. Сағымбаев Ғ.Қ. Экология негіздері./ Ғ.Қ Сағымбаев. - Алматы, 1995. – 369 бет.
24. Усков С.В. Отчет по теме: Физико – географическое и климатическое описание г. Усть – Каменогорска./ С.В. Усков. 1991.
25. План мероприятий «Комплексной экологической программы для г. Усть - Каменогорска» за счет средств Республиканского бюджета, 2006 – 2009 годы
26. Бағдарлама «2001 – 2005 жылдарға арналған Шығыс Қазақстан облысының табиғи
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
РЕСПУБЛИКАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАЗЫНАЛЫҚ МЕКЕМЕ
САРСЕН АМАНЖОЛОВ АТЫНДАҒЫ ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАНДЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ҚАЛАСЫНЫҢ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАСЫНА АВТОКӨЛІКТЕРДЕН БӨЛІНЕТІН
ГАЗДАРДЫҢ ТИГІЗЕТІН ... БАҒА ... ... Ж.Т.
аға оқытушы
«__»_______2007
Экология кафедрасының
меңгерушісі:
Бейсембаева С.К.
м.ғ.к., доцент
«__»_______2007
Орындаған студент:
Ануарбекова Л.Е.
ЭК-03-В тобы
Нормоконтролер:
Камбарова Ж.Д.
«__»_______2007
Өскемен, 2007
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
......................................... 4
1 АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАНЫҢ ЛАСТАНУЫ
.................................................... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайы
........................ 6
1.2Өскемен қаласында қозғалыста ... ... және жеке ... ... ... мен ... 10
2 ... ... ... ... ... ... ... ....................... 14
2.1 Автокөліктерден бөлінетін газдардың молекулалық, химиялық құрамы ....14
2.2 Автокөліктерден бөлінетін газдардың атмосфералық ауаға таралуы ... ... ... ... ... ... Өскемен қаласының атмосфералық
ауасына ... ... ... ... ... ... ... автокөліктерден бөлінетін
газдардың әсері және оның ... ... ... ... ... ауасына автокөліктерден бөлінетін
газдарды ... ... 34
3 ... АУАНЫ ҚОРҒАУ
............................................................ 46
3.1 Атмосфералық ауаны қорғаудың құқықтық негіздері
................................. 46
3.2 Өскемен қаласының ... ... ... ... ... - ... ... 51
3.3 Өскемен қаласының әкімшілігінің атмосфералық ауаның ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
........................................................... 63
ҚОСЫМША А
ҚОСЫМША Б
ҚОСЫМША В
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I.АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАНЫҢ АВТОКӨЛІКТЕРДЕН БӨЛІНГЕН ГАЗДАРМЕН ЛАСТАНУЫ
1.1 Автокөліктерден ... ... және ... ... ... ... ... бөлінетін газдардың жасушалық, химиялық құрамы
II. ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАСЫНА АВТОКӨЛІК- ТЕРДЕН БӨЛІНЕТІН
ГАЗДАРДЫҢ ТИГІЗЕТІН ӘСЕРІНЕ БАҒА БЕРУ.
2.1 ... ... ... ауасының қазіргі жағдайы
2.2 Өскемен қаласында қозғалыста болатын заңды және жеке тұлғалар
пайдаланатын автокөліктер құрылымы мен ... ... ... ... ... ... бөлінетін
газдардың әсері және оның салдары
2.4 ШҚО аумақтық қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... төмендетуге бағыттылған ғылыми – зерттеу
жұмыстары және оның ... ... ... ... ауасына автокөліктерден бөлінетін
газдардың әсерін бақылау және зерттеу қорытындыларым.
2.6 ... ... ... ... ... ... ... отырған шаралар
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қосымша 1
Қосымша 2
КІРІСПЕ
Атмосфера – ... ... ... тынысы. Ол жер шары ... ... ... оның ... ... ... үшін ... биосфераның құрамдас бөлігі. Атмосфера ауасының сапалық
күйінің ... оның ... ... ... ... ... ... соңғы жылдары жолдарда көлік құралдардың
белсенділігінің өсуімен қатар біздің мемлекетіміздің ... ... үлес қоса ... ... ... ... ... атмосфералық
ауаның ең ірі ластаушы көзіне ... ... күні ... қаласының
атмосфералық ауасының автокөліктен шыққан газдармен ластануы көкей тесті
мәселеге айналып отыр. Өскемен қаласы облыс бойынша ең ... қала ... ... көп ... ... ... ... жағдайында
атмосфералық ауаның ластану өзектілігі сөзсіз. Автокөліктен бөлінетін
газдың құрамында ... ... көп ... ... ... ... ... төмен болуы, бөлінетін газдарды тазарту сүзгілерінің
болмауы, сондай-ақ автокөлік құралдарының техникалық жағдайының нашарлауы
және қалада жыл сайын автокөліктердің ... ... ... көлік неғұрлым бірқалыпты тоқтаусыз жүрсе, соғұрлым
зиянды заттар аз бөлінеді. Көлік құралдарының режимдерін дұрыс ... ... ... нәтижесінде ауаның ластануының ... ... пәні ... қаласының атмосфералық ауасынның ластану
әсерін өздігінен талдау және сипаттама беру. Жасалған талдаулар ... ... ... ... ... әсер ету
деңгейін анықтайды және тазарту жолында ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді.
Ғылыми-зерттеудің ... ... ... ... ... ... мақсаты Өскемен қаласының атмосфералық ауасының автокөліктен
бөлінетін газдармен ластануын зерттеу және ... ... беру ... ұсыну.
Мақсатқа жетуде келесі міндеттерді жүзеге асыру керек:
1) қалада ауаның ластануын талдау;
2) автокөліктің Өскемен қаласының атмосфералық ауасын ластаушы көзі ... ... ... ... ... ауаға түскен зиянды заттардың динамикасын
талдау;
4) автокөліктердің қаламыздың ауасына ластану дәрежесін бағалау ... ... ... ... ... талдау;
5) Өскемен қаласы бойынша көшелердің ластануына ШҚ ОГМ ... ... ... ... салыстыру;
6) Өскемен қаласының атмосфералық ауасын тазарту жөнінде ұсыныстар ұсыну.
Осы жұмыста қолданылған зерттеу ... ... ... ... аналитикалық, сипаттамалық,
анкеталық.
Осы жұмыстың теориялық маңыздылығы Өскемен ... ... ... ... ... ластануын зерттеу қорытындыларын
алдағы уақытта студенттер мен оқушылардың оқу барысында оқу құралы ... ... ... ... ... ... көздер, 2004-2007
жылғы метеорологиялық қордың мәліметтерін талдау үшін қолданылған. ... ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан
гидрометеорологиялық орталығының архивінен алынған.
Апробация 2005 жылы Ұлы Отан соғысының 60 ... ... ... XIV ... ... ... қаладағы атмосфералық
ауаның жағдайы (Өскемен мысалында)» атты тақырыпта баяндама оқыдым (жетекші
- экология кафедрасының аға оқытушысы ... ... ... ... ... ... қаласының атмосфералық ауасының қазіргі жағдайы
Соңғы үш жылда Өскемен қаласының ... ... ... ... ... ... отыр.
Қоршаған ортаны қорғау адамзат алдында тұрған ең маңызды әлемдік
мәселелердің бірі болып ... ... ... ... ... ... ... қатар
біздің мемлекетіміздің экономикалық дамуына маңызды үлес қоса отырып,
қазіргі ... ... ... ... ... ең ірі ... айналды.
Автокөліктендіру қала аумағындағы барлық биомасса көлемінің ... яғни ... ... кешенін қалпына келу қасиетін нашарлатады
(қала ортасының табиғи ... ... ... ... ... ... үлгермейді). Осының барлығы автокөлік тасымалын тек
экономика жағынан емес, сондай – ақ ... ... ... ... ... атмосферасының ластануына қозғалыс белсенділігі үлкен әсер
тигізеді (сурет 1).
Сурет 1 Қозғалыс ... СО ... ... ... ауаның ластануын төмендету мәселесі, көлік
құралдарының белсенділігі, әсіресе қаланың ... жыл ... 5 – 10 ... ... ... ... ол өз кезегінде қозғалыс жылдамдығының
төмендеуі, зиянды заттардың бөлінуінің ... және ... ... ... шығынына тікелей әсер етеді.
Қаланың орталық көшелерінде СО концентрациясының 5 – 10 ШРК асатын
көрсеткіштерінің шыңы тіркеледі. Тәулік ... СО ... ... ... тербелісіне сәйкес келеді.
Ауаның ластану дәрежесі көлік ағымының қозғалысының жылдамдығына
байланысты. ... ... ... ... емес жану ... ... NOx ... көбейеді. Қалада пайдалану жағдайына байланысты ... ... ... ... СО ... 1,46 ... есе, ал CnHm 2,1 – 2,8 есе көп ... 2). Қаланың орталық бөлігінде
атмосфералық ауа сапасын жақсартудың ең тиімді жолы ... ... ... ... ... 2 ... жылдамдығының жүріп ... СО, CnHm, ... ... ... ... ... ... – динамикалық, тежегіш,
жекелеген көлік құралдарының жылдамдық сапасынан) қозғалыс режимінің ... ... ... ... қозғалысын ұйымдастыру маңызды рөл атқарады. Жол қозғалысын
бағдарлау құралдарының ... ... орта ... ... ... зиянды заттарына әсері (кесте 1) көрсетілген.
Бақылаулар көрсеткендей, улы компоненттердің ... ... түзу ... қарағанда 2,5 – 4 есе жоғары. Жол қиылыстарының
әсер ету ... ... ... аймағы) 200 м жетеді.
Кесте 1 Қозғалыс режиміне байланысты жеңіл автокөліктен бөлінетін зиянды
заттар ... ... ... ... ... |
| ... ... шығарындысы, г/км; |
| |СО |CnHm |NOx ... ... келе ... ... |18,2 |1,37 |1,09 ... | | | ... ... бар ... келе |19,6 |1,5 |1,07 ... ... ... | | | ... жол ... бар ... келе жатқан|21,5 |1,56 |1,06 ... ... | | | ... жол бұрылысы бар айдауда келе жатқан|24,2 |1,62 |1,05 ... ... | | | ... зоналарда автокөліктендіру және қоршаған ортаның даулы
жағдайы қоғамдық көліктің экологияға әсерінің әрбір жағдайын жеке қарастыра
отырып, ... ... ... ... әсерінің жоғарғы дәрежесімен
ерекшелетінін айта кету керек. ... ... ... ... ... ... экологиялық ортаға тигізетін әсердің деңгейін есептеу
керек ... ... ауа ... ... ... әсер ету ... ... қозғалтқышынан бөлініп шыққан газдардың улылығын
төмендетуге бағытталған ... ... ... ... ... ... қозғалысты ұйымдастыру шараларымен бірге ... ... ... ... ... Осы жағдайда, қозғалыс режимінің параметрлері
(жүру циклы) стандартты параметрлерден кем емес мүмкіндігін жүзеге асыру
негізінде орнатылу керек, ... ... ... ... ... көлік үшін
тексерілу қажет. Қозғалысты ұйымдастыру потенциялдық мүмкіндігінің мәні
атмосфераның ластануын төмендету немесе ауа ... ... сай ... ұстап тұру.
Зиянды заттарды шығару (жүріп өту ... өту, ... ... ... ... әрбір фазасында жүзеге асады:
жылдамдықты көбейткенде, тұрақты жылдамдықпен қозғалған кезде, бос жүргенде
ақырындауы немесе типтелген қозғалыс ... ... ... ... ... ... ... улы компоненттің негізі көміртегі оксидінің болуы, автокөліктің
қозғалыс режиміне байланысты. Автобус қозғалысын маршрут бойынша ... ... ... бос қозғалыс, тежелу, жылдамдық алу, сирек
жағдайда-қозғалыстың қозғалтқыш жұмысының ... ... ... ... ... режимінде көлемді шығарындылары лезде көтеріледі.
Автокөліктен шыққан зиянды газдар қала көшелерінің ... ... және ... кері ... ... Қала
территориясының 90 % азот оксиді мен көміртегі оксидінің ШРК асыратын аймақ
болып табылады.
Автокөлік ауадағы оттегіні ... Егер адам ... 20 ... ал ... 7,5т ... ... онда қазіргі кездегі автомобиль
1 кг бензинді жағу үшін 12м³ ауа ... ... 250л ... ... Өскеменде барлық автокөліктер территориядағы барлық
табиғаттан бөлінетін оттегіден 2 есе көп ... ... ... азотты қышқылдың ең жоғарғы
концентрациясы ... ... ... кездеседі, соның ішінде:
Ленин, Абай даңғылдары, Пролетар, Ушанов көшелерінде.
Соңғы кезде Өскеменге сапасы төмен мұнай өнімдері ... ... ... ... Көліктің зиянды заттарды лақтыру мөлшері ең алдымен
олардың қалада қозғалыс белсенділігі мен көлеміне, көліктердің техникалық
жағдайына және ... ... ... қадағалау ұжымдарына байланысты.
Сондай-ақ айта кететін бірінші- көлік лақтыратын ... ... ... ... қабатында, яғни адамның өмір сүретін жерде таралады. Екінші-
лақтырылатын газ құрамында жоғары концентрлі токсинді компонненттер ... ... ... ... ... ... оның көбі әртүрлі
көмірсутектер. Үшіншіден - қауіпті лақтырылатын ... өзі ... ... ... түсе алуы төндіреді. Нәтижесінде өте күрделі және
токсинді заттар түзіледі. Бірақ олар ШҚ ... ... ... ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалар
пайдаланатын автокөліктер құрылымы мен құрамы
Өскемен қаласының негізгі көлік ... ... ... ... ... ... сүйенсек жылына автокөлік саны 3 мың
бірлікке ... 2006 жылы 63 241 дана ... ... ... ... ауа ... ... бөлінген газдар зиян келтіретін
негізгі көзі десек те қателеспейміз.
Өскемен қаласының 2006 ... ... ... ... ... ... қаласының стационарлы көздерден бөлінген зиянды газдар көлемі
107 мың ... ... ал ... ... ... газдар
стационарлы көздерден шыққан газ көлемінің 50 % болады.
Қолайсыз метеожағдай күндері өнеркәсіптер бекітілген талаптарға сай
шығарындыларын 10-20 % ... ал осы ... ... қозғалысын ешкім
реттемейді. Нәтижесінде желсіз күндері фотохимиялық ... ... ... ... ... ... ... фотохимиялық
реакцияға түсу нәтижесінде түзіледі. Атмосферада реакцияға қабілетті
көмірсутектер қышқылданып, токсинді ... ... Осы ... ... атқа ие ... «Лос-анджелестік» смогқа тән сипаттама:
максималды қоюлану уақыты – түскі кез, байқалатын айлар – ... ... 2 ... ... 2006 жылғы жеке және заңды тұлғаларға тіркелген
автокөліктер саны
|Көлік аты ... ... ... ... ... автокөліктер |4019 |48287 ... |5218 |2486 ... |1597 |817 ... |623 |194 ... |11 457 |51 784 ... | 63 241 ... газдардың улылық дәрежесі көптеген факторларға
байланысты, соның ішінде: жанармай сапасы, автокөліктің ... ... тағы ... ... ... облысына және Өскеменге әкелінетін
бензин сапасын Мемлекеттік бақылау және ШҚО ... ... ... ... ... ... әрекеттегі ЖҚС және көптеп сақтау
қоймаларынан алынып, 2002 жылы Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық
университет ... ... ... ... мен ... ... ғылыми-өндірістік зертханасына жіберіледі. Орталықтың
қорытындысы бойынша өнімді әрі қарай қолданысқа беру не бермеу туралы шешім
қабылданады. Осы ... ... ... сан ... ... ... ... Мысалы, октан саны төмен бензинді, октан саны
жоғары деп көрсеткен. Және де ... ... ... қопалар қосатыны
анықталған. Егерде тексеру кезінде осындай бұзушылық анықталса, бензинді
қолдануға жібермейді, ал ЖҚС иелеріне ... ... ... 2003 жылы ... орта бизнесті тексеруге ... ... Бір ... қолдау болса, бірақ осы қолдау тұрғындар денсаулығы есебінен
болып ... ... ... ... ... бақыланбайды. Жеке көлік
диогностикадан техқаралудың алдында жылына бір рет ғана ... ал ... ... ... бір рет ... ... ... толық сипаттамасы.Автокөліктің
тіршілік циклы-техниканың әзірлеу (шикізатты шығару және ... ... ... ... ... сақтау), өндіру (объектіні әзірлеу), ... ... ... ... және ... ... хронологиялық
жүйелілікті көрсетеді.
Әзірлеу сатысында шикізатты шығару және ... ... ... ... ... ... оның қызметіне қажетті
эксплуатациондық материалдарды шығындау жүзеге асады.
Өндіру сатысында бөлшектер мен ... ... ... ... ... ... (жол ... көпірлер, жол
өтпелер) жүзеге асады.
Қолдану сатысында (эксплуатация) көлік құралының нормативті қызмет ету
кезеңінде көлік жұмысын атқару немесе жол не ... ... ... ... ... техникалық қызмет көрсетуін (құрамы) және
көлікті ... ... ... ... ... ... ... немесе ауыстыру жұмыстарын жүзеге асыруды қарастырады.
Утильдеу сатысы көліктің жарамсыз бөлшектерін, ... ... ... ... ... және ... келтіру, көліктің алдыңғы
тіршілік циклдағы немесе басқа да қызмет саласында ... ... ... материалдарды қайта қолдану, қалдықтарды қолдану.
Жеткізу, тасымалдау және сақтау сатысы көлікке де және ... ... бар ... ... ... құралының тіршілік ... ... ... ... ... және ... тұтыну болып отырады; технологиялық процестер зиянды және улы
заттектерді шығарумен ... асып ... ... ... ... сатыларында қоршаған ортаға
тигізетін зияны мына ... ... ... шығарындылар мен тастандылар шекті рауалды концентрациядан асып
түсуі;
- материалдар мен энергияны тұтыну ... ... асып ... ... ... ... зиянды заттар мен компоненттердің
шекті рауалынан асып түсуі.
Көліктің тіршілік циклында қалдықтарды ... ... ... ... ... ... ... АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАСЫНЫҢ АВТОКӨЛІКТЕРДЕН БӨЛІНГЕН
ГАЗДАРМЕН ЛАСТАНУЫ
2.1 Автокөліктен бөлінетін газдардың жасушалық және химиялық құрамы
Қоршаған ... және ... ... ... ... алу
процесіне қатысатын барлық заттардың тұтынуы мен түзілу көрсеткіштерін
анықтау үшін, жанармайдың материалдық ... ... ... жандыру кезінде негізгі жылу көзі көміртегі және сутегі
атомдарының қышқылдануы болып келеді. Сонымен қатар, ... аз ... азот ... ... ... (спирттер, эфирлер және т.б.),
ауыр металдар болады.
Кесте 3 Көліктің тіршілік циклында қолданылатын ... ... ... ... % ... |Ι0 |HU |
| ... ... ... |
| |ω C |ω H |ω O |ω N |ω S | | ... ... газ |71,0 |23,2 |0,4 |5,3 |0,1 |13,63 |46,9 ... ... ... |16,0 |- |- |0,01 |15,1 |45,5 ... СН3ОН |37,5 |12,5 |50,0 |- |- |6,5 |19,6 ... ... |52,2 |13,0 |34,8 |- |- |9,0 |28,8 ... |85,5 |14,5 |- |- |0,02 |14,8 |44,0 ... |86,5 |13,3 |- |0,02 |0,2 |14,5 |41,3 ... |85,6 |11,3 |0,5 |0,3 |2,3 |13,8 |40,9 ... ... |80,5 |6,0 |11,5 |1,5 |0,5 |10,8 |32,3 ... ... түрі ... (құрамында азоты бар-СхНуОzNg,
құрамында күкірті бар-СхНуОzNgSk).
Материалдық баланс жанармайдың элементтік ... ... 3) ... ... ... немесе толық емес ... ... ... ... ... ... ... азот,
күкірт қосылыстары, күйе, ылғал болатын жұмыс массасы мына формуламен
анықталады:
ω C + ω H +ω O +ω N +ω S +ω A +ω W ... ... ... ... ... ... пен тас
көмір күйесінде (А) және ылғал (W) сәйкесінше 0,2 және 9% ... 10-40 және 4-15% (тас ... ... ... кг ... СхНуОz кейбір элементтерінің массалық үлесін ω мына
арақатынастармен табады:
ω C = 12x/ (12x+y+16z)= 12/ MT ;
(2)
ω H = y/ ... ... O = ... 16z/ MT ... MT – ... ... ... молярлық массасы; 12x,y,16z –
жанармай жасушасындағы көміртегі, сутегі, оттегі массасы;
ω C + ω H + ω O = ... ... және ... ... ... ... ... (жанармайдың шартты «жасушасы» СхНу, MT=12x+y).
Газды жанармай қоспаларының құрамында ΣСхНуОz +N2 көлемімен (молярлы)
әр ... ... (φ) 1 ... (1м3) үшін ... ... ... = Σ (M СхНуОz )ί φί +28r N2 ; Σ φί + φ N2 =
1 ... ... ... ... C =12 ... / MT ; ω H = Σуίφί / MT ; ω O
=16 Σzίφί / MT ; ... ... ... ... өнім ... (жанармай қосу
ауа) және жану өнімдері арасындағы қатынас келесі жорамалдар бойынша
химиялық ... ... ... ... ... қосылыстар әр
элементтерінің атомдарынан тұрады, олар ... ... ... ... ... ... ... өзінің қасиетін сақтап тек
олардың қайта топталуы ... ... ... ... ... ... СО2
және су буы Н2О) дейін жасушалардың СхНу толық қышқылдануы ... ... ... ... және соңғы өнімдер реакцияда киломольмен
берілген )
СхНу + (х+у/4) О2 =хСО2 + ... ... СхНу С ... х СО2 ... х ... N СО2 = ... кмольдағы СхНу Н атомдарының у Н2О кмольінің у/2 береді, N Н2О =
у/2;
1 кг ... үшін ... ... жану ... ... (1/МТ кмоль)
мынадай болады:
N СО2 = х/ МТ= х/(12х+у), N Н2О = (у/2)/ МТ =
(у/2)/(12х+у)
және элементтік құрамына (2)-(4) ... ... ала ... СО2 =ωС /12, N Н2О = ... х+у/4 ... О2, N О2 = х+у/4 қатысады.
Егер жанармай құрамына оттегі кірсе, онда 7 - ші ... оң ... ... ал ... оттегінің жануына қажетті мөлшері сәйкесінше
z/2, N О2 = х+у/4 – z/2 қысқарады. Жанармайдың толық жануына ... ... ... және 7 -ші ... негізінде анықталуын, стехиометрикалық
деп атайды.
Стехиометрикалық мөлшер N О2 тең:
жанармайдың 1 кмоль үшін О2 ... ... О2 = х+у/4= (ωС /12) МТ+ (ωН/4) ... 1 кг үшін О2 ... ... = N О2 /Мm =( х+у/4) / (12х+у)= ωС /12+
ωН/4,
жанармайдың 1кг үшін О2 ... ... = Ĺ0М О2 =( ... / (12х+у)=8/3 ωС+
8ωН.
Жанған жанармайдың жылуы Нu (МДж/кг жанармай), яғни ... ... СО2 мен Н2О ... жүреді және де Д.И. Менделеевтің мына
формуласымен анықталады:
Нu =34,013 ωС +125,6 ωН – 10,9 (ωО+ ωS) ... ... ... ... үшін ... ... ... массасы
(кг/кг жанармай),
m О2=0,23αl0 , ... l0 – ... сан. ... оттегінің көлемдік үлесін
21% және массасын 23,2% ала отырып, жанармайдың ... ... үшін ... ... ... ... 1 кг үшін ауаның мөлшері (кмоль):
LО=ĹО / ... ... /4) ... 1 кг үшін ... массасы (кг):
ℓ0 =ℓ`0 /0,232=138(х+у/4)/(12х+у) =138(ωС
/12)+(ωН /4) .
Құрамы ∑CxHyOzкөмірсутегінің көлемді үлесінен φί ... ... ... жанармай үшін, LО {ауа кмоль (м3)/ жанармай кмоль
(м3)} :
LО=∑(x+y+z/2) φί / ... - ші ... α – мол ... ...... GB ... ауа көлемінің оның ... ... оның ... ...... жануы үшін теориялық жағынан
қажет:
α= GB / (GТ ℓ0), ... GТ – ... ... ... кг/сағ; GТ ℓ0 – жанармайдың
толық жануы үшін теориялық ... ... ... ауа көлемі, кг/сағ. Егер
α=1 болса, онда стехиометриалық қоспаның құрамы; α>1,0, - ... ... ... жану өнімдерінде жанбаған көміртегі (күйе) пайда
болады. ... ... ... ... құрамындағы улы заттар
келтірілген (кесте 5).
Кесте 5 Қозғалтқыштан бөлініп шыққан газдардың құрамы.
| | ... ... % ... | |
| | ... | ... ... ... |2,0-18,0 ... |5-12,5 |1-12 ... |3-13 |0,5-10 ... |74-77 |76-78 ... ... |0,1-1,0 ... |0,1-10 ... ... |0,2-2,0 ... ... |0-0,2 |0-0,05 ... |100* ... ... ... ... |0,003* |0,015* ... мкг/м3 |25 |10 |
* ... ... ... ... құрамындағы зиянды және улы
заттарды, олардың түзілу механизмына қарай бірнеше топқа ... ... ... ... бар заттар – жанармайдың толық және ... ... ... (СО2, СО, ... ... ... ... түзілу механизмі жанармайдың жану процесімен ешқандай ... ... ... ... механизм бойынша);
б) ауаның (кварцті шаң, аэрозольдер) , жанармайдың (күкірт, мырыш басқа да
ауыр металдар қаспалары) құрамындағы ... ... ... ... де бөлшектердің тозу (металдар оксидтері) процесі нәтижесінде түзілген
заттар (кесте 6).
Кесте 6 ... ... ... ... негізгі қоспалар (1т
жанармайда кг-мен).
|Шығарындылар компонеті ... |
| ... ... ... | | ... |395,0 |9,0 ... |20,0 |33,0 ... |1,6 |6,0 ... |34,0 |20,0 ... ... ... |1,4 |6,0 |
| ... ... ... |2,0 |16,0 ... ... шыққан газдар құрамына шамамен 200 ... ... ... адам ... әсер ... ... 7 топқа
бөлуге болады.
1-ші топқа табиғи атмосфераның ауа ... ... ... су( бу ... ... ... ... және көміртегі диоксиді
кіреді. Автокөлік атмосфераға көп көлемде бу ... оны ... және ... ... бөлігінде барлық өзендер және сутоғандарының
булану массасынан асып ... ... ... ... ал ашық ... ... ... күңгірт күндер, топырақ жамылғысының толық жылынбауы
вирустық аурулардың өсуіне және ауыл ... ... ... ... ... ... көміртегі оксиді (ШРК 20мг/м3; 4кг) кіреді. Ол ... ... газ, суда өте аз ... Адам дем ... ол ... қосылып, оның ағзаның ұлпаларын оттегімен қамтамасыз ету
қабілетін ... ... ... ... ... ... орталық жүйке жүйесінің қызметі бұзыла бастайды. Ауадағы
көміртегі ... ... ... ... ... ... 0,05% болса, 1 сағаттан кейін әлсіз улану белгілері пайда ... ал 1% ... ... дем ... кейін есінен танады.
3-ші топқа азот оксиді (ШРК 5 мг/м3, 3 кг)- түссіз газ және ... (ШРК ... 3кг) ... тән иісі бар қызыл-қоңыр түсті. ... ... ... түзіледі. Адам ағзасына түскенде олар ... ... және азот ... (ШРК 2 ... 3 кг) ... Әсер ... оның ауадағы концентрациясына ... ... ... көз бен ... ... ... ... қозады, ал 0,002%-
метагемоглабин түзіледі, ал ... ... ... ... ... Олардың ішінде ең қауіптілері 3,4-
бенз(а)пирен (ШРК 0,00015 мг/м3)- қатты канцероген. ... ... ... ... ... ине ... кристалдар, суда әлсіз ериді, ал
органикалық еріткіштерде жақсы ериді. Адамның ... еруі ... ... ... ... кіреді. Адамға қауіптілері акромин және
формальдегид. Акромин – акрил қышқылының альдегиді (ШРК 0,2 ... ... ... шай иісі бар және ... ... суда ... ... 0,00016%
концентрациясы иіс сезу ... ал 0,002% ... ... ... ал ... 10 ... соң қайтыс болып ... ... (ШРК 0,5 ... 2 кг)- ... иісі бар газ, суда тез ... концентрацияда көз бен мұрынның шырышты қабаттарында әлсіз тітіркену
болады және өкпеде 0,018% ... дем алу ... ... ... күйе (ШРК 4 ... 3 кг) кіреді, ол дем алу мүшелеріне әсер
етеді. АҚШ-та жүргізілген ... ... ... жыл ... ... адам ... ... ластануынан өледі. Күйе бөлшектері өз бетіне
бенз(а)пиренді адцорбциялайтындықтан олар тыныс ... ... ... бронхит, өкпенің қабынуымен ауыратын адамдар және қартайған ... ... ... топқа мырыш және оның ... ... ... ... ... тетраэтилмырышты (ШРК 0,005 мг/м3; 1 кг)
енгізеді. ... ... ... ... 80% ... этилденген бензинді
қолданғанда түседі. Мырыш және оның қосындылары адам ... ... ... және зат ... ... ... ... әсер етеді, яғни ағзада жиналу қасиеті пайда ... ... ... балалардың интелектуалдық дамуына зиян
келтіреді. Бала ағзасына түскен мырыш қосылысының 40% ... ... ... ... ... ... тиым салынған.
Қалаларда автокөлік саны жылдан жылға көбейіп келеді. Экологтар 1 ... ... ... ... ... ету ... ... деп есептеледі.
Автокөліктен бөлініп шыққан газдар құрамына ... ... ... жеке ... ... ... СО – ... жанармайдың жеткіліксіз ауамен
жану кезінде, отты реакция ... және СО2 ... ... көп) ... ... СО ... көмірсутегінің жану (қышқылдану)
механизімінде реакцияның ... ... ... бірі ... келеді,
мұны былай көрсетуге болады:
RH→R→RO2→RCHO→RCO→CO
CO түзілуіне әкелетін RCO радикалының реакциясы, бір мезгілде төрт
компонентпен ... ... ... мүмкін:
RCO+→ CO+...
типтік бензинді карбюраторлы қозғалтқыштар үшін.
Көміртегі диоксиді СО2 концентрациясының өсуі ... ... және оның ... өзгертуіне әсер ететін улы емес, бірақ
зиянды зат болып келеді.
Жану ... ... ... ... СО - нан СО2 дейін камера
шегіне шықпай қышқылданады, өйткені бөлінген ... ... ... ... 10-15 % ... яғни ол 300-450 есе ... ... СО2
түзілуінде қайтымсыз реакцияның орны бөлек.
СО + ОН→ СО2 + ... СО2 –ге ... ... ... және де ... ... жүзеге асады, олар қазіргі кездегі автокөліктерде СО
және улылық ... ... ... ... СО2 ... ... ... үшін қолданылады.
СО2 шығарындысының көлемі жанармайдың жылу-физикалық және ... ... және оның ... ... ... жанармай
ретінде сутегін пайдаланғанда жану өнімдерінде СО2 болмайды.
Көмірсутегі СхНу – заттардың бірнеше түрі нәтижесінде ... ... бен ... ... ... ... ... фенолдар) тізбекті-жылу жарылыс реакциясы;
- жану процесінің бұзылу нәтижесінде толық емес жануы ... ... ... ... ... жанармай-ауа қоспасының
біртекті еместігінен, қозғалтқыш циллиндрларымен циклдарында оталдыру
қателігінен (жанармай және ... ... ... ... ішінде ең улысы ПАК. Бенз(а)пиренде С20Н12 улылықтың
(басқыншылық*концентрация) ең ... ... С20Н12 ... ... жанармайының пиролизі кезінде 873К температурада
түзілуінің формуласы мынадай түрде болады:
С6Н2+3С2Н2+4С2Н→С20Н12
мұндағы, С6Н2 – ... С2Н2, С2Н – ... ... блоктары.
Бенз(а)пирен күйе екеуі ұқсас механизм бойынша түзіледі.
Қатты бөлшектер ... ... ... ... және
майлардың құрамында болатын фенолдар, альдегидтер, лактар, нагарлар, ауыр
фракциялар) және ерімейтін ... ... ... ... кремнии
диоксиді, сульфаттар, нитраттар, асфальттар, мырыш ... ... ... ... ... ... ... бөлшектердің құрамында 68-75%
ерімейтін заттар және 25-32% еритін заттар болады.
Күйе (қатты ... ... ... бөлшектердің негізгі
компоненті. Көлемді пиролиз ... ... ... ... ... булы
фазада көмірсутегінің термиялық ыдырауы) нәтижесінде түзіледі. Түзілу
механизімі бірнеше сатыдан ... ... ... ... бөлшекке дейін бастапқылардың өсуі (графиттің алты ... ... ... ... ... (коагуляция) өлшемінің ұлғаюы –
конгломераттар, көміртегінің 100-150 атомдарын қоса отырып – күйіп ... ... ... күйе ... ... қоспа түзілісімен
және шоқты оталдырумен (бензинді, газды) реттелген қозғалтқыштарда ... ... ... ... ... ... ... қайта
байытылған аймақтар көп жағдайда күйе түзуші процестермен жүзеге асырылады.
Сондықтан шоқты оталдыру қозғалтқыштармен ... ... ... ... құрамында күйе шығарындысы әлдеқайда көп. ... ... ... ... ... С/Н ... неғұрлым
көп, соғұрлым күйенің бөлінуі жоғары болады.
Жанғанда күйе эмиссиясының деңгейін анықтайтын маңызды процесс, ол –
850-920 К ... ... газ ... ... ... ПАК түзілістерінің ине тәрізді қатты күйе ... ... және ... күю ... маңызды болып келеді, ол
оны ... ... ... ... ... ... күйеден басқа күкірт, мырыш қосылыстары
кіреді.
Күкірт моторлы жанармай құрамында бола отырып, жану кезінде SO2 ... ... ... ... ... ... қышқылданады. Күкірт
диоксиді SO3 дейін мына теңдеу бойынша қышқылданады (аз ... ... + 0,5O2 → SO3 ... ... SO3 ... су ... ... Н2 SO4 түзілуіне әкеледі, ол
815 К температурада жүзеге асады.
Мырыш ... ... ... ... ... ... ... олар күйе түзілумеханизіміне ұқсас түзіледі.
Азот оксиді NOx келесі қосылыстар түрінде болады: N2O, NO, N2О3, ... және N2О5. NO ... ... ... ... 99%, ал ... 90% жоғары).
Жану камерасында NO түзіледі:
1) ауа азотының ... ... ... ... ... ... жанармайдың құрамында азот ... ... ... ... (жанармайлы NO);
3) жану реакциясы аймағында көмірсутегі радикалдарының азот жасушаларымен
соқтығысуынан (тез NO).
Жылыту процесінің белсенділігінің жоғарылығы, содан ... ... ... қоспасын суыту, сезімтал заттардың ... емес ... ... ... ... ... NO ... болады, ол жылдамдықты лезде төмендетуден бөлінген
газдардың құрамындағы NO ыдырауы. Жанармайдың құрамындағы азот (аминдер,
пиридин түріндегі ... ... ... жанармай NO түзілуінің
маңызды көзі болып келеді [17].
Аймақтық территориаларда физико-химиялық ... ... ... ... ... ... диффузия және басқа процестер
әсерінен таралуымен қатар, физико-химиялық ... ... ... ... әсерлеседі. Физикалық шағылусуға мысал:
ылғалды ауада аэрозольдің түзілуімен ... ... ... жылы ... ... ... ... сұйық тамшылардың
мөлшерінің кішіреюі бола алады. Сұйық және қатты ... ... ... газ тәрізді заттарды ерітеді.
Түзілістер атмосфераға лақтырылғаннан ... ал ... ... ... ... ... ... химиялық процестеріге
түседі.
Көміртегі моноксиді атмосферада лезде диффунделіп әдетте ... ... ... ... (О, О3), ... және ... радикалдар болған жағдайда СО2 дейін қышқылдана
алады.
Көмірсутегі атмосферада күн ... ... ... да
ластағыштармен әрекеттесіп, әртүрлі өзгерістерге (қышқылдану, полимерлену)
түседі. Осы ... ... ... ... радикалдар, NOх және
SOх қосылыстар түзіледі. Күкірт қосылыстары ... SO2, ... ... ... SO2 ... ... ... SO3 дейін қышқылданады
немесе көбінесе көмірсутегі сияқты басқа да ... ... ... реакцияларға түсіп, әрекеттеседі. Соңғы өнім аэрозоль немесе
жаңбыр суындағы күкірт қышқылының ... ... ... ... ... ... ... Осы жағдайда SO2
жасушасы қозған түрде атмосфералық оттегімен және басқа да ... ... Осы ... негізгі сатылары келесі теңдеулермен
сипатталады:
SO2 +hv→ SO2•
SO2• + О2 → ... + О2 → SO3 + ... + Н2О → ... ... жер ... ... жауын-шашын, қар, тұман, шық
түрінде түсіп, тек күкірт оксидінен емес, ... азот ... ... ... ... ... азот қосылыстары негізінен NO
және NO2 түрінде болады. Күн сәулесі әсерінен NO белсенді түрде NO2 ... смог - ол ... ... оксиданттар, басқа
қышқылдармен араласқан озоннан, пероксиацетилнитраттан (ПАН) тұратын және
автокөліктен ... ... - NO және ... ... ... ... ... кешенді қоспа. Жазды күндері (ауа
температурасы 300К аса, жел және ... күн ... ... ... ... генерацияланады. Смог түзілер кезінде алғашқы реакция –
күн сәулесінің NO2 ... ... ... ... болған жағдайда, озон және атомды оттегімен
радикалдар түзе әрекеттеседі:
RCH=CH2+O3→RCHO+CH2O2
RCH=CH2+O→RCH2+HCO.
Түзілген радикалдар (RCH2), басқа да ... ... ... тізбекті механизм бойынша сезімтал келеді, өз ... және ... ... бар, ... реакциялық қасиеті жоғары,
тұрақты емес пероксиацетильді (RC(О)O2) радикалдарды түзеді.
Оксиданттардың соңғы түзілу ... бір ... ... ... ... ... ... келтірудің жоғары потенциалы,
автокөліктен бөлінген ... ... ... ... ... заттар бірнеше сағаттан бірнеше күнге ... ... ... ... ... ... ... зиянды газдардың
трансформациясының және таралу масштабының ... ... ... ... 7 Атмосферадағы заттардың тасымалдану және таралу масштабы
|Зиянды заттар ... ... ... |
| ... км ... ... |
| | |сағ ... |10 |1 ... |100 |48 ... Н NO3 |1000 |72 ... SO4 |1000 |96 ... |Жер ... |90 000 дейін ... ... ... ... уақыт бойынша тез де, баяу да
болуы мүмкін. Заттар ... ... ... ... ... ... адамдар денсаулығына қауіпті осы ... ашық ... тек ... ... ... ірі
автомагистральдардың жанында және белгілі бір табиғи-климаттық және
технологиялық ... ... ... ... ... ... ... атмосфералық ауаға таралуы және
ластану дәрежесі
Атмосфера – бүкіл әлемнің тіршілік тынысы. ... ... ... Ол жер шары ... ... ... болғандықтан оның
сапасы, тазалығы адамзат үшін ешнәрсеге теңгерілмейтін биосфераның құрамдас
бөлігі. Оның массасы ... т тең. ... ... ...
тропосфера, озон, стратосфера, мезосфера, термосфера және ... ... ... өзіне тән атқаратын қызметі, газ ... ... ... ... тропосфера мен озон қабатының тіршілік үшін маңызы
ерекше. Атмосфера – ... ... таза ... ... ете отырып,
тіршілікке қажетті газ ... ... ... ... ... газдар т.б.) байытады және Жерді метеорит әсерлерінен, күн және
ғарыштан келетінтүрлі ... ... ... зат және энергия
алмасуларын, ауа ... ... ... ... жер шарындағы тұрақтылықты
үйлестіріп отырады.
Экологиялық мәселелер ішінде ... ... ... әлемдік
мәселеге айналып отыр. Автокөліктен шыққан зиянды қалдықтар өздігінен
өңделіп табиғаттағы заттардың ... ... ... ... оның ... ... қалпына келу процесіне кедергі жасайды [2].
Қозғалтқыш жанармайының құрамындағы мынандай ... ... ... ... ... әсер ... Қозғалтқыш
жанармайының экологиялық қауіпсіздігін ... ... ... бірі – ... ... ... бензиндерді өткізу
болып табылады. Этилденген және ... ... сапа ... ... елеулі түрде өзгешілігі бар. Бірінші кезекте бұл жол
берілетін ... ... ... ... ... ... бензиндерді пайдалану нәтижесінде экологиялық қауіпсіздіктің
анағұрлым айырмашылығын анықтайды. Этилденбеген ... ... ... СО ... ... есе кемітуге мүмкіндік
береді. Соның нәтижесінде ауа – жанармай қосындысына оттегіден тұратын
компоненттердің ... ... ... азаяды. Дизельді жанармайдың
құрамында хош иісті көміртектер мен күкірттің болуы (бензинге қарағанда 5-8
есе артық) оның жағымсыз ... ... ... 0,1% ... ... күкірт қосындысының және қатты
бөлшектердің шығарындысы тиісінше 4-5 есемен 20% ... ... мен ... ... ... жанармайларын өткізуде мемлекеттік стандарт талаптарына сай
келмейтіндері жиі болады. Себебі, жанармайды ... ... мен ... ... сондай-ақ тасымалдау кезінде сапасының төмендеуіне де
байланысты.
Ластаушы заттек ... ... ... режимінің әсері
алдымен белгіленген және белгіленбеген режимдердің, сонымен қатар қозғалыс
жылдамдығының ара қатынасымен анықтауға ... ... ... ... автокөлік қозғалысы кезінде олардың
көше қиылыстанда көп ... ... жиі ... Осы ... ... үнемі тежеумен алмасып, импульстік сипатқа ұласып
кетеді. Бұл ... ... ... мөлшерін 1,5-2 есеге, NOх -1,5-2
есеге органикалық емес ... ... -20-25% - ке ... қала ... жол ... ... заттек
шығарындысына негізгі әсер етуші-қозғалыс жылдамдығы ... ... орай NOх -1,5-2 ... ... емес ... ... ... дейін шығарындысы көбейеді.
Автокөліктің ластаушы заттектер шығарындысына әсер ететін ең ... ... ... жататындар:
а) жүргізушілердің кәсіби деңгейі;
ә) техникалық жағдайы;
б) пайдаланған кезден бастап жүріп өткен қашықтығы;
в) автокөлік қолданудағы техникалық пайдалану көрсеткіштері.
Автокөлікті пайдалану ... ... ... шығарындысының
өзгеруін бірінші кезекте тудыратын ... ... мен ... ... ... ... жеңіл автокөлік пайдаланғаннан бастап ... ... ... 100 мың км ... ал ... ... 8 ... астам
пайдалану мерзімінде парктің жалпы құрылымының 50% құрайды.
Екінші бір маңызды мәселе – автокөліктердің ... ... ... ... саналады. Бұл жаңа және ... ... ... ... сапасы төмен автокөліктерге, ... ... ... ... мен ... ... ... да қатысы бар.
Пайдалану факторларының әрекеті жанармай шығарындысының толықтай
жанбауын 1,5-2 есеге, ал органикалық емес заттектердің ... ... ... ... Автокөліктен бөлінетін газдардың Өскемен қаласының атмосфералық
ауасына таралу ерекшелігі
Өскемен қаласы Үлбі және ... ... ... ... ірі ... ... Өскемен қаласының алып ... ... 230 ... км. ... ... ... 49°59` с.е. және 82º37` ш.е. ... қаласының климаты шұғыл
континентті. Ең суық ... ... ... ... 16,80. ... ... ... 480С. Жазы ыстық, шілденің орташа
температурасы плюс 20,30С. ... ... ... 500 ... орташа жылдамдығы 2,5-3,5 м/с, қатты желдердің жылдамдығы – 15
м/с. Көптеген жылдардың бақылауына ... ... ... және ... солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс бағыттағы инверсионды
желдер басым түседі. Жыл көлемінде желді күндер 50-70( алып ... ... ... ... және ... ... ... бұл жағдайда қала
атмосферасының зиянды заттектермен ластануы күрт жоғарылайды.
Өскемен қаласы жолдарының жалпы ... 623,6 км, ... – 4379 ... ... ... 162,1 км, ... – 1871 мың м2 жетілдірілген ... ... Қала ... ... ... ... ... даңғылы, Абай даңғылы, Согра арқылы айналып өтетін жол, Пролетар,
Ушанов, Ворошилова көшелері, Әуезов даңғылы ... ... ... тым көбейіп кетуі қала ... ... ... ... Статистика деректеріне ... ... екі үш мың ... ... ... 2004 жылы ... 5 208 жүк ... барлығы 46 676 автокөлік болса 2005 жылы олардың
жалпы саны 54 763 асса, 2006 жылы 63 241 автокөлікке ... ... ... 3 Өскемен қаласының жылжымалы көздерінің сандық динамикасы (жол
полициясы Басқармасы ШҚО ГУВД ... ... қала ... ... ... сәуір-мамыр,
тамыз – қыркүйек, қазан айларында арта түседі. Бұл айларда әдетте ұзақ ауа
райының қолайсыз күндері ... Осы ... ... ... 3,5 ШРК ... Оның себебі біріншіден, автокөліктен бөлінген
зиянды газдар атмосфераның жерге жақын төмен қабатында шығарылады, яғни ... ... ... ... ... ... таралу жағдайы ең нашар болып
келеді. Екіншіден, автокөліктерден бөлінген зиянды ... ... ... ... жоғары концентрациялы улы компоненттер
болады. Автокөлік қозғалтқышынан ... ... ... 200 аса ... ... кездеседі, олардың көбі әртүрлі ... ... ... өзі ... ... ... реакцияға түсіп
одан да күрделі және улы заттар түзуі ... ... ... ... ... ... және ... қосылыстардың негізгі өндірістік
түйіннен үш бағытта таралуына жағдай жасайды: солтүстік – батыс (БО - ... ... ... ... ...... (БО - 5), Үлбі өзені алқабы
бойынша солтүстік – шығыс (БО - 8).
2.4 Өскемен қаласының ... ... ... ... ... және оның ... ... облыстық территориалды қоршаған ... ... осы ... атмосфералық ауа жағдайының қолайсыздығының
күрделене түсуін көре ... үш ... ... ... ... қаласының территориясын және тұрғындардың денсаулығын кешенді
геоэкологиялық зерттеу», «Өскемен қаласының атмосфералық ауасының химиясын
зерттеу» және ... ... ... ... ... Осы ... ... нәтижелері алынды. Өскемен қаласының
атмосферасының химиясы ... ... ... қала атмосферасының
ластануында автокөліктің ... ... ... ... ... ... ... сәйкес ауа қорғау ... ... ... ... ... ... тазарту мәселесі шешім таба
алмай жүр. ... ... ... ... ... ... зиянды
газдар мәселесі болашақта бірінші орында тұр. Автокөліктердің іштен жану
қозғалтқыштарын ... ... ... ... ... әлі де
соңына дейін ... ... ... ... ... ... мәселесінің бірі болып отыр. Автокөлік өзінің шығаратын
улы газдарымен қала атмосферасын ластайды және ... ... ... ... зиян алып ... ... ... автокөлік жоғары деңгейде ластаулардың басты
себептері мыналар болып табылады:
1) АКҚ паркінің төмен техникалық-пайдалану ... ... ... ... ... қос ... ... де атмосфераны ластауға тікелей де (мәселен,
жанар-жағармайды тиімсіз жағу) және ... ... де ... ... ... көп жұмсау ) ықпал етеді.
Өскемен қаласының АКҚ паркінің ... ...... ... ... ... құралдарының паркінде жанар-жағармайды көп жұмсайтын ... ... жүк ... мен ... көп ... ... ... елдерде осыған сәйкес жылжымалы ... ... ол ... ... ... 30 жылдан астам уақыт бұрын жасалып, ескіріп қалған автокөлік техникасын
пайдаланудағы орташа ... ... осы ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің
азып тозуы) мен ... ... ... салдарынан
автокөліктің жылжымалы құрамның қанағаттанарлықсыз техникалық жай ... 80-ші ... ... ... ... ... ... және аймақтық
бағдарламалардың құлаш жайғандарына қарамастан баламалы, ең алдымен газ
отындарын пайдаланудың төмен ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру,
қажетті бақылау-өлшеу және диагностикалық жабдықтың ... ... ... ... ... мен атмосфераға
шығарындылардың сапасын қанағаттанарлықсыз бақылауы.
Сондай – ақ жүргізушінің даярлығынан жол жүру ... ... ... Жүргізушілердің қозғалыста оптималды режимін ұстап
тұра алмағандықтан, бөлінген газдардың ... улы ... 10 -20 %
- ға ... ... ... ... ... әрекеттер атмосфераға
бөлінетін зиянды заттардың кемуіне себепкер болады, сондықтан жоғары
мамандандырылған ... ... ... міндет тығыз қалалық
көлік ағымында тиімді жүргізуді оқыту болып табылады [3].
5. Өскемен қаласының ... ... ... ... ... ... ... қаласының атмосфералық ауасының күннен - күнге нашарлап ... ... ... ... ортақ жүйесін құруға итермеледі, ол
қоршаған ортаның жағдайы туралы ақпараттарды жинап, ... ... ... ... ... ... ... гидрометеорология орталығы атмосфералық ауаның ластануы
мониторингін 4 ... ... ... ... Семей
қалаларында және Глубокое кентінде. ... ... ... ... елді – ... саны мен ... жері ... мекеннің рельефі, ластану деңгейінің есебімен анықталған (кесте 8).
Кесте 8 Өскемен ... ... ... ... ... мониторинг жүйесі |Аймақтық бюджет есебінен қосымша бақылау |
|Бақылау орнының саны: 5 (қала |Бақылау орнының саны: 3 ... ... ... ... 8 мезгіл |
|Сынаманы сұрыптау мерзімі: 3 ... ... ... ... ... ... мерекелік |
|Демалыс күндері: жексенбі, ... ... ... ... ... ... 18 ... қоспалар саны: 8 | ... ... жоқ ... ... |
| ... күндері |
| ... емес ... |
| ... (4 көше қиылыстары) |
| |а) ... ... |
| |ә) Абай ... к. |
| |б) ... ... Жағалауы к.- Мызы к. |
| |в) ... ... ... ... ... ... келесі күннің 15 |1.Ақпарат тәулігіне 2 рет беріледі ... ... ... ... |
| ... ... және штаттық емес жағдайларда |
| |ТЖ ... ... ... 2-3 ... сайын. |
|Ұялы желі ПНЗ: жоқ ... желі ПНЗ: 3 ... ... және 2 |
| ... ... ұялы ... ... штатында: 13 адам |Лаборатория штатында: 36 адам |
|1 ... ... 1 адам |4 ... ... 1 адам ... 2 адам ... 5 адам ... 3 адам ... 16 адам ... ... 5 адам |ПНЗ ... 10 адам ... 1 адам ... 2 адам ... ... ауасының ластануын бақылау 1973 жылдан бастап
жүргізеді. Өскемен қаласында – 5 ... ... бар. ... орны № 1 – ... к., ... орны № 5 – ... к., 30
Бақылау орны № 7 – Первооктябрь к., 126 (Защита
ст.)
Бақылау орны № 8 – Жаңа ... орны № 12 – ... д., 12 ... ... орны жоқ, ... ... ... ауаның ластану деңгейі туралы ақпарат алу мақсатында, және де
қолайсыз метеожағдай күндері ... ... ... ... ... ... ... мәлімет алу үшін және ... ... үшін ... ... ... сынамалары келесідей қосылыстарды анықтайды: шаң, күкірт диоксиді,
көміртегі оксиді, азот диоксиді, ... ... ... ... ... органикалық емес қосындылары, мырыш, кадмий, мыс, қорғасын.
Сынаманы сұрыптау жергілікті ... 8 ... ... ... ... ... ... сәуірінде «Территорияны геоэкологиялық және Өскемен
қаласының тұрғындарының денсаулығын кешенді ... ... ... ... тағы 3 ... ... ұйымдастырылды (Аблакетка,
Аэропорт р-ны және Стрелка р-ны).
Ауаның ластану жағдайы стационарлы бақылау орындарынан ... ... ... және талдау нәтижелері бойынша бағаланады.
Атмосфералық ауаның ластану сапасының негізгі ... ... ... (ШРК) ... болып табылады. Атмосфераның ластау деңгейі,
кешенді атмосфераны ластау индексі (АЛИ) көлемі ... ... ... ... ... ... қала ауасының ластану
деңгейі жоғары дәрежеде екеніне көз жеткізуге болады.
Атмосфералық ластану жағдайының көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... бола алады. Химиялық талдау
жүргізуге сынаманы сұрыптау үшін біртипті құрылғы және ... ... ... ... ... 4 ... ... Өскемен, Риддер, Семей қалаларында және ... ... ... сынаманы сұрыптап қана қоймай, атмосфералық жауын-
шашынның тәуліктік қышқылдығын да анықтайды. ... ... ... ... ... атмосфералық жауын-шашынның рН
сілтілік сипатта (кесте 9).
Кесте 9 2004 ж. 9 ай ... ... ... ... ... «Казгидромет» мәліметтері бойынша)
|метеостанция |Жауын-шаш|Иондар концентрациясы,мг/л ... |рН |
| |ын | ... | |
| ... | | | |
| | ... ... | | |
| | |SO4 |Cl |NO3 |
| | ... ... | | |
| | |SO4 |Cl |
| |Орт. ... |Орт. ... ... ... ... |ай ... |ай ... | ... |
| | ... | ... | | ... ... |1,8 |2,9 |1,8 |5,6 |
|1 |35 |36 |29 |
|2 |57 |2 |41 |
|3 |90 |0 | |
| | | |10 |
|4 |0 |84 |16 |
|5 |78 |12 |10 |
|6 |27 |54 |19 |
|7 |86 |14 |0 |
|8 |0 |100 |0 |
|9 |36 |42 |22 ... |33 |34 |33 ... 5 ... сауалнаманың қорытындысы
Қорытындыда 1 сұрақ бойынша үш жауапқа теңдей жауап берілді, 2 сұрақ
бойынша жеке көліктері болса да, барлығы ... ... ... ... ... ... 90% көлікті қалыпты жылдамдықпен жүргізіп, 4 сұрақ бойынша
қозғалтқышты бос режимде 84% айдамаймын деген. 5 ... ... 78% ... ... ... 6 сұраққа 54% қалада тұрғандықтан ба? өзенде
жумаймыз деді, 7 сұрақ бойынша 14% қаланың негізгі ... көзі ... ... екен ... 12). 8 ... ... 100% ... деп жауап
берді.9 сұрақ бойынша 32% иә деп, 42 %, яғни көбі жоқ деген. 10 сұрақ
бойынша 50-50 ... ... ... ... ... ... ... Атмосфералық ауаны қорғаудың құқықтық негіздері
Қоршаған ортаны қорғау бүкіл адамзат ... ... ... әлемдік
мәселе. Қазақстан Республикасының экологиялық ... ... және ... ... даму ... ... шаралар кешенін анықтауда Қазақстан Республикасының
Президентінің Үкімі 3 ... 2003 жылы № 1241 ... ... ... ... ... ... концепциясы».
3.3.1 пункітінде «Ауа бассейінінің ластануы» концепциясында – «Негізгі
атмосфералық ластану көзі - ... ... ... ... мұнайгаз кешеніне және ... ... ... ... ... ... тұрғындар денсаулығының нашарлауы
және қоршаған ортаның қайтымсыз өзгеруі қауіп төндіреді.
ШҚО территориялық қоршаған ... ... ... облыс
территориясында қоршаған ортаны қорғау бөлімінде, мемлекеттік ... ... ... 2001 жылы ... ... ... ... ресурстарын қорғау және тиімді ... ... ... ... және ... ... ... қорғау
бағдарламаларына қомақты қаржы бөлінеді, бірақ бір ... шешу ... ... ... болмайды.
Қазақстан 1998 жылы 25 маусым айында өткен Орхусстік конвенцияға қол
қойған мемлекеттердің бірі. Осы ... ... әр адам таза ... ... ету құқығы бар, ол ... - ... ... ... ... ... ортада өмір сүру». Осы конвенцияның басты
мақсаты - экологиялық ақпараттан ... ... ... ... ... қатысуы, құқыққорғауға қол жеткізу. Осы құқықтардың
негізі - таза қоршаған орта құқығы болып табылады. ... қол ... ... ... ... жағдай туралы үкіметтік құжаттарға қол
жеткізуді оңайлату;
2) шешім қабылдау үрдістерінде қоғамның қатысуын болдыру;
4) мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... беруге үәде береді.
Осы мәселенің шешімі :қаланың тұрақты дамуының ... ... ... ... ... даму үшін ортақ ақпараттық база, мамандарды оқыту
ұйымдары болуы керек, Өскемен қаласының стратегиялық дамуын ... ... қала ... ... ... ... шарт.
Қазақстан Республикасының 3 бап «Қоршаған ортаны қорғау туралы» заңына
сәйкес қоршаған ортаны қорғаудың негізгі ... ... ... және ... ... табиғатты пайдалануда сатылап төлеу және
қоршаған ортаны қорғауда экономикалық тұрақтылық сақтау. Осыған байланысты
табиғатты пайдаланушылар жыл ... ... ... ... ... ... пайдаланушылар қоршаған ортаға қалдықтар мен ... ... ... ... ... және тиянақты мерзімін көрсетіп,
төгу құқығы беріледі. ... ... ... мақсаты ғылыми
тұрғыдан ШРН (шекті рауалы норма) қоршаған ... ... және ... ластануна кедергі болуын қамтамасыз ететін экологиялық қауіпсіздік
және тұрғындардың денсаулығын ... ... ШРШ ... ... ... ... зонасынның (СҚЗ) шекарасынан
белгіленген сапа нормативтерінің (1 ШРТ) асып кетпеуімен қолдану керек.
Қазіргі ... ... ... қатынастарда ақылы табиғатты
пайдаланудың экономикалық механизмін қалыптастыру керек және ол ... болу ... ... ... ҚР-ң ... ... ... жүйесі тиімді емес, нағыз төлемдер күйін көрсетпейді.
Біздің өлкемізде қоршаған ... ... үшін ... ақы ... 0,5% -і, ал бұл көрсеткіш шет елдерде 4-6%, ... 1%. ... ... төленетін төлемнен, қалдықтарды, зиянды заттарды сатып алу
құқығы және табиғатты пайдаланудың басқа түрлері, яғни ... ... ... ... ... экологиялық банк институтын
құру- тиімді ... ... ... банктің маңызды принціпі
қалдықтарды лақтыруға беретін рұқсат пен ... ... ... ... қалдықтарды мемлекет тарапынан сату болып табылады.
Қоршаған ортаны ластауы үшін төленетін төлемақы қала бюджетіне жылына 3-
5 млрд.тенге орнына 1 ... ... ... ақша қала ... жағдайын, әлеуметтік ... ... ... және т.б. жағдайларды жақсартуға жетер еді.
Сондықтан да Өскемен ... ... ... сапасын басқарудың
экономикалық механизмімен сәйкес, тек Мемлекеттік ... банк ... ... ... тығыз байланысып, өз бетінше тәуелсіз болуы керек.
Экологиялық банктердің ҚР ... ... ... ... ұйымдар және қызмет адамдарының қоршаған табиғи ортаға зиян
немесе экологиялық құқық ... ... үшін ... ... ... ... маңызы өседі.
Атмосфералық ауаны қорғауды автокөліктерді ... ... және ... ... жақсарту шаралар белгілену керек.
Жоспар бойынша автокөліктердің қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... қызмет етуді жетілдіру, жол
қатынастары жағдайын жақсарту арқылы жетуге мүмкіндік ... ... ... экологиялық жағынан қауіпсіз санын және сертификатталған экологиялық
қауіпсіз жанармай тұтынуды артыру керек. Жылу көздерінің әсерінен ... ... ... ... жылу ... ... жаңарту
табиғи секілді таза отындарды көбірек пайдалану керек. Шаң-тозаңдар мен улы
газдарды ауаға таратпау мақсатында ... ... ... ... ... шыққан зиянды заттардың әсерін ... ... ... ... ... ... ... бір әдіс, ол жолдарды ағаштар отырғызу арқылы қорғаныс жолағын
жасау және зиянды заттардың таралуымен қатар ... ... шуды ... ... ... Ең ... ол ... тоннель жасау.
Халықаралық негізгі принциптерінің бірі қоршаған ортаның ластануын
болдырмау. Әр ... ... ... ... кез – ... ... ... және болдырмаудың барлық шараларын жеке немесе топтық
қарастыру керек.
Осы кезде көлік құралдарын пайдалану және ... ... ... заң ... ... ... кеден не сыртқы экономикалық әрекет туралы ... ... ... ескі ... ... ... мен жағдайын
қарастырмайды (тек белгілі бір корей ... ... (12 бап) ... ... ... ... ҚР заңына
сәйкес мынадай қорытынды жасауға болады, өндірістік шығарындылар ... ... ... ... ... ғана ... Ал, жеке ... бөлетін зиянды заттарды бақылау заңмен
қарастырылмаған.
Жоғарыда айтылғанның барлығы қоршаған ортаның ... ... ... ... заң ... Республикаға шеттен әкелінетін
автокөліктердің алдымен тозу көрсетішін ... және ... ... туралы» Заңға өзгерістер енгізу керектгін ойластыру керек [21].
Қазақстан Республикасының «Атмосфералық ауаны қорғау туралы» Заң 1981
жылы қабылданды.
Заңда атмосфералық ... ... ... және ... ... ... және ... әлемі, халық шаруашылығы үшін қолайсыз
химиялық, физикалық, биологиялық тағы да басқа әрекеттерді ауада ... ... ... алу және ... ... қорғау ісінде заңдықты
күшейту жолдары белгіленген.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мен ... бағыттарын анықтап, ластанған ауаның –
шекті рауалы мөлшерін бекітеді. ... ... ... ... ... ... ... ауаны қорғау жөнінде мемлекеттік
бақылау жүргізеді.
Ауаны ластайтын заттардың бір жолғы барынша көп ... ... ... ... орган тағайындаған арнайы өкілеттігі ... иесі ... ... ... органдар атмосфералық ауаның жағдайын
бақылауға міндетті:
1 Денсаулық ... ... мен оның ... органдары санитарлық –
эпидемиологиялық қызмет мекемелері арқылы елді ... ...... ... ауруларға күн ілгері шаралар алынуын ... ... ... ...... сақтау туралы берген нұсқаулары
берілген міндетті түрде орындауға тиіс. Жаңа елді мекен, ... ... ... ... салу ... ... қарап, келісім
береді.
2 Экология және биоресурстар министрлігі атмосфералық ауаны ... ... ... ... ... жіберу жөніндегі шекті
рауалы мөлшерді және ... ... ... ... ... ... Газ жөніндегі мемлекеттік инспекция тазалайтын газ және шаң – тозаң
ұстайтын ... ... ... істеуін бақылайды және оларды
пайдалануға рұқсат береді.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... оның
жағдайын бақылап отыру адамдардың бүкіл биосфераның мүддесіне сәйкес
келетін мәселе екені ... ... ... ластаумен күрес мәселесі күрделі, жан – жақты ... ... ... мен күш ... ... Дегенмен, ғылыми –
техникалық прогрестің қазіргі заманғы даму деңгейі адам ... ... ... ... әсер ... ... түзілуіне және бөлінуін
азайтып, ластанудың алдын – алудың іс – шараларын жасауға мүмкіндік береді
[12].
3.2 Өскемен қаласының ... ... ... ... ...... ... орталығындағы экологиялық ахуалды бағамдау, оның тұрғындар
денсаулығына тигізіп отырған шынайы ... ... ... 2006 ... атмосферасының химиялық құрамын зерттеу, ауа райының қолайсыз күндерін
дұрыс болжау, ... ... ... ... да ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстарының жүргізіліп жатқандығы белгілі.
2006 жылдың ... ... ... ... ... ... орталығы" мемлекеттік мекемесі ... осы ... ... ... ... ... рәсімі болды. Онда Өскеменде аталмыш бағыттарда жыл ... ... ... "Тайфун" ҮЕҰ ММ-нің (Ресей) бөлім меңгерушісі В.
А. Сурнин мен география ғылымдарының докторы А. С. ... ... ... ... ... нәтижелері хақында баяндамалар
жасады.
Олардың айтуына қарағанда Өскеменнің ... ... ... ... ... биыл ... рет жүзеге асырылып отыр. Ол екі
кезеңде, яғни, 2006 жылдың мамыры мен қыркүйегінде жүргізілді. ... ... ... ... мен олардың неғұрлым ... ... ... Екінші кезеңде ластануы өте-мөте мол
жерлердегі атмосфералық ауа алдын ала сараптамалар барысында ... ... ... отырып, егжей-тегжейлі зерттеулерден өткізілді.
Жүргізілген жұмыстар қалада 52 органикалық ... бар ... ... ... алтауы орташа тәуліктік ШРК-дан асып ... ... ... ... ... ... қышқылдар,
галогендер, күкірттер және азоттар бар бірікпелер қосуда. Әйткенмен, бұл
ингредиенттердің атмосфералық ауадағы ... тым көп ... ... ... ... заттардың
Защита станциясындағы ПНЗ-7 маңында көбірек жинақталғанына айғақ ... ... ... мен ... ... тәуліктік көрсеткішпен
салыстырғанда қалыпты ШРК-дан-17 есе артып түсуде. Оған аталмыш ауданда
тасып-жеткізіліп ... ... ... көп ... ... ... ... төгілуі, жеміргіштер мен
тоздырғыштардан залалсыздандырғыш заттар сіңірілген шпалдардың молдығы
себеп.
Зерттеулер ... ... ... ауыр ... ... ... ... фенолдың,
формальдегидтің және ... ... ... ... назар
аударылды. Жер бауырлайтын озонның шоғырланатын маңдары айқындалды.
Фенолдық ... ... ... ... ... ... көздері анықталды. Осы жұмыстарды ... ... ... бір ... таппайтын Спорт сарайы маңында этилбензолдың және
ксилолдың мүмкіндігінше көп ... ... ... Ол ... ... ШРК-дан 6-7 есе артып отыр.
Сондай-ақ, бұл жұмыс нәтижелері формальдегидтің қала ... ... ... ауа ... тікелей байланысты екеніне де көз
жеткізе түсті. Ол күн жылы кездері көбейіп, жаңбырлы, қарлы шақтарда ... ... ... ... жүргізіліп, жыл бойына созылған осы жұмыстар
барысында бензолдың, ... ... ... ... 1-ші, 3-ші, 5-ші ... 1-ші, 2-ші, ... ... бенз(а)пиреннің, фенол мен формальдегидтің
неғұрлым көбірек қатер туғызып отырғандығы айқын болды.
Қала атмосферасының химиясын зерттеу ... I ... бұл ... ... ... ... ... академигі, ғылыми-зерттеу жұмысының жетекшісі, физика-
математика ғылымдарының ... Н. М. ... ... қатысушыларды
автокөліктерден бөлінетін шығарындыларды есептеуді ... ... ... ... ... ... ... облыстық аумақтық қоршаған ортаны қорғау, табиғат
қорғау бағдарламаларын жүзеге асыру басқармаларының бастықтары Қ. ... пен В. М. ... өз ... білдірді.
Айта кету керек, қалалық сәулет құрылысы, автосервис, жанар-жағар ... салу үшін қала ... жер бөлу ... ... ... ... қажеттілігі басты назарға алынды. ... ... ... ... жол бермейтін басқа да нақты шараларды
жүзеге асыру, қоршаған ортаға кері әсер ... ... ... ... ... ... ... Өскемен қаласының әкімшілігінің атмосфералық ауаның ластануынан қорғау
жөніндегі ... - ... ... және де автокөлікке толы ... ... ... ... өндірістік шығарындылардан әлдеқайда улы ... Біз ... ... ... тұрған жоқпыз, сондықтан ... ... ... ... әлемге экологиялық зиян тигізуіне әсер етеміз.
Сондықтан бұл ... ... ... ... табу керек.
Қала әкімшілігінің қоршаған ортаны жақсарту жұмыстарының басым
бағыттары:
1) ... ... ... талдау есебімен қаланы көгалдандыру үлгісін
өңдеу;
2) қолайсыз ... ... (ҚМЖ) ... ... ... түзету;
3) қалаға әкелінетін автокөлік жанармайының сапасын бақылауды күшейту,
автокөліктің атмосфералық ... ... ... ... және де автокөліктен
бөлінетін зиянды заттарды азайту шараларын ұйымдастыру;
4) «Атмосфералық ауаны қорғау туралы», «Қоршаған ортаны қорғау туралы» ... ... ... ... ... ... ... ластағаны үшін төлемдер жүйесін жетілдіру;
6) қаланы ... және ... ... ... ... ... ескере отырып инфрақұрылымын дамыту :
- жолдарды және жасыл аймақты ... қала ... ... демалыс аймағын және ойын – сауық орталықтарын
құру;
- еңбек ... ... және ... объектілерін салуда Комендантка
өзен саласын реттеу;
- Комсомольский аралында мәдени – ойын ... және ... ... ... ойын кешенін салу (бұрынғы Октябрь кенті).
Атқарушы органдардың экологиялық жағдайды ... ... ... ... ... қауіпсіздік концепциясы
принциптеріне негізделген. Ол экологиялық дағдарыстың алдын алу ... және ... ... және ... ... ... ... өнеркәсіптердің тұғындар денсаулығына және қоршаған
ортаға тигізетін зиянның өтеу міндеттілігі; өндірістік күштерді ... ... ... – экономикалық үйлесімдігі.
Қоршаған ортаны ... ... ... ... қаласы
әкімшілігінің бақылауында. Қаланың экологиялық жағдайын жақсарту мақсатында
арнайы бағдарламалар жасалып, ... ... ... ... Солардың
ішінде қысқа ұзақ мерзімге арналған "Табиғат ресурстарын тиімді пайдалану
және қорғау" бағдарламасы (2002 - 2005 ж.); ... су" (1999 - 2002 ... су" ... ... (2003 - 2010 ж.); ... қаласын
көгалдандыру" бағдарламасы (2001 -2003 ж); "Өскемен қаласындағы ... ... ... (2001 - 2005 ж.) бар. ... жыл ... қала ... проблемаларына сәйкес толықтырылып
отырады. (кесте 13).
Қазіргі уақытта бағдарламада жоспарланған шаралардың 22-сі ... ... ... жыл ... ... ... бірге жыл сайын
жергілікті бюджет ... ... өз ... есебінен табиғат
қорғау шаралары жүзеге асырылуда [20].
Кесте 13 «Өскемен қаласының кешенді экологиялық бағдарламасы» ... ... ... ... ... ... ... |аяқталу |орындалу үшін ... ... ... ... |
| | ... ... ... |мерзімі |жылдар |ландыру | |
| | | | ... ... ... | |
| | | | ... |(мың. | | |
| | | | | ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... ҚОРҒАУ» бөлімі |
|1 ... және ... |ҚР қор- |2006- |4 000 ... |
| ... көздер үшін |ті құжат |шаған |2007 | ... ... ҚР |
| ... | ... ... | | ... ... |
| ... ... | ... | | | ... |
| ... ... ... | | | ... |
| ... ... | | | | | ... |
| |нормативті құжаттарды | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
| | | | | | | ... іске |
| | | | | | | ... |
|2 ... қаласының |нормативті|«Казгидромет» РГП |2006 |2 000 ... |
| ... ... ... |ҚР қошаған ортаны | | ... ... ҚР |
| ... ... ... ... | ... |қорашаған |
| |ауа сапасын басқару | | | | | ... |
| ... ... | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... іске |
| | | | | | | ... |
|3 ... ортаға |нормативті|ҚР қошаған ... |2006- ... ... |
| |автокөліктің әсерін |құжат ... ... | ... |жылға ҚР |
| ... ... | | | | ... ... |
| ... ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... іске |
| | | | | | | ... |
|4 ... ... ... |ҚР ... ортаны |2006- |16 500 ... |
| ... ... ... ... министрлігі|2008 | ... | |
| ... ... ескі | | | | ... | |
| ... жаңа 5 | | | | | | |
| ... орнына ауыстыру| | | | | | |
|5 |ТЭО ... және ... ... РГП |2006 |1 000 ... |
| |үш ... ... орнату|актісі |ҚР қошаған ортаны |2007 |3 300 ... | |
| ... ... іздеу | |қорғау министрлігі|2008 |3 300 ... | |
| ... ... | | |2009 |3 300 | | |
|6 |ШҚ ОГМ ... |енгізу |Казгидромет РГП, | | ... |
| ...... ... |ҚР ... ... | | ... | |
| ... | ... ... | ... | |
| |2 дана ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... ... | | ... |3 800 | | |
| ... ... | | | |3 800 | | |
| |2 дана ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| |1 дана ... – | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | |2007- | | | |
| ... | | |2008 |3 500 | | |
| ... | | |2006 |3 500 | | |
| ... ... | | | |8 000 | | |
| | | | | | | | |
| | | | |2006 | | | |
| | | | | |19 200 | | |
|7 ... ... | | |2008 ... | | |
| ... ... – | | | ... | | |
| ... ... көшуді| | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... ... ... | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|8 ... ... ... санитарлы – қорғау аймағында тұратын|Үкіметке |Өскемен | |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| | | ... |
| | | |і, ҚР | |
| | | ... |
| | | |лық және | |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | |гі, ҚР | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... |
| | | |гі | ... 13 жалғасы
ҚОРЫТЫНДЫ
Өскемен қаласының атмосфералық ауасының автокөліктерден бөлінген
газдармен ластануы біздің диплом жұмысының өзекті мәселесіне ... ... ... жұмысын жазуда Өскемен қаласының Ленин, Абай, Ауезов
даңғылдарына, ... ... ... ... басты магистралдарға
түседі. Көз жеткізген жаңалығым көлік неғұрлым бірқалыпты тоқтаусыз жүрсе,
соғұрлым зиянды заттар аз бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде ауаның ластануының
азаюына әкеледі. Көлік құралдарының тоқтаусыз ... үшін жер ... және жаяу ... жер асты ... ... жүргізуге көп
көңіл бөлінеді. Соған ... жол ... ... ... ... ... улы жұмыс режимі болмайды (бос жүру,
баяулау, жылдамдық алу). Көліктің ... ... ... режимінде газдың
салыстырмалы массасы жалпы газ балансының 15 - 25 % құрайды. Сонымен ... ... ... ... ... атмосфераның
ластануын төмендетуді қамтамасыз етеді. Жолдарда қозғалыс ... ... жаңа ... ... ... ... және автокөлік
улылығын төмендетумен тығыз байланысты. ... ... ... жоғарлату мақсатында жылдамдықтың тек максималды емес, сондай –
ақ минималды жылдамдық шегін бекіту қажет.
Болашақта қаланың атмосфералық ауасының ластануын ... ... ... ... ... ... төмендетудің маңызды
шарасы қала ортасының регенерациялық ... ... ... ... ... ... ... қала салушылық
негізгі тәсілінің бірі қала аумағының еркін құрылысын кеңейту және ... ... ... жазу ... ... қойылған міндеттер жүзеге
асырылды:
- қалада ... ... ... ... Өскемен қаласының атмосфералық ауасын ластаушы көзі ретінде
сипаттама берілді;
- Өскемен қаласының атмосфералық ауаға түскен зиянды заттардың ... ... ... ... ... ... ... үшін
жүргізушілерден алынған анкеталық сауалнама арқылы талдау жасалып,
қорытынды ... ... ... ... ... ... зерттеу жүргізе отырып, ШҚ
ОГМ мәліметтерімен салыстырылды;
- Өскемен қаласының ... ... ... ... ... ... ауасының ластануын азайту ... ... ... жүзеге асыруға болады:
1) көлік ағымдарын уақыт және кеңістікте қайта бөлу;
2) қаланың орталық ... ... және ... ... ... ... беру. Бірақ, қозғалысты ұйымдастырудың мұндай ... ... ... ... жүк ... ... қала ... жүргізбеуді
жүзеге асырған жағдайда мүмкін болады;
3) жол жүру бөлігін толық пайдалану, яғни ... ... ... ... ... ... тұрақты жылдамдықпен қозғалуды, ұзақ және ... ... ... ... ... бағдаршамға қосымша секция
орнату, қиылысқа кіру және шығу жолақтарын бөлу арқылы, басымдылық белгісін
орнату арқылы қиылыстың жол жүру қабілетін жоғарлату;
5) бір ... ... ... ... көлік құралдарының қозғалысын бір тәртіпке келтіру.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Асқаров Ұ.Б. ... және ... ... ... Ұ.Б. ... 2004. – 420 ... Бейсенова Ә.С. Экология: жоғары оқу орындары студенттеріне ... / Ә.С. ... Ж.Б. ... Г.З ... 2001. –
323 бет.
3. Бекмағамбетов М. Қазақстанның автомобиль көлігі қалыптасуы және даму
кезеңдері. – ... 2005. – 254 ... ... М. ... и ... среда: проблема и пути их
решения. / М.Бекмагамбетов // ... ... - № 6(3).- 40 - ... ... Д.А. ... ... на ... загрязнения при
магистральных территорий г. Усть – Каменогорска / Галявиева Д.А. ... // ... ВКТУ им. Д. ... 2000. - № 4
6. ... С. Өскемен үстіндегі қара түнек./ С. Әліпбай,О.Елубай // ... ... 5.– ... ... ... Қ. ... экологиясы: кеше, бүгін және ... ... - ... 21 ... 2005. – 3 бет.
8. Бейісов Ж. Атмосфералық ауамыздың ахуалы қандай? / Ж. Бейісов // Дидар:
Өскемен, 3 ... 2006. – 5 ... ... на ... ... ... ... 2004
10. Дәрібаев Ж.Е. Экология: оқулық/ Ж.Е. Дәрібаев, Ә.Б. Баешов, С.С.
Сермаңызов. - Астана: ... 2005. – 297 ... ... О. ...... тамырым./ О. Елубаев. – Алматы: Әл - Фараби,
2000. – 298 бет.
12. Жатқанбаев Ж. Экология негіздері: оқулық./ Ж. ... ... 2003. – 408 ... ... А. Как ... под выхлопной трубой? / А. Камалов.// Рудный
Алтай, 2001 – 23 август.
14. Кавтарадзе Д.Н. Автомтомобильные ... в ... ... ... - ... ... 1999. – 304 ... Козлов Ю.С. Экологическая безопасность автомобильного транспорта./
Ю.С. Козлов. - Москва: Агар,2000. – 564 ... ... Г.А. ... ... ... ... ...
Казахстанской области. / Г.А. Левченко. - Усть – Каменогорск: ВКГУ, 1999
17. ... В.Н. ... и ... ... / В.Н. ... ... Москва: Высшая школа, 2003. – 236 бет.
18. Мамыров Н.Қ. Табиғатты пайдалану ... / Н.Қ. ... ... ... ... ... 2005. – 367 бет.
19. Оспанова Г.С. Экология./ Г.С. Оспанова, Г.Т.Бозшатаева. ... 2004. – 254 ... ... Е.И. ... ... Е.И. ... ... Транспорт,
2000. – 316 бет.
21. Темірбеков Н.М. ... ... ... ... от ... ... Н.М. ... М.Н.
Мадияров, Ф.Н. Абдолдина.// Проблемы экологии и развития городов: Сборник
материалов ...... ... – Усть – ... ... 82 ... Мусапарбеков К.Ж.. Современное экологическое состояние промышленных
городов Восточного Казахстана./ К.Ж. Мусапарбеков.// Проблемы ... ... ... Сборник материалов научно – практической конференции. –
Усть – Каменогорск, 2004.- 14 бет.
23. ... Ғ.Қ. ... ... Ғ.Қ ... - ... 1995. –
369 бет.
24. Усков С.В. Отчет по ... ...... и ... г. Усть – ... С.В. ... ... План мероприятий «Комплексной экологической программы для г. Усть ... за счет ... ... ... 2006 – 2009 ... ... «2001 – 2005 ... арналған Шығыс Қазақстан облысының
табиғи ресурстарын тиімді пайдалану және қорғау»
27. ... ... ... «Об ... ... воздуха» от
11.03.2002 г. (ст.12)
ҚОСЫМША А
Кесте 14 «2001 – 2006 жылдарға арналған Шығыс Қазақстан облысының ... ... ... және қорғау» бағдарламасының атмосфералық
ауаны қорғау бөлімі
|№ |Іс-қимыл ... ... ... |
| ... | | |
| ... | | |
|1 |2 |3 |4 ... ауаны қоғау ... ... ... ... қалаларында атмосфералық ауаның |
|ластану деңгейін төмендету ... ... ... және ... |
| ... ... ... Глубокое кентінде|
| |автогенді және |қауіпсіз ... ... ... (500|
| |басқа да қазіргі |технологияларға |мыңға жуық адам) зиянды заттар|
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... |
| ... ... | ... ... ... ... пайдалану | | ... және ... ... ... ... |
| |жылуэнергиясы |сапасын жақсарту, |бөлігін шығарындаларын, |
| ... ... ... |бірінші кезекте күкірт тотығын|
| |газдарды ұстау және|әсерін қысқарту |қасқарту. Автогенді |
| ... ... | ... ... |
| ... | ... ... ... ... |
| |жасау, жетілдіру | ... ... ету |
| ... ... | | |
|1 |2 |3 |4 ... А жалғасы
| |Жылу қуаты ... ... ... ... ... ... ... және жылудың түсу |
| |жылуды ... ... ... ... ... |
| ... |атмосфераға ... ... ... |
| ... ... зиянды |төмендету |
| | ... және ... |
| | ... азайтумен | |
| | ... | |
| | ... | ... ... |Қайту газдарының қатты бөлігін|
| |кәсіпорындарында |ұйымдасқан ... ... 99 % - ке |
| ... газдарының |көздерінен шаң |жеткізу (Облыс бойынша орта |
| |қатты бөлігін ... ... ... ірі ... үшін |
| |ұстаудың | |82 % - ды ... |
| ... | | |
| ... Ауаның | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... көлемін 93|
| |кәсіпорындарда ... ... |– 97 % - ке ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... жасау |көздерден қысқарту | |
| ... ... | | ... А ... ... |Этилдендірілмеген бензинге көшу |
| |зиянды ... ... ... ... |
| ... ... ... |шығарындыларды болдырмау. Зиянды|
| |азайту | ... ... – |
| | | ... ... |
| | | ... ... және|
| | | ... ... ... ... | | ... ... ... | | ... 15 % ға ... ... ... ОГМ жылжымалы зертханасының бақылаулар мәліметтері бойынша Өскемен
қаласының автомагистральдарда
атмосфералық ауаның ластануы туралы мәліметтері (2007 ... ... ... ... ... |Көше қиылыстарының аттары ... ... |
| | | |3,4 ... |
| | | |ШРК ... |
| | | |3,4 ... |Формальдеги|
| | | ... |ШРК ... |д |
| | | |ШРК ... | |ШРК ... |
|1 ... | |6,2 |0,08 |0,011 |
| ... ... д. – Бажов к. |4,4 |0,05 |0,000 |
| ... | |3,4 |0,02 |0,005 |
| ... | |2,2 |0,01 |0,000 |
|2 ... | |2,3 |0,04 |0,008 |
| ... ... д. – ... к. |5,1 |0,08 |0,000 |
| ... | |1,0 |0,01 |0,000 |
| ... | |1,3 |0,01 |0,000 |
|3 ... | |2,6 |0,04 |0,013 |
| ... ... д. – ... Бульвары |3,2 |0,04 |0,000 |
| ... | |1,3 |0,02 |0,006 |
| ... | |1,1 |0,01 |0,000 |
|4 ... | |10,2 |0,12 |0,009 |
| ... ... к. – Мызы к. |4,6 |0,08 |0,000 |
| ... | |2,3 |0,03 |0,002 |
| ... | |1,2 |0,001 |0,000 |
|5 ... ... д. – ... к. |0,3 |0,07 |0,000 |
| ... | |5,2 |0,06 |0,000 |
|6 ... ... д. – ... к. |1,2 |0,02 |0,000 |
| ... | |4,0 |0,04 |0,000 ... В ... |12.10.2006 |Ленин д. – Гагарин Бульвары |1,0 |0,03 |0,000 |
| ... | |3,7 |0,05 |0,000 |
|8 ... ... к. – Мызы к. |0,9 |0,13 |0,000 |
| ... | |4,1 |0,09 |0,000 |
|9 ... ... д. – ... к. |6,6 |0,13 |0,000 |
| ... | |8,7 |0,10 |0,000 ... ... ... к. – Мызы к. |1,0 |0,07 |0,000 |
| ... | |4,3 |0,06 |0,000 ... ... ТІЗІМІ:
АЛИ – атмосфераның ластану индексі;
ПАК – полициклды ароматты көмірсутектер;
ПАН – пероксиацетилнитрат;
СҚЗ – санитарлы – қорғау ...... ... ...... ... ... 8 жалғасы
Кесте 13 жалғасы
Кесте 13 жалғасы
Кесте 13 жалғасы
жеке тұлға
заңды тұлға
саны
жылдар 2004 2005 ... ... ... ... ... өткендегі шығарынды
CO, CnHm, г/км
0
0,2
0,4
0,6
0,8
1
1,2
Жүріп өткендегі
шығарынды
NOx, г/км
СО
CnHm
Nox

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
«Kazzinc» АҚ Өскемен МК базасында «Special high grade» маркалы катодтық мырыш өндіру цехын жобалау54 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
А витаминінің қошқарлардың өніміне тигізетін әсері21 бет
Автокөліктің қоршаған ортаға тигізетін әсері5 бет
Айдың табиғатқа және тіршілікке тигізетін5 бет
Алматы қаласы атмосфералық ауасының ластану жағдайы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь