Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3
1 ҚОРШАҒАН ОРТАҒА АНТРОПОГЕНДІК ӘСЕР ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.1 Антропогендік әсердің атмосферада білінуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Гидросфераға антропогендік әсер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17
1.3 Литосфераға антропогендік әсерлер және олардың көрінісі ... ... ... .. 23
2 БИОСФЕРАҒА ШҚО.ДАҒЫ АНТРОПОГЕНДІК ӘСЕР ... ... ... ... ... ... 33
2.1 Қазақстан республикасы және Шығыс Қазақстан облысындағы антропогендік әсерлердің өсімдіктер әлемінде білінуі ... ... ... ... ... ... ... . 33
2.2 Жануарлар әлеміне антропогендік әсерлер және олардың салдары 43
2.3 Антропогендік әсерлерді болдырмаудың жолдары және облыста істеліп жатқан шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 57
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 59
ҚОСЫМША А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 62
ҚОСЫМША Ә ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 63
ҚОСЫМША Б ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
ҚОСЫМША В ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 65
ҚОСЫМША Г ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66
КІРІСПЕ

Қазіргі кезде қоғамның дамуы, ғылыми – техникалық прогрестердің күрделенуі, ауыл шаруашылығының өркендеуі, халық санының артуы адамның биосфераға әсерін арттыра түсті. Адамның күнделікті тіршілік әрекеттері арқылы тікелей немесе жанама табиғатқа әсер етуін ғылымда антропогендік факторлар деп атайды.
Антропогендік фактор (грекше anthropos - адам, genos - тегі,пайда болуы, латынша faktor - ic - әрекет дегенді білдіреді) - адамдардың барлық тipi организмдердің мекен ортасы ретіндегі табиғаттың- өзгеруіне әкеліп соғатын немесе олардың тіршілігіне тікелей әсер ететін сан алуан әрекеттері болып табылады.
Антропогендік факторларға қоршаған ортаға адамдардың тигізген ic-әрекеттерінің нәтижесінде атмосфера, өзен, көл және мұхит кұрамының өзгеруі, сондай-ақ, технологиялық қалдықтар мен радиоактивтік заттардың әсерінен топырақтың ластануы, сөйтіп жалпы экожүйенің құрамы мен құрылысының өзгеруі жатады.
Адамзат баласы табиғаттың құрамдас бөлігі болып табылады. Жерде адам пайда болуынан бастап, қоршаған ортада өтіп жатқан табиғи процестер өзгере бастады, бұл өзгерістер адамның саналық қызметінің салдары ретінде пайда болды. Табиғатқа адамның әсері адам тәжірбиесінде көрініс табатын табиғатқа үстемдік жүргізуге негізделген. Антропогендік фактор – адам баласы өзінің материалдық игілігі үшін табиғи байлықтарын игеруге мәжбүр болады. Нәтижесінде, ірі кешендер, өнеркәсіп, зауыт, кен байыту, автокөліктер, ауыл шаруашылық салалары дамиды. Соның салдарынан ең алдымен, өсімдіктер және жануарлар әлеміне тигізетін зардабы біршама үлкен болып табылады. Сондықтан бұл мәселе бүгінгі таңда өзекті болып табылады. Антропогендік факторлардың әсерінен экологиялық жағдай нашарлады. Адамдардың іс-әрекетінен туындайтын құбылыстар мен өзгерістердің қоршаған ортаға тигізетін әсерін алдын ала біліп зиянды жақтарын болдырмаудың маңызы зор. Бұзылған табиғатты түзеткеннен
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының Экологиялық Кодексі, Астана, Ақорда, 2007 ж. 9 қаңтар
2. Мұсапарбеков Қ. «Өскемен қаласының экологиялық ахуалы қандай», Дидар-2007ж.-26 наурыз
3. Суханбердин Х. «Қалың нешік, қасиетті қара жер?», Атамекен- 2008ж.-20 ақпан
4. Ә.Бейсенова, А.Самақова, Т.Есполов, Ж. Шілдебаев «Экология және табиғатты тиімді пайдалану», Ғылым-ғылыми баспа орталығы-2004ж.-Алматы
5. Ғ. Сағымбаев «Экология негіздері», Республикалық баспа қызметі-Алматы, 2005жыл
6. С. Мұқаұлы, Е. Үпішев «Табиғат пайдалану экономикасы», Экономика-Алматы, 1999жыл
7. Р.Т. Молдағалиева, М.К.Естұрсынова «Жаратылыстану негіздері мен дүниетануды оқыту әдістемесі», Астана-2003 жыл
8. Стамқұлұлы Әбдез «Қазақстан Республикасының экология құқығы», Жетіжарғы-Алматы,1995жыл
9. Ұ.Б.Асқарова «Экология және қошаған ортаны қорғау!, Заң әдебиеті-Алматы, 2004 жыл.
10. Ибраева Г. «Су, оның ластану көздері, пайда болған проблемеларды шешу жолдары туралы» Природа в нашем доме №3 Ұ13Қ март 2008г.
11. Адамов Р. Геологический мониторинг. Усть-Каменогорск; изд-во ВКГУ, 1999.
12. Ахтаева Н. Семей полигоны аймағындағы өсімдіктер тамырларының анатомиялық құрлысы ерекшеліктері. Алматы: 2006ж.
13. Қарабасова Қ. Антропогендік ландшафттардың қалыптасуына әсері.
/География және табиғат,2006№ № 3
14. Молдабергенов А. Атамекен: Қазақстанның хайуанаттар дүниесі мен өсімдіктер әлемі және оларды қорғау. Алматы: Қайнар, 1983-184б.
15. Охрана окружающей среды. Москва: Высшая школа, 1985-272б.
16. Сәтімбеков Р.Ж. Биосфераға антропогендік әсерлердің зардаптары және оларды жою жолдары. /География және табиғат. 2006.-№2
17. Тілекова Ж. Антропогендік факторлардың Балқаш көлінің экологиясына әсері. // География және табиғат. 2006.№1.
18. Трекулова Д. Основные антропогенные факторы, влияющие на состояние водной биосистемы. //Вестник университета «Қайнар»
19. Тоқтажанова Ә. Антропогендік факторлардың табиғатта тіршілік ететін кейбір жануарларға әсері. //Валеология. Дене тәрбиесі. Спорт. 2006.-№4
20. Экологические проблемы Казахстана. Алма-Ата: изд-во «Наука», 1990.-155с.
21. Экология Восточного Казахстана: проблемы и решения. Усть-Каменогорск: изд-во ВКГУ, 2002.-88с.
22. Антропогендік ландшафтардың қалыптасуына әсер етуші факторлар. // География және табиғат. 2006 жыл, №6.21-25 беттер.
23. Антропогендік ландшафтардың қалыптасуына әсер етуші факторлар. //
24. География және табиғат. 2006 жыл, №6.18-20 беттер.
25. Әділов Ж.М. Тұрақты даму және айналадағы орта. А;1998
26. Әділов Ж.М. Қала және қоршаған орта. А;1
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
С.АМАНЖОЛОВ АТЫНДАҒЫ
ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОЛОГИЯ ЖӘНЕ ЖАРАТЫЛЫСТАНУ ҒЫЛЫМДАРЫ ФАКУЛЬТЕТІ
Экология және ... ... ... ... МЕН ... ӘЛЕМІНЕ АНТРОПОГЕНДІК ӘСЕР
|Ғылыми жетекші: | | ... | | ... ... ж | | |
| ... | |
| | | ... ... | | ... міндетін | | ... | | ... ... ж | | |
| | | ... ... ... | | ... | | ... ... ж | | |
| | | ... | | ... ... ж | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| ... 2013 ... ... |3 ... ... | |
|1 ... ... ... ӘСЕР |7 ... | ... ... ... ... ... |7 ... | ... ... ... әсер |17 ... | ... ... антропогендік әсерлер және олардың көрінісі |23 |
|.............. | |
|2 ... ... ... ... |33 |
|2.1 Қазақстан республикасы және Шығыс Қазақстан облысындағы |33 ... ... ... ... білінуі | ... | ... ... ... ... ... және ... салдары |43 |
|2.3 Антропогендік әсерлерді болдырмаудың жолдары және облыста |47 ... ... ... | ... ... | ... |57 ... |
|........................... | ... ... |59 ... ... | ... А |62 ... ... | ... Ә |63 ... |
|........................... | ... Б |64 ... ... | ... В |65 ... ... | ... Г |66 ... ... | ... кезде қоғамның дамуы, ғылыми – техникалық прогрестердің
күрделенуі, ауыл ... ... ... санының артуы адамның
биосфераға әсерін арттыра түсті. ... ... ... ... ... ... жанама табиғатқа әсер етуін ғылымда антропогендік
факторлар деп атайды.
Антропогендік фактор (грекше anthropos - ... genos - ... ... faktor - ic - ... дегенді білдіреді) - адамдардың барлық
тipi организмдердің мекен ... ... ... ... ... ... олардың тіршілігіне тікелей әсер ететін сан алуан әрекеттері
болып табылады.
Антропогендік факторларға қоршаған ортаға ... ... ... ... атмосфера, өзен, көл және мұхит кұрамының
өзгеруі, ... ... ... мен ... заттардың
әсерінен топырақтың ластануы, сөйтіп жалпы экожүйенің құрамы ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады. Жерде адам
пайда болуынан бастап, қоршаған ортада өтіп жатқан табиғи ... ... бұл ... адамның саналық қызметінің салдары ретінде пайда
болды. Табиғатқа адамның әсері адам тәжірбиесінде көрініс табатын табиғатқа
үстемдік жүргізуге ... ... ... – адам баласы өзінің
материалдық игілігі үшін ... ... ... мәжбүр болады.
Нәтижесінде, ірі кешендер, өнеркәсіп, зауыт, кен байыту, автокөліктер, ауыл
шаруашылық салалары дамиды. Соның салдарынан ең ... ... ... ... ... ... ... үлкен болып табылады. Сондықтан
бұл мәселе бүгінгі таңда өзекті болып табылады. Антропогендік факторлардың
әсерінен экологиялық ... ... ... ... туындайтын
құбылыстар мен өзгерістердің қоршаған ортаға тигізетін әсерін алдын ала
біліп зиянды ... ... ... зор. ... табиғатты
түзеткеннен гөрі оның бұзылуына жол бермеу, ... алу ... ... өзектілігін айғақтайды. Адамның өсімдіктер мен жануарлар
дүниесіне ... ... ... ... ... өзінің тіршілігін,
денсаулығын нашарлатады. Сондықтан да бұл мәселе өзекті ... ... ... ... ... аң ... содан кейін ауыл
шаруашылығының, өндірстің, көліктің дамуы біздің ғаламшарымыздың табиғатына
шұғыл өзгерістер әеклді. Жердегі бүкіл ... ... ... етуі күрт өсіп ... таңда адам баласы өзінің материалдық игілігі үшін табиғат
байлықтарын игеруге мәжбүр болды. Нәтижесінде ірі ... ... ... ... ауыл ... салалары дами түсті. Ал олардан
зиянды әр түрлі ... ... лас ... ... ... ... қоршаған ортаға тарайды. Зиянды ... ... ... ... жиналып, бүкіл тіршілікке кері ... ... ... ... ауасының ластануы, су айналасының бұзылуы, жердің
құнарсыздануы, ... өзен – ... ... ... ... ... кетуі, адам баласының денсаулығының бұзылуы және
биосферадағы бұрын соңды болмаған ... ... ... үдей ... ... ... ... зиянды газ түрде, қатты ... ... мен ... адам ... ... тіршілікке,
биосфераға, табиғи ресурстарға (топыраққа, су ... ... ... ... ... тура не ... ... әсерін тигізеді.
Бүгінгі таңда қоршаған ортаның өндіріс және өнеркәсіптен шығатын
құрамында әр ... ауыр және тағы ... ... ... бар газдармен
ластануының тірі ... ... ... ... ... ғылыми
жұмыстарда негізінен зиянды газдардың, мұнай ... ... ... ... ... ғана сипатталады, ал мұндай антропогендік
факторларды ... ... ... дұрыс қолдану тәсілдері нақты
айтылмайды.
Әр түрлі өсімдіктер мен ... ұзақ ... ... ... ... ... ... ластануы мен улануы, ішкі
өзгерістерге ықпалын зерттеу жұмыстары ... ... ... пен ... ... ... және ... өз құрылымын және функционалдық ерекшеліктерін сақтау
қабілетін білу, ... ... ... қойдым. Жалпы өндірістік қалдықтармен
ластанған аймақтың экологиялық жағдайын бағалау үшін, ... ... мен ... ... ... ... деңгейін
анықтаумен қатар, олардың трофикалық тізбек арқылы тасымалдануы және ... ... ... ... мен оның ... ... ... осы жұмысымның негізгі мақсаты болып табылады.
Бүгінгі таңда адамзат алдындағы аса күрделі ... ... ... ... ... ұстау, табиғат ресурстарын тиімді пайдалану
және қорғау өзекті проблема болып отыр. Бұл мәселенің ... ... ... ... ... іс-әрекетінің нәтижесі болып отыр.
Ғалымдардаң есептеуінше жер шарының 1 млрд. гектар шамасындағы
құнарлы ... жер, 30 % ағаш – ... және ... ... ... ... ... жойылған, 600-ден астам аңдар мен ... ... ... ... болып отыр. Сондықтан, табиғатты және оның ресурстарын
қорғау үлкен ... ... ... ... ... ... ... айналамыздағы үш маңызды ортаны ластаудан
қорғаумен тығыз байланысты – атмосфераны, гидросфераны және литосфераны.
Алайда, адам баласы өзінің дамуы ... өзі өмір ... ... ондағы өсімдіктер мен жануарлар әлемін де ұмытпауы қажет.
Жұмыстың міндеттері:
1. атмосфераға, гидросфераға, литсофераға және ... ... ... ... әсер ету ... ... атмосфераға, гидросфераға, литсофераға және өсімдіктер мен
жануарлар әлеміне антропогендік әсердің зардаптарын анықтау
3. атмосфераға, гидросфераға, ... және ... ... ... ... әсердің алдын алу жолдарын
зерттеу.
Диплом жұмысының жаңашылдығы:
1. Тұңғыш рет Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... ... зерттелді.
2. Осы тақырыпқа байланысты материалдар жинақталып, қазақ тіліне
аударылды.
Диплом жұмысының құрылымы: кіріспе, ... екі ... ... ... және қосымшалардан тұрады.
1 ҚОРШАҒАН ОРТАҒА АНТРОПОГЕНДІК ӘСЕР
1. Антропогендік әсердің атмосферада білінуі
Адам табиғаттың құрамдас ... ... ... ... адам ... бастап, қоршаған ортада өтіп жатқан табиғи ... ... бұл ... ... саналық қызметінің салдары ретінде ... ... ... ... адам ... ... табатын табиғатқа
үстемдік жүргізуге негізделген. Адамның ... ... ... ... ... күші ... антропогендік фактор болды.
Антропогендік фактордағы қоршаған ортаға әсер ету, ең ... өте ... ... ... ... ... ... болғаннан кейін, отты
қолдану, еңбек-құралдарын ... ... ... ... қарқынды
түрде өсті. Бұрын қоршаған ортаға адамдардың ауыл ... ... ... ... ең ... жер кеңістігіндегі ландшафттың өзгеруінде
айқын көрініс тапты. ... өте ... ... ... ... үлкен аумақтардағы табиғи экологиялық жүйеде көптеген
өзгерістер болды. Құрылған экожүйелер адамның саналы қызметінің ... ... ... ... деген атауғы ие болды. Биосфераның көп бөлігін
қамтыған жасанды экожүйе қалыптастыруда, құруда табиғи ... ... ... рөлі ... ... ... қоғамының одан әрі дамуы,
жер халқының ... ... ... ... ... ... ... алып келді. Қоршаған ортаға антропогенді фактордың негативті
салдарының ... су, ауа ,жер ... ... ... азаюы болып табылды.
Біздің планетаның атмосферасының ... өте ... ... 1 млн бөлігіне ғана тең ... ... ... ... ... ... ... рөлі зор. Атмосфералық ... ... ... ... және ... сәулесінен қорғайды.
Атмосфералық ауаның қозғалыстары жергілікті климатқа үлкен әсерін тигізіп,
солардың ... өзен – ... ... ... ... пайда болуына әсерін тигізеді.
Атмосфералық ауаның қазіргі замандағы ... жер ... ... ... де ... ... ... ластануы биосферадағы ... ... кері ... тигізіп отырғаны белгілі.
XX ғасырдың аяғымен XXI – ғасырдың басында атмосфераны ... ... ... ... ... ... анық ... отыр. Ол адам
баласының жер үстіндегі ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаның элементтерімен ... ... ... ауа тезірек ластанады. Баршамызға мәлім, өндіріс
неғұрлым тез дамыса соғұрлым атмосфералық ауаның ластану көзі ... 1000 ... ... ... ... ... ... 40 тонна шаң-
тозаң, 30 тонна күкірт ангидридін және 50 тонна көміртегі оксиді шығарылады
екен. Ал 1 млн кВт – ... ... ... істейтін
электростанциядан шығарғанда 10 тоннадай күл, 15 тоннадай күкірт ... 3 ... азот ... ... екен.
Ластанған ауаның әсерімен микроклимат өзгереді, коррозия басуынан
қанша миллион ... ... мен ... ... ... Ең ... ... жан-жануарлар денсаулығына зияны көп болып табылады.
Атмосфералық ауаның ластануы деп – зиянды (ластаушы) ... ... ... тыс түсуі және пайда болуын айтамыз. Бұл ластаушы
заттар атмосферада газ, қатты және ... ... бу ... табиғаттың
құбылыстарынан немесе антропогендік ... ... ... ... байлығы екені белгілі. Атмосфераның тазалығы, оның ... адам ... өмір ... ... ... Ауа ... ... қалайда болса өзгеруі оның ластануы деп есептеледі.
Атмосфера ауасын ластаушы негізгі ингредиенттер ретінде көміртегі
оксиді, азот оксиді, ... ... ... және шаң – тозаңдарды атауға
болады.
Атмосфералық ауа бассейніне газ түрінде, аэрозольдар түрінде түскен
ластаушы заттар төмендегідей құбылыстарда ... ... Өз ... ... ... ... дисперсті аэрозольдар);
2. Тұнған бөлшектермен физикалық қабысып, литосфераға, гидросфераға
ластаушы зат ретінде түсуі;
3. Бұл ластаушы заттардың ... ... еніп ... ықтимал
(көмірқышқыл газы, су буы, күкірт, азот оксидтері);
4. Бұлардың агрегаттық қалпы өзгеріп (буланып, ... және ... ... ... ... өзара
араласу. Содан кейін жоғарғыда көрсеткен жолдардың бірімен кетуі;
5. ... көп ... ... ... ауа ... тропосфераның,
стротосфераның қабаттарына ауысып планетаның әртүрлі географиялық
облыстарына жайылуы мүмкін.
Атмосфералық ауаның ... ... ... ... және отын
түрлерін (газ, мұнай, көмір) кең масштабта ... ... бос ... қоры ... ал көмірқышқыл газы мөлшері
жоғарылаудың нәтижесінде табиғаттағы көміртегінің айналымы ... ... ... А.П. ... ... ... ... концентрациясы жыл сайын 0,2 %-ке ... ... ... айналымының бұзылуы мен атмосферада көмірқышқыл газының
концентрациясының ... ... ... химиялық тепе-теңдікке үлкен
әсерін тигізіп отыр. Атмосфералық ... ... ... ... ... заманның үлкен проблемасына айналып ... ... ... екі ... ... бар: табиғи көздер, жасанды (антропогендік)
көздер. Атмосфералық ауаны ластаушылардың ең негізгілері – көлік ... ... ... жану ... ... табылады.
Француз ғалымы Ж.Детритің есептеулері ... ... ... ... ... газы – 9 %, көміртек оксиді – 4 %, көміртек
– 0,5 %, оттек – 4 %, ... – 2 %, ... – 0,004 %, азот ...
0,06 %, күкірт оксидтері – 0,006 %, барлығы 200 – ге жуық зат бар ... ... ... ... және азот оксидтерімен бірге
бензиннің құрамына кіретін заттар, мысалы 3,4 – бензопирен мен қорғасын өте
зиянды әсер ... ... ... ... ... ... 25-27 ... болатыны және оның 40 %диаметрі 1 метрге дейін болтындықтан ауада
ұзақ ... бойы ... ... адам ... ... белгілі болып
отыр. Қазіргі кезде бүкіл әлемде шамамен 500 млн-нан астам автомобиль жүріп
тұрса, үлкен қалаларда атмосфералық ауаның ... ... ... ... ... ... түсінікті. Автомобильді – дөңгелекті химиялық
фабрика деп ... ... Қала ... ... заттармен ластануының 60
% осы автомобильдердің үлесіне жатады.
Шойын құю, болат еріту процестері атмофераға зиянды шығарындылар
шығаратыны ... Бір ... ... ... 4,5 кг күкіртті газ, 2,7 кг
марганец, 0,6 – 0,2 кг ... ... одан ... ... ... ... шаңы, аз кездесетін (редкие) металдар т.б. көптеген
зиянды ... ... ... электростанциялары (ЖЭС) бір сағатта 80 тонна ... ... ... 5 ... ... ... және 16 – 17 ... күл
бөледі. Атмосфералық ауаның тазалығына үлкен әсер ететін жағылатын ... жағу ... ... қондырғылар мен қалдық шығаратын
трубалардың биіктігі. ЖЭС газ ... ... ... ... ... ... ... самолеттер ұшу кезінде бір сағатта 0,7 ... 65 кг ... ... 1,7 кг көмірсутектер, 4,3 кг азот
оксидтері, 6,3 кг\м3 қатты ... ... ... ... ... ... ... жылу энергиясы, мұнай, газ, ... ... ... ... ауылшаруашылық, коммуналдық
шаруашылықтарының жұмыстарынан бөлінетін ластаушы ... көп ... Бұл ... әр қайсысы ондаған мың компоненттерден
тұратын ... ... ... ... ... Ауа ... ... қосылыстар – көміртек оксидтері, ... пен ... ... мен ... Бір жыл ... ... ауа
бассейніне 200 млн тонна көміртек оксиді, 20 млрд ... ... ... млн ... күкірт оксиді, 57 млн азот оксидтері, 55 млн тонна ... ... ... ... ауыр металдармен ластануы ғылыми –
техникалық прогрестің аса ... ... бірі ... отыр. Жыл
сайын өндірілген сынап пен қорғасының 80-90 % биосфераға ... ... ... кезде күл және түрлі газдармен бірге қоршаған ортаға таралатын
кейбір элементтердің олардың ... ... де асып ... болады екен. Мысалы магний – 1,5 есе, ... – 3 есе, ... – 15 есе т.с. ... ... ... ... ... жұмыс істеуіне т.с. көптеген организмдерге зиянды әсерін тигізеді.
Атмосфералық ауаның күкіртті ... ... ... ... ... ... бірі ... отыр. Атмосфераның жасанды ластануы
адамзат баласының тіршілігімен тығыз байланысты. Ең көп ... ... ... ... ЖЭС – ы ... ... үшін қатты, сұйық газ
отындары қолданылады. Қара және түсті металдар ... ... ... ... неше ... ... улы химикаттар өндірісінде
де атмосфералық ауаға көптеп зиянды заттар шығарылады.
Өндірістің шығарындыларының ішінде күкірт ... ... азот ... ... ... ... ... атмосфералық ауаны антропогендік ластау процессінде
төмендегідей жағдайлар тууы мүмкін:
1. Жер бетіндегі ауада аймақтық және ... ... ... болуы мүмкін;
2. Ластанған ауа трансшекаралық қашыққа таралып ... ... ... ... ... ... ... озон қабатының бұзылуы,
планеталық жылыну (парниктік эффект);
4. Атмосфераның өзін-өзі ... ... ... ... ... көздерінің атмосфералық ауаға зиянды газ түрде, қатты
заттардан ... ... мен ... адам ... ... ... табиғи ресурстарға (Топыраққа, су ... мен ... ... ... ... ... тура не болмаса жанама зиянды әсерін тигізеді.
Бұл зиянды әсерлердің салдарынан адам ауруы көбейеді, ауыл шарушылық
өнімдері ... ... аз ... ... ... ... әкеледі,
металдарды коррозияға ұшыратады, тарихи ескерткіштердің бұзылуына себеп
болады. Осының барлағы ол елді ... ол ... ... ... ... Өндіріс орындарынан шыққан шығарындылардың құрамында 140
– қа жуық зиянды заттар болады.
Атмосфералық ауаның шумен, ... ... да ... ... Шу деп Н.Реймерс дыбыс қозғалыстарының дыбыс комфортының
шегінен шығып кеткен жағдайды айтады. Шуды экологияда адамдарға кері ... ... ... ... ... ... ... шумен ластануы
дыбыс қозғалыстарының шектен шығуымен байланысты.
Шу өзінің шығу физикалық табиғатына байланысты төменгі көздерге
бөлінеді:
1. ...... ... ... вибрациясы, соғу
процестерінде;
2. аэродинамикалық – газдардың толқуына байланысты;
3. гидравликалық – сұйық заттардағы тербелу, дірілдеу ... ...... қондырғылардан шығатын шу.
Шудың басты көздері болып есептелетін көліктер (теміржол транспорты
– автомобильдер), өндіріс орындары, коммуналдық ... ... ... табиғаттың дыбысы адам баласының денсаулығына жақсы
әсер етпесе жаман әсері жоқ.
Транспорттың шуы қаланың шу ... 80 % ... ... ең ... ... Рио де ... ... шу деңгейі 80 дБ асады. Біздің
республикамыздың ең үлкен ... бірі ... ... ... шу деңгейі 90-100 дБ асып озады.
Шу өзінің шығу тегі ... ... ... өнеркәсіптік,
транспорттық, авиациялық, көше жүрісінің шуы болып бөлінеді.
Шу деңгейін тежейтін, өзіне ... ... ол ... ... мен
бұталары. Көлденең 25-30 м ағаш – бұталар отырғызылған көшелерді ... 10-12 дБ ... ... күндері адам баласы атмосфералық ауа құрамының ластануына үлкен
әсер етіп ... ол ең ... ... эффект, немесе ауа құрамында
парниктік газдардың көбеюі. Осының салдарынан ... ... ... жергілікті жылуына себеп болып отыр. Парниктік әсерінен
жылулық баланысының өзгеру ... ... ... жер ... ... ...... эффект деп атайды. Көмірқышқыл
газының пранитік эффектіге қосатын үлесі әр түрлі ... ... 50 % -
65 % - ға ... ... ... ... ... азот оксидтері, озон,
фреондар және басқа да газдар. Барлығы 30 – ға жуық ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар бір молекулаға
әсерінің салыстырмалы белсенділігіне де байланысты болады.
Атмосферадағы көмертегінің ... ... ... ... бен ... ... болып табылады. Адам ... ... ... ... 50 % ... ... жылдары
зерттеулер мен бақылаулар техногенді процестермен қатар парниктік ... көзі ... өзі ... ... ... ... парниктік эффект мәселесін шешу көбінесе ... ... ... ... ... ... әсерлердің Біздің облысымызда бәр
түрі кездеседі десек артық болмас. Шығыс ... ... ... ...... ... ... қоршаған орта жағдайы
жөнінен Қазақстанның анағұрлым қолайсыз ... бірі ... ... осы ... ... металлургиялық және энергетикалық
өнеркәсіптерінің ... ... ... ... ... Қазақстан облысы
атмосферасының жалпы жағдайы тұрақты және жылжымалы көздер ... ... ... ... ... елеулі үлесі күкірт диоксидіне
48,5%, қалқыма заттарға – 22,3 % және ... ... – 19,3 ... ... өндіріс газдары арнаулы антропогенді факторға жатады,
олардың ... ... ... ... ұзақ ... - ... ... атмосфералық ауасының ластануына тау -
кен өндірісі, жылу энергетикасы кәсіпорындары және түрлі түсті металлургия
өндірістерінің шығарындылары үлкен үлес ... ... ... ... кәсіпорындардағы минералдық
шикізаттарды қайта өңдеу кезінде шығатын газдар көптеп ... ... ... ... ... диоксиді, азот оксиді, хлор, ауыр
металл ... ... ... ... түсті металлургия кәсіпорындарында
сульфид шикізатын қайта өңдеу кезінде көптеп бөлінеді. Бұдан шығатын ... ... алу үшін ... ... ... ... жылдарда күкірт
қышқылына ... ... ... ... металлургия
кәсіпорындарының алдында оны пайдаға асыру мәселесі өткір қойылып отыр.
Металлургиялық кәсіпорындардан басқа парник газдарды және ... ... ... көздері жылу энергетика кәсіпорындары және
автомоблиь көлігі болып табылады. Жылу энергетика ... ... ... ... ... ... семейлік көмірлерді жағу
кезінде күкірттің қос ... ... көп ... ... ... неғұрлым көп мөлшері Өскемен
қаласының атмосферасында ... ... ... ... ... заттар құрамының
атауы 170 – ке дейін жетеді, оның 22 % 1 – сыныпты ... ... ... қорғасын, мышьяк, фторлы сутек, хлор, берилий. Қоршаған орта ... ... ... ... ... ... жағынан Өскеменнің
ауа бассейінің жағдайы ерекше қолайсыз болып табылады. Сонымен бірге, осы
элементтердің көпшілігінің атмосфера ауасында ... ... ... ... ... ... ... жиынтық әсері бар.
Өскемен қаласы бойынша тұрақты көздерден шығатын шығарынды ... ... ... ... А). ... ... тек қана Өскемен қаласында
ғана емес бүкіл облыс бойынша. ... ... ... ... ... бес жыл
ішінде тұрақты көздер шығарындылары үнемі кемуде (Қосымша Ә). ... ... ... ... қорғау шаралары атмосфералақ ауаны
ластаудың көрсеткішін төмендетуге айтарлықтай ықпалын тигізуде.
Сонымен қатар тұрақтандырылған ... ... ... ... ... 50 ... астамын автокөлік шығарындылары
құрайды.
Атмосфералық ауа ... ... ШҚ ГМО 5 ... ... оның 2-уі толық бағдарлама бойынша. Сондай-ақ, атмосфералық
ауаның ... ... ... ... жұмыс істейді. ВКЦГМ
атмосфералық ауасында анықталатын қоспалардың тізіміне 20 элемент кіреді
ШҚ ГМО бақылау қорытындылары ... ... ... орташа -
тәуліктік концентрациялардың арттырулары байқалады: азот тотығы -1,9 ... ... -1,9 ШРК., ... -3,3 ... ... ... 2007 жылдың екінші және үшінші
тоқсандарында өсуі қолайсыз метеожағдай ... ... ... Желсіз күндер атмосфералық ауада зиянды заттектердің мөлшерінің
ұлғаюына әкеліп соғады.
Одан басқа, жаз айларында ... ... ... ... бастайды, жөндеу жұмыстары жүргізіледі, кәуап жасайтын ... ... ... бәрі ауа ... ... өз ... ... негізгі проблемалардың бірі- ауа құрамында
бензапиреннің ... ... ... ... ... толық жағылмауынан пайда болады. Сондықтан ол ... ... ... ... атмофералық ауаға түсуінің негізгі
көздері автокөліктер, отын-энергетика кешені және ... жеке ... ... ... ... ... ... облыс, қала
орталықтарындағы орта және жеке ... ... ... және жеке ... ... отыр.
Жыл сайын автокөлік санының көбеюі олардан шығарылатын зиянды
заттектердің де ... ... ... Жол ... ... ... жыл ... 3 мыңға жуық автокөлік тіркелінеді.
2011 жылдың 1 қаңтарында ... ... 61,082 мың ... тіркелді.
Әсіресе, автокөлік шығарындыларының әсері тамыз-қыркүйек айларында,
қолайсыз метеожағдайлар кезеңінде ... ... ... ... автокөліктердің жағымсыз әсерін төмендету үшін және
экологиялық жағдайды жақсарту ... ... ... облыстық аумақтық
қоршаған ортаны қорғау басқармасы» автокөлік жүру ... ... ... кезеңдерінде автокөліктердің жүруін азайту жөнінде
жергілікті өкілетті органдарға ұсыныс берілді.
Қоршаған ортаға автокөліктердің жағымсыз әсерін төмендету үшін ... ... ... ... ... ... проблемалар
реестріне және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі 2008-2010 жылдарға
арналған ... ... ... ... ... ... ең ... шарасы – ол
технологиялық процестерді экологизациялау болып табылады. Бұл дегеніміз
тұйық ... ... ... ... қалдықсыз, аз ... ... Онда ... ... ... ... қалдықтардың
ауағы өтуіне тосқауыл қойылады. Технологиялық процестерді экологизациялауды
ол өндірістің үздіксіз технологиялық процестерін іске ... ... ... ... оның ... ... жылу көзін орнату,
жағатын отындарды алдын ала қосылыстардан тазарту, көмірмен ... ... ... ... ... ... ... тағы басқа алғы
технологиялық әдістерді іске асыру болып табылады.
1.2. Гидросфераға ... ... ... ... ... ... ... дамуына,
қалдық сулар мөлшерінің көбеюіне байланысты. Суға ... ... орай ... ... ... мәселе де орын алды. Қоршаған ортаның
ластануы, біріншіден, су ... ... ... ... өндірістен
шығарылған қалдықтар. Қалдықтар атмосфераға тарап, ... ... ... топыраққа енісімен атмосфералық жауын – шашындар арқылы су
қоймаларына түседі.
Су – ... ... Суды тек ... пайдаланып қоймайды, сонымен
қатар барлық тірі ағзалар су арқылы өмір сүреді.
Жер атты ... су ... ... ... ... ... өмір
жоқ екендігін бәрімізде білеміз. Ғалымдар судың жадысы бар ... ... әсер ... қабылдап сақтайтынын анықтаған. Ал облысымыздан ағып
өтетін су болса қандай жадыға ие ... ... су ... кем ... Қазақстан су қорының 40
пайызына жуығы Шығыс Қазақстанның ... ... ... он ... ... өзендер мен жылғалар ағып ... екі ... жуық ... артық суқоймалары мен тоғандар бар. Ертіс өзені облыстың негізгі
су көзі болып табылады.
Ертіс өзеніндегі су ... ... ... ... ... ... жүргізуде. Бақылаулар 1973 жылдан ... ... және ... ... ... ... орталығы бүгінгі күнде Ертіс өзені ... ... оның ... ... ... ... 14 ... бақылауын
өткізеді.
Гидрометтің мониторингі бойынша 2007 жылы Ертіс өзенінің су ... ... ... ......... су», ал 5 тұстамада
екінші класс – «таза су» сипатына ... ...... су»
сапасының сипатына су ластану индексі (СЛИ) 1,0 – 2,5 шегіндегі су, ... су» ... СЛИ 0,3 – 1,0 ... ... ... қаласында
Өскемен ГЭС бөгетінен төмен, Семей қаласынан жоғары және ... ... мен ... селосынан төмен Ертіс өзеніндегі су таза. Қытайдан
біздің аумағымызға ағып келген Ертіс суы ауыр металдармен ... ... ... ... ... үшін өте ... ... шаруашылығы үшін
маңызды суқоймаларының ластануы 10 ШЖБК (шартты жол берілетін концентрация)
аспау керек. ... ... ... өзенінің біздің облысымыздағы қауіптілік
классы 3 – класс (Қосымша Б).
Ертістің суы облыс ... ... ... ... түскенде
таза болуда. Бірінші кезекте бұл өзеннің өз бетімен тазару ... ... ... ... ... ... су «өз жадында» ... және жер ... су) ... ... жағдайларды сақтауда. Бұл
қолайсыз жағдайлар өнеркәсіптікті дамытуға арналған кезде пайда болған.
Өнеркәсіптік өз дамуын су ... ... ... 40-70 жылдарында тікелей су ... ... ... ... құралдардың құрылысы осы
күнге дейін кері әсер ... ... ... деп ... ... Үлбі ... ал
Өскемен титан - магний комбинаты эксплуатациялық сулы қат-қабатта салынған.
Жоғарыда айтылған факторлар жер үстіне қалай әсер етсе де, жер асты ... ... әсер ... ... ... мен жер асты ... ... деп
аталатын ластануға әлі күнге дейін шалдығуда.
Шығыс Қазақстан облысындағы «Тау-кен өндіру саласының тарихи ластану
объектілерінің болуы» деген проблема ... ... ... ... Облысымызда тау-кен өндіру және металлургиялық
салалары негізгі болуда.
Осы салада жүз жыл бойы әзірлеу ... ... ... ... ... үш ... тоннадан астам қатты қалдықтары
жинақталған. Бұл қалдықтардың ... ... ... және ... ... таңда осы объектілер көбінесе мемлекеттің балансында.
Көптеген тарихи объектілер жаңа қожайындармен пайдаланылуда. ... ... 1953 ... ... ... МХК ... ... қалдық
сақтауыштар әлі күнге дейін ... ... ... Глубочанка және Красноярка өздндеріне тым жақын
орналасқан. ... ... бұл кіші оң ... тармақатары облысымыздың ең
ластанған өзендері болады.
Банкрот ... ... ... ... Мен ... ... әсер ... Березовский кеншіндегі «Капитальная» шахтасының
оқпанынан шахталық сулардың өз бетімен ағуы Красноярка өзеніне әсер ... ... ... Бұл ... ... ... ... – Ертіс
Полиметал комбинаты пайдаланды. Кеніш басшылары шахтаны жабдықтау жөніндегі
міндеттемелерді орындаған жоқ. Жыл ... ... ... ... суларымен
10-12 тонна мырыш, 6-7 тонна марганец түсуде. Облыстың экологиялық
проблемалары ... ... ... ... жер үсті және жер ... әсер ... ... қолайсыз факторлары көрсетілген.
Сол жағалаулық канализациялық – тазарту ғимараттардың ... ... он жыл ... ... ... Өскемен қаласындағы
көптеген экологиялық проблемалардың бірі. ... бұл ... тез ... ... ... өйткені ағынды сулардың тазарту ... ... ... ... жолын тандаумен бөлшексіз және үздіксіз
байланысты. Бір сөзбен ... ... ... тұнба карталары тазарту
ғимараттарына өз ... ... ... қызмет атқаруына кедергі
жасайды. Осының нәтижесінде қаланың толық тазартылмаған ағынды сулары Ертіс
өзеніне төгілуде. Екіншіден, ... ... қоса ... ... тұнба қалдықтарында ауыр металдардың болуы жоғарғы ... ... тиым ... бері ашық ... ... ... ... жыл ішінде бұл жер экологиялық қолайсыз жерлердің бірі болды.
Атмосфералық жауын – ... ... ... және ... ... ... ... болып, химия заңдары бойынша ауыр
металдары мен нитраттар грунт сулары арқылы ... ... ... ... ... ғимаратының маңында орналасқан Новоявленка селосының
тұрғындары көп жылдардан бері жер асты суларын не тұрмыс ... ... үшін ... ... ... тазарту ғимаратының маңындағы
Ертістің сол жақ аумағы түгелдей ластанған. Ертіс – шекаралық өзен ... ... оның ... ... қоса ... де ... ... төндіруде. Бүгінгі күнде өкінішке орай,
біздің республикамызда сулардың тұнба қалдықтарын пайдалануы немесе көмуіне
қатысты ешбір нормативтік және ... ... жоқ. ... та, ... пайдалануының әр түрлі тәсілдері мен әдістері ұсынылған. Оларды
іске асыру үшін мемлекет тарапынан жеткілікті қаржы бөлмеуі олардың ... қалу ... ... ... ... ... ... біздің
елімізде басымды болып мойындалғанына қанша болды.
Өскемен қаласында Солтүстік өндірістік түйінінің жер асты суларының
ластануы, ... және ... ... ... ... ... ... ғимараттарының құрылысын аяқтау, Өскемен және ... ... ... ... салынған апаттық жағдайда пайдаланып
жатқан канализациялық дюкерлерді ... ... ... жер ... авиакеросинмен ластануы осы факторлардың арасында негізгілері
болуда.
Тізілімге енгізілген экологиялық ... шешу ШҚ ... ... ... ... ... және ҚР Қоршаған ... ... ... ... ... облыс және
республикалық бюджет қаражаттарынан жүргізіледі.
Өскемен қаласының Солтүстік өндірістік түйінінің жер асты ... ... шешу ... Қазақстан Республикасы және Халықаралық
Қайта құру мен Даму Банкінің арасындағы 24,29 миллион ... ... ... келісім ҚР Президентімен мақұлданды. Жобаның іске ... ... ... өндірістік түйінінің ластанған жер асты
суларының Ертіс ... ... ... жол ... ... әсер ... ... бойынша белгіленген
жұмыстар табиғат пайдаланушылармен жүргізіледі. «Казцинк» АҚ ... ... ... ... тау ... кәріз суларын
залалсыздандыру жөнінде жұмыстар жүргізеді. Сондай-ақ, «Казцинк» АҚ ... ... ... үйіндіні балшық қорғанмен, жұқалтырмен және құнарлы
қабатпен жабу жұмысын аяқтады.
Бірақ, бүгінде сонымен қатар, ешбір тазалаусыз ... ... ... ... ... ... іске ... табиғат
пайдаланушылар бар. Мысалы, «Қазақмыс ... ЖШС ... ... ... ... ... шахта
суларының төгінділері табиғаттың көркем жерлерінде өз суларын ағызып өтетін
Кіші Қарагүжі өзеніне ... ... ... ... қазіргі уақытта
«Востокцветмет» ӨБ-мен шахта суларының тазарту ... ... ... жылдың жазғы мерзімінде тазарту ғимараттары салынады
деген үмітте.
Өскемен қаласының сумен жабдықтау және канализация ... ... ... ... 2487 ... 874 километрі тозуына байланысты
ауыстыруды қажет етеді, ол 35 ... ... Су ... ... ... ... кезінде өз құрамын өзгертеді. Біздің пәтерлерімізге осы
желілер арқылы келетін судың сапасы ... мен ... су ... ... ... ... байланысты. Жасына қарай адам ағзасы 70-80 пайыз судан тұрады. Ал
біз болсақ, ... ... бола ... ... ... ... елемей, тазаланбаған суларды тірі суқоймаларына ... ... ... ... канализация желісіне төгуге арналмаған
түрлі қалдықтарды, мұнай өнімдерін, ауыр металдарды төккенде су ... ... Тағы бір айта ... ... ... уақытта табиғат
аясында, әсіресе, өзен, ... ... ... ... ... ... ... тазаламайды. Бұл да - су тазалығына нұқсан
келтіретін басты факторлардың бірі.
Біздің облысымыз суға бай. Ал ... ... ... оның тек қана 5 ... тұщы суын ... ескерсек, келешекке
не қалдыратынымыз туралы ойлануымыз ... ... ... ... қазіргі уақытта қауіпсіз ауыз ... қол ... ... ... ... ... су XXI ғасырда әлемдік қақтығыстардың салдары
болуы мүмкін. Бұл мәселе туралы әр адам ... ... ... су барлық
табиғатты басқаратын орта ретінде есептеледі. ... ... ... мұсылман, будда) әр тілде айтылатын мінәжат
тербелісінің жиілігі 8 гц ... және бұл ... ... ... тербелісіне сәйкес келетіндігін анықтады. Барлық
конфессияларда мінәжатты суға оқиды, нәрестелерді ... ... ... ... су ... ... сондықтан оны аялаңдар.
2. Литосфераға антропогендік әсерлер және олардың көрінісі
Біздің қазақ жері – кең ... ... саны ... ... орта ... бола тұрсақ та жер көлемі жөнінен әлем елдерінің
ішінде 9 – шы орындамыз. ... ... жер ... 2724,9 мың км2. ... ... өте ... ... оның сапасы соңғы жылдары күрт
нашарлап отыр. Жерді ... ... ... ... ... ... шөлге айналу процестері күшейе ... ... ... ... жерінің 180 млн. га немесе 60 % ... ... ... 235 млн. га жазық жерлер, оның 180 млн. га ... ... ... оның 30 млн. га ... ... 30 млн. ... 10 млн. га химиялық және радиоактивті заттармен ластанған. 185
млн. га жайылым және 34 млн. га ... ... алып ... ... ... ... жүзден астам элементтің
ішінен кездеспейтіні, табылмайтыны жоқ. Соның ішінде табиғат байлығы өте
көп. ... ... ... тиек ... ... ... жер. Осы ... ортамен тығыз қарым-қатынас жасайды. Ол өзіне Күн ... ... ... ... әр – ... микроағзалар мен өсімдіктер де мол.
Өйткені борпылдақ бөлшектерінің аралықтарында ауа, су орналасатын ... ... ... ... көп ... ... қатысуымен
өздігінен тазаланып, қалпына келе алады. Осы ... ... ... ... қи, ... ... мен жан-жануарлардың өліктері
ыдырап, минералды тұздар, су, көмірқышқыл газы ... Бұл ... ... ... бірге топырақта қара шірік жасалып, ол
тыңаяды. Топырақтың жаңа қабаты жасалады.
Республиканың 30 млн. га ... ... ... ... ... алып ... облыстарда тың игеру науқанына байланысты және бірегей
бидай дақылын егу топырақ қарашірігінң 20-30 % жоғалтты.
Батыс Қазақстан аймағында ... - газ ... ... 100 ... ... ... топырақтың техногенді бүлінуі 2,5 млн. га, ал тозған
жайылым 3 млн. га жерді алып жатыр. Сол ... ... мен ... сынақ
полигондарының игілігіне 1,4 млн. га жер бұйырған. Оның үстіне ... ... ... осы аймақтың шамамен 2,8 млн. га ... ... деп ... жасауда.
Экологиялық қиын жағдай Орталық Қазақстан жерлерін де қамтып отыр.
Мұнда жердің техногенді бүлінуі, өнеркәсіптік қалдықтармен ... ... ... радиоактивті элементтердің және ракета – ғарыштық
қоқыстардың (бетпақ ... ... ... ... айналған.
Кейбір аймақтарда топырақтың тозуы, бүлінуі және шөлге айналуы
Ертіс, Әмудария мен Сырдария ... су ... ... ... ... ... ... болып отыр. Мәселен, Оңтүстік
Қазақстанда Арал ... ... ... 2 млн. га ... кеткен және Жаңадария өңіріндегі 3 мың га қара ... ... ... ... Арал ... мен Сырдария өзенінің аңғары бойынша
топырақтың химиялық улы заттармен және ... ... ... – ауылшаруашылық өндірісінің негізгі өндіріс құралы. Оның
өндірістің басқа құралдармен ... ... ... ... иесі ... ... ... ешуақытта тозып, ісетен шығып
қалмайды. Керісінше ... ... ... жыл санап жер бетіндегі
халықтардың теріс әрекетінің әсерінен жер ... ... ... да ... ... енуде.
Соңғы жылдары байқалып отырған әлемдік климаттың ... шөл, ... ... ... тигізіп, ондағы егіс
алқаптарының сапасын төмендетіп жіберді. Бұл ... ... ... ... ... прогрессивті түрде жүруде. Оның үстіне
топырақты қорғаудың агротехникалық шаралары, қар ... ... ... ... ... ... мен пестицидтерді қолданбаудан
арам шөптердің қаулап өсуі, шегіртке тәрізді зиянкестердің шексіз ... ... ... ... ... ... мұның өзі болашақта ... ... ... ... ауыр ... және ... ластануы барлық
аймақтарды қамтып отыр. Әсіресе, Қазақстан ... ірі ... ... ... ... өндіру, соғыс - өндірістік қалдықтарды сақтау
және оларды көму ... ... ... ... ... ... ... 2,3 млрд.т жетсе, ал 529 объектіде радиактивті қалдықтар
сақталған, өнеркәсіптерден шығарылған химиялық заттар ... ... ... 5 млн. т ... отырғаны тіркелген. Республика бойынша
ластану деңгейі Бетпақ дала, ... ... ... ... ... Каспий маңы ойпаты, Іле Алатауы жазықтарында тым ... Шу, ... ... ... жерлер қорғасын, фтор, бор, мыс,
пестицидтер және нитраттармен ластанған.
Соңғы мәліметтер бойынша ... ... ... ... ... көлемі Ақтөбе облысында – 4207,5; Атырау – 1635,3; ... – 11,1; ... – 2576,1; ... – 4900; Батыс Қазақстан –
1558,8; Орталық Қазақстан – 8,1;Павлодар – 717,0 мың га ... ... ... 50 жыл бойы (1949 – 4996) ... ... ... ... 503 ядролық сынақ жасап, Қазақстанның шұрайлы жерінің 20
млн.га жарамсыз етті.
Қазіргі кезде ... ... 33,6 ... жері ... кесірінен бүлінгені анықталды, нәтижесінде, бүгінгі таңда
Қазақстанда радиациялық апат аймақтары мен ондағы ... ... ... ... ... ... болады.
Қазақстанның құрғақ климаты жағдайында радионуклидтер топырақта баяу
қозғалып, ұзақ сақталып, ... ... ... ... негізгі
ластану көзі ретінде радионуклидтерді өсімдіктерге одан ... ... ... Ал, адам ... өз ... ... онкологиялық ауруларға ұшырап, зардап шегеді.
Жоғарыда келтірілген тарихи және ... ... ... топырағы, ауасы мен су ресурстарының қаншалықты ... ... ... жүзінің адамзат қоғамы соңғы жылдары ғана біліп отыр. Ендігі
жерде ... ұлан – ... ... ... ... денесін сауықтыра отырып
болашақ ұрпақтарының салауатты өмір сүруін қамтамассыз етуге бел ... ... ... қосылатын күн алыс емес екеніне кәміл сенеміз.
Шығыс Қазақстан облысындағы және ... ... ... ... ... ... ... оқиғалардан сақтауға, табиғат пен
арадағы тепе-теңдікті қалпына келтіруге бағытталған маңызды ... ... ... ... ... ... ... өңдеу ең негізгі мәселе.
Өйткені тау-тау болып үйілген қоқыстар үйіндінің (свалка) пайда ... ... ... ... ... жылына 400 000 тонна қатты қалдықтар
пайда ... ... ... 100 000 ... ... ... ... ең
үлкен қоқыс үйіндісі Лесхоз аумағындағы «Қалалық қоқыс». Есептеулер бойынша
1 адамға жылына 200 кг ... ... ... ... ... жерлерде өсімдіктер өспейді, топырағының
сапасы нашарлайды, жануарлар сол қоқыспен қоректеніп улануы да ... ... ... көбею ортасы. Құрамына қарай
қалдықтар: қатты, сұйық, ... және газ ... ... ... қосындысы.
Соның ішінде қатты қалдықтар: тамақ қалдықтарынан, қағаз, металл ... ... ... мата ... ... ... ... қалдықтардың құрамына негізінен 80% ... ... ... (мысалы: полиэтилен) топыраққа көміліп, қара шіріндіге айналмай,
сол қалпында қалып, ... ... ... ... ... кедергі
жасайды. Тамақтың құрамындағы сұйықтық топыраққа еніп, жер асты суларына
қосылып суды, ... ... ... ... ... Сонымен
қоса қалада орналасқан әр-түрлі зауыттар шығаратын ... ... көп. Осы ... ... ... де ... ... өсімдіктер өспейді және ауаға да өте үлкен зиян ... ... ... ... ... өңдеу бағдарламалары бар.
Өкініштісі, біздің елімізде әлі бұл мәселе дұрыс жолға қойылмай отыр. Облыс
бойынша ... ... ... ... және Зырян, Шемонаиха
аудандарында белгіленген экологиялық талаптарға сай ... ... ... орталықтарында, ауылдық жерлерде әлі күнге дейін қалдықтарды
орналастыратын полигондар ... ... беті ... дерлік жұқа қабат топырақпен жабылған. ... ... ... жынысы, өсімдіктер және жануарлар дүниелері
қатысуымен, климаттың әсерінен мыңдаған – ... ... ... ... ... зат.
Топырақтың ерекше қасиеті – оның құнарлығы. Осы қасиетімен ол жердің
аналық және тау ... ... ... ... деп ... қажетті қоректік заттардың болуын айтады. ... ... ... және күн сәулесімен қосылып өсімдіктер өсуіне қажетті ... ... үшін ... ... ... беретін,
оларды азық – түлікпен қамтамасыз ететін орын. Қаншама ... ... ... ... ... ... ... топырақтан алады.
Халықтың әл – ауқаты мен ... ... ... байланысты.
Соңғы жылдарда Қазақстанда егістік көлемі өспейтін болды. Оған себеп
жыртуға жарамды жер жыртылды, қалғаны құм, сор және сортаң топырақ.
Қазақстан Республикасының жері ... ... 1953 – 1956 ... тың
мен тыңайған жерлерді игеру нәтижесінде егістік алқап 2 есе өсіп, қазір жан
басында 2 ... ... жер ... жеткілікті болғанмен егін өсіруге қолайлы жер
көп емес, олардың құнарлылығы да төмен.
Күшті жел мен дауыл, қатты ағын сулар, ... да ... ... жер ... ... ... үстіңгі құнарлы қабатын алып кетіп
жатыр. Бірақ топыраққа зиянды табиғаттан гөрі ... көп ... ... ... ... ... ... құмға айналына, ластануына тікелей байланысты болады.
Топырақты эрозиядан қорғау үшін жер бетінің ерекшелігін, ауа ... ... ... жылдамдығын ескере отырып мынадай
шараларды қолдану керек:
- ұйымдастыру ...... ... ... ... жүйе ... орналастуру, жерді топырақтың түріне
сәйкес әдіспен жырту, топырақты ... көп ... ... егу, ... ... ... ... топырақ дымқыл болу үшін қар мен жауын суы жерге жақсы сіңу үшін
жыртылған жердің тереңдігі үлкен әсер ... ... ... егістік айналымы.
- тыңайтқыштар қолдану.
Ауадағы радиоактивті заттар, ауыр металдар, күкірт қышқылы зиянды
қалдықтар топырақты ... ... мен ... тыңайтқыштар
мөлшерден тыс қолданылса топырақ уланады.
Өндірістік қалдықтардағы көмір ... ... ... ... ... ... ... құрамын өзгертіп, оның құнарлылығын
төмендетеді.
Түсті металлургия кәсіпорындары бар жерлерде топырақтағы қорғасын
мөлшері 20 есеге дейін көп ... ... ... ... 500 м. ... ... мышьяк нормадан20 – 25 есе көп.
Топырақта фторда көп болады.
Шахта салмай, қазбалы кендерді ашық ... ... ... жер ... ... жер ... ... 50 метрден астам қалдықтар ... ... иіс ... ... өртеніп, айналаға шаң-тозаң шашып жатады.
Мұндай қалдықтармен ашық карьерлер ... ... өте ... ... Ашық карьерде кен қазу арзанға түседі деген ... жер ... ... ортаның бүлінгені ескерусіз қалуда. Егер ... ... ... ... қосып есептесе ашық карьердің арзанға түсуі
екі талай.
Мұндай жарамсыз жағдай ... тау – ... ... кең өріс ... қала, елді – мекен, тұрғын үйлер, су ... ... ... ... ... үстіңгі, құнарлы қабатын
жинап алып құнары аз жерлерге төгіп, ... ... ... өнім ... ... ... жер ... негізгі талабы. Шахта, карьер
қазғанда құнарлы топырақ қалдықтармен көміліп, ысырап болмауға тиіс.
Кен қазылып біткен ... мен ... ... ағаш ... қоймаларын салып немесе авто көліктер тұратын орын жасауға болады.
Ауыл шаруашылығында ... ... ... көп ... ... жыл ... әкеледі. Ақыры олар қоректік тізбек жүйесіне
кіріп, улы зат – ... - ...... жолымен адамдарды улайтын
болды.
Қазақстанда соңғы жылдары пестицидтердің жалпы ... ... ... ... ... ... ... химиялық құралдарын керекті көлемде сатып ... ... ... та ... қауіпсіз сақтау, қолдану, тасымалдау, пайдаға асыру
сұрақтары маңызды болып қалуда.
Пестицидтерді қолдану жолдары өте кең: ... ауыл ... ... үй ... учаскелерінде зиянкестермен, арамшөптермен және
үй ... ... адам және ... ... ... күресу үшін қолданады.
Пестицидтер тобына: гербицидтер (арамшөптерді ... ... ... ... ... ... жоюы), афицидтер
(бітелерді жоюы), зооцидтер (жануарларды ... ... ... ... ... инфекцияларға
қарсылар) кіреді.
Тұрғындар және заңды тұлғалардың ... ... ... және ... ... ... ... мен
сақталмауы, пестицидтерді көмуге ... ... ... ... ауа, жер асты ... ... әкеліп,
тұрғындардың денсаулығына қауіп төндіреді.
Пестицидтер – химимялық элементтердің ерекше тобы және бүкіл әлемде
басқаларымен салыстырғанда қатаң бағаланады. Оның ... ... тек ... мөлшерде енгізіледі;
олардың қоршаған ортадағы айналымы тоқтатылымсыз;
әсер етуінің аз деңгейінде жоғары ... ... ... ... ... араласу, иммунокомпоненттік жүйелерге ықпал
келтіру қабілеттілігі, қашықтық салдарының ... ... ... ... ... ... сияқты белгілі бір ... Олар ... және ... ... ... тудыратын
болғандықтан, оларды дұрыс сақтамау, бір ... ... ... ... оларды қолданудың регламентін бұзу пестицидтермен тікелей
байланысушы адамдардың ... ... ... ... ... байланыстағы адамдардың ағзасына тыныс алу мүшелері, ... тері ... ... ... тек қана ... ... ... емес, сонымен
қатар, тұрмыста – пестицидтермен өңделген ғимараттардың тұрғындары ... ... ... ... ... ... ... қауіптілік
класына сәйкес жүзеге асырылады. Бірінші қауіптілік класы пестицидтерінің
қолданылуы шектеулі және ... ... тек ... ... кезінде
қолданылады.
Қазақстан Республикасының аумағында пайдалануға рұқсат етілген
пестицидтер қатаң ... ... ... атап айту ... ... мен шарттары). Өкінішке орай, іс жүзіндегі жағдайларда біз ондай
ауытқуларды жиі ... ... ... ... ... белгілі
себептерге (экологиялық сауаттылықтың ... ... ... ... жеке қорғану құралдары
қолданылмайды.
Бүгінгі таңда ... шек ... және ... пестицидтер мен
олардың ыдыстарын қорландыру өзекті мәселе болып отыр. Шек ... ... ... - ... ... ... және ... жылдары
қолданылған пестицидтер ыдыстары көмуге арнайы ... жоқ. ... ... ... орай ... ... мамандары Қостанайға
тасмалдауға мәжбүр.
Жыл сайын Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылық министрлігі
химиялық улы ... ... ... ақша бөлген кезде олардан
босаған ыдыстарды өңдеу мен қаржыландыруды қарастырмайды. Әйткенмен де, бұл
сұрақ Ауыл ... ... ... ... ... басқармасына
бірнеше рет ШҚОАҚОҚБ-мен қойылған екен. Облыс бойынша пестицидтердің ... ... ... ... ... В ... келтірілген.
Жерді санитарлық қорғау тұрмыстық қалдықтардағы микробтар, вирустар,
споралар (өсімдіктердің, кейбір бір клеткалы жәндіктердің ұрығы) т.б. ... және ... ... ... тұрмыстық қалдықтар көгі болғандықтан оларды жинау тасу,
сақтау ... ... ... ... іш ... ... 45 күнге дейін сүзек
ауруы микробтары 1 жылға дейін сақталады. Бір ... 20-30 ... ... микробтар 45 күннен кейін топырақта кездесетін болса, олардың осы
аз мезгілде қанша ... ... ... ... қиын ... микробтан кіші, бірақ олардан ұзақ өмір сүретін ... ... ... ... ... ... вирустар 2 -3 ай бойы
өмір сүреді.
Ластанған топырақта болатын шыбын – шіркей, құрт – ... ... ... ... ... ... 10-15 күн өткен сайын
личинкалардан өсіп шыға береді. Қалдықтарда жиналатын ... мен ... ... ... ... ... ... таратады.
Топырақта санитарлық тазалықта ұстаудың басты міндеті қалдықтарды
мезгілінде жинап, ... ... ... ауру ... ... мен споралардан құтылу.
Туған өлкенің табиғатын аялау, қорғау – озық қоғамның алғы шарты.
Қоғам мен ... бір – ... ... байланысты болғандықтан, айналадағы
орта мен адамның жеке – дара тіршілік етуі мүмкін емес. Табиғат байлықтарын
тиімді пайдалану, табиғатқа ... ... ... да алға ... ... ... ... ортаның қолайлы болуы адамның дұрыс білім
алып, еңбек етуіне, материалдық ... ... ... ... ... ... адам табиғатты аялап сақтауға өз үлесін қосуы тиіс.
Жер тағдыры – ел тағдыры. Сондықтан селқос қарау үлкен кінә, өйткені
жер – ана мен су – ана арда ... ... ... ... тәу етіп келген.
Қандай заман болмасын жер мәселесі қашан да өзекті. ... ол ... ... ... да жер ... пайдаланудың өнімділігін арттыру
бүгінгі күннің ең өзекті мәселесі. Бабалар қалдырған таза, қойнау құтты ... ... ... ... ...... таза ... қалдыруымыз керек.
Сол – үшін де жер – анамызды таза күйінде сақтау қажет.
2 БИОСФЕРАҒА ШҚО-ДАҒЫ ... ... ... ... және Шығыс Қазақстан облысындағы
антропогендік әсерлердің өсімдіктер әлемінде ... ... түр ... 13 мыңға жуық, оның ішінде –
6000 жоғарғы сосудты ... ... 5000 – ... 485 ... 2000 – балдырлар, 500 – түктиптестер. Толық инвентаризацияға
саңырауқұлақ түрлері және ... ... ... өсімдіктер арасындағы
14 % түрі эндемик болып табылады. Солардың қатарында реликтер де аз ... ... ... жаңа редакциясына 404 өсімдіктердің жоғары және
төменгі ... ... ... ... кішілокальді аудандарда өсімдік
түрлерінің күрт азаюы байқалуда. Ондай аудандар болып Қаратау, Батыс ... ... ... мен ... Ішкі зоналы таулы-орманды массивтері,
Солтүстік және Оңтүстік Қақазстан ормандары табылады.
Ормандар, өсімдік ресурсы ретінде ... ... ... пен ... Тек ... ... Қазақстанда орман сақтау ... ... ... ... және ... ... басқа осы
мәселеге халықаралық ... да өз ... ... ... әр ... ... ... орман ресурстарын рационалды емес пайдалану;
- тікелей антропогенді және ... ... ол – мал ... ... кен ... ... жол, тұрғын үй,
өнеркәсіпобъектілерін салу), экожүйеден аборигенді ... ... ... ... ... ... ... жабайы өсімдіктерді
бақылаусыз алулары.
Осы әсерлердің нәтижесінде ... ... яғни ... ... ... ... әсері өрши түсуде. Ерекше әсерлері түрлер өз
санын азайтады; ... ... ... ... ... ... ірі жер ресурстарына ие. Жарты жер бөлігі ауылшарушылық
мақсатында қолданылады. Осының әсерінен өсімдік әлеміне зиян келіп жатыр.
Шөлейттену - ... мен ... ... зиян ... әсер ретінде БҰҰ-ның Шөлейттенумен күрес ... ... ... – «шөлейтті, жартылай шөлейтті және ... ... ... әр ... ... адам ... ... нәтижесінде деградацияға ұшырауы».
Қазақстандағы шөлейттенудің себептеріне табиғи және антропогенді
факторлар жатады. Осы жерде антропогенді факторға ... ... ... ... ... ... шаруашылық іс-
әрекеттерімен байланысты:
- мал жаю;
- егіншілік;
- кен өндіру;
- ... ... ... ... ... және сызықтық құрылыстарды эксплуатациялау;
- шөлейттену сонымен қатар заңсыз орман кесу, бұталарды және ... мал жемі үшін және ... май үшін ... ... және ... өрттер;
- елді мекенднрдің жандарында қоқыс жинақтарының көбеюі;
- тосинді заттармен топырақ пен жер асты ... ... ... әсер етуі өз ... ... ... ... Қазақстандағы шөлейттенудің негізгі
типтеріне келесілер жатады: өсімдіктердің деградаңияға ... ... және ... ... ... топырақтың жер беті және жер ... ... ... ... ... бұзылуы мен
гидрологиялық режимінің бұзылуы.
Өсімдік жамылғысының ... – бұл ... ең ... және кең ... түрі. Ол ормандардың, ... ... ... жүреді.
Республиканың ормандылық тіркемесі сексеуілдің ормандар мен
бұталарды қосқанда 4,6 % ... шың ... ... ... ... ғана қоссақ 2,3 % болады.
Ормандардың деградациясына олардың ... ... ... он жыл ... ол ... 0,47-ге яғни 10 %-ға кеміді. Ормандылықтың
кемуі мен жасанды орман ... ... ... ... ... т.б. ... ... деградациясы мен дефляцияға
әсерін тигізеді.
Орманды деградациясы Кенді және оңтүстік ... ... ... онда ... 40 жыл ішінде қылқанды ормандардың өнімділігі 7 %,
самырсын көлемі 13 %-ға ... ... және Іле ... ... ... 24 %-ға ... өзен сағаларындағы ормандар қатты деградацияға ұшырауда. Өзен
ағыстарын бұруға байланысты топырақтың ылғалдылығы ... осы ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстанның Шардары
ауданында Сырдария өзенінің аңғарындағы ормандары тұранғының үштен бірі аз
құнды шінілге айналып кетті.
Шабындықтар мен ... ... ... ең қатерлі әрі комплексті әсерді жаппай тың ... ... ... ... ... ... тұзданған, жерлерге
ығыстырып жіберді.
Ең қатты дерадацияға ұшыраған ... елді ... ... ... ... ... ... жайылымдары ұшырады.
Қазақстан Республикасының жер ресурстарын ... ... ... 2004 ж. 1 ... ... бойынша 188,9 млн. га
жайылымдардың 26,6 млн. га жері өте ... ... ... бұл ... өте ... шөлейттенуден көрінеді. Республиканың орманды дала және
далалы аймақтарында жайылымдар 34,8 млн.га жерді ... Оның 5,6 млн. ... өте ... ... Жайлымдардың деградациясы процесі өсу
тенденциясына ие.
Қазақстандағы шабындықтардың ... 5,0 млн. га. ... ... ... көлемінің кемуі, олардың улы өсімдіктерге
толуы, бұталануы, өсімдіктердің суды ... салу ... ... ... жер ... желдік эрозиясынан пайда болған
шөлейттену, далалық, жартылай шөлейтті, шөлді ландшафтарды қамтыды. ... ... ... ... жұқа ... бөлшектерінің
ұшуы мен топырақ жамылғысының қамтамасыз етілмеуі жүзеге асады. Бұндай
жерлерде ... ... ... жұту ... ... ... ... және сулық-физикалық қасиеттері нашарлайды.
Қазіргі кезде Қазақстандағы егістік жерлердегі дефляцияның кемуіне
байланысты, зияндығының азаюын болжауға болады. Алайда республиканың ... ... ... ... ... жайылымдарда желдік
эрозияның көбею қаупі сақталуда. ... ... ... кеңейту
бағдарламасын жұзеге асыру барысында суаруға кенді және тұзданған ... ... ... ... су және ... ... себебі судың тапшылығы емес, оның ұқыпсыз үнемсіз қолдануы болады.
Бұл көрсеткіш табиғат жағдайы ұқсас елдердегісу ... ... ... су ... ... Бұл суды ... ескі ... суды
үнемдеудің экономикалық стимулы мен дәстүрлердің болмауының әсерінен деп
ұғамыз.
Құрышты суару тұзданудың, эрозияның ... ал арам ... ... ... ... пестицидтер, тым ... ... ... ... ... ... дағдарыстық әсері
Амудария, Сырдария, Іле өзендерінің су баланысының өзгеруі мен ... ... ... ... ... ... маңы экологиялық және
экономикалық проблемалары туындады.
Шөлейттенуге сондай-ақ Сырдария мен Іле сияқты ірі ... ... ... ... ... ... ... азайды, өсімдіктер мен
топырақ деградацияға ұшырады, балық қорының жағдайы нашарлады, жануарлар
әлемі өзгеріске ... ... ... өзгерістер Арал теңізі мен Балқаш
көлінің ... ... ... Арал мен ... түбі ... ... кемуі нәтижесінде желдік эрозияға ұшыраған аудандар көбейді.
Шөлейттену процесі айтарлықтай көлемде өсімдіктер ... әсер ... ... ... жылдар ішінде интенсивті
деградацияға ұшырады. ... ... бұл ... ... ... ... аймақтарда қылқандыларға әсер етті. Тань-
Шаньның, Жоңғар Алатауының таулы ормандарында түрлердің өзгеруі ... ... ... ... ... ... процесс шөлейттендіру арқылы ... ... ... ... ... ең кең көрініс тапқан
аудандарға Іле, ... Шу ... ... жағы ... Бұл жерлерде жоғары өнімді қамыстар жоғалып кеткен.
Шөлейттену өз ... ... ... және ... алып келді:
1) өнімнің кемуі мен өсімдіктектес өнімінің жиыны кеміді;
2) мал басының кемуі мен мал ... ... ... ... ... ... кеміді;
4) тамақ және жәңіл өнеркәсіптің дамуы тежелді;
5) аграрлы және өнім жасаушы сектордан келетін салықтардан түсетін қаржының
бюджетке түсуі кемуі.
Шөлейттенуге байланысты ... ... оның ... ... ... көрсетеді.
Шаруашылық жүргізудің жаңа формаларының пайда болмауы, жайылымды мал
шаруашылығының жүйесінің бұзылуы, техникалық және ... ... пен ... ... әлеуметік-экономикалық процестер өз кезегінде шөлейттену
процесін жылдамдатады.
Адамның өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне тигізетін ... ... ... ... ... денсаулығын нашарлатады.
Қоршаған ортаға бөлінген өндірістік қалдық заттар өсімдіктердің
тіршілігіне негативті әсер етеді. Осындай ... ... ... көп ... ... ауыр ... да ... Ауыр
металдар өсімдік организміне атмосферадан құрғақ ... ... ...... ... ... ал негізгі жиналатын орны ... ... мыс, ... және ... ... ... клеткалары
тургорын жоғалтады, тамырр клеткалары ... ... ... ... ... кемиді, өсімдіктердің өсуі бояулайды, жапырақтарында
хлороз және никроз пайда болады. Күкірт ангидриді, күкірт қышқылы, ... ... ... және азот ... ағаш бүршіктерінің мөлшеріне,
саны мен сапасына әсер етеді өндірістік шаңмен интенсивті ластанған ... ... ... ... ... жоя ... ... бүршіктер саны 80 % дейін артады. Сонымен ... ... ... ағаш ... ... ені ауданы мен массасында
айтарлықтай ... ... ... ... ... және зауыттардан бөлінген
зиянды заттардың өсімдіктердің фенологиясына әсері үлкен.
Өндірсітік қалдықтар өсімдіктердің анатомиялық мүшелерінің ... ... әсер ... көп ... ... Ағаш ... ... ауданының кішіреюіне, бүршіктердің нашар жетіліп,
санының азаюына, ағаш ... ... ... ... ... ... болуына әкеледі.
Өсімдікке аса ауыр металдар болып кадмий, мыс және сынап есептеледі.
Өсімдіктер көптеген ауыр металдарды (топырақта ерімейтін қосылыстар күйінде
болғандықтан) өзіне ... ... ... ... және АЭС ... ... ... ұзақ уақытқа созылған сәулеленудің әсеріне ұшырайды. Радияцияның
әсерінен біртұтас өсімдіктің немесе жеке мүшелерінің құрылысы ... ... ... ... тежелуі, филлотаксис өзгерісі, түсінің
өзгеруі, аксиллярлы бүршіктердің проиферациясы, фасциация, ісік түзілістері
пайда болуы ... ... ... ... ... саны ... ... немесе кемуі, пішіні мен ... ... ... ... ... ... жапырақ тақтасының қалыңдау және
бірігуі, ісіктер, некрозды ... ... ... ... ... ... ... жоғары
мөлшерінде өсімдіктер өсуінің тежелуі, ал аз мөлшерінде өсу ... ... ...... орман қауымдарында өсудің
интенсивті тежелуі көктем айларында байқалған.
Сонымен қатар, өсімдіктің ... ... ... және ... өсімдіктер түрлерінің сабақтарында қал ... ... ... мен ... ... ... өсімдіктердің
қайта қалпына келу ерекшеліктерін зерттеу СЯСП ... ... ... береді.
Ормандарды өртеу мен есепсіз кесу нәтижесінде олардың саны мен
өсімдіктің түрлері ... ... ... ... кесу фотосинтез
процесіне кері ықпалын тигізуде, өндіріс орындарынан шыққан қалдықтар мен
ауыр металдар ағаштардың тамырын ... ... ... ... әсер ... өндірстен шыққан ауыр металдар топыраққа жиналып
олардағы өсімдіктердің өсуіне зиянын тигізеді. Автокөліктерден ... ... және ... ... органикалық қосылыстармен
ластанғандықтан өсімдіктер фенофазасына әсерін тигізеді.
Өсімдіктерді ластаушы заттардан ... ол ... ... ... ... жұмыс жүргізу деген сөз, олай болса ең алдымен
адамдардың денсаулығын сақтау, сондықтан да ... елде - ... ... ... ... ... ... ретінде құрылып
ойдағыдай дами бастады.
Өскемен қаласы – еліміздің шығысындағы ең ірі ... ... ... экологиялық тұрғыдан алғанда Қазақстанның өндірістік
қалдықтармен және лас газдармен өте ... ... ... ... саналады.
Соңғы жылдары өсімдіктердің тағы бір ерекше функциясы анықталды, ол
қоршаған ... ... ... ... ... ... тазартқыш ретінде
өсімдіктер қала ауасын шаңнан, күйеден және зиянды заттардан айықтырады.
Бұл экологиялық ... ... өте зор ... ... ... ... ауаның ластануының биоиндикаторы ретінде пайдалануғы болатын
мүмкіншілігі анықталды.
Алайда, ... тым ... ... ... ... ... ... басы солған тартады, жасушалар бөлінбейді,
қурай бастайды.
Қала ағаштарының жапырағына металдардың жиналуының ең ... ... екі ... ... жиналады, бірі топырақ арқылы, ... ... ... ... ... ... ... ластағыш металлдар
қоспасы ерітінді күйде ағаштарға тамырлар арқылы өтеді. ... ... ... түрі ...... болып өсімдікті ластап шоғырланып
өзгерістерге ұшыратады.
Өсімдік жапырағына қонып ... ... ... бір бөлігі
жауын – шашынмен жойылып және жел арқылы ұшып ауысып отырады, ... ... өтіп ... ... ... ... еніп ... құрылысына, оның тақтасының бетіне, морфологиялық ерекшелігіне,
егер жапырақ күрделі, кедір бұдырлы болған жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... және Выдриха ауылынан жиналған ... ауыр ... ... – ала ... ... ... ... – адсорбциялық спектрофотометр көмегімен жапырақ күлінің
сұйықтығынан анықталады. Осы ... ... ... ... ... өз ... ауыр ... сіңіріп жинайтындығы белгілі болды.
Ағаш өсімдіктерін бір – ... ... ауыр ... ... ... басқа ағаштардың алдында қара терек тұратынын
байқаймыз. Ал қара терек басқа металдарға ... ... өз ... 5 ... 700 есе ... ... ... Өскемен қаласының көшелерінде өскен қара
теректе 835,20 мг/кг, ал Выдриха ауылының терегінде – 166,15 ... ... ... қала ... мырыш ауылды жерге қарағанда 5 есе,
мыс 2,7 есе, ... 1,9 есе, ... 1,3 есе ... ... ... ... 73,23 мг/кг – нан 150,38, яғни 8 – 10 есе кеміп кеткен.
Қала ауасының ... таза ... ... ... ... металлургия
зауыттарында кенді қорытудың жаңа әдістерін пайдалану, кен ... ... ... ұстап, газ күйінде шығып жатқан улы ... ... ... ... ол адам денсаулығын жақсартуға, экономиканы ... ... ... ... тазарту мақсатында көшелер мен үй айналасына
ағаш – ... гүл ... көше ... бос жер қалдырмай жасыл жиекке
айналдыру агроэкология ілімінің негізгі міндеті болып саналады. Тек ... ... ... қала ... лас ... шаң ... лас ... фотосинтез қуатымен сүзгіден өткендей тазартып шығады,
ауа құрамын үздіксіз оттегімен қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... денсаулығының сақшылары болып бірінші
кезекте тұрады, олар ауаны тазартып қоймай, айқай – шуға, ... ... ... ... ... ... ... ауытқуына негізінен техногендік және
антропогендік факторлардың қауіпті әсері болатындығы, оның ... газ ... ... ... ... аян. Ал ... ... әр түрлі ластаушыларынан негізгі тазалаушы фактор бола ... ... ауа ... ... байласнысты өзі зардап шегеді.
Осыған байланысты әр ... ағаш ... ... ... ... анықтау мақсаты ғалымдардың алдына қойылды да,
жапырақтың ұлпасының анатомиялық құрылысын ... мен ... ... ... ... жапырақтың анатомиялық
құрылысындағы өзгерістерді зерттеу ... екі ... ... ... өсімдіктердің жапырақ анатомиясын салыстырмалы түрде зерттеді.
Өскеменде өсетін қара ... ... ... ... 2- 3 есе ірі ... ... Бұл қара ... ластанған
газға бейімделуінің белгісі. Сондай – ақ бұл ... қара ... ... анық ... деп ... ... Қала
көшелерінің бойында өсетін ағаш жапырағының ... ... ... дақтар көрінеді. Ол лептестік арқылы кірген ... ... ... деп ... ... газдары арнаулы антропогенді факторға жатады, ... ... ... ... ұзақ ... ... өсімдіктер бұл
факторға қарсы бейімделу қасиетін жасап үлгірмелді. Өскемен қаласында көп
жылдан бері өсетін ағаштарда лас ... ... тұра ... өзгерістер бар,
жапырақ үлпекқабат жасушаларында түрлі түктердің пайда ... ... ... заттарын сіңіру жағдайы оның анатомиялық үлпекқабатының
құрылысына тікелей ... ... ... ... ... ауа
арасында газ алмасу процесі үздіксіз жүріп жатады. Өндірістік газ ... ... ... ... анатомиялық құрлысын зерттеуге
үлкен көңіл бөлінеді. Ауадағы лас заты бар ... ... ... ... ... ... ... зиянды газға төзімділігі
қалыптасады.
Қала атмосфералық ауасының ластануы жаңа экологиялық антропогенді
фактор болып табылады, сондықтан өсімдік ... оның ... ... ... те ... ортаға бейімделіп, ауаны тазарту жұмысын тоқтатпайды.
Ағаш өсімдіктер қоршаған ортадағы токсикалық заттарға ... ... бір ... ... ... оңай ... екінші бір
түрлерінде біраз қиындықпен өтеді. Ағаш ... ... өсу ... ... жапырақта лептестік саны көбейіп, жапырақтың көлемі
азайып, оның тақтасының қалыңдығы кеміп, ... ... ... оның ... ... ... ... қалдықтары мен ауаға бөлінген газдардың зиянды қасиеттерін
жою үшін немесе шамалы ... көше ... екпе ... ... ... жүргізу қажет.
Ойымды түйіндей келе, жердегі тіршіліктің дамуында ауа мен ... ... баға ... ... ... орны ерекше деп айтқым келеді.
Өкінішке орай орай, осы қайталанбас ... ... ... және
экологиялық апаттарға қарсы жұмыстар мүлдем дерлік ... ... ... ... ... және ... салдары
Қазақстанның жануарлар әлемі 835 түрдегі омыртқалылармен және 50 ... ... ... ... ... ... сирек және құрып бара жатқан ... ... 40 ... 57 ... түрі, 10 бүнақденелілер түрі, 3 бауырмен жорғалаушылар, 19
су жануарлары ... ... ... ... ... республикада мекен
ететін сүтқоректілердің 22,5 %, құстардың 11,4 %, бұнақденелілердің 20,4 %,
бауырмен жорғалаушылардың 25%, 15,4 ... пен ... ... ... ... ... ... байланысты әр түрлі, жоғалып бара ... қоса ... көп ... ... жерлер де бар.
Шөлейттенудің негізгі нәтижесі болып биоәртүрліктің құлдырауы болып
табылады, ол жергілікті популяция түрлерінің толық жоғалуы арқылы, ... оның ... мен ... ... ... репродуктивті және
фитоценотикалық қасиеттерінің төмендеуі арқылы жүреді.
Республиканың жануарлар әлемі ... ... ... ... айтарлықтай өзгерісерге ұшырады. Жер ... ... ... ... құстардың, сүтқоректілер және
басқа жануарлардың фаунасы қатты зиян шекті. Республиканың ... ... ... ... ... 80 %-ға ... Осыған
ұқсас жағдай Тань-Шань мен оның ... ... ... ... ... тозаңдатушы жабайы аралар, ұсақ құстар,
сүтқоректілер, бауырмен жорғалаушылар, жыртқыш және ... ... ... түрлері кей жерлерде жоғалып кеткен. Тань-Шаньның
биіктаулы аймақтары, Жоңғар Тарабағатай Алатауы және ... ... т.б. ... ... ... ... (соның ішінде
сирек кездесетін эндимиктер) ареалын, санын ... және ... ... ... ... ... ... әскери полигондар мен пайдалы
қазбаларды ... ... ... ... ... ... процесі айтарлықтай көлемде өсімдіктер ... әсер ... ... ... жайылымдардың және мал айдайтын
трассалар маңында, оңтүстік және орта шөлдерде, ... ... ... жол ... ... әсері мен бақылаусыздығынан
болып отыр.
Қазақстан фаунасы Еуроазиат континентінің ... ... ... ... ... ... ... 827 түрі, омыртқасыз
жануарлардың 10 мыңдаған түрлері, балықтардың 104 түрі, қос мекенділер 12,
бауырмен ... 49, ... 488 ... ... 178 ... ... құстардың Азиядағы ең үлкен
қоры болып табылады. ... ... суда ... ... бай. Әсіресе,
сұр қаз, шилохвость, ... ... сұр ... қызыл басты
чернеть, лысуха ... ... ... Кейінгі жылдары мекен ету
ортасының деградациясы және шаруашылықтық қызметтің ... ... ... ... ... ... ... тапты. Жыл сайын республикада 2,6
миллион үйрек, қаз және ... ... ... ... органдары және
терілері қауіпті антропогендік токсиканттармен ластанған: пестицидтер,
полихлорбифенилдер, ауыр ... ... Бұл ... токсикозын
тудырады.
Кесірткелердің ішінде орталықазиат тасбақа ресурстарының жағдайы
алаңдатады. Кейінгі уақытта ... уына ... ... ... жыландар қорлары анықталған жоқ.
Антропогендік әсердің салдарынан – тың жерлерді игеру, өзендерді
реттеу, өрт, ... ... ... ... ... ... зардап шекті. Батыс, Орталық, ... ... ... ... 70 %-ы жойылды. ... ... ... ... ететін антропогендік әсердің нәтижесінде жабайы аралар
түрлері, жыртқыш және паразиттік жәндіктер жойылды. Антропогендік әсердің
негізгі себебі ... ... ... ... өзендерді реттеу,
пестицид және өнеркәсіптік қалдықтармен қоршаған ортаның химиялық ластануы
болып ... ... ... ... ... ... ... Жануарлар жойылмайды, Қызыл
кітапқа кіретін түрлер саны ... ... ... ... Жануарлардың мекен
ету ортасына теріс ықпал ететін әсер ішінде эрозия және шөлейттенуге шөпті
дайындау ... тек ... ... ғана емес, топырақтың жоғарғы қабаты
бұзылады.
Арал теңізінің бассейнінде аз ... ... ... ... ... ... жойылып бара жатқан және ... ... ... ... жануарлардың 319 түрлерінен 168
түрі қалды. Арал теңізін шөлейттендіру жергілікті территорияда ... су ... ... ... ақ ... ... ... санының
азаюына алып келді. Құлан, жейран, гепард, қарақал, ... ... ... ... ... ... зоналдық топтар
қалыптасты.
Балқаш бассейнінде Іле ... ... ... ... ... жоғалуына алып келді. Бұл ... ... ... ... ... жағдайда тұр.
Қазақстан Республикасының территориясының көп бөлігі пестицид және
қалдықтармен ластанған. Солтүстік Үстірт және Маңғыстау ... 25 ... ... ... үшін ... болып табылды. Мұнай және газ
орындарында Теңіз, Жаңа Өзенде кеңістікте тіршілік белгісі жоқ. Каспийдің
солтүстік-шығыс жағалауында 80 ... ... суда ... ... (жаппай) қырылуы байқалды. 1988 жылы мамырда бұл ... 1 ... 1498 ... ... ... оның 86 % өзен үйректері.
Скважиналардан аққан мұнай бұлақтары мұнай өзендерін құрайды, барлық ... ... үшін ... ... ... ... ... аралығында Каспий теңізінің солтүстік-шығыс
жағалауында итбалықтардың он ... түрі ... ... ... орай ... ... бұл ... толықтай шешілмеген.
Шығыс Қазақстан Ертістің бассейнінде орналасқан. Тау –кен байытушы,
металлургиялық ... және жылу ... ... ... ... ... ... суының ластануы мониторинг мәліметтер бойынша 3
классқа жатады. Суды ластайтын заттардың көлемі артқан сайын оны ыдыратуға
өте көп мөлшерде ... ... ... азаюы мен улы қосындылардың
көбеюі балықтардың қырылуына, су өсімдіктерінің ... ... ... ... бұл ... ортасы – су бірітіндеп кедейленеді. ... су ... он есе ... ... ... ... бойынша мыс,
мырыш, қорғасын, хром, кадмий және микробиологиялық көрсеткіштер ... ... ... 24 есе асып ... ... қоса Семей
ядролық полигон территориясы әлі ... ... ... ... ... ... үшін экологияоық қауіпті аймақтар болып отыр. Өскемен мен
Семей хозфекальді тазарту құрылыстарын салу ... ... ... ... арам су ... ... қаласының ескі
аэродромының аймағында жер асты керосин көлі пайда болды. Бұның айтары жоқ
өсімдіктер мен ... ... ... өте зиянды. Жоғарғы Ертіс
бассейнінде Б.И.Брагин және В.И.Нилов су және ... ... ... нәтижесінде мырыш, мыс, қалайы, кадмий, сынап,
хлорорганикалық пестицидтер, бифенилдер өте көп ... ... ... өзенінде ауланған балықтардың құрамында металдар өте көп ... ... ... мырыш, кадмий, қалайы, сынап нормативті
санитарлық көрсеткіштерден жоғары болды. Биологиялық алуантүрлілікті сақтау
мәселесі ... ... ... ... ... ... бара ... және
сирек кездесетін жануарлар қолдан сұрыптау әдістері әлі жасалған жоқ,
жабайы фаунаны қайта өндіру өте ... ... ... ... ... ... және облыста істеліп
жатқан шаралар
Экология қазіргі дәуірде адамзатты толғандырып отырған аса ... ... ... ... ... жою ... бүкіл қоғамды,
тіршілікті жойып жіберуіге болатынын көптеген елдер түсіне ... ... ... отырған дәуірімізде техникалық құралдармен қаруланған адамның
жер шарын аз уақытта айналып өтуі де, құрта ... да ... ... халықтары ел тағдырларын экологиямен байланыстырып, экологиялық апатқа
қарсы тұру қажет.
Қазақстанның табиғатының өлшеусіз ... ... ... ... ортаның бүтіндігін сақтау да республикада шешімін күтіп тұрған
мәселе. Сырт ... оңай ... бұл ... ... ... ... болады. Ол үшін адамның менталитетін, оның моральдық, этикалық
дағдыларын өзгерту керек, табиғат пен ... ... жаңа ... ... ... ... ... мыс, мырыш және тағы басқа
металдар мен олардың қосылыстарын өндірумен айланысатын көптеген ... ... ... ... ... ... қоршаған
ортаның объектілерінде жиналуы мен тірі организмдерге зиянды әсерін
зерттеуге ... ... ... қорғасын өндірісі жөнінен әлемде алдыңғы орындардың бірін
алады. Қорғасын өндірісінен қоршаған ортаға қорғасын мен ... ... ... кадмий тағы басқа металдар бөлінеді.
Елде жүргізіліп жатқан ...... ... аяқталуы да, ең алдымен, ұстанған экологиялық саясатқа байланысты.
Ол үшін ... ... мен жер ... ... ... ... баса ... су ресурстарының тапшылығы ... ... ... ТМД ... ... ең ... орында) Арал, Балқаш көлдер
суалуы, Семей ядролық полигоны мен басқа да ... ... ... ... елді ... ... пен судың, ауаның ластану
жағдайлары сияқты маңызды мәселелерді шешу ... ... ... ... ... табиғи байлықтарының азаюы экономикаға қатты әсер
ететін әлеуметтік шараларды іске асыруға қол байлау болатыны ... ... ... ... дағдарысқа ғылыми – техникалық өрлеу
кінәлі, қазіргі даму жағдайларында ол ... ... ... бір жақты пікір
қалыптасқан. Негізінен ғылым жетістіктері табиғатқа зиян ... ... ... ол ... ... ... да, қалпына
келтірудің де тәсілдерін ашты. Табиғи ресурстарды ... ... ... ... технологияны өндіріске енгізу, өндірісті сумен
қамтамасыз етудің қайтымды және тұйық ... ... (бұл ... ... жылу мен энергияның дәстүрлі көздерін табиғи
көздермен ... ... ... ... мен ... ... ... газдың тепе-теңдігін сақтауды қамтамасыз ететін орман
алқаптарын сақтау және қалпына ...... ... ... қайтаруға ғылымның берер ақыл – кеңесі осылар. Ғылыми – техникалық
өрлеудің қазіргі деңгейі, ... ... ... ... ... ... моделін алдын ала талдауға мүмкіндік береді.
Жобаны іс ... ... ... оның ... тигізетін залалында есептеп,
болдырмаудың жолдарын іздестіру қажет.
Экологиялық жағдайдың нашарлауына жаңа ... мен ... ... және ... ... ... қосалқы әсер
етуде. Керекті зерттеулерді жобалардың ... ... ... ... ... кері ... ... Яғни, қажеттілік кімге керек,
сараптауды сол жүргізеді, сапаны сол жүргізеді, сапаны сол анықтап, ... жол ашып ... ... да ... ... ... ... құрылыс құнын арзандату, салыну мерзімін қысқарту және тағы басқалар.
Бұл үшін ... ... ... тізімінен лас суларды, атмосфералық
қалдықтарды ... және ... да ... ... ... алып ... кездегі барлық тірі ағзаларға, яғни өсімдіктер ... әсер етіп ... ... ... ... ... қалдықтардың төгілуіне, мұнайдың өндірілуіне, атмосфераның түрлі
улы заттармен ластануына), олардың ... сол ... ... ... ... ... өзгертеді. Соның өзінде де тек төзімділері ғана
қарсы тұра алады, ал әлсіздері ... ... ... ... өліп ... бүгінгі таңда осындай салдарды болдырмас үшін келесідей
мақсаттар қойылды:
1. Табиғаттану және антропогендік өзгерулер моделінің ... ... ... ... қазіргі кездегі
тұжырымдамаларын, олардың тұрақты дамуын басқару ... ... Әр ... ... ... ... жасай отырып,
геожүйелердің ... ... ... ... ... ... ... геоақпараттық технология және мониторинг
базасы негізінде геожүйелерді бағалау, антропогенезді зерттеу,
табиғи және табиғи – шаруашылық ... ... ... және ... ... тәсілдері мен әдістерін жетілдіру, жаңа
әдістерді шығару.
Осы мақсаттарды іске асырған жағдайда мүмкін табиғатымызды қалпына
келтіріп, жойлыу қауіпі бар ... алып ... ... өмір ... таза ... шығармыз.
Атмосфреалық ауаның ластануымен күресу мәселесі күрделі, жан – жақты
және ... ... ... мен ... қажет етеді. Дегенмен ғылыми –
техникалық прогрестің қазіргі заманғы даму деңгейі адам ағзасы мен қоршаған
ортаға ... әсер ... ... ... және ... ... алдын – алудың іс – шараларын жасауға мүмкіндік береді.
Атмосфералық ауаның ластанудың алдын алатын және зиянды қалдықтардың
мөлшерін азайтуға мүмкіндік беретін іс – ... ... 3 ... ... ... ... түзілетін технологиялық процестерді жақсарту
және мүмкіндігінше зиянды заттар аз ... ... ... ендіру.
2. Отынның құрамын, аппараттар мен карбюрацияны жақсарту және ауа
тазартқыш ... ... ... зиянды заттардың түсуін
азайту немесе мүлде болдырмау.
3. Зиянды ... ... ... тиімді орналастыру
және жасыл өсімдіктерді көптеп отырғызу, егу.
Атмосфералық ауа ... ... ... зиянды заттармен
ластануынан қорғау үшін төмендегі әдістерді қолданады:
- технологиялық процестерді экологизациялау;
- газ шығарындыларын зиянды заттардан тазарту;
- газ шығарындыларын ауада ... ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдау.
Ауа бассейнін ластанудан қорғаудың ең радикалдық шарасы – ... ... ... болып табылады. Бұл дегеніміз
тұйық технология циклын жасау, ысырапсыз, ... аз ... ... Онда ... ... зиянды ластаушы қалдықтардың
ауағы өтуіне тосқауыл қойылады.
Әйтсе де осы күнгі технологиялық процестерді ... әлі ... Ол ... ... ... ... ... зиянды газдарды, зиянды қалдықтарды атмосералық ауа бассейніне
жібермеуге талай тәсілдері қолданып жатыр.
Атмосфералық ауаны зиянды шығарымдылардан қорғаудың бір ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру,
өндіріс орындарын орналастырғанда архитектуралық талаптардың орындалуын
қадағалау.
Жерді құқықтық қорғау дегеніміз – ... ... ... ... және пайдалану ережелерін сақтау, жерді ұтымды пайдалануды
қамтамассыз ететін ... ... және ... ... ... ... қорғау шаралары жер туралы заңның негізгі ... ... ... жер ... мен ... ... ... органдарының құқықтарымен міндеттерінде қаралған. Жерді қорғау
ережелері өндірісті шаруашылықты реттейтін ... да ... ... ... жер және ... ... заңдарын
бұзғаны үшін ескерту, өндірісті тоқтатып қою, ... ... ... жеке ... жауаптылыққа тарту шаралары жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының жер қоры дегеніміз – мемлкет меншігіндегі,
оның аумағын түгел ... жер ... ... бір ... ... жер ... аумағына су мен мұз асты және орманды жерлер де ... ... ... ... ... ... үстіндегі басқа табиғи
объектілер жер қорының сипатын өзгерте ... ... ... бір ... оның құрамын белгілейді. Сондықтан Қазақстан ... қоры ... ... ... мынадай саннатарға бөлінеді:
1. Ауылшаруашылық мақсатындағы жер;
2. Елді мекендердің жері (қалалардың, жұмысшы поселкелерінің және селолық
елді мекендердің) ... ... ... ... ... жері және өзге мақсаттағы жер;
4. Табиғат қорғау, сауықтыру, рекреациялық және тарихи – мәдени мақсаттағы
жер;
5. Орман қорының ... Су ... ... ... ... ... ... және аудандық әкімдердің өздеріне берілген құқық
шеңберінде жерді пайдалануға, жалға беруіне, қайтарып алуға ... ... ... Жоғарғы Кеңесі Республика шекарасындағы
жерлерді пайдалану, халықаралық бірлестіктер мен ұжымдарға, ... ... ... ... пайдалануға беру тәртібін бекіткен.
Қазақстан Республикасындағы жер қатынастарын Жер кодексі және ... ... ... да ... Республикасының заң актілері реттеп
отырады.
Жердің құқықтық қатынастары дегеніміз – жер ... ... ... ... ... және қорғауға байланысты, яғни жер
заңының ережелеріне сәйкес пайда болатын, жүзеге асырылатын, өзгеретін және
жойылатын немесе ... ... ... ... құрайтын адамдардың
ерікті қызметінің нәтижесі. Жердің ... ... ... табиғи
ресурстармен тығыз байланысты. Оның жер қойнауы, су, орман қатынастарынан
айырмашылығы жер заңдарында ... ... ... қатынастары
ауқымымен анықталады.
Кен, орман және су қатынастары, өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... және оны ... ... ... Қазақстан
Республикасының арнуалы заңдармен реттеліп отырады (Жер кодексінің 2 –
бабы).
Жердің құқықтық ... ...... жерге меншік құқығын жүзеге асырып отыратын өкілді ... ... ... ... ... Оларға Қазақстан
Республикасының азаматтары, шетелдік заңды ұйымдар мен жеке ... ... жоқ ... да жатады.
Қазақстан Республикасы жердің меншік иесі ретінде барлық жер
құқықтық қатынастарына араласып ... Ол ... ... иесі ... жер
қорларын басқару, оған бақылау жасау, тағы басқа жер ... ... ... ... ... құқыққа ие болу мен оны жүзеге асыру – жер
заңдарымен және басқа да ... ... ... Жер кодексінің 48-
бабына сәйкес өмір бойы мұраға қалдырып ... үшін жер ... ... ... ... ... Республикасы азаматының құқығы бар.
Жер учаскесін иелену құқығын мұра ету тәртібі Қазақстан Республикасы
Азаматтық ... мен Неке және ... ... ... ... ... қорғау және жер құқықтық қатынастарының объектілеріне жоғарыда
көрсетілген жер қорының барлық саннаттарындағы жерлер ... мен ... ... ... антропогнеді зиянды
фактордың мөлшерін азайтуға бағытталған саясаттың жүзеге асыру келесідей
шаралардан тұрады:
1. Қазақстандағы өсімдіктер мен ... ... ... ... ... арнай карты жасау
2. Барлық аудандарда осы мәселеге байланысты экологиялық төл құжат жасау
3. Жасалған іс-шаралардың ... ... ... баға беру. Іс
шаралардың орындалуын қадағалау.
Өсімдіктер мен ... ... ... мен ... пайдалану
мәселесіндегі басымдылықтар:
Өсімдік ресурстары мен балық қорларын қорғау, қалпына ... ... ... заң ... ... ... ... тірі ағзаларды қолдану облысында заң жобасын жасап,
қабылдау керек. ... ... ... ... қолдану органдарының
құзыреттілігін нақты айқындау қажет.
Салық жүйесінде, табиғатты қорғауға байланысты ... ... ... жаңа ... ... ... ... қоршаған ортаға
эмиссия үшін төлемақы ставкасын көтеру. Бұл өз ... ... ... ... ... ... қондырғалар онатуға
ынталандырады. Нәтижесінде ... ... ... 2006 жылы ... тұрақты көздер шығарындылары үшін төлемақы ставкасы 207 болса
биыл 2008 жылы 1690 тенге ге көтерілді (қосымша Г). 2008 ... ... ... ... ... ... ... аз болған, Қазақстан
Республикасының Экологиялық ... іске ... ... ... 7 ... Бұлдағы табиғат пайдаланушыларды әр-түрлі табиғат қорғау шараларын
орндауғы ынталандырады.
Мемлекеттік ... ... ... ... жүзеге асыру
үшін, қаржыны өздері табуға бағыталған шараларды жөнге қойып, толығымен
қаржыландыру қажет. ... ... жаңа ... жасау үшін
жерлерді сатып алуға арналған қаржы бөліну керек. ... ... ... ... ... ... күшейту керек.
Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау, бақылау, қолдану бағдарламасын
жасау керек.
Биоәртүрліліктің ... ... ... ... бара ... ... (сайга, тау қойы,
қар басы, жыртқыш құстар, ақ және қара саксаул, қызғалдақ және тағы ... ... ... ... (балықтың бекірлер, лососьтер, байбақ-
суырлар, ондатра, орман мәдениеттері т.б.) ... мен ... ... айтамын. Бұл мәселеге жергілікті бюджеттен қаржы ... ... ... ... ... ... Осы облыстағы
негізгі генетикалық алуантүрлілікті тасымалдаушы, сорт, штаммдардың ... ... және ... Бұл ... ... бақ немесе
микробиологиялық коллекция түрінде болуы мүмкін.
2007 жылы облысымызда ... ... ... ... 70 га. ... облысымызда 2008 жыл «Экология» жылы деп аталады. ... ... ... халі өте ... ... өкілетті органдарының алдында тұрған бірінші
кезекте экологиялық проблемалардың тізімі өңделген. Оның ... ... және ... ... ... ... ... экологиялық
проблемалар бізге «тарихи ластаушылар» деген атаумен Кеңес Одағы кезеңінен
қалған. Тізбектей айтсақ, ... ... ... ... ... да, ... ... қысқаруы да, Өскемен мен Семей қалаларындағы тазаланбаған
өндірістік ... су ... ... мен кен ... ... ... үйінділерінен Ертіс өзенінің ластануы да,
«Алакөл» өзені жағалауының бұзылуы да, Өскемен ... ... да ... ... ... ... ... «2008-2010 жылдар
аралығындағы ҚР қоршаған ортаны қорғау» салалық бағдарламасы бекітілген, ал
облыс деңгейінде аймақтық ... ... ... ШҚО ... ... ... ... Барлық бірінші кезектегі
проблемалар осы құжаттарға енгізілді.
«Казцинк» АҚ – да ... даму ... 2006 – 2012 ... қаласындағы металлургтер кешенінде қоршаған ортаны ластаушы
заттектерінің ... мен ... ... ... ... ... ... қарастырылуда. Оның негізгі – автоклав
технологиясы бойынша қорғасын мен мыс ... ... ... сұрақ өте күрделі. Оны шешу үшін ... ... ... жасау керек. Түйінделген проблеманы шешу үшін өкілетті органдармен
бірге ... ... де ... ... ... ... ... жүргізу осы диплом жұмысының
негізгі нәтижесі ... ... ... ... ... ... да қоршаған ортамен тығыз байланыста болады. Адамдардың табиғатпен
арақатынастары көп қырлы және көп сырлы болады. ... ... ... бойы ... ... ... ... ортаны
аздырып, енді өздерінің өміріне ... бола ... ... ... ... ... әсер ... таңда өзекті мәселе болып
табылады. Қазіргі экологиялық қиындықтар көктен түскен жоқ, ... ... ... ... ... бүгінгі күннің нәтижесі. Адамдардық
іс-әрекетінен туындайтын құбылыстар мен өзгерістердің қоршаған ... ... ... ала біліп зиянды жақтарын болдырмаудың маңызы ... ... ... ... ... келесі жылдарға көз жіберіп,
келешек ұрпақтың жайын ойлаған жөн. Қоғам мен табиғат ара ... ... және жан – ... болғандықтан, пайдалы және жемісті болар еді .
Қоғам мен табиғат бір – бірімен тығыз ... ... орта мен ... жеке – дара ... етуі ... емес. Табиғат
байлықтарын тиімді пайдалану, табиғатқа сүйіспеншілікпен ... ... ... ... ... ... ... Айналадағы ортаның қолайлы болуы адамның
дұрыс білім ... ... ... ... ... ... ... ықпал
етеді. Сондықтан әрбір адам табиғатты аяалап сақтауға өз үлесін қосуы тиіс.
Жер тағдыры – ел тағдыры. ... оған ... ... ... ... Жер – ана мен Су – ана арда ... адамзат баласы оларға тәу етіп
келеген. Қандай заман болмасын бұл өзекті мәселе. ... ол ... ... ... ... ... пайдаланудың өнімділігін арттыру
бүгінгі күннің ең өзекті мәселесі. Бабалар мұраға қалдырған таза, қойнауы
құтты жер – ... ... ... ...... таза ... ... Табиғат қорғау адамдардың қолынан келетін іс.
Туған табиғатты аялап, халқымыздың болшағын ойлау абыройлы борышымыз
және ... ... ... ... ... ... ... Астана, Ақорда, 2007 ж.
9 қаңтар
2. Мұсапарбеков Қ. «Өскемен қаласының экологиялық ахуалы қандай», Дидар-
2007ж.-26 наурыз
3. ... Х. ... ... ... қара жер?», Атамекен- 2008ж.-20
ақпан
4. Ә.Бейсенова, А.Самақова, Т.Есполов, Ж. Шілдебаев «Экология және
табиғатты тиімді пайдалану», Ғылым-ғылыми баспа орталығы-2004ж.-Алматы
5. Ғ. Сағымбаев «Экология негіздері», ... ... ... С. Мұқаұлы, Е. Үпішев «Табиғат пайдалану экономикасы», Экономика-
Алматы, ... Р.Т. ... ... ... ... мен
дүниетануды оқыту әдістемесі», Астана-2003 жыл
8. Стамқұлұлы Әбдез «Қазақстан Республикасының экология құқығы»,
Жетіжарғы-Алматы,1995жыл
9. Ұ.Б.Асқарова «Экология және қошаған ортаны қорғау!, Заң әдебиеті-
Алматы, 2004 ... ... Г. «Су, оның ... ... ... болған проблемеларды шешу
жолдары туралы» Природа в нашем доме №3 Ұ13Қ март 2008г.
11. Адамов Р. ... ... ... изд-во ВКГУ,
1999.
12. Ахтаева Н. Семей полигоны аймағындағы өсімдіктер тамырларының
анатомиялық құрлысы ... ... ... ... Қ. ... ландшафттардың қалыптасуына әсері.
/География және табиғат,2006№ № 3
14. Молдабергенов А. Атамекен: ... ... ... ... ... және оларды қорғау. Алматы: Қайнар, 1983-184б.
15. Охрана окружающей среды. Москва: Высшая ... ... ... Р.Ж. ... антропогендік әсерлердің зардаптары және
оларды жою жолдары. /География және табиғат. 2006.-№2
17. Тілекова Ж. Антропогендік факторлардың Балқаш көлінің экологиясына
әсері. // ... және ... ... ... Д. ... ... ... влияющие на
состояние водной биосистемы. //Вестник университета «Қайнар»
19. Тоқтажанова Ә. Антропогендік факторлардың табиғатта тіршілік ететін
кейбір жануарларға әсері. //Валеология. Дене ... ... ... ... проблемы Казахстана. Алма-Ата: изд-во «Наука», 1990.-
155с.
21. Экология Восточного ... ... и ... ... ... ... Антропогендік ландшафтардың қалыптасуына әсер етуші факторлар. //
География және ... 2006 жыл, ... ... ... ландшафтардың қалыптасуына әсер етуші факторлар. //
24. География және табиғат. 2006 жыл, №6.18-20 беттер.
25. Әділов Ж.М. ... даму және ... ... ... ... Ж.М. Қала және қоршаған орта. А;1991
27. Байкенжиева А.Т. Сырдария бассейнінің төменгі ... ... ... ... әсерін экогенетикалық
әдістермен бағалау. Автореферат. А;2005
28. Байсейтов Н. Өндірістік қалдықтардың қоршаған ортаға негативті әсерін
биологиялық тұрғыдан бағалау. Автореферат. ... ... Ә:С; ... Б; Бейсеева Г. Экология. А; 1998
30. Бейсенова Ә.С. ... Н. ... А; ... ... в ... ... ... Г.В; Вронский В:А: Основы учения о биосфере. М;1989
33. ДРЕ Ф: Экология. М; 1976
34. Қалыбеков Т: Экология және ашық кен. ... ... Д; ... М: ... ... А; 1993
36. Оспанова Г:С; Бозшатаева Г.Т. Эколгия. А;2002
37. Роздевич Н.Н; Пашканг К.В. ... ... және ... А; ... ...... А; ... Тасуов Б.Қоршаған ортаға кен байыту пешінде фосфорды айдау процесінің
техногендік әсерін төмендету. Тараз; 2006
40. Тілменбаев Ә.Т; ... Г.Ә. ... ... ... О.М. Ақтөбе қаласының хроммен ластануын экологиялық
бағалау. А;2005
42. Шорабаев Е. Бір клеткалы жасыл балдырлар көмегімен ауыр металдар
әсерін экологиялық жүйелерде зерттеу. Автореферат. ... ... және ... ... пайдалану. А;2004
44. Аскарова Ұ.Б. «Экология және қошаған ортаны қоғауӘ Алматы: Заң
әдебиеті, 2007.
45. Қазбеков А. «Атмосфералық ауа бассейнінің ... ... ... ... ... Н.Қ. ж.б. «Табиғатты пайдалану экономикасы! Алматы;
Экономика,2005.
47. Медетбекова Ғ.Т. «Атмосфераны ластау: ... ... ... проблемалары» Алматы,2006.
48. Нұрмолдақызы Г. «ХХI57 rkbvfns1 L8ybt6 2004,№1
49. Моисеев, Седелев. «Шығыс Қазақстан облысындағы атмосфералық ауа
жағдайы» Еңбекті қорғау, 2006, №11
50. Молдахметов З.М. ... А.М. ... С.Д. ... ... ҚРУ ... ... ... Б. «Қала экологиясы қандай» Дидар, 2006, 15 ақпан.
52. ... ... неге ... ... ... 2006, 6 желтоқсан.
53. Жақбасова А, СаиноваӘ. «Экология» Алматы,2003
54. Ақбасова А.Ж. «Экология» Алматы: Бастау, 2003
55. Ахметжанов Х. «Ауа ... ... ... ... ... ... ... бойынша стационарлық көздерден шығатын зиянды
шығарындылар динамикасы
Қосымша Ә
ШҚО ... ... ... ... ... ... ... Б
Шығыс Қазақстан облысында Ертіс суының сапасы бойынша динамика
Қосымша В
|ШҚО 2000-2007 жылдары өсімдіктерді химиялық қорғау үшін ауыл шаруашылығында қолданылған ... ... ... ... ... |
| | | | | | ... ... мың га ... инсектициялар мың л |өңделген аудан
мың га |қолданылған фунгицидтер мың л |өңделген аудан мың га |қолданылған
гербицидтер мың л ... ... ... мың т |қолданылған улағыш мың л
|қолданылған пестицидтер қосындысы | |2000 ж. |591,6 |73,5 |  |  |81,4
|105,0 |10,9 |12,1 |190,6 | |2001 ж. |296,6 |27,7 |0,5 |1,1 |103,7 ... |22,2 |173,4 | |2002 ж. |86,2 |8,0 |0,5 |1,1 |124,9 |131,8 ... |171,7 | |2003 ж. |66,4 |4,9 |10,4 |5,0 |129,2 |196,4 |25,3 ... | |2004 ж. |51,5 |5,1 |5,0 |2,5 |132,9 |174,9 |27,7 |33,4 |215,9 ... ж. |95,0 |14,2 |14,0 |7 |175,0 |334,0 |29,8 |31,5 |386,7 | |2006 ... |14,0 |15,0 |14,5 |202,9 |356,0 |30,4 |22,9 |407,4 | |2007 ж. |93,8
|18,9 |15,0 |7,8 |210,1 |374,7 |23,5 |14,2 |415,6 | ... ... ... ... үшін ... ... (шартты тонна үшін теңге,
2006 ж)
-----------------------

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер ету10 бет
Әлемдік қаржы дағдарысы36 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
Агроландшафттық егіншілік жүйесі туралы жалпы түсінік8 бет
Агроландшафттың биологиялық және технологиялық жер саласындағы салыстырмалылығы3 бет
Адамзаттың экологиялық проблемалары21 бет
Адамның табиғатпен байланысы9 бет
Адамның шаруашылық әрекетінен табиғатта болған антропогендік өзгерістер14 бет
Алматы қаласының физикалық-географиялық орны13 бет
Антропогендік іс әрекет және гидросфера. Антропогенез және педосфера. Геожүйелермен экожүйелердің жер-топырақ ресурстарының күйіне антропогендің әсер етудің зардаптары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь