Өскемен қаласы топырақ жамылғысының экологиялық жағдайы.

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3
1 Өндірістік қаланың аймақтың топырақ жамылғысын ластанудағы ролі ... .. 5
2 Өскемен қаласы ландшафтының зерттелу жағдайы
Ландшафтты зерттеу, 1989 жылға дейінгі Өскемен қаласы ауданының көкөніс өнімдерінің және топырағының ластануы ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Ландшафтты зерттеу, 1989 жылдан кейінгіӨскемен қаласы ауданының көкөніс өнімдерінің және топырағының ластануы
3 ТОПЫРАҚТЫН ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
3.1 Өскемен қаласы аймағының ландшафттарына сипаттама
3.2 Қаланың урболандшафтары територияларының функционалдығы бойынша аймақтануы
3.3 Ауылшаруашылық көкөніс өнімдерінің ауыр металдармен ластану денгейін және топырақтың экологиялық жағдайын бағалау
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМША А Бірінші классты қауіпті улы заттардың патологиялық әсерінің сипаттамасы
ҚОСЫМША Ә Өскемен қаласының солжағалаулық ауыр металдардан тазалау құрылғысының Кларки концентрациясы
ҚОСЫМША Б Өскемен қаласының әр түрлі экологиялық қолайсыз аймағындағы ауыр металлдармен сапалық және сандық ара қатынасы.
ҚОСЫМША В Өскемен қаласы және оның жақын маңындағы территорияларындағы техногендік қорғасын қорларын бағалау (1990 . 1992 ж. алынған сынаулардың спектрлік мәліметтері бойынша)
ҚОСЫМША Г Өскемен қаласы және оның жақын маңындағы территорияларындағы техногендік қорғасын қорларын бағалау (2004 ж. алынған сынаулардың спектрлік мәліметтері бойынша)
ҚОСЫМША Д Өскемен қаласы және оның маңындағы аймақтар шегіндегі экологиялық қолайсыздықтың әртүрлі деңгейлерімен алаңдар параметрлерінің салыстырмалы бағасы
КІРІСПЕ
Топырақ - дегеніміз жердің аналық жынысы, өсімдіктер және жануарлар дүниелерінің қатысуымен, климаттың әсерінен мыңдаған-миллиондаған жылдар бойы қалыптасқан табиғи күрделі зат. Қоршаған ортаның негізгі депонирлік құрамы. Олардың ауыр металдармен ластануы қандайда болсын қарқындылықта қаланың барлық территориясына анықтап белгіленген, яғни 200 кв. км. жоғары алаңы. Олар қазіргі уақытта байланыс ортасында ауыр металдармен екінші түсімнің алаңдық бастаулары ретінде қаралуда.
Диплом жұмысымның өзектілігі. Өскемен қаласы – Қазақстан Республикасының ең ірі индустральды орталығының бірі болып табылатын Шығыс Қазақстан облысының облыс орталығы. Территориясының қолайлы орналасуы (түсті және сирек металдар кендері, алтын, көмір, құрылыс материалдары және т.б.), сулы (Өскемен және Бұқтырма СЭС) гидроэнергиясының бар болуы қаланың экономикалық потенциалының тез дамуы мен тұрғызылуына себеп болды. Онда түсті металургия, атомды өнеркәсіп, алтын және сирек металдар жиынтығы, жылу энергетикасы, машина прибор құрылғылары, құрылыс индустриалдары, комуналды ауыл шаруашылығы және көптеген ірі өнеркәсіп ықшамдалған. Қаланың инфрақұрылым ерекшелілігі өнеркәсіп және селитебтық аймақтардың тығыз кеңістіктік қиысуы болып табылады. Ол объективті себептермен сияқты (көшіп келген өнеркәсіптің қалаға орналасуы және оларды Ұлы Отан соғысы уақытында пайдаланылымға тез еңгізу қажеттілігі), өнеркәсіп іс әрекетінің негативтік экологиялық салдарының мүмкін бағаланбауында субъективті себептермен де шақырылған. Демек, қала территориясының ірі өнеркәсіп объектілерімен аса тығыздығы, облыс орталығы тұрғын үй құрылысымен және өндірістік аймақтың тығыз қилысуы, өнеркәсіптің жарты ғасырлық іс әрекеті экологиялық тұрғыдан мүлде мінсіз еместігі қоршаған орта компоненттерін улы компоненттермен, ең алдымен –ауыр металдармен ластануына әкеліп cоқты: атмофералық ауа, сыртқы және жерасты сулары, топырақтары, биоттары.
Осы жұмысымның мақсаты Өскемен қаласының топырақ жамылғысының экологиялық жағдайын зертеп және талдап, баға беру және ұсыныстар ұсыну.
Мақсатқа жетуде келесі міндеттерді жүзеге асыру керек:
1) топырақтың ластануын бағалау;
2) Өскемен қаласының топырақ жамылғысы ауыр металдармен ластануы мен олардың көкеніс өнімдеріне тигізетін әсерін талдау;
3) Топырақтардың ластану қауіп деңгейін бағалау, 2004 жылғы жұмыстың қортындысы бойынша;
4) көкөніс мәдениетінің ауыр металдармен ластануын бағалау;
5) бұрын жүргізілген жұмыстар қортындысы арқылы топырақтың техногендік ластану дәрежесін талдау;
6) Өскемен қаласының топырақ жамылғысының тазарту мақсатында ұсыныстар ұсыну.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Геохимия окружающей среды .Сает Ю.Е., Ревич Б.А. и др.. М., 1990.
2. Основы экологии Одум Ю.. М., 1975.
3. Глобальная экологическая безопасность. При каких условиях она возможна. //Агрохимия Монин А.С. 1991, с. 85 – 91.
4. Тяжелые металлы в биогеохимической антропогенной провинции Восточного Казахстана. //Материалы пленума проблемной комиссии «Научные основы гигиены окружающей среды». Грановский З.И., Молдакулова М.М. Усть-Каменогорск, 1986.
5. Некоторые особенности техногенного загрязнения тяжелыми металлами Рудно-Алтайского горно-металлургического комплекса //Тезисы докладов Межреспубликанской конференции «Пути решения эколого-технологических задач на горных предприятиях». Гинатулин А.М., Демченко А.И., Шугрин Э.К. Т.1. Ташкент. 1991.
6. Особенности техногенного загрязнения территории Восточного Казахстана. //Труды научно-практической конференции «Сертификация, метрология и экологический мониторинг в производстве пищевой и промышленной продукции». Ур Демченко А.И., Солянник В.П., Гавриленко О.Д. и др. Уральск, 1996.
7. Некоторые проблемы техногенного загрязнения территории Восточного Казахстана. // Труды научно-практической конференции «Региональная геоэкология и рекреационная география». Дьячков Б.А., Демченко А.И., Сапаргалиев Е.М. и др. Усть-Каменогорск, 1998.
8. Проблемы Геоэкологии. // Монография «Большой Алтай» (геология и металлогения) Демченко А.И., Солянник В.П. Под редакцией академика Г.Н. Щербы. Кн. 2. Алматы, РИО ВАК РК, 2000.
9. Комплексное обследование и оценка состояния загрязнения природных среды в районе г. Усть-Каменогорска (промежуточный отчет). ИПГ им. академика Федорова Е.К. (Коллектив авторов), Аохив АО ИГН им. К.И. Сатпаева. М.1986.
10. Некоторые особенности техногенного загрязнения тяжелыми металлами Рудно-Алтайского горно-металлургического комплекса // Тезисы докладов Межреспубликанской конференции «Пути решения эколого-технологических задач на горных предприятиях». Гинатулин А.М., Демченко А.И., Шугрин Э.К. Ташкент, 1991.
11. Оценка загрязнения территории Восточно-Казахстанской области промышленными предприятиями и транспортом. Информационный отчет по итогам работ Демченко А.И., Шугрин Э.К. 1991 г. Усть-Каменогорск, Архив АО ИГН им. К.И. Сатпаева. 1992.
12. Оценка состояния природной среды города Усть-Каменогорска методами биогеоиндикации. Экспертное заключение. Комшин В.А., Конюшков Д.Е. Архив АО ИГН им. К.И. Сатпаева.Москва – Усть-Каменогорск, 1991.
13. . Отчёт по теме «Проведение комплексного геоэкологического исследования территории и здоровья населения г. Усть-каменогорска». Федоров ГВ и дрУсть-Каменогорск, 2004
14. Климат Юго-Западного Алтая. . Авторский коллектив. Под ред. А.В. Егориной. Усть-Каменогорск, 2002.
15. Экологически опасные факторы. Худолей В.В., Мизгирев И.В. Санкт-Петербург, 1996.
16. Экологическая геохимия Алекесеенко В.А.. М.: Логос, 2000.
17. Отчет по теме: «Оценка степени опасности техногенного загрязнения токсичными веществами территории г. Усть-Каменогорска». Демченко А.И., Соляник В.П Усть-Каменогорск, 2000.
18. Геохимия. Высшая школа, . Перельман А.И. 1989.
19. Почвенно-геохимическое картографирование для оценки экологической устойчивости среды // Почвоведение № 6, Глазовская М.А. 1992.
20. Методические указания по оценке степени опасности загрязнения почвы химическими веществами. Минздрав СССР. Москва, 1987.
21. Гигиеническая оценка качества почвы населенных мест. МУ Федеральный центр Госсанэпиднадзора Минздрава Россию 1999.
22. Топырақ ластануын бақылау бойынша әдістемелік нұсқаулар. С.Г. Малахова редакциясы. Москва 1977.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
С.АМАНЖОЛОВ АТЫНДАҒЫ ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАНДЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОЛОГИЯ ЖӘНЕ ЖАРАТЫЛЫСТАНУ ... ... және ... ... ... ... ... қаласы топырақ жамылғысының экологиялық жағдайы.
Ғылыми жетекші:
аға оқытушы
«__»_______2012
Экология ... қ.а ... ... ... ... ......... 3
1 Өндірістік қаланың аймақтың топырақ жамылғысын ластанудағы ролі...... 5
2 Өскемен қаласы ландшафтының зерттелу жағдайы
Ландшафтты зерттеу, 1989 ... ... ... ... ... ... және топырағының ластануы ….......................
2.2 Ландшафтты зерттеу, 1989 жылдан кейінгіӨскемен қаласы ауданының
көкөніс ... және ... ... ... ... ... ... қаласы аймағының ландшафттарына сипаттама
3.2 Қаланың урболандшафтары територияларының функционалдығы бойынша
аймақтануы
3.3 Ауылшаруашылық көкөніс ... ауыр ... ... денгейін
және топырақтың экологиялық жағдайын бағалау
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМША А Бірінші классты қауіпті улы ... ... ... Ә ... ... ... ауыр металдардан тазалау
құрылғысының Кларки концентрациясы
ҚОСЫМША Б Өскемен қаласының әр ... ... ... ... ... ... және сандық ара қатынасы.
ҚОСЫМША В Өскемен қаласы және оның ... ... ... ... ... бағалау (1990 – 1992 ж. алынған сынаулардың
спектрлік мәліметтері бойынша)
ҚОСЫМША Г Өскемен ... және оның ... ... ... ... ... ... (2004 ж. алынған сынаулардың
спектрлік мәліметтері бойынша)
ҚОСЫМША Д Өскемен қаласы және оның ... ... ... ... ... ... ... параметрлерінің салыстырмалы
бағасы
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
........................... 3
1 АЙМАҚТЫҚ ТОПЫРАҚ ЛАСТАНУЫНДАҒЫ ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ РӨЛІ
............................................................................
................. 5
2 ЕРТЕРЕКТЕ ОРЫНДАЛҒАН ... ... ... ... Ландшафтты зерттеу, 1989 жылға дейінгі Өскемен қаласы ауданының көкөніс
өнімдерінің және топырағының ластануы …....................... ... ... ... 1989 ... ... ... ауданының
көкөніс өнімдерінің және топырағының ластануы
3 ТОПЫРАҚТЫН ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
3.1 Өскемен қаласы аймағының ландшафттарына сипаттама
3.2 Қаланың урболандшафтары територияларының функционалдығы ... ... ... ... ауыр ... ластану денгейін
және топырақтың экологиялық жағдайын бағалау
КІРІСПЕ
Топырақ - дегеніміз жердің аналық жынысы, өсімдіктер және жануарлар
дүниелерінің қатысуымен, ... ... ... ... қалыптасқан табиғи күрделі зат. Қоршаған ортаның негізгі депонирлік
құрамы. Олардың ауыр металдармен ... ... ... ... ... ... ... белгіленген, яғни 200 кв. км. ... Олар ... ... ... ... ауыр ... ... алаңдық бастаулары ретінде қаралуда.
Диплом жұмысымның өзектілігі. Өскемен қаласы – ... ең ірі ... ... бірі ... табылатын Шығыс
Қазақстан облысының ... ... ... ... ... және сирек металдар кендері, алтын, көмір, құрылыс материалдары және
т.б.), сулы (Өскемен және Бұқтырма СЭС) гидроэнергиясының бар болуы ... ... тез ... мен ... себеп болды. Онда
түсті металургия, атомды өнеркәсіп, алтын және сирек металдар жиынтығы,
жылу ... ... ... ... құрылыс индустриалдары,
комуналды ауыл ... және ... ірі ... ... ... ерекшелілігі өнеркәсіп және селитебтық аймақтардың
тығыз кеңістіктік қиысуы болып ... Ол ... ... ... келген өнеркәсіптің қалаға орналасуы және оларды Ұлы Отан ... ... тез ... ... ... іс ... ... салдарының мүмкін бағаланбауында субъективті
себептермен де шақырылған. Демек, қала ... ірі ... аса ... ... ... ... үй ... және
өндірістік аймақтың тығыз қилысуы, өнеркәсіптің жарты ғасырлық іс әрекеті
экологиялық тұрғыдан мүлде мінсіз еместігі қоршаған орта компоненттерін ... ең ... ... ... ... ... ... ауа, сыртқы және жерасты сулары, топырақтары, биоттары.
Осы жұмысымның мақсаты Өскемен ... ... ... ... ... және ... баға беру және ұсыныстар ұсыну.
Мақсатқа жетуде келесі міндеттерді жүзеге асыру керек:
1) топырақтың ластануын бағалау;
2) Өскемен қаласының топырақ жамылғысы ауыр ... ... ... ... ... ... әсерін талдау;
3) Топырақтардың ластану қауіп деңгейін бағалау, 2004 жылғы жұмыстың
қортындысы бойынша;
4) ... ... ауыр ... ... бағалау;
5) бұрын жүргізілген жұмыстар ... ... ... ... ... талдау;
6) Өскемен қаласының топырақ жамылғысының тазарту мақсатында
ұсыныстар ұсыну.
Ғылыми-зерттеу объектісі: ... ... ... ... жағдайын зерттеу.
Зерттеу пәні: Өскемен қаласының топырақ жамылғысының ... ... ... анықтау.
Ғылыми жаналығы: Өскемен қаласының топырақ жамылғысы ауыр
металдармен ластануы және олардың көкеніс ... ... ... ... ... Ауыр ... ... азайту жолдары
берілді.
Зерттеу әдістері: жүйелік, аналитикалық, сипаттамалық, салыстырмалы,
статистикалық, математикалық.
Теориялық ... ... ... ... ... ... ... қортындыларын алдағы уақытта студенттер мен
оқушылардың оқу барысында оқу құралы ретінде қолдану.
Жұмыстың іс – тәжірибелік маңыздылығы. Ғылыми ... ... ... ... ... орталығының іс-
әрекеттерінде, табиғат ... ... ... ... болады.
Қойылған міндеттерді жүзеге асыру барысында ақпарат көздер, арнайы
әдебиет көздері, интернет желісі, статистикалық ... ... ... ... ... материалдардың талдаулары, практикалық
жұмыстар.
1 АЙМАҚТЫҚ ТОПЫРАҚ ЛАСТАНУДАҒЫ ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ РӨЛІ
Соңғы ... әр ... ... ... және ... адамзат алдында тұрған аса маңызды ... ... ... ластану проблемасы мәселесі ерекше көзге түседі.
В.И. Вернадский қоршаған ортаның химиялық және биологиялық жағының
антропогендік өзгерісіне және оның глобальды ... ... ... ... Ол адам ... және ... әкелінген геохимиялық миграциялар
түрінен биосфера үшін ... ... 3-ші ... ... ... ... ... Ол миграциялардың өте үлкен қарқындылығы оған
геологиялық процесстермен адамзат іс ... ... ... ... мүмкіндік берді. Ол жағдай кейінірек А.Е. Ферсманның, А.А.
Беустың, В.А.Ковдтың, Ю.Е. Саеттың, А.И. ... және ... ... ... ... ... дейін негізгі үлгі шаң, иісті және көмірқышқыл газы,
азот, көмір сутегі, фосфор қосындысы, улы химикаттар, синтездік органикалық
заттар, радиоактивті изотоптар ... ... ... ... ... ... және олардың қосындысы әдетте аз дәрежеде деп қаралды. Алайда
соңғы жылдары оларға қоршаған ортаны ... ... ... кенет
өсіп кетті. Ол ең алдымен сынап, кадмий, қорғасынмен ... ... улы ... деректерімен байланысты. Сонымен қатар, тірі ағзаға
бөлектенген негативтік салдарға әкеліп соғатын спецификалық әсері осы ... ... ... ... Көптеген компененттердің аз қосылымының
улы қасиеті тірі ағзаға оладың кумуляциясына бейімделуін тереңдетеді. Ол
құбылыс, жекелегенде ... ... ... хром және басқада элементтер
үшін анықтап белгіленген. Тек өткен жуықта көп компонентті ... ... және ... ... ... аударылды.
Белгілі эколог Ю.О. Одумның сипаттамасы бойынша метталдар тұрақты
ластаушылар қатарына жатады. Олар үшін ... ... ... ... ... табиғи процесстер жоқ. Ортаны
металлдармен тазартудың бірден –бір әдісі алып ... ... ... Шыныда, органикалық ластаушылардың көбі ағынды табиғи реакция
шарасыздығында жай және улы емес ... ... онда ... ортаның
өзіндік тазарту процессі химиялық элементтер үшін ... ... ... ... ... ... су қосылған болуы мүмкін, бірақ ол үшін
үлкен көлемді «қосылғыштар» ...... ... ауа, ... ... А.С. ... ... бойынша нормалы тазаланған және
жеткіліксіз тазаланған сарқынды су улылығын кетіру үшін 20-150 краттық таза
өзен су ... ... 1989 жылы ... ... сарқынды су 150 куб км-
ге жақын ровен болды, соның өзінде 40 куб км. мүлде ... ... ... ... ... ... тек қана
өндіріс күшінің өсуі, табиғи ресурстарды тұтынушылықтың көбеюін ғана емес,
сонымен ... ... ... және ... ... өндірістік
шығындылардың зиянды әсерімен байланысты тұтас негативті құбылыс қатарын
әкелді.
РАН ... ... ... ... ... ... (1990 жылдың шегінде) 4 млн. кв.км ... ... ... ... ... ... 16 %-н алып жатқан жіті экологиялық
жағдайдың 300 арел тәртібінде бөлініп берілді (сурет. 1.1). ТМД ... ... ... ... ... тұрады, ал егер тек қала
тұрғындарын алатын болсақ, онда 40 % -ке ... ... ... ... ең ... ... ... (637 мың кв.км), Орта Азия Республикаларында (400), Шығыс
сібірде (523) және Уралда -326 мың ... ... жіті ... ... ... аймағын бөліп алды.ТМД картасында олар 17: Чернобыльдық
АЭС авария аймағы, ... ... ... ... ауданы,
Донбасс, Кузбасс, Уралдың
өнеркәсіп ауданы және басқалар. Осы ... ... ... ... 1.1 СССР-дағы экологиялық жағдай (1991 ж. шекарасында)
РАН география Институтының мәліметтері
1 – аса жіті ... ... ...... ... ... 1 - ... жарты аралы, 2 -
Новоземель ауданы, 3 - Молдова, 4 - ... АЭС ... ... 5 ... ... 6 - ... и ... 7 - Днепровско-Криворож
өндіріс ауданы, 8 - ... 9 - ... ... и Прикамье, 10 -
Калмыкия, 11 – Урал ... 12– ... сол жақ ... 13 - Арал ... ... 14 - ... 15 - Байкал, 16 -.Өскемен аймағы, 17 ...... ... ... көму ... ... 4 – шаңды боран таратылатын солтүстік шекарасы, 5 – ... ... (1998 ж. қар ... ... кендер, Ертістің гидроэнергиялқ ресурстары және ... ... ... ... даму негізін құрайтын тармақтары осы
территорияның, әсіресе оның қазақстандық бөлігіне аса индустриалды дамыған
Республика ... ... ... ... ... ... жылдарында, әсіресе соңғы онжылдықта, суреттелген
террриторияның ірі өнеркәсіптік объектілерімен аса ... ... ... ... ауыр ... қарқынды ластануына әкеліп
соқты: атмосфералық ауаның, топырақтың, судың жоғары және жерасты бөлігі,
биоттардың.
1990-1993 жылдары ... ... ... экологиялық жұмыс
нәтижесінде Шығыс-Қазақстандық техногендік биохимиялық шет ...... ... ... ... ... табиғи металлогендік аймақтармен салыстырмалы экологиялық
таксоманииялардың ірі ... Ол ... ... ... ... Үлкен Нарым ауданына дейін, ізіне түскен, яғни Ертістің ... орта ... ... ... және ... ... шұңқырларын алып
жатқан 300 км жер.Солтүстік-батыс шет ... ...... ... мен ... кетьеді. Техногендік ауданның жалпы ауданы 12,5
мың кв.км жоғары (сурет 1.2), [4,5,6,7,8].
Топырақтың аса қарқынды ... ... ...... ... - ... қаласында, Лениногорск, Глубокое кенті, сонымен
қатар таулыбайытқыштық кәсіпорын ... ... ... ... ... ... Усть-Таловка кенттері, Зырян
қаласы және т.б.).
Топырақтың техногендік ластануының аз қарқынды егістігі Шығыс-
Қазақстанның ... ... ... ... ... (Zс = 2-3)
жиектейді.
Сурет 1.2 Топырақтың аса қарқынды ... ... ... ... ... ... «дақталған» - топырақтың
тұрақты ластану даласы орта деңгейдеи - Zс – 4-32. ... ... ... өте қиын және ... ... қатарымен шарттасқан: жерлер
бағытының басымдылығы, микрорельефтер ерекшеліктері, потогендік шығындылар
сипаты және тағы ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда, оларда ауыр металдар артықшылымен
тежелген және өте тар: күміспен, ... ... ... мыспен.
Олар әсіресе, Ертістің солжағалау бөлігіне сипатты, Шемонайха,
Глубокое, Зырян және Большенарым аудандарында аз ... ... ... қауымдастығы күрт төмендейді және ... ... ... ... ... ... әртүрлі тіркесте жиі
болады.
Сонымен, әлемдік ... ... ... ... ... зілзала аймағы, яғни қоршаған ортаның төтенше зиянды деңгейдегі
ластанған территориясы ретінде бағаланады. ... ... ... территориясы Шығыс Қазақстандық техногендік биохимиялық шет
аймақты ... ... ... ... ... технологиялық ластану
эпицентірі болып саналады.
2 ЕРТЕРЕКТЕ ОРЫНДАЛҒАН ЖҰМЫС САРАПТАМАСЫ
2.1 Ландшафтты зерттеу, 1989 жылға дейінгі Өскемен ... ... ... және топырағының ластануы.
Улы компоненттермен Өскемен қаласының территорияларының ластану
қауіпін бағалау ... ... көп ... ... бар. ... атмосфераның ластану деңгейі бойынша ... ... ... ... ... ... қаласы бірінші орынның біреуіне ие
болған уақыттағы, өткен жүз жылдықтың жетпісінші жылдарында жатыр.
Экологиялық ... ... ... мен масштабы бойынша
суреттелген кезең үшін аса маңызды зерттеу ... ... ... ... ластануын зерттеу. Тәжірибелік метеорологиялар
Институтының және Совет ... ... ... жоспарына
сәйкес 1976-1979 жылдары Шығыс ... ... оның ... ... ... металургия кәсіпорындарының өндірістік
шығындыларынан топырақтың ауыр ... ... ... ... ... ... ... жұмыс өткізілді.
Өскемен қаласының ауданында анықталған ... ... көп ... ... ... 1986 ... 4 ... төрағасымен «Өскемен қаласында ластаушы заттар шығындылар
бастауларын және табиғи ... ... ... ... ... ... болатын. Бағдарлама бойынша алдағы жұмысқа 1986-
1990 жылдардағы ... НИР ... ... және ... ... ... ... геофизика Институтына орындау үшін тапсырылды.
Өскемен қаласы ауданындағы табиғи ортаның ластануын кешенді ... ... ... ... ... мен жетілдіру бойынша шараларды
жобалайды..
Көрсетілген жұмыстардың бірегейлігі, ең алдымен атмосфералық
аэрозолдар сипаттарын жете ... ... ... ... ... және электрлік ... ... ... ... ... және ...... комбинатының ұйымдастырылған шығындылар бөлшектері
1,7 мкм-ға ... ... ... 50 % -ті ... Осы ... ... – олардың ерікті жағдайда 5 тәуліктен аса ... ... ... ... 0,04 см\сек-на дейін және ... ... ... ... ... ... алынған мәліметтер ... ... ... ауа және топырақ ластануының
деңгейін қызыл жел есебімен болжауға көмектеседі.
Топырақтың техногендік ластануын бағалау желмен сәйкес бағдарланатын
қызғылт сәуле ... ... ... ... ҚМК- ... ... дейінгі қашықтыққа тәуелді аймақтар бойынша өткізілді.
0 – 5 км – 10 сынау алынды;
5,1 – 10,0 км – 12 ... ... – 20 км - 14 ... ... ... 0,5 см ... іске асырылады. Анықталған аруыр
металдар спектрына мырыш, ... мыс, ... ... ... ... ... барлық концентрациялары анықталды және олардың
ацетатты-амонийлық буфер мазмұны рН 4,8.
Орта концентрациялар есептерінде барлық 36 сынақты пішіндегендіктен,
аналитикалық ... ... ... ... (кесте 2.1).
ҚМК шығындыларының басты бастамаларынан алып ... ... ... ... ... сипаттамасы бойынша - Mn, Ni и Cr
табиғи шығу тегі, Zn, Pb, Cu и Cd – ... шығу тегі бар. ... ... көліктік мүмкіндіктері туралы белгілі ереже –
негізгі топыраққа құлау бөлігі комбинаттың ... 5 км-к ... Ауыр ... облыс орталығының топырақ ластануын бағалау
нәтижелерінің графикалық-көрінісі ... (2.1 ... ... ... ... (корғасын және
мырыштың) ауытқу ... ... ... және ... ... ... ағыммен жұмыс жасайтын Солтүстік-батыс және Солтүстік-шығыс
бағыттарында шиеленіскен сопақ формаға ие.
Кесте 2.1 – ауыр ... ... ... ... және ... ... территориясына және оның айналасындаағы жерлерде рН 4,8
ацетатты-аммонийлық буфердегі ... ... ... |саны |ы | ... | | ... | | ... , км | | | |
| | | |Zn |Pb |Cu |Cd |Mn ... | | | |0,5 | | |20 ... ... ... ... 1975 ... мен
1986 жылдар бойынша ландшафтарды ... ... ... қаласы
территориясының улы заттармен ластануын зерттеуге соншалықты салмақты мән
берілмеген. Ауданның ... ... ... ... магистральдарымен, құйрықты қоймаларымен
өнеркәсіптік объектілері бар қалалық территориялар; комплексті террастардың
аллюминальды тегістігі; денудиациондық ... ... ... қыратты-
жондық тау бөктерлері кіретін ланшафтардың антропогендік формалары облыс
орталығы территориясына тән ... ... ... ... ... ... және ... түрлі топырақтары бау-бақша,
шабындық, егіндіктерде қолданса, ал төртінші және ... ... ... қолданылады.
Көкөніс мәдениетінің ауыр металдармен ластануын бағалау. Өскемен
қаласының ... ... ... ... ... жергілікті халықтармен өсірілген көкөніс сынаулары сұрыпталып
алынды. Қызылшаның, сәбіздің, укроптың және ... ... ... ... ... ... ... жағдайға
дейінгі мұқият жуылған және кептірілген жемістер ... ... 1 ... ... ... ... гомогенизделінді. 10 мм
диаметрлік таблеткада өсімдік материалдарының аливонттары 0,1 г ... және ... ... ... ... ауыр метеллдар концентрациялары (қосылымдары) және олардың
ШРК-дан артылуы көрсетілген (кестеде2.2).
Алынған мәліметтер, ... 9 км ... ... ... ... ... ... етеді. Осы компоненттерінің ПДК
артылуы 4,3-тен 38 ... ... ... ... ... ... ... көкеністерді тамақ ретінде
қолданбаған дұрыс деген қортынды жасалды.
Сурет 2.1
Ауыр металдармен ... ... ... ... ластануының
сипаттамасы: а)қорғасынмен б)мырышпен (1986ж.Академик Е.К.Федоров
атындағы ИПГ мәліметтері)
Кесте 2.2 Өскемен қаласының ... ... ... металлдар концентрациялары (қосылымдары). (ИЕМ мәліметтері, 1986 жыл.)
|Өнімдер түрлері |Ауыр металлдар концентрациялары |ҚМК ... |
| | ... | ... ... |
| | |(км) |
| |Fe |Cu |As |Pb |Zn | ... ... |140 |14 |н.о. |19 |77 |СВ – 9 |
| |2,8 |1,4 | |38 |7,7 | ... |83 |4 |н.о. |17 |43 |СВ – 9 ... |1,6 |- | |34 |4,3 | ... |110 |4,2 |н.о. |18 |89 |ЮЗ – 2 ... |2 |- | |36 |8,9 | ... үшін , |50 |10 |0,2 |0,5 |10 | ... ... | | | | | | ... авторлары Өскемен қаласы тұрғындарының жеке шаруашылығы
ластану аймағының шегінен шығарылуы керек екеніне ... ... орта ... ... ... ... ... нәтижесінде басымдылықты улы ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтары алынды,
өндірістік және атмосфералық аэрозолдер сипатының ... ала ... қар ... және топырақтардағы техногендік элементтер
қатарының қорлары бағаланды. Азықты бағыттағы ауыл ... ... ... және ... ... ... ауыр ... ластануының
сандық деңгейі алынды.
Қортындылай келе, келесілілерге табыстыратын табиғи орта ластануын
бақылау жүйесін жетілдіру бойынша кепілдемелер берілді:
«Өскемен қаласы ... ... ... ... ... ... ... топырақтағы қорғасынның, мырыштың, мыстың,
кадмийдің, молибденнің, сонымен қатар селена мен ... ... ... жыл ... ... ... ... Топырақ жамылғыларының ластануын
бақылау [22].
Осындай кепілдемелер көкөніс мәдениеттері бойынша да беріледі: «Қала
аймағындағы және оның жақын маңында өсірілген ауыл ... ... ... және ең ... ... мырыштың және мыстың
құрамын бақылауды ұйымдастыру».
Есеп беру, көрсетілген зерттеулер бойынша және ... ... ... территориясының экологиялық жағдайын бағалаумен айналысатын
мамандардың солтүстілік кітабы болып табылады.
2.2 ... ... 1989 ... кейінгі Өскемен қаласы
ауданының көкөніс өнімдерінің және топырағының ластануы
1989 жылы табиғатты қорғау бойынша ... ... ... ... ... ол өз іс әрекеттерінің алғашқы ... орта ... ... ... ... ... ... зерттеу өткізумен бастады.
Қысқа уақыт ішінде ШҚО бойынша Ертіс және оның ... ... (ПГО ... ... биоттың (ИГН Алтайлық
бөлімі), азық-түлік бағыттағы ауыл ... ... ... шөгінділердің ластануы зерттелген болатын.
1991 жылдың аяғында облыстық техногендік ... ... ... болатын, Шығыс Қазақстандық техногендік биохимиялық ... және ... ... шығарылғын, қоршаған ортаның
ластануында кәсіпорындардың минералды-шикізатты жиынтығының, ең алдымен ... ... ... рөлі дәлелденген.
Осы жұмыстар қатарында әсіресе 1989-1992 жылдардағы ... ... және оның ... ... ... ... ... зерттеуін атап көрсетуге болады. Бағалауға
жатқандар азық-түлік бағытындағы өсімдікті ауыл ... ... ... ... ... ... ... 1 шаршы км-ге 90-100 ... 100*100 м ... тор ... ... ... болатын, ал құрылыс жүрмеген учаскеде 1 ... ... ... ... ... 0-5 см ... іріктеліп алынды. Барлық алынған
және сарапталған ... ... ... ... ... ... қар сынаулары алынды және
жылдағы 120-140 күндік шөгінді жинақ кезеңі сипатталады. ... 2752 ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық өсімдік өнімдері іріктеліп алынды.
Қызанақтың, қиярлардың, қисыққараның, бұрыштың жемістерінде және
басқада 344 өсімдік ... ауыр ... ... ... ... ... ... толқынды оқиға күшінде
(Совет Өкіметі ыдырауы, көшкінді ақша кұнсыздануы және ... ... ... ... ... бойынша есеп уақытымен ұсынылмай
қалды (1992 II тоқсан). АГГЭ таратылуымен есептік материалдар ... ... – 1991 ... ... Өкіметі Жоғарғы кеңесінің экология комитеті
шешімі бойынша ШҚО ... ... мен ... ... ... бағалау өткізілді.
Жұмыстың алғашқы кезеңдерінде экологиялық диагноз Өскемен қаласына
ғана беріледі деп жоспарланған болатын, ... ... ... ... ... құжаттарда минералды-шикізаттық ... ... ... салдары толығымен көрсетілді.
Жұмысқа елдегі белгілі экологтар, медицина ... ... ... деңгейіндегі мамандар жұмылдырылған болатын.
Жұмысты орындауға жауапты Совет Өкіметі Жоғарғы ... ... ... ... В.Л. Кожара (Мәскеу қаласы).
Бастапқы факталогиялық негіз сипатында бірінші орында азық-түлікті
бағыттағы ауыл шаруашылық өсімдік ... ... қар ... жер асты және жер беті ... ... ... ластануы бойынша Алтайлық бөлімінде, ... ... ... ... ... «Востказгеология»
ұжымдарында, табиғатты қолданумен экология ... ШҚО ... ... ... ... ... зерттеулердің
нықталған мөлшері қатысқан мамандармен ... ... ... ... құрылымының мағынасын ашу және қаланың табиғат
жағдайын ... ... ... биогеоиндикация әдісі арқылы биолог В.А.
Комшинмен және Докучаева атындағы топырақты зерттеу Институты ... ... ... ... ... көлемді екпін Өскемен қаласының мекендік орындар
жағдайын бағалаумен орындалды.
1990 жылдардың басында ... ... ... ... жағдайының техногендік, әлеуметтік, демографиялық факторлары
терең сарапталған алғашқы ... ... ... ... ... халықтары ауруларының жоғарылауы ұзақ жылдық қолайсыз
экологиялық жағдаймен тікелей байланысты екені коррекциялық сараптамамен
анықталды.
Чернобылдық ... ... зиян ... адамдармен Өскемен қаласы
тұрғындарының гендік жеңілуі ... ... ... ... ... ... ... негативтік факторлардың ... ... ... негіздік болжам жасауға болады.
1991 жылдардағы экологиялық экспертиза қортындысы қаралған Өскемен
қалалық ... ... ... сессиясы Шығыс Қазақстан облысын
эколгиялық зілзала аймағы деп тану туралы ұсыныспен Қаз ССР Жоғары Кеңесіне
арыздануға ... ... жылы Қаз ССР ... ... ... ... нәтижелерін
талқылау кезінде Шығыс Қазақстан облысының 6 солтүстік-батыс аудандарыныңа,
соның ішінде Өскемен ... ... ... ... ... ... политикалық шешім қабылданған болатын (Семейлік ЯПИ ... ... ... және ... ... ... ... жиынтығының негативтік әсері мағыналылығы бойынша
еленбеді.
1990-1992 жылдардағы Өскемен ... ... ... қар
жамылғыларының, топырақтарының сынаулары бойынша АГГЭ аналитикалық
жұмысының нәтижелері және ... ... ... ... ... ... және тұжырымды есеп жасау үшін Қ.И. Сәтпаев атындағы
АОИГН-на 1997 жылы ... ... ... және ... ШҚ ... ... ... 1 қаңтарында шыққан (I жәнеII кезең) және ШҚО қоршаған ортаны қорғау
фондымен 1999 жылы 23 қарашада шыққан № 101 (III ... ... ... ... ... ... орталығының қоршаған орта эколгиялық
жағдайының кешенді сараптамасын өткізуге ... ... ... ... ... және жер беті суларының, атмосфералық ауаның
жағдайы ... ... ... ... ... атмосфералық ауасының ... АҚС ... ... ... ... ... ... барлық
кәсіпорындарының барлық шығындыларының 68 пайызы. ... ... (260 ... ... ... ... ... барлық
компоненттері қандайда дәрежеде болсын ауыр ... ... ... ... бойынша (топырақ және қар жамылғылары) сапалы ... үш ... ... ... ағыны ұйғарылады: ауыр
металлдардың полиметелдық топтар ағыны - Рb, Сu, Аg, Аs, Sb, Сd, Вi, ... Ва. ... ... көзі ... ... ауыр ... ... ағыны - Sn, Ве, Zr, Nb. Осы ... ... көзі УМЗ ... Ауыр металлдардың тенмір топты ағыны - Тi, V. Олар ... қар ... ғана ... Ең ... ... қайнар көзі -
Өскемен қаласының ТМК.
Қоршаған ортаның ауыр металлдармен алаңдық ... ... ... және транспорттық іс-әрекетімен шарттастырылған
металлдар улы ... ... және ... ... мүмкіндік
бермейді.
Осындай фонда Алтайлық ГГЭ ПГО ... ... ... ... ... ... авто жөндеу заводы және
басқалар сияқты экологиялық қауіпті объектілер нақты ... ... ... ... ... ... улы ... түсіміне кедергі болатын жылдың ... ... ... ... ... орындайтын, улы
заттардың кеңістікті ... ... рөлі ... ... ... қаласы аймағында қалыптасқан топырақтың ауыр металлдармен
ластану ареалын байланыс ... ... ... ... түсімді
улы заттардың алаңдық бастауы сияқты қарастыруға болады.
Қала аймағында және қала ... ... ауыл ... ... ... нәтижелері бойынша кондиционды үлгілер анықталған жоқ:
барлық көкөніс өнімдері ... ... ... ауыр металдармен
ластанған болып шықты (кесте. 2.3).
Ертеде орындалған жұмыс нәтижелерінің қортындыларын шығара отырып,
соңғы ... әр ... ... ... ауыр ... ... кезіндегі әдістемелі логикалық жоспарында негізгі екі әдістеме
қолданылғанын атап көрсетуге болады:
- бірінші: ... ... ... ... ... сынаудың
сұрыпталуына негізделген Гидромет әдістемесі;
- екінші: бірқалыпты (квадраттық немесе тік бұрыштық) тор ... ... ... ... ... ... ... үнемділік кейде он сынаудың бірінші
қортындысында жұмыстың ... ... ... Оның
артықшылықтарының негізінде кемшіліктері көрінбей қалады: нобайлылық, ... ... ... жоқ ... ... ... көбінде кен байыту ... ... ... ... Оларды сенімділік,
негізділік айырады және осыдан барып әртүрлі функционды аймақтар (Кс, ... және ... ... ... параметрлерінің орта маңызын ... ауыр ... ... ... ... анықтауға,
аэродинамикалық ағындар бағыттарын және басқада көптеген ... ... ... ... өткендегі Өскемен ... ... ... ... ... ... болатын
Алдағы жылдардағы облыс орталығы топырағының ластануын зерттеу
кезінде улы ... ... ... ... басты көңіл бөлінгені анықталды
Қала аудандарындағы топырақ ластануының дәрежесі бойынша әр түрлі
бала-бақшалар мен мектептер ... ... ... медициналық
зерттеулер үшін объектілерін таңдауға жиналған материалдар жеткілікті.
Осындай болып табылатындар:
1) аса ластанған аймақта: № 5, 14, 40, 42, 62, 96, 99 бала ... ... ... аймақта: № 17, 34, 70, 106 бала бақшалары;
3) орташа ластанған аймақта: №6, 19, 80, 102 бала ...... ... ... ... № 13, 14, 24, 26 ... ... дәрежелік деңгейінің есебі ... ... мен ... мекемесі топырағының қортынды сынаулар нәтижелері
сапасында қолданылатын топырақтың ластанумен шарттасқан элементтік ақпарат
қажет.
3 Топырақтың қазіргі жағдайы
3.1 ... ... ... ... ... ... ... бағалау, оның бастапқы жағдайын
қалпына келтіру ғана мүмкін болады.
1) қалалық экожүйе толығымен ... ... ... болып
табылады, бірақ сақталған ланшафтар көрінісін қарастыра отырып, экологиялық
ұқсастықтар ... ... ... ... беткейдің құлама және орташа
құлама топырақтарындағы және ұсақтасты ... ... ... тоғайлар, петрофитті және бұталы сахаралар;
2) кәдімгі саздақты жайпақ беткейлердің қара топырағындағы бұталы
сахара және ... ... ... ... және ... ... кәдімгі террасалы деңгейлі қара
топырақтарындағы бұталы сахара;
4) кәдімгі сортаңды және ... қара ... ... ... ... ... ... сонымен қатар Ертіс және
Ульба ... ... ... ... ... ... және жоғарғы алқаптары, суағардың кіші торабы.
Таулы ақаптардың ... ... шыңы аса ... ... ... ... ландшафтар Кенді Алтайдың аласа тауларындағы және ... ... ... ... ... және ... оқаптардың
жіңішке сызықты шыңдарына ұштастырылған. Олар ... ... ... ... ... және ... бөлігіне басым тартылады
және гипсометриялық деңгейлердің кең диапазонымен ... 337 ... м-ге ... ... таулары) (сызба1).
Осындай жағдайда топырақ ертіндісінің сілтілігі аз ... сулы ... ... сыныбына қатысты қара шірігі аз
және орта қуаттылығы әлсіз аса ... ... ... емес кәдімгі және
оңтүстік қаратопырақтары, көріністі қара-каштанды ... орта ... ... ... және ... саздақты терең емес карбонатты
топырақтар қалыптасады.
Су айрықтарының барлық ... және ... ... бөліктері шамалық
құрамы бойынша аз сараланған петрофитті дала өсімдігімен басым.
Ксерофитті жиынтық ... екі ... ... ... ... (топырақ сілтілігі, жартастұқым шығысы) және антропогендік.
Егістікті фитокешеннің типті өсімдіктер қорында петрофиттік түрлердің
пайда болуы және түрлік ... ... ... ... ... Выпас өзіндік арам шөпті-рудералдық түрлердің қалптастырылуы ... ... ... ... ... ... топырақ сипатты тау тұқымдары негізгі құрамнң ... ... ... жеке интрузивті массивтермен және
амфиболпироксенді ... ... ... шғындылармен және
элювиалармен көрінеді.
Сирек металды және метофильді элементтердің плеядалары
бойынша соңғы геохимиялық дербестенуі шығарылған ... және ... ... беткейлердің қаратопырақтарындағы
профиттік және бұталы ... ... ... тоғайлар.
Таралу аймағы – жыралармен қосылған, құламалы және орташа құламалы
дөңесті-ойыс беткейлердің қыраттарымен көрсетілген Кенді ... ... және ... ... ... ... ... оңтүстік, оңтүстік-шығыс және шығыс бөлігі).
Механикалық көшу, жазықтық шайма және беткейлі эрозия ... ... су ... үдетілген.
Топырақ толығымен қаратопырақты тип бойнша қалыптасты. Су көшуінің
класы кальцийлі. Топырақты ертінді серпілісі бейтарап – аз ... (рН ...... ... профилі келесі генетикалық горизонттар жүйесімен
сипатталады (сурет 3.1)
Ад – А1 – В – (ВС) – С.
Горизонт А1 (қара ... – қою ... ... реңкпен, кесек кейде
дәндә-кесек құрылыммен ағаш және ұсақ тас молшылығымен құмайт топырақты
келе-келе ауыспалы төмен ... ... Оның ... ... ... 10-20 см-ден, беткейлі жыраның демовиалды-пролювиалдық
шөгінділерінде 50-70 ... ... ... бар ... топырақтардың қалыптасуы кезінде
горизонттың ортаңғы бөлігінде ұсақтастың ... ... ... ... ал ... ... ... негізгі массаның екпінді
қайнатылуы.
Горизонт В-топырақсипатты тұқымға өтпелі болып келеді. Ол ... ... аз ... ... ... ағаштар, ұсақтастар, ал
шымырланған тұқымда – ірі тастар болып келеді. КАрбонатты топырақтарда
қарқынды ... ... ... 10-20 см. ... ... әдетте топырақты профилден сілтілі. Тамырлы тұқымдар
дезинтеграциялар деңгейі ... ... ... ... ... және құмтастар үшін желдетілмеген тұқымдарға келе-келе
ауысу, тұқымдарда және метаморфиттерде ... ... ... ... ірі ... ... ... топырақтарда СО2 карбонаттар мазмұнды профилі бойынша
төмен 0,5-тен 3-7 пайызға дейін үлкейеді.
Көрсетілген ... ... ... бойынша бейтарап серпілісімен
суреттеледі (карбонатсыз қалдықтар); карбонатты қалд ... рН ... ... 6,5 – 7,5-тен төменгі гороизонттарда 8-8,5-ке дейін
үлкейеді.
Катиондық алмасу сйымдылығы жоғары қара шірікті қалдықтарындағы Ад и
А1 горизонттарында 20 – 28 ... ... ... - 15 ... –ға ... ... ... және орташа құлама беткейлердің топырақ жамылғыларындағы
негізгі ерекшеліктері бедер бойынша топырақтардың ... ... ... және қуаттлығы аз қалдықтар дөңес шыңдарға ... ... жыра ... ... ... ... саны |ПДК ... ауыр металлдар жинағының деңгейі ... ... | |
| ... | | |
| | | |Мыс ... ... ... |
| | ... ... ... ... 2.3. ... ... ... учаскесінің көкөніс өнімдерінің
жеке түрлеріндегі ауыр металлдар жинағының орта деңгейі (1989 – 1990 ж.ж..)
көлденеңінен бірден он метрге дейін топырақ қуаттылығы келе-келе ... ... ... ... ... шөпті өсімдіктермен жамылған жыраның ортаңғы бөлігінде қуаттылығы
жеткілікті (0,8 -1,5 м) терең сілтілі қошқыл түсті ... ... ... ... төменгі бөліктерінде және алып тастаудың
шошақтарындағы топырақты профилінде карбонаттар аккумуляциясы көрсетілген.
Таулы –сахаралы ландшафтар ... ... ... қалдықтары
ерекшеленеді:
- қою каштанды орта қара шірікті қуаттылығы аз аса ұсақтасты құмайт
топырақты және жеңіл саздақты терең ... ... ... ... ... ... ... жергілікті кездеседі.
Осындай жағдайда жеке денудириалық учаскелерінде ... аз ... ... ... ... топырақты»);
- кәдімгі және оңтүстік орта және аз қара шірікті қуаттылығы аз аса
ұсақтасты сілтілігі терең емес қара топырақтар. ... және әр ... ақ ... ... ... жоғарғы және орта бөліктері үшін
сипатты;
- орта қуатты және ... қара ... ... ... ұсақтасты
терең сілтілі қара топырақтар. Мензофитті бұталы ... ... ... ... үшін сипатты.
Осы топырақтардың ерекшеліктері ұсақтастылығы жоғары және тамырлылығы
көп жақсы көрсетілген шымның бар болуы болп ... ... ... ... болып қолданылады, Аблакетка ауданында - саяжайлық жерлер
болып қолданылады.
Суреттелген ландшафтар үшін көбінесе ... ақ ... - ... ... ... ... және кәдімгі саздақты жайпақ беткейлердің қара
топырақтарындағы мезофитті бұталы тоғайлар. Көрсетілген ландшафтар әсіресе,
Өскемен қаласының ... ... ... ... ... бөлігінде кең көрсетілген. Олар таулы-тоғайлы ландшафтар
перифериялары бойынша аса ... ... ...... ... – 300-335 м-ді және ... – 300-430 м-ді ... ерекшеліктер әлсіз механикалық ... ... ... Жиі сілтілі, орташа қуатты қара ... ... ... ... және ... ... ... аккумулятивті процесстер басым болады.
Аса типтік топырақты профиль келесі генетикалық горизонттар ... – А1 – В(Са) – ...... Ад – ... шөп тамырларымен қара сұр
түсті орташа ... ты ... % ... Берілген жыртылған жерлердегі
топырақта горизонт Ад жоқ.
Горизонт – А1 – аз кесектелген-түйіршікті құрылымды қара сұр ... ... В – ... ... қара сұр ... ... орташа
саздақты жер.
Горизонт ВС – өтпелі топырақсипатты тұқым. ... 1,5-2 ... ... ... карц ... ауыр ... жердің аса ашық қоңыр
дақтың қосылуымен ашық түсті ... ... ... жер. Өту келе-келе
болады.
Горизонт С – тамырлы тұқым дресвасымен сары қоңыр түсті делювиалды-
пролювиалды құм ... ... ... ... орын ... алаңдардың, әсіресе
территорияның солтүстік бөлігі жыртылған және ақселеулі - ... ... ... ... өсімдік ассоцияциалары
білінеді.
Ертіс және Ульба деңгейінің кәдімгі террасалы ... ... ... көрсетілген өзен алқаптарындағы әсіресе ... кең ... ... ... ... ... әлсіз
қыратты өзенаралық кеңістікте кең тараған. Гипсометриялық ... ... ... емес, 30 м шамасында – 280-285 м-ден 300-315 м-
ге дейін құрайды.
Алқапты терраса. Ертіс өзенінің оң жағалауында, Ескі ... ... ... аса ... талқыланған. Онда террасалы ойықтың
сақталған биіктігі 7-8 м-ге жетеді. Одан ... ... ... ... ... сол ... темір-жол көпірінен Меновное ауылының солтүстік-
батыс төңірегіне дейін қадағаланған. Оның биіктігі 2 м-ден 4 м-ге ... ... сол ... ... 3300 ... ... 1 ... қадағаланған биіктігі 2,5 м алқапты террасаның ... ... көшу ... ... ... аз көрсетілген.
Ертіс және Ульба өзенінің террасалық деңгейінің ... орта ... ... ... саздақтарда қосындылармен және сынық материалдарының
қабаттарымен қалыптасады. ... су ... ... ... ... ... және ... қалдық болып бөлінеді.
Мезоморфты топырақтар генетикалық горизонттардың жақсы талқыланған
жүйесімен типтік қаратопырақты профильді болады. Осы топырақтардың көбі ... және ... ... шым горизонты жоқ. Қара шіріктілік дәрежесіне
және карбонаттар жинағы тереңдігіне ... осы ... ... ... ... ... ... екі түрлі топқа бөлуге болады:
- әдетте өте берік дәнді құрылыммен қуатты (60-90 см) қара шірікті
( А1+А1В) ... бар орта және ауыр ... әр ... ... ... орта және жоғары қарашірікті қаратопырақтар. ... ... осы ... ... өзен аралық кеңістікке және
Ертіс өзенінің оң жағалау алқапты террасаларының ... ... ... ... ... қайнайтын орташа және ауыр саздақты кәдімгі орташа және аз
қарашірікті қара топырақтар. Ол қаратопырақтарда қара шірік құрамы ... де ... ... аз ... ... ... ... «шашыраңқы» құрамда 3
– 6 %. Ол топырақтың құрылымының бұзылуы ұзақ жыртумен ғана ... ... ... ... қажет ететін -табиғи себептерменде байланысты.
Біздің бақылауымыз бойынша ол топырақтар Ертіс өзенінің сол жағалау ... ... ... ... ... және гидроморфты
топырақтар адырлар ... ... ... жазық және ойыз сұйық
сайлар шегінде топырақты сулардың терең емес ... ... ... ... өзен ... ... ... Ертіс және Ульба
салаларында қалыптасады. Топырақты су жинағы тереңдігіне байланысты олардың
арасынан шалғынды-қаратопырақты аз ... ... ... ... ... м ... қара ... жоғары қара
шірікті топырақтар (топырақты су ... 0,5-1,5 м) және ... ... ... ауыр ... өткен гидроморфты топырақтар
(топырақты су жинағының тереңдігі 0,5 ... аз ... ... профиль
үнемі тарлы қойма аймағынан табылады).
Топырақтың осындай топтарының жалпы ерекшелері топырақты профильдің
және қара шірікті горизонттың жеткілікті үлкен ... ... ... ... қара ... көлемді құрамы, жоғары горизонттанейтральды
– аз сілтілі реакция және төменгі горизонтта ... ... ... сілтілі) болып табылады. Топырақты корбанаттар негізінде мицелярды
формалармен көрсетілген. Катионды ... ... А1 ... ... В және ВС горизонтында – 10-15 мг-экв/100г.п. құрайды [13].
Топырақтың террасалы деңгейі ... ... ... ұшыраған..
Олардың көбі – жыртылған жерлер, олар Ад, шың горизонтының жойылуына, қара
шірік құрамының азаюуына (егістік қабатта 5-8 ... 3-4 ... ... ... құрылымының шашыраңқылығына әсер етті. Зиянды заттар түсімі,
жерлерде ... ... ... өсімдікті жамылғы жәнек табиғи
сипатты фитоценозбен тілінген, езілген емес рудеральды ... ... ... ... үлгіде, террасалы деңгейде ұзақ өткен уақытта ақ
селеулі-әр түрлі шөпті бұталанған сахаралар флоралар ... ... ... ... және ... ... сонымен қатар
Ульбаның және кіші су торабы аңғарларындағы, Ертіс өзенінің төменгі және
жоғарғы ... ... ... ... ... ... сахаралар, таңқурай теректері, қамысты тоғайлар.
Ол ландшафтар аңғарларының арналанған бөліктеріне ұштастырылған ... ... және ірі ... ... ... жеңіл танылады.
Ертіс СЭС каскадасының құрылысқа енгізілуіне дейін төменгі алқаб жыл
сайын, жоғарғы алқаб 8-12 жылда бір рет тасқын ... ... ... ... ... шайылғыш гидрогеохимиялық режимді, қиықтардың
төменгі горизонттарында тоқталған ауасыз үрдістердің пайда болуын, зерттеу
ретінденақты уақытта теменгі алқаб шегінде ғана ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Ол топырақтарға сипатты ерекшеліктері ... ... ... ... ... тәуелділігі, спецификалық жиынтық
құрамында аллювиальды шөгінділердің басымдылығы, топырақты судың тереңемес
жиынтығы болып табылады.
Төменгі алқабтар үшін келесі фациялар ... ... ... ... ... ... және ... қайраңдар, шалғындар, жағажайлар. Топырақтың ... жыл ... ... ... беткі қабатын орындайды;
2) беткі судың ұзақ іркілуімен жыл сайын су басып ... ... және бір ... ұсақ шөпті өсімдігі;
3) арна факцияларының аздаған тереңдігіне төселегн құмды-саздақты
шөгінділермен және әлсіз қозғалған ... ... ... жыл
сайынғы жинағымен сипатталады. Тұнбалв бөліктердің жоғарғы құрамы арқасында
«жартылай топырақтар» сіңіп кету сиымдылығының көлемді ... ... (15-20 ... жыл ... су толуының су баып кету уақытында, сонымен қатар
Ертіс ... ... ... және ... арналарына жақын төменгі
жайылма жерлерінде Өскемен қаласы СЭС бөгеу суының қарқынды су төмендеуінің
нәтижесінде гидрофитті ақселеулі-әртүрлі шөпті өсімдік ... ... ... ... топырақты-саздақты қабатты топырақтар
қалыптасады(сурет3.3)алқаптың биік беткі ... ... және ... ... ... ... орын тепкен;
бөлік бақша, шабындық, жайылым, сонымен қатар көкөніс ... ... ... ... Осындай ландшафтардың шымдалған грунтты-сілтілі
топырақтар жайылма топтар шегінде алаңдары бойынша басым болады.
Аквалды ландшафтар. Сулы ... ... ... ... ... және ... жпен Үлбі ... көрсетілген
Ертіс өзені – регионның басты су артериясы ... ... ... ұзындығы бастаудан Обь өзеніне келіп құйылғанға ... 4228 ... ... 1643 мың ... ... тең. Өзен ... ... таулары
беткейлеріндегі батыстағы Қытайдан қара Ертіс болып басталып Зайсан өзеніне
құйылады да Ақ Ертіс атымен ағып ... ... ... ... ҚХР
шекарасынан Семей қаласына дейінгі 900 км-ді құрайды. Ертіс өзенінің суы
мол. Толықтырлған су ... ... ... ... ... 9,8 – 11,3 ... ... [6=14] классификасиясы бойынша Ертіс өзені Алтай типті
қарлы-жаңбыр суымен, көктемгі-жазғы ... ... ... ... жылдар аралығында (1903-1965) Өскемен қаласының 1172 км
арақашықтықта өзеннің бастауынан су қоймасының ... 146 мың ... ... ... шығыны 623 м3/с құрайды, судың құйылуы 4,24 ... ... 4 ... 23 тамыз аралығында 141 күнге созылады. Ертістің орташа
шығыны 588 м3/с жазғы-күздік 90 ... ... ... ... ... ... бұзылуы ауа температурасының жоғарылауына байланысты, орташа шамамен 8
күнге созылады. Қыс жылы болған кезде (1980-1990) ... ... СЭС ... Предгорныйға дейін қатпаған. Өзеннің негізгі корлары мұздықтар
мен тау басындағы қар ... ...... және ... өзенінің қосылуынан құралады. Оның
ұзындығы Громотуха бастауынан 156 км, су жинағының ... 4990 ... ... ... ... ... ... – 51, жаңбырлы – 28, ггрунтты– 21 %.
Судың орташа шығыны 99,7, ең көп – 160, ең аз 49,3 м3/с, су ... ... ең көп – 32,7, ... ең аз – 10,1 ... Өзеннің
көктемгі-жазғы су толуы, судың толу кезеңі сәуір-шілде айларында ... ... ... 50 ... ... ... шығыны мамыр айының
бірінші-екінші бөліктерінде байқалып 2000-2200 м3/с жетеді. Үлбі ... ... ... ... ... ери ... Көктемгі
мұз бүлінуі 7 сәуірден басталады да әдетте 14 суірде аяқталады. Өскемен
қаласы ... өзен ... ... әсерінен толығымен мұз болып
қатпайды. Орташа ағында мұз жамылғысының қуаттылығы 12 ... 79 ... ... – 96 см. Өзен ... су толқу деңгейі – 217, Жоғарғысы –
388 см-ді құрайды. Үлбі өзенінің Өскемен ... ... ... ... ... техногендік әсерлердің арқасында өзеннің
тарамдалған бөлігінде құрамы және ... ... ... суға ... ... және оның ... ... бастапқы,
индустриялыға дейінгі ландшафтардың құрылымын жаңалау бойынша жұмыстың
қысқаша қорытындысын жасайық.
Естеріңізге сала ... ... ... ... ... және ... ... да мақсаттарында, экологогеохимиялық
зерттеулер өткізу тәжірибесінде соңғы ... көп ... ... ... ... ... ... 1) топырақ сипаты тұқымының ... ... және ... ... ... миграциялар мінездемесін сиапттайтын және токсономиялық
шкалалардың төменгі ... ... ... ... жиынтығы
көрсетілген. Осындай үлгіде, қала кескіні шегінде құрлықтың биогендік
ландшафтары тұрақты өзгеріске ұшырайды.
Техногенез ... ... ... ... жоқ: ... және ... ағыны үлкен және кіші СЭС-мен реттелген болатын. ... ... ... ... (су қоймаларымен) бөгендерімен су ... ... ... ... артерия және Батыс Сібір және
Кенді Алтаймен байланыс құралы ретінде қолданылған.
Шүлбілік СЭС және ... ... ... ... ... ... ... біршама азайды, бірақ Шүлбілік ... жүйе ... ... темір жолдан аса қашықтатылған
аудандармен байланысты Ертіс қайтадан негізгі ... ... ... жалпы ұзақтылығы 200 күн. Аймақтың су ландшафтары үлкен су
электрлық потенциалға ие – ҚР ... ... ... ... және Үлбі өзендерінің сулары қала және аймақтағы ауылдарын
сумен қамтамасыз етіп, жер ... және ... ... үшін ... ... аймақтың аквальды ландшафтары транспорттық,
трансграциялық, мелиоративті, рекреакциялық және ... да ... ... ... ... экономикадағы ірі буыны болып табылады.
3.2 Қаланың урболандшафттары территорияларының функциалдығы бойынша
аймақтануы
Урбонизация көзқарасымен территориялардың өндірістік меңгеруінде
Өскемен ... қала ... ... Онда ... ... ... үлкен
емес алаңға түсті металургия, атомды - өндірістік комплекс, жылу ... ... және ... ... да ірі ... ... әсері,
облыс орталығының мекендік аймағында олардың ... ... ... ... ... территориясын және оның таулы
аймағын қамтитын учаскелердің шегінде ...... ... ... км. Участок Солтүстікте ... ... жер ... көлденеңінен шек қойылған – ТМК; оңтүстікте ... ... ... ... ... –Ахмер ауылы ұзындығы
бойынша өтеді, Шығысында – ушанова ауылы -ӨҚ СЭС-нан ТМК арқылы диоганальды
өтеді.
Көрсетілген учаскелер шегінде ... екі ірі ... ... алғашқы ландшафтық құрылымның қайтарылмайтын өзгерістерімен және
соңғы қалпына ... ... ... ... қалпына келмейтін өзгерітерімен
урболандшафтар ... ... ... құрамды-қанық жүйенің қалпына
келуінің адамзат өмірімен өлшемдес мерзімі мүмкін емес кейбірпороговые
мағыналары ... ... ... және ... болып саналады.
Биогендік ландшафтар шегінде ... ... ... ерекшеленеді.
Ауыл шаруашылық бағытындағы жерлер өз кезегінде үнемі қолданылатындар
және ұдайы емес қолданылатындар болып бөлінетін ауыл шаруашылық ... ... ...... ... ... ... кооперативтері және серіктестігі. Ол жерлер периферия бойынша
қаланы жиектейді және оның ... қала ... ... ... Ол ... богарлық жерлер. Кооперативтің бау-бақшалы ... ... ... таяу және Ертіс солжағалауындағы суармалы жерлердің жеке
учаскелеріне басқасы.
Ереже сияқты ... ... және осы ... ... ... ... ... бау-бақшалы кооперативтер жерлері аса қарқынды пайдаланылады.
Бау-бақшалы кооперативтер қала халқыныңқанағаттанарлығы үшін жеткілікті 40-
50 ... ... ауыл ... ... ... ... баға).
Ландшафтық қатынаста ол жерлер көбінесе қалалы ... ... ... ... ... ... жайпақ беткейлерінде және
террасалық деңгейдерде орналасқан. Олардың кеңістікті орналасуы 2- ші
сызбада ... ... ... ... ... деңгейіне
таяу қалған топырақтың ауыр металлдармен техногендік ... ... ... ... ендіру есебімен макро және микрокомпонентті
құрылым ... ... ... алғашқы табиғи
өсімдіктерін, горизонттық барлық шымдарының толық ... ... ... ... ... ... орналасқан «Металлург –1»
кооперативтеріндегі топырақ сынауларында (в ... Cu – 250-350, Pb – ... Zn – ... Ag – 2,5-3, ... ... Bi, Sb, Cd ... ... ... ластануы төтенше қауіпті ... ... ... ... ... жерлерге Сол
жағалауда, ЖМК ауданында, Меновное және ... ... ... ... ... жерлер - тіршілігі бойынша ол жерлердің ... ... ... ... ... ... және арамшөпті өсімдіктердің
молшылығын көрсететін жағдайы. Ереже ретінде, ол ... аса ... ... ... ... ... материалдарының
өнімдері бойынша тосқауылдарға жақын жерлерде, қарқынды өндірістік құрылыс
жерлерінде (АҚ ... ... ... ... және тағы ... жерлер қажет етеді: қара топырақ ... ... ... ... ... ... ... орталығының
«жеңіл» пайдалы фнукциясын орындайтын ағаш отырғызуға ... ... ... ... салу жерлері қаланың мекендік аймақтары құрылыс
түрлері бойынша бөлінген: мекен-жайлық ... және аз ... ... негізгі массивтері - Ертіс ... ... және ... ... ... ЦДК, ... сарайы,
ДКМ, ӨҚ машина зауытына дейін таралған. Онда 80-90 ... ... ... ... ... 12 ... ғимаратқа өсті. Одан басқа,
көп қабатты ... емес ... ... ... Аэропорт, Кірпіш
зауыты, Жаңа Согра, Опыитное поле, Промбаза және ... ... ... көрсетілген тұрғын массивтері өзен ... ... ... террасалық, Кенді Алтаймен Калба тау алды
жайпақ беткейлерінің ... алып ... Көп ... ... ... ... ... бөлігі тұрып жатыр. Ол
тұрғын массивтері бір ортаға бағынған жылыту канализациясымен, ыстық және
суық су, газ, ... ... ... ... өте ... жайлылық деңгейімен ерекшеленеді.
Кемшіліктеріне шаңды басу мақсатымен ... ... ... және ... ... ... ағаштардың
жоқтығын және көптеген аулалардың тазалаық жағдайыныңтөмендігін және ... ... ... ... ... құрылыс массивтерінде алғашқы ландшафтар ереже ретінде
1,5-2 м-ге ... ... ... ... астында жерленген
(қалалық аурухана ... ... ... үйі ... ... және т.б. ... ... Ол құрылыстан тікелей
жақындықтағы борпылдақ ... ... және ... ... ... ... үлкен көлемді ойпаң қазындыларымен байланысты. Онда
алғашқы топырақтармен бірге табиғи фитоценоздар жа ... ... ... құылудың жоғарғы горизонттарында шектелген техногендік
құрылулар анықтайды.
Аз қабатты құрылыс жеке ... ... ... және ... ... ... Ереже ретінде аз қабатты құрылыс үйлеріне азық-
түлік бағыттағы ауыл шаруашылық өсімдік өнімдерін өсіретін жер ... жеке ... ... үшін ғана ... қала ... үшін де қызмет ететін жидек және бақша өнімдері, картоп, капуста,
сәбіз, қызылша.
Қаланың мекендік аймақтарына ішкі ... ... ... жолдары, су және жылу жабдықтары, байланыс, құқық тәртібін қорғаужәне
басқарма органдары ғимараттарының, мектеп, ... ... ... және көптеген т.б.
Өнеркәсіптік құрылыс Өскемен қаласының өнеркәсіпті ... ... ... ... емес ... жеткілікті ықшам шектелген,
өрбіген және колчеданно-полиметаллдық, сирек ... және ... ... көп көлемді негізінде болып өтті (Кенді Алтайлық, Калба-Нарымдық,
Батыс Калбалық металлогендік аймақтар).
Республикадағы сулы артерияның аса ірі потенциалды ... аса ... рөл ...... кордың 33,7 % -ы немесе
жылына 58 млрд. квт сағатқа бағаланған ... ... және оның ... ... шартпен үш басты өнеркәсіп аймақтарын атап көрсетуге
болады: Солтүстік (АҚ Қазмырыш, ҮМЗ, ТЭЦ, ӨҚ машина зауыты, ... ... ... орама жолының бойындағы ұсақ өндірістер), Оңтүстік (ЖМК
және ӨҚ «Жылу жүйесі» және ... (ТМК, ... ТЭЦ, ... ... ... бірнеше ұсақ өндірістер).
Одан басқа ешқандай заңдылықсыз облыс орталығы ... ... және ... ... және азық өнеркәсібінің, көліктің, комуналды және
ауыл шарушылығының ... ... ... ... бар. ... ... ... сипатты ерекшеліктері «буферлі» аймақтың
жоқтығы болып табылады: мекендік массивтер АҚ Қазмырыш, УМЗ, ӨҚ ... ӨҚ ТМК және т.б. сол ... ... ... ... ... тазалықты-қорғалған аймақты кәсіпорын түсінігі мүлде
жоғалалды немесе шайылып кеткен бола бастайды. Және ... –ОП, ... ... ... ... ... тереңдетіле іс-әреекетті өндіріспен
тікелей жақындықта жинақталады (АҚ ... ... ... ... ТБО қоқыстары және т.с.с.). ОП жинақтарының ерекше көлемді
негативті әсері жер саты ... ... ... ... ... ... ... өткен өзгерістертұрақтылығы ең алдымен өзен ағынының реттелгендігімен
шарттасқан. Су қоймасы алдындағы кеңістік күрт ... су ... онда ... ... ... ... ... режимінің тасты
бөлігінде құрастырумен және бос ... ... ... ... ... ... –Бұқтырма, Үлбі, Красноярка, Глубочанка және т.б. өзендер
салаларындағы шартпен тазаланған ағынды сулар және ... ... ... ... ... химиялық ластануы. Ертіс өзені
Қазақстанға сияқты Ресейге де барлық ... ... ... ... ластаушы заттардың үлкен көлемі көршілес РФ-на тасымалдайтын,
трансшекаралы өзен болып табылады.
Алғашқы ландшафтық ... ... ... ... ... оңтүстік және оңтүстік-батыс бөліктеріндегі
зерттелген территориятарда нақты уақытта ... ... ... ... ... ауыл ... бағытындағы жерлер болып
табылатын Кенді Алтай және Калбаның ... ... және ... ... жақсы сақталған таулы-сахаралық ландшафтар көп таралған. Периферия
бойынша Өскеменді жиектей ол ... ең аз ... ... ... ... ... бірлік фоннан 16 артудан көтерілмейді).
Ең жоғары жайылымдық жүктеме ауыл шаруашылықты ылдимен халықтар
тұратын ... ... ... ... ... ... ... Лог ауылы, Красина пос. және т.б. Онда ... шым ... ... ... ... езгіленуі,
берілген ландшафтар үшін сипатты емес өсімдіктер түрлерінің ... ... ... іс-әрекет қысқартылған жағдайда, таулы-
сахаралақ ландшафтар аздаған уақыт арасында өздігінен қалпына келуі ... ... ... ... ... көкөніс өнімдерінің ауыр металдармен ластану
денгейін және топырақтың экологиялық ... ... ... ... ... ... факторлар қоршаған
ортаға, жүріс-тұрыс, өсу, көбею, ... ... өмір ... және жеке ... өмір ... әсер ... ... және сандық өзгерістерге әкеледі немесе ... ... ЭҚФ ... ... ... және ... ... бөлінді. Ол саралану көлемді ... және ЭФҚ көбі ... ... ... ... ... ... жатқызылуы мүмүкін, дегенмен ондай саралану өте ... ... ... ... ... ... ... химиялық ЭҚФ
әсеріне ұшырайды, аз мөлшерде-биологиялық және кешенді.
Химиялық ЭҚФ. Облыс орталығының нақты жағдайында ... ... ... рөль ауыр ... тән. Ол ... халыққа қуатты
негативті әсер етумен ... ... ... және қара ... ... ... және жылу энергетикалары
«дәнекерлеп жамалған», қаладағы өнеркәсіп өндірістер ерекшеліктері әсерінен
болған.
Атмосфералық шығындылапрдан ... ... ауыр ... ... кең. Қорғасын-мырыш комбинатынан тікелей жақындықта ауыр металлдар
құрылыс ассоциациясы кіреді [9,17]:
Sb624 Pb406 Ag189 As100 Cd62 Zn49 Cu42 Sn38 Bi21 Hg8 Mo3 ...... ... ... ... ... 1534 артуын
құрайды. Улы заттардың бірінші классты ... ... ... ... ... ... (кесте 3.1) көрсетілген: Pb, Cd,
As и Hg [18].
Шет ел ... ... ... ... қиын ... қабілетті және адам ағзасынан өте баяу және ... ... ... ауыр ... ең аса қауіптілерінің бірі
деп мойындағанын атап айтуға болады.Сондықтан, синергизм ... ... ... ... ... ... ... өте өзекті болып
қалады.
Механикалық ЭҚФ – ... және ең ... ... ... аса ... ... Ірі ғимарат құрылысы және
азаматтық сияқты ... ... ... ... ... алып тастаумен және орын ауыстырумен сүйемелдененді. Көбінесе олар
құрылыстан тікелей ... ... және ... ... алғашқы ландшафтарға тән топырақ горизонттары 0,8-1,5 м-ге
дейін көмілгені және құрылыс ... қоса ... ... ... ... көшесі; Промышленный и Абай ... ... ... және ... ... ... құрылыс ауданданы органикалық тыңайтқыштарының
шығарылуымен топырақтары жыл сайын ... аула ... жер ... ... ... көң, ... ... күнбағыс және гречиха
шелухи жіне т.б. ... ... ... ... ... ... микро және микрокомпоненттердің ... және ... ... өзгереді.
Өндіріс нысандарының, автомобиль жолдары мен теміржол бойларында,
жылу трассаларының маңайында, Үлбі мен ... ... ... ...... ... өсетін қабатының жұлынуы мен ... 1-1,5 м. ... бұл ... ... және ... ... үйінділерімен кезектесіп жатады да, құмнан, құмдауыт
және сазды топырақтан, ... ... ... ... ... қара
топырақты-өсімдікті қаьатының жүздеген гектарды құрап, көплеген аймақтарды
алып жататын осынндай түрі – ... ... ... ... мен ... ... қиылысқан аумағында; ҮМЗ-ның зиянды қалдықтар қоймасының
оңтүстік-шығысында; ТМК-ның оңтүстік және шығыс ... т.б. ... ... емес шикізат (кірпіш жасайтын топырақ, ... тас, ... ... ... ... негізінен қаланың солтүстік батысында
құрлыс материалдары комбинаты мен руда емес ... ... ... ... ... алқабында құм-құмдаут қоспалары өндірілген. Бұл
карьерлер қазір сы астында қалған Ертістің ... ... ... кей ... ... ... ... арналған ьалшық, сары
топырақ өндірілген. ... ... 45 ... ал ... ... аралығында болған тұрғындардың тұрмыстық қажетін қамтамасыз етуге
арналған көлемдері шағын ... ... ... ... пен ... ... ... Шағын шұңқырлар Ескі Орман шаруашылық,
Ескі Согра кірпіш ... ... ... тағы басқа жерлерде
кездеседі.
Қазіргі уақытта бірде-бір ... ... ... ... және ... қалдықтар тастайтын орындар ретінде
пайдаланылады. Бұл ... ... ... жеке авто ... ... салынған, барақ 2003 жылы гарждар бұзылып, алынған
құрылыс ... ... ... ... үшін ... ... ... жақын орналасқан тағы бір үлкен карьер Өскемен ТЭЦ-
нің күл - шлак қалдықтарын төгетін қойма ретінде пайдаланылуда.
Қойма құрылысын ... ұзақ ... ... ... ... ... ... ретінде пайдаланылуға рұқсат
берген болатын.
Өндірістік және шаруашылық-тұрмысық қалдықтарды тастау және сақтау
орындары қала ... ... ... ... ... ... ... ҮМЗ АҚ-ның тұндыпрмасы, Өскемен және Согра ТЭЦ-
терінің күл қоймасы сияқты ұйымдастырылған (рұқсат етілген.) ... ... ... және ... ... ... ... кезінде керек шараларды қолданып, бұлардың көршілес территорияларға
зиянды ... ... ... ... тырысқанмен, жекеленген ұйымдастырылған қоймалар
қоршаған ортаға бәрі бір де ... әсер ... ... ... ... ... құрылғыларын тексеру нәтижелерін ұсынайық, бұлардың
қалдықтары (канализация ағындыларының құғатылған ... ... ... ... ... ... Сол жағалаудағы (сол жағалау, сожағалаулық)
тазарты құрылылары – жаңа ... ... ... ... ... пен ... аралығында орналасқан. Мұнда, топырақ (жер) қыртысын тексеру
нәтижесінде, ауыр ... ... ... ... ... ... ... 3.4), (ҚОСЫМША Ә). Өндіріс алаңында және ... ... ауыр ... ... екі ... айқындалған,
біріншісінің көлемі 1,7х0,05-0,25 км, екіншісі - 0,4х1,0 км Zc ... ... ... ... фон деңгейінен 199 және 167 ... ... ... ... болу ... ... Pb27 Bi24 Ag18 P15 Zn14 Cr9 Be8 Sn8 Hg5 Ni4 Ba2 ... техногендік ауытқу - канализация ағындыларының түнбасын
сақтау аудандарымен сәйкес ... ... ... ...... ... құрамында сирек және түсті металлдар өндіретін
мекемелердің қалдықтарымен, гальваникалық өндіріске тән ... ...... ... бар екендігі анықталады.
Канализация ағындыларының қатты фракцияларының ауыр металлдармен ...... ... тыңайтқыштар ретінде пайдалануды жоққа
шығарады.
Кешенді ЭҚФ - қалада топырақ ... ... ... ... жөнінде шынайы қадағалау жүргізгенде, рұқсат етілмеген көптеген
қатты тұрмыстық қалдықтар, құрылыстық ... ... ... ... орындар анықталды. Олар көбінесе, көпқабатты салынып жатқан құрылыс
нысандарының аулаларында, жеке ... ... ... ... өзен алқаптарында және тағы басқа жерлерде орын ... 40-60 ... ... ... ... да, ... ... ыдыраған кезде қоршаған ортаға, ең алдымен
топыраққа көп ... ... ... белсенді заттар тарайды.
Тазалық жоқ жерде бұл заттар ... ... ... кейбір түрлерін қорытып, тамақ өнімдері арқылы адамдар мен
жануарлардың улануына әкеліп соқтырады.
Сонымен, қала ... ... ... ... ... ... ... қауіпті факторларға жатқызуға болады, бұл ... ... ... ... ... ... тұрақтылығының күрт төмендеуіне әкеледі.
Топырақ «иммунитетінің» жоғалуы-топырақта аурутудыратын , токсиндер
мен аллергендер бөліп шығаратын микроорганизм түрлері пайда ... ... ... ... қосымша қауіп-қатері туындайды.
Айтылғандардан облыс орталығы территориясының ... ... ... бұл ... ... жетекші орын алатындары –
химиялық және миханикаыл экологиялық қауіпті ... ... ... саниатрлық-гигиеналық жағдайы көбінесе қатты тұрмыстық қалдықтардың
рұқсаттсыз орын алған қоймаларына байланысты, олар өз ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Топырақтың эколгиялық жағдайы: М.А. Глазовская атап көрсеткендей,
топырақ –құрылықтағы тіршіліктің ... ... ... ... ... жатады. Ол биосфераның тепе-теңдік жағдайын қамтамасыз
ететін орасан геохимиялық жұмыс атқарады. Жердің ... ... ... ...... жоғары деңгейі мен ... ... ... ... ... маңызды шарты [19].
Топырақтың жер бетінде орналасу жағдайы оның химиялық ... ... ... Дүниежүзілік мәліметтер көрсеткеніндей,
-табиғи сіңіріп-сақтаушы ... ... ... ... ... ең көп қабылдаушы, бұлар атмосфералық жауын-шашаынмен,
құрғақ аэрозолдар түрінде, ... ... ... ... ... ластаушы заттар көбінесе, топырақтың
жоғарғы, экологиялық ... ... ... қабаттарына сіңеді.
Топыраққұа түсетін техногендік химиялық заттардың ... ... ... және ... ... ... қозғалатын түрлерде жиналып қалады – аккумуляция процессі, ал
екіншілері, ... ... ... ... ... құрамындағы
органикалық және минералдық қосындылармен реакцияға түседі де, өздерінің
қасиеттерін өзгертеді немесе жылжымалы қосындылар түзеді, ал олар ... ... ... ... ... ... жарайды –
трансформация процессі.
Ең соңында, химиялық қосылыстардың үшінші ... ең ... ... ... ... ... ... түзеді. Жуылатын немесе анда-санда
жуылатын режимді, қышқыл рекциялы гумидтік аймақтардың топырағында ... ... ... жер асты ... ... ... жер ... арқылы жергілікті су қоймаларына түседі де, ... ... ... ... ... ластану ошақтарын
құрайды – шашылу процессі.
Геохимиялық процесстердің қарқынды ... ... ... ... қалу ... биосфераның басқа бөлігінде қалу
уақытынан әлдеқайда ұзақ, топырақтың ластануы, ... ауыр ... ... пе дерсің.
Топырақта жиналған металдар сілтіленіп шығарғанда да, ... ... ... де, өсімдіктер қоректенгенде де - өте бояу тазарады.
Ипмура және басқа ғалымдардың есептеуінше, ауыр ... ... ... периоды әрқилы болады да, төмендегі уақыттарды құрайды:
Zn 70 ... 510 ... ... Cd - ... 1100 ж. ... Cu – 310-нан 1500-
ге дейін, Pb-740-тан 5000 жылға дейін.
Топырақ қабаты қышқыл ... (рН > 7) дала ... ... ... топырақтың сіңіріп-сақтау қасиеті
айрықша көрініс тапқан.
Яғни, облыс орталығы ... ... ... Pb (қорғасын)
конценрациясы топырақтың сулы сығындысында – оның ... ... ... ... ... ... буферлі
сығындысында с рН = 4,8 ... – 23,4 ... 31,7 ... ... (АОИГН-
нің мәліметтері 2001 ж.) ... ... ... ... мен ... қарай аккумуляция (қордалану, жиналу), трансформация
(өзгеріске ұшырау) және ... ... ... ... ... ... ... аймақтардың техногендік ластауын картаға
түсіргенде, ластаушы заттардың, оның ішінде ауыр меатллдардың ... ғана ... ... ... Жылжымалы формалармен олардың
фазалық құрамына басаназар аудару қажет. Тек қана ... ... ... онымен қатынасқа түсетін орталарға әсерін алдын-ала бағалауға
мүмкіндік ... ... ... қолртындысы арқылы топырақтың техногендік
ластану қаупінің дәрежесін бағалау. Топырақ – қоршаған ортаның сіңіріп-
сақтау ... ... ... ортаның сіңіріп-сақтайтын құрамдас
бөлігі, ол ... ... ... ... бойы ластануын көрсетеді.
Өскемен ҚМК-ның, УМЗ-ның, ТМК-ның, жылу ... ... ... теміржолтранспортының, және басқада ұсақ өндіріс
орындарының жарты ғасырлық қызметі ... ... ... дерлік
топырақтың қарқынды түрде ластануына әкеліп соққан.
Бұрын жүргізілген жұмыстар нәтижелері бойынша, ... ... және ... ауыр ... ... қаупі деңгейі үшін
фонды деңгейдегі ингредиеттердің ... ... ... ... Zс, ... ... ... аса тиімді болып табылатыны
анықталды. Көрсетілген экологиялық параметрдің аса қажетті емес ... ол ... улы ... ластану қаупі деңгейін бағалауға
арналған нақты мөлшерлейтін көрсеткіштердің бірі болып табылатындығында.
Қала топырағының экологиялық ... ... ... 90 ... ... АО ИНГ-мен орындалған жұмыстың қысқаша қортындысын жасайық.
Ауыр металлдардың алаңдық таралуында басты ластаушылардың қайнар
көздерін алып тастау ... ... улы ... ... ... ... концентрацияларының төмендеуін ... ... ... ... ... ластанудың картаграфиялық үлгісі
Ертіс және Үлбі аңғарлары жағалауындағы қызыл желге бағынады. Ұсынылған
сызба ... ... ... ... ... ластануы
конценрациялы-аймақтық қырытысқа ие.
² аймақ (ZС > 128) АҚС ... АҚ ҮМЗ және ӨҚ ТЭЦ ... және ... ... ... территориялармен жауап береді. ZС
орташа мағыналы бірлік фонынан 1534 артуды ... Ауыр ... ... және КС ... ... ранжированные келесі
элементтерді құрайды:
Sb624, Pb406, Ag189, As100, Cd62, Zn49, Cu42, Sn38, Bi21, Hg8, ... ... ... бойынша қосымша берилий анықталды. Аймақтың
жалпы алаңы 7,38 шаршы км. Топырақ ластануының ...... [20,21]. Одан ... ... атап ... ... деп санаймыз:
- егер полиметалды кен үшін қорғасын, мырыш, мыс бастаушы болса, онда
түсті металургия кәсіпорын өнеркәсіптік аймағы үшін осы ... ... алып ... ... ... ... ... сурьма, күміс,
мышьяк, кадмий.Ол кендердің технолгиялық өңдеулер деңгейі көп болған сайын,
элементтер-спутниктер қатарында – кеннің ......... ... өңдеудің (термоөңдеу) үлес салмағы көп
болады деген ... ... ... ... ... ... ( ... қ., Глубокое пос.). ... ... ... тән емес ... (КС ср. = 38 ... ... жоғары деңгейі. Өскемен қаласында ол жағдай осы
элементтің жоғары конценрацияларымен сирек металлды шикізат өңдейтін АҚ УМЗ
іс-әрекетімен ... ... (ZС = 32 - 128). ... ... ... ... ... румбасында ось ұзындығы бойынша көсілген
– желдің бағыты бойынша ... ... ... қиын ... үйлесді болып
келеді. Онда АҚС «Қазмырыш» өнеркәсіп алаңының және ӨҚ машина заводының
перифериясы бойынша 2,5 - 5 км ... ... ... ... ... ... ... көшесін жағалай тұрғын массивтері, Защита,
Мельзавод, станциялары, ішінара Красина кенті, ӨҚ күл ... ... көп ... ... ... және тағы ... аймақ топырақтарының аномальды конценрацияларында 1 аймаққа тән
бастаушы ... ... ... ... ... ... ... ретке төмендеген: қорғасын 25 рет, сурьма – 200 реттен аса,
күміс– 23 ретке және т.б ZС ... ... ... ... 28 ... ... Ауыр ... жинағы ассоицациясының
келесі түрлері:
Pb16, Hg15, Cd11, Zn8, Ag8, Cu3, Sb3, Sn2.
Басым компоненттер 1 аймақтағы ... ... ... ... ... табылады: ассоциативті қатардың солтүстік ... ... ... ... ... ... ... сынауларыныңқатты қалдықтарында қосымша мышьяк, висмут, бериллий
и цирконий анықталды.
²² аймақтың жалпы алаңы – 22,92 ... км. ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді [20].
²²² аймақ – (ZС = 16 - 32) кең алқабты Ертістің сол жағалауындағы ²²
аймақтың территориясын 1 м-ден 4 м-ге ... ... ... ... тар
шлейфтер жұмыс учаскесі солтүстік-шығыста ... ... ... және ... ... КСМ-ауданында карталанған. Облыс
орталығының тұрғын ... ... ... ... деңгейде
ластануы қамтылған: Өскемен бекеті, ДММ, спорт сарайы, Ушанов алаңы, Пром
базаға ... ... ... ... ... Ескі ... жеке
меншік секторы-Ескі Согра, Красина поселкесі, Ескі Защита, КСМ, ... ... ... ... ауыр ... ... алдыңғы
аймақтағыдай емес белгісіз, дегенмен бірінші классты қауіпті аыр ... ... ... Pb7, Zn5, Ag4, Cu2, Sn2 ZС ... = ... жамылғы сынауларының нәтижелері аймақ шегінде өте ... ... ... ... құлауда қосымша сурьма, кадмий, висмут,
мышьяк анықталды және ... ... ... ... ... сипатты улы
заттардың кең жинағы: топырақты фонда 2-4 деңгейде ирконий, ... Тек ... ... ТМК жақын маңында 2 фондық ... ... ... ... аймақ территориясы топырағының ластануы орташа қауіп –қатер
деңгейіне сәйкес келеді. Ластанған алаң 47,91 шаршы км. ... ... ... – (ZС = 4 - 16). ... ... қаланың шығыс
және солтүстік-батыс, солтүстігімен тұтасқан ұзақтағы қала маңы аймақтарына
аса сипатты. Облыс орталығы ластануының тұрғын массивтерімен ... ... ... ... ... аса ... бөлігі кіреді
(«Стрелка», Ертіс жағалауы). Аналогиялық ... ... және ӨҚ ... ... ... ... ауыр металлдар жинағының ассоциациясы :
Pb4, Zn3, Ag2, Cu2, ... ... ZС = 9 ... ... ... ... сынауларының мәліметтері бойынша қосымша Cd, Sb, Sn,
Bi, As, Nb, Zr компоненттреінің трангрессивтік әсері анықталды.
СССР Министрлігінің бағалауы бойынша бірлік ... 16 ... ... ... ... ... жатады , қауіптіліктің
(қорғасын, мырыш, сынап), бірінші классты токсиканттары басым ... ... ... ... спецификасын, сонымен қатар мышьяк және
кадмийдің трангрессивтік әсерін ... ... ... ... ластану
екіге деңгейге бөлінеді: орташа (ZС = 4 - 16) және қалыпты (ZС = 2 - ... ... 166,47 ... км ... ... ... Өскемен
қаласы территориясының бөлігі бірлік фонынан 4-16 артықшылық деңгейі орташа
ластануға жатады.
Аймақ V - (ZС = 2 - 3) жеке дақ ... ... ... ... ... ... ... сол жағалау бөлігінде белгіленген. Жуықтау
бойынша ол алаңдар ... ... ... кезіндегі сынауға
ұшыраған (0 - 5) беткі ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Онда жоғарыланған
концентрацияларда тек қорғасын ғана ... – 2 ... ... ... ... ... ... басқа да Ag, Cd,
Zn, Cu, Hg, Bi, Sn, Nb, Zr. ZР бар ... ... ... учаскесіндегі қар
жамылғысының ең аз ластануының жиынтық көрсеткіші – топырақ фонының
бірлігіндегі 84 ... ... ... ... алаңы 19,32 шаршы км.
құрайды.
² - V аймақтағы элементтер мазмұны ... ... ... контрастностью ерекшеленеді. Қандай да болмасын аймақтың ... ... ... ... емес жоғары ауытқулы ... ... ... жері ( сызба 3) көрсетілген.
Сондықтан, экологиялы- геохимиялық жұмыс нәтижесінде 90 жылдардың
басындағы ауыр ... ... бір ... концентрацияларымен Өскемен
қаласының және оның маңының шегінде ... ... ... ... ... ауыр металлдардың кең спектры анықталатыны
туралы болжам жасалды, қар ... ... ... анық ... трансгрессия.
Жоғарыда келтірілген мәліметтерден қала және оның жақын маңындағы
территориялардың ауыр ... ... ... қарқынды
ластанғаны сонша осындай контурада басқада өндірістердің топыраққа ... және ... білу ... ... атап көрсетуге болады.
2004 ж. жұмыстың қортындысы бойынша топырақтардың ластану ... ... жылы ТОО ... ... ... ... және территориясын геооэкологиялық ... ... 802 ... көлемінде облыс орталығы топырағының тексеру сынаулары
өткізілді, әртүрлі ланшафттық ... ... тік ... ... жылжымалы формалары және ауыр ... ... ... ерекшеліктері зерттелді, қаланың балалар
мекемелерінің территориясы топырақтарының ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы сараптамасы
(сызба 3) 2004 жылы еретеде анықталаған техногендік ауытқу толығымен өзінің
морфо-құрылымдық және генетикалық ерекшеліктерін ... ... ... ... қала ... топырағының ластануы Ертіс және
Ульба алқабын жағалауының инверсионды ауа ағындарымен ... ... бар ... ... ... ластаушы қайнар көзден ең
алыстату бойынша ауыр металдардың сапалы құрамының және ... ... ... біртіндеп төмендеуі белгіленуде. Ертіс
Солтүстік промузланың ... ... ... ... бөлігіне түсуіне
кедергі келтіретін аэрогидротермодинамикалық тосқауыл ... ... ... ... ... ... аймақтар ЖМК,
«Стрелка», «Ертіс жағалауы», Жаңа ... ... ... ... ... ... әртүрлі экологиялық қолайсыз
аймақтарда ингредиенттер құрамы іс жүзінде өзгерген жоқ, улы ... ... сол ... ... ... (Pb, Sb, ... жетекшілігі бұрынғыдай басым және сақталған.
Анықталған аймақтарда бұрын анықталмаған кейбір ингредиенттердің
пайда болуы атап өтіледі. (Bi, P – ... ... Cd – в ... ... ... ореолының сандық параметр сараптамасы кезінде алаңдарды
ластаушылар категориялары Zс ... және ауыр ... ... ... ... ... ... және төтенше қауіпті ластану алаңдары екі еседен ... ... Pb ... ... 10 – 34 ... осы компоненттер
корлары топырақ қабатында 0-5 см-ден 1034 тоннаға ... ... ... тек ... ... эколого-геохимиялық
үрдістер динамикасының бағытын көрсететіндігін тағы да ерекше ... ... ... 1:100 000 ... ... ... ... жеткіліксіз және есептер жарты сандық ... ... ... ... ... ... ... дұрыс емес болар еді.
Балалар мекемесі ... ... ... қауіп-қатер
деңгейін бағалау. Әр түрлі қарқынды кт ... ... ... ... ... орналасқан бала бақшалар, ... ... ... ... территориясының функционалды аймақ есебімен
жалпы қабылданған әдімтеме бойынша алынды. («жасыл алаң», газондар, ойын
және ... ... және ... ... ... ... көпшілігі
жиналған орын – ойын және ... ... ... көңіл бөлінді. Ол
сынауларда қауіп-қатердің бірінші классты ... ... ... ... ... және қар ... ауыр металлдармен ластануының
кеңістіктік ерекшеліктері және ауытқулық ... ... ... ... ірі ашық ағынды су алқабын бойлай жұмыс
жасайтын қарқынды әуе ... ... ала ... қар ... мен ... ... түсуі атмосферадан
трангрессивті аукыр ... кең ... ... ... ағын ...... топтар элементтерімен. Олар Pb, Zn, Cu, Ag,
Hg, Cd, Sb, As, Bi, Mo, Ba. ... ... ... қайнар көзі
Өскемен қаласының ҚМК болып табылады;
екінші – ... ... ... ... Sn, Be, Zr, Nb. ... ... ... көзі УМЗ;
үшінші – қар жамылғылары сынауларының ... ... ... ... ... Өскемен қаласының ТМК іс-әрекетімен байланысын
көрсететін қара металлды топтар элементтері (Ti, V). Аса кіші ... ... және ... іс-әрекеттерімен шарттасқан ауыр
металлдармен қоршаған ортаның ... ... ағын ... және ... ... ... топырақтарды тексеру сынағының салыстырмалы сараптама
нәтижелері ертедегі анықтылған ... ... ... ... және генетикалық ерекшеліктерін сақтаған. 1990 жылдардың
басындағыдай қала територриясы ... ... ... ... ... ... ... ластаушы қайнар
көзін жою шарасы бойынша металлды жүктеме және ауыр ... ... бар ... ... ... қатынаста ингредиеттер құрамы әр түрлі
экологиялық қолайсыздығы іс жүзінде өзгерген жоқ. Техногендік ... ... ... ... ... ... категориялары Zс
мағынасы және ауыр металлдар корларының жоғарылау бағыты белгіленді;
- ... ... ... зерттеу кезінде ауыр металлдардың
бедерсіз бір түсті концентрациялары бар участкелер анықталған жоқ. Топырақ
ластануы бойынша 21 зерттелген мекемелердің 7-і ... ... ... 11-і – ... ... ... 3-і – ... етілген аймаққа
жатады.. Материалдар эколгиялық қауіп ... ... үшін ... ... ... қатты шығындаларындағы
ҚОРЫТЫНДЫ
Өскемен қаласы – ... ... ең ірі ... бірі ... ... Өскемен қаласының топырақ жамылғысы ауыр
металдармен ластануы ... ... ... ... ... ... ... компененттердің сапалы құрамы, олардың сандық
ара қатынасы, кеңістікте таралу ерекшеліктері, формалары мен ... ... ... қаласының топырақ жамылғысы үшін өте маңызды.
Олардың шешімі ... ... ... үшін ... ... ... ... қатар ең жақын жылдарға мүмкін болатын зиянды
салдардың ... ... ... ... ... 2004 жылы «Өскемен қаласы халқының денсаулығын және
территориясын геооэкологиялық ... ... ... 802 сынау
көлемінде облыс орталығы топырағының тексеру сынаулары өткізілді, әртүрлі
ланшафттық жағдайда топырақтардың тік ... ... ... жылжымалы
формалары және ауыр металлдардың жалпы ... ... ... ... ... ... ... ластану қауіп деңгейі бағаланды.
Зерттелген жұмыстың нәтижесінде келесі қортындылар жасалды:
- топырақтын ластануы талданды;
- Өскемен қаласының топырақ жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... талданды;
- топырақтардың ластану қауіп деңгейі бағаланды, 2004 жылғы жұмыстың
қортындысы ... ... ... ауыр ... ... ... ... жүргізілген жұмыстар қортындысы арқылы ... ... ... ... ... ... ... жамылғысының тазарту ... ... ... ... ауыр ... ... жағдайын
қалпына келтіру мақсатында келесідей ұсыныстар ұсынылады:
1) өндірісті жаңа техенологияға көшіру және аз ... ... ... өндірісте жоғары сапалы тазартқыш қондырғыларын пайдалану;
3) Өскемен қаласының топырағына ... ... ... ... ... ... мыстың улылығын азайту үшін
органикалық тынайтқыштарын ... ... ал ... қорғасын қызметін
азайту үшін фосфор тынайтқыштарын енгізу;
5) Өскемен қаласы ... ... ... ... ... ... қаласының топырақ жамылғысының экологялық жағдайын жақсарту
және көкөніс мәдениеттінің ауыр металдармен ластануына жол ... үшін ... ... ... ... ... ... Геохимия окружающей среды .Сает Ю.Е., Ревич Б.А. и др.. М., 1990.
2. Основы экологии Одум Ю.. М., 1975.
3. Глобальная экологическая ... При ... ... ... //Агрохимия Монин А.С. 1991, с. 85 – 91.
4. Тяжелые металлы в ... ... ... Казахстана. //Материалы пленума проблемной комиссии «Научные
основы гигиены окружающей среды». Грановский З.И., ... М.М. ... ... Некоторые особенности техногенного загрязнения тяжелыми металлами
Рудно-Алтайского ... ... ... докладов
Межреспубликанской конференции «Пути решения эколого-технологических задач
на горных предприятиях». Гинатулин А.М., Демченко А.И., ... Э.К. ... ... ... техногенного загрязнения территории Восточного
Казахстана. //Труды ... ... ... и ... ... в производстве пищевой и промышленной
продукции». Ур Демченко А.И., Солянник В.П., Гавриленко О.Д. и др. ... ... ... ... ... территории Восточного
Казахстана. // Труды научно-практической конференции ... и ... ... ... Б.А., ... ... Е.М. и др. ... 1998.
8. Проблемы Геоэкологии. // Монография «Большой Алтай» (геология и
металлогения) ... А.И., ... В.П. Под ... ... Г.Н.
Щербы. Кн. 2. Алматы, РИО ВАК РК, 2000.
9. Комплексное обследование и оценка состояния загрязнения природных
среды в ... г. ... ... ... ИПГ ... ... Е.К. ... авторов), Аохив АО ИГН им. К.И.
Сатпаева. М.1986.
10. Некоторые особенности ... ... ... ... ... ... // Тезисы ... ... ... ... ... ... ... предприятиях». Гинатулин А.М., Демченко А.И., ... ... ... ... ... территории Восточно-Казахстанской области
промышленными предприятиями и ... ... ... по итогам
работ Демченко А.И., Шугрин Э.К. 1991 г. Усть-Каменогорск, ... АО ... К.И. ... 1992.
12. Оценка состояния природной среды города ... ... ... ... ... В.А., ... Д.Е.
Архив АО ИГН им. К.И. Сатпаева.Москва – Усть-Каменогорск, 1991.
13. . ... по теме ... ... ... ... и здоровья населения г. Усть-каменогорска». Федоров
ГВ и дрУсть-Каменогорск, 2004
14. Климат Юго-Западного Алтая. . Авторский коллектив. Под ред. ... ... ... ... опасные факторы. Худолей В.В., Мизгирев И.В. Санкт-
Петербург, 1996.
16. Экологическая геохимия Алекесеенко В.А.. М.: Логос, ... ... по ... ... ... ... ... загрязнения
токсичными веществами территории г. Усть-Каменогорска». Демченко А.И.,
Соляник В.П Усть-Каменогорск, 2000.
18. Геохимия. Высшая школа, . ... А.И. ... ... ... для ... ... ... // Почвоведение № 6, Глазовская М.А. 1992.
20. Методические указания по оценке ... ... ... ... ... ... ... Москва, 1987.
21. Гигиеническая оценка качества ... ... ... ... центр Госсанэпиднадзора Минздрава Россию 1999.
22. Топырақ ластануын бақылау бойынша әдістемелік нұсқаулар. С.Г.
Малахова редакциясы. Москва 1977.
23. Табиғат пайдалану ... С. ... Е. ... ... географиясы. Т.Т. Тазабеков. Алматы. 2000.
25. Экология негіздері. Ғ. Сағымбаев. Алматы. 1995.
26. Жалпы экология. Дәрібаев Ж.Е. ... ... ... ... ... ... улы заттардың патологиялық әсерінің
сипаттамасы
|Улы зат |Қолдану сферасы ... |Аса улы ... ... әсер ету ... |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... өнеркәсіп |Ауыр металлдар|Метил- , |Hg жылу сүйгіштерге ... | ... ... ... ... ... и |нәтижесінің кең спектріне ие. Оның | ... 0 Hg ... хлор ... ... ... ... механизмі аққуыз | ... ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... | | ... және ... ... | ... мг/кг |зертханалық тәжірибеде, ауыл | | ... ... ... | |
| ... осы ... | | ... ... ағзаға әсер | |
| ... ... ... ... | | ... ... және ... ... ... |
| ... болып табылатындарҒ | | ... ... ... | |
| ... ... пирометалургиялық| | ... ... | |
| ... ... ... | | ... и ... | |
| ... ... жануы, | | ... ... ... сынап | |
| ... ... ... және | | ... ... ... ... | |
| ... | | ... | ... А ... ... | ... | ... ... ... ... өзегін дайындау үшін|азық-түлік | ... адам үшін ... ... ... орташа |антикоррозийнді жамылғы |Институты | ... ... ... ағзадан |
|концентрацияла|сапасында гальванаиехника, |мәліметтеріне | ... ... ... ... 0,1 ... |аккумуляторлар өндірісі, әйнек |сәйкес қорғасын| |0.1%) Cd ... ... ... енуі |
|Мырыш |және пластмассалардағы |ең аса ... | ... ... ... ... |
|жолсерігі |пигменттер сапасында ... ... ... | ... ... ... ... |
| |Қоршаған ортаны ... |аса ... Pb | ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... Hg ... | |қаңқа сүйектерінің ауруы. Cd-ның |
| ... жылу ... ... Қала | ... ... ... |
| ... ... ... минералды|территорияларын| ... |
| ... ... ... ауыр | | |
| ... және т.б. ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... Ә ... ... ... ауыр ... тазалау
құрылғысының Кларки концентрациясы
|Эпицентр-л|Элементтер |Zc ... № | ... | |асы ... № | | |
| ... ... |4,5 |3,4 |12 |1,25 |
|> 128 ... ... |1990 – 1992 |Sb624 Pb406 Ag189 As100 Cd62 Zn49 Cu42 |1533 |
| | | |Sn38 Bi21 Hg8 Mo3 Ba2 | |
| | |2004 |Pb70 Sb53 Zn32 Cd31 Ag17 As9 Bi9 Cu8 Hg6 |230 |
| | | |Sn3 Р2 Ba2 | ... |Қауіпті |1990 – 1992 |Pb16 Hg15 Cd11 Zn8 Ag8 Cu3 Sb3 Sn2 |59 |
| | |2004 |Pb18 Sb11 Zn11 Cd11 Ag9 Bi3 Р3 Cu2 Ba2 |64 |
| | | |Sn2 Hg2 | ... ... ... |1990 – 1992 |Hg8 Pb7 Zn5 Ag4 Cu2 Sn2 |23 |
| | |2004 |Ag10 Pb9 Zn6 Р2 Cd2 Sn1,5 |25,5 ... ... етілген |1990 – 1992 |Pb4 Zn3 Ag2 Cu2 Hg2 |9 |
| | |2004 |Pb4 Zn2 Ag2 Р1,7 Sn1,5 |7,2 |
|< 4 ... ... |1990 – 1992 |Рb2 |1 |
| | |2004 |Рb2 Ag1,5 |2,5 ... В Өскемен қаласы және оның жақын маңындағы
территорияларындағы техногендік қорғасын қорларын бағалау (1990 – 1992 ... ... ... мәліметтері бойынша)
|Экологиялық |Алаң, м2 |Қабат |Топырақты|Топырақтың|Топарақ |0-5 см |0-5 см ... Рb ... | ... |ң көлемі,|көлемді |салмағы, |қабатындағы |т ... | ... ... |т |Рb ... | |
| | |м | |т/м3 | ... т | ... ZС = ... |0,05 |1146000 |1,4 |1604400 |0,359 |576,0 ... | | | | | | | ... ZС = 32-128 ... |0,05 ... |
| |90 е |2004 г. |в % к 90 ым |90 е ... г. |в % к 90 |90 е годы |
| ... | ... | | |ым ... | ... ZС = 32-128 ... |230,4 |0,359 |0,395 |110 |540,7 ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Топырақ және топырақ жамылғысы21 бет
Астана-менің қалам-замандас досымның қаласы54 бет
Ғайыпты болжау мүмкін бе?8 бет
Қазақстан өсімдік жамылғысының картасын құрастыру15 бет
Қар жамылғысы56 бет
ҚР топырағының экологиялық мәселелері. Эрозия және дегредациясының әсерінен жер ресурстарының бұзылуы. Мұнай химиялық заттардың, ауыр металлдардың, органикалық заттардың топыраққа әсері9 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
«Kazzinc» АҚ Өскемен МК базасында «Special high grade» маркалы катодтық мырыш өндіру цехын жобалау54 бет
Топырақ жамылғысының физикалық қасиетін трансекта бойынша зерттеу22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь