Өскемен қаласы тұрғындарының денсаулығы және қоршған ортаның компонеттер

Ауыр металлдардың көптеген шоғырланулары өндірістік кәсіпорындардың маңайында, сонымен қатар қаланың ірі жанды жолдары жағалауында кездеседі.
Жоғарыда айтылған қаланың экологиялық проблемаларына байланысты денсаулық үшін экологиялық тәуекелдерді төмендетудің алғы шарттарын анықтау, объективті мәліметтерді алу үшін кешенді ғылыми зерттеулер жүргізу қажет.
Қаланың экологиялық жағдайына, тұрғындардың денсаулығы туралы статистикаға және осы проблемаларды біріктіріп кешенді зерттеудің қажеттілігіне негізделген.
Диплом жұмысының мақсаты болып, Өскемен қаласының қазіргі кездегі экологиялық жағдайын және тұрғындардың денсаулығын зерттеу, талдау және бағалау.
Аталған мақсатты жүзеге асыру барысында мынандай міндеттер шығады:
- қаланың негізгі өндірістік кәсіпорындарына сипаттама беру және қоршаған ортаны ластайтын көздерді анықтау;
- Өскемен қаласының ауа бассейнінің жағдайын және ластану проблемасын қарастыру;
- Өскемен қаласының су нысандарының экологиялық жадайын сипаттау;
- Өскемен қаласының шет жағындағы жерлердің жағдайына сипаттама беру;
- қала тұрғындарының денсаулық жағдайын зерттеу және бағалау;
- Өскемен қаласының экологиялық жағдайын және тұрғындарының денсаулығын жақсарту бойынша медициналық-экологиялық ұсыныстар беру.
Зерттеу объектісі болып Өскемен қаласы тұрғындарының денсаулығы және қоршған ортаның компонеттері.
Зерттеу нысаны ретінде Өскемен қаласының экологиялық жағдайының тұрғылықты халықтың денсаулығына әсерін анықтау.
Дипломның теориялық және әдістемелік зерттеу негізі болып қоршаған ортаның адам денсаулығына тигізетін әсерін зерттейтін еңбектер
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Экосфера. Восточно-Казахстанский информационно-аналитический ежегодник. - Усть-Каменогорск , 2003. – С.44.
2 Доклад на расширенной коллегии управления ВК ТУООС «Об итогах работы Восточно-Казахстанского областного территориального управления охраны окружающей среды по обеспечению экологической безопасности Восточно-Казахстанской области за 2003 год и задачах на 2004 год».- Усть-Каменогорск, 2004.
3 Экология Восточного Казахстана: проблемы и решения: Справочно-информационный вестник. – Усть-Каменогорск: ВКГУ, 2002. – С.88.
4 Никитин Д.П., Новиков Ю.В. Окружающая среда и человек // Учебное пособие для вузов. – 2-е изд., перераб. И доп. - М.: Высш.шк., - 1986. – С.415.
5 Распопова С. Почему в Усть-Каменогорске появился «смог Лос-Анджелеса?» // Рудный Алтай. - № 34. - 02.03.04
6 Розанов Б.Г. Основы учения об окружающей среде: Учебное пособие. – М.: Изд-во Моск.ун-та, 1984. – С.376.
7 Реки Восточного Казахстана, природные условия и естественные ресурсы Восточного Казахстана. – Алма-Ата, 1978. – С.122.
8 Водные ресурсы Казахстана и их использование // Сост. К.Т. Темирова; АНКаз. ССР, Ин-т гидрологии и гидрофизики. – Алма-Ата, 1968. –С.429.
9 Данные отдела Лаборатории поверхностных вод ВК ЦГМ.
10 Панин М.С. Содержание и особенности распространения тяжелых металлов в системе, вода-донные отложения – макрофит на родных участках р. Иртыш // Вестн. ун-та Семей. – 2000. - № 1. – С. 10-16.
11 Минерально-сырьевые ресурсы Восточного Казахстана и их комплексное использование: Сб. трудов обл. науч.-практ. Конф. (г. Усть-Каменогорск, 1-2 апреля 1999 г.). – Усть-Каменогорск, 1999. –С.169.
12 Егорина А.В. Физическая география Восточного Казахстана: Учебное пособие // А.В. Егорина, Ю.К. Зинченко, Е.С. Зинченко; Под ред. А.В. Егориной. – 2-е изд, перераб. и доп. – Усть-Каменогорск: Альфа-Пресс, 2002. – С. 182.
13 Панин М.С. Химическая экология: Учебник для вузов / Под ред. Кудайбергенова С.Е. – Семипалатинский государственный университет имени Шакарима. – Семипалатинск, 2002. –С.852.
14 Информация об экологическом состоянии окружающей среды г.Усть-Каменогорска. – Усть-Каменогорск. ВК ТУООС.
15 Данные Восточно-Казахстанского управления Госсанэпиднадзора.
16. Чигаркин А.В. Геоэкология Казахстана: Учебное пособие. – Алматы: Санат, 1995. – С.160.
17 Социально-гигиенический мониторинг - практические применения и научное обеспечение: Сб. науч. Тр. - М.: Федеральный центр Госсанэпиднадзора Минздрава России, 2000.-С.135.
18 Вредные влияния на здоровье человека новых загрязнителей окружающей среды: Докл. исслед. Группы ВОЗ.-Женева,1993.-С.94.
19 Влияние окружающей среды на здоровье человека. – Женева: ВОЗ, 1974. – С.117.
20 Байбатчин С.А. Гигеническая оценка содержания вредных веществ в окружающей воздушной среде г. Усть-Каменогорска и их влияние на состояние заболеваемости./С.А. Байбатчин/ /Теорет. И метод. Аспекты подгот. Специалистов в условиях ун-та. – Усть-Каменогорск:Изд-во ВКГУ , 1996. – С.358-362.
21 Сулаквелидзе А. Экология влияет на здоровье: Большинство детей больны с рождения: (Ситуация с детской заболеваемостью в Восточном Казахстане)/А. Сулаквелидзе / /Усть-Каменогорск сегодня. 2002. – 2мая.
22 Вологодская Г. Город экологических контрастов: Экология Усть –Каменогорска/ Г.Вологодская, В. Кисленкова/ Караван. –2003.-13 июня (№24).-С. 19.
        
        Ауыр металлдардың көптеген шоғырланулары өндірістік  кәсіпорындардың
маңайында, сонымен қатар қаланың ірі жанды жолдары жағалауында кездеседі.
Жоғарыда ... ... ... ... ... үшін экологиялық тәуекелдерді төмендетудің алғы ... ... ... алу үшін ... ... ... жүргізу
қажет.
Қаланың экологиялық жағдайына, тұрғындардың ... ... және осы ... ... ... ... ... жұмысының мақсаты болып, Өскемен қаласының қазіргі кездегі
экологиялық жағдайын және тұрғындардың денсаулығын зерттеу, талдау ... ... ... ... ... мынандай міндеттер шығады:
- қаланың негізгі өндірістік кәсіпорындарына сипаттама беру ... ... ... ... анықтау;
- Өскемен қаласының ауа бассейнінің жағдайын және ластану проблемасын
қарастыру;
- Өскемен қаласының су ... ... ... ... Өскемен қаласының шет жағындағы жерлердің жағдайына сипаттама беру;
- қала тұрғындарының денсаулық ... ... және ... ... ... экологиялық жағдайын және тұрғындарының
денсаулығын жақсарту бойынша медициналық-экологиялық ... ... ... болып Өскемен қаласы тұрғындарының денсаулығы
және қоршған ортаның компонеттері.
Зерттеу нысаны ретінде ... ... ... жағдайының
тұрғылықты халықтың денсаулығына әсерін анықтау.
Дипломның теориялық және әдістемелік зерттеу негізі ... ... адам ... ... әсерін зерттейтін еңбектер табылады.Осы
жұмыста зерттеудің келесі әдістері қолданылады: материалды ... ... ... ... байланыстара талдау,
статистиканың қазіргі заманғы әдістері пайдаланылды.
Зерттеудің ақпараттық базасы: Шығыс Қазақстан ... беті ... ... ... ... нәтижелері, Өскемен
қаласының облыстық қоршаған ортаны қорғау аумақтық басқармасы, ... ... ... ... Қазақстандық
Гидрометеорологиялық орталығы, Мемлекеттік статистика ... ... ... ... және ... да ақпараттар пайдаланылған.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы қоршаған ортаның мониторинг жүйесінде
Өскемен қаласының қазіргі ... ... ... ... және ... ... ... анализ
жасалынды.
Зерттеудің тәжірибелік маңыздылығы қорытынды жұмыстың ... ... және ... ... сақтау мекемелерінде тұрғындарды
сауықтырудың медициналық-экологиялық бағдарламаларын әзірлеуде қолдануға
болады.
Зерттеу жұмысының қорытындылары 2008 жылы сәуірде 17 ...... ... ... ... ... ... экологиялық жағдайы және тұрғындардың денсаулығы» атты тақырыппен
баяндама жасалынып, ... ... ... екі ... ... ... ... Біріншісі: Өскемен қаласының аумағындағы су
объектілерінің жағдайы. Екіншісі: ... ... ... ... және ... денсаулығы.
1 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ НЕГІЗГІ ӨНДІРІСТІК
КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1. Физико-географиялық шарты
Өскемен қаласы Ертіс ... ... ... ұсақ ... мен Кенді
Алтай арасындағы шекарада орналасқан. Қазақтың ұсақ шоқысы Өскемен
қаласынан ... ... ... келе рельефтің таулы және орта таулы сипаты
бар. Ұсақ шоқы рельефінің көлеңкесінде бөлек жатқан шоқылар бой ... ең ... ... қаласының төменгі жағында 90 км ... ... 1606 м. ... ... ... ... орта ... және
төменгі таулы ауданы болып келеді, бірнеше жоталардан тұрады, оның
негізгілері Үлбі ... ... (2800 м ... ... ... ... ... көп жылғы бақылаудың
деректері бойынша келтірілген. Ауданның ауа райы – ... қар ... ... ... ... ... үшінші
онкүндігінде пайда болады. Қарлы жабынның орта ... ... ... ... арта ... ... ... онкүндігінің соңында 20
см құрайды. ... қату ... ... айында орта есеппен 90 см-ге
жетеді. Қарлы жабынның кету күні ... ... ... ... екінші онкүндігіне (кеш) және сәуірдің бірінші онкүндігіне (орта
көп ... м/с ... ... қаласының Ертіс өзені оңтүстік-шығыстан
солтүстік-батысқа ... ... және ... өзендермен бөлінген, оның
көбін Үлбі және Уба өзендері алып ... ... ... ... ... ... режимі
негізінен ағыс бойынша 90 км ... ... ... ГЭС режимімен
анықталады. Өзеннің ені қалыпты ... 300-400 м ... ... ... м, ... жылдамдығы 0,7-0,8 м/сек. Желтоқсанның алғашқы күндерінде
Ертіс өзенінде мұздар қалыптаса бастайды. Желтоқсан айының соңында ... ... 32 см , ... - 58 см ... - 77 ... өзеніндегі мұздың қалындығы ақпан айының соңында 74 см, Уба
өзенінде – 83 см. ... ... ... ... ... ... көп жыл
бойы сәуір айының бірінші онкүндігінде байқалады. Көктемгі су ... ... ... ... ... ... кешкісі – сәуірдің екінші
онкүндігінде байқалады. ... мұз ... ... 7-14 күн. ... көктемгі су көтерілу жазғыға ауысады.
Ертіс өзеніндегі су температурасының 0,20С (орта көп жылдық) ауысу
күні сәуірдің екінші ... ... ... ... ... өзені суының температурасы 50С құрайды, мамырдағы ... орта ... – 100C. Жаз ... судың температурасы біртіндеп көтеріледі
және тамызға қарай 170С жетеді.
Жаз мезгілінде Үлбі ... ... қар мен ... ... байланысты
су деңгейінің жоғарғы көтерілуі қалыптасады.
Күзгі мезгілде судың температурасы ... ... ... – 130C, ... – 70C, ... бірінші онкүндігінде – 30C,
қарашаның екінші онкүндігінде – 10C, үшінші онкүндігінде – 0,60C. ... ... 0,20С ... ... күні ... ... ... Күзгі мұз жүру орташа көп жылғы қарашаның бірінші ... [1; Б. ... ... ... ... ... әр түрлі болып келеді. Ол
таулы топырақтан және тау ... ... ... ... ... түсті
топырақтар кең тараған. Таулы аудандарда топырақтың көлдеңен зоналылығы
көрінеді: таулы-бақтық, бақты-дала, таулы ... ... ... ... ... жылы ... ... жағдайын бағалау
бойынша жұмысты жүргізу кезіңде бактериологиялық және ... ... ... ... ауыр ... химиялық ластануын
зерттеу үшін 40 сынақтамалар алынды.
Ауыр металлдардың аудандық таралуында уланған ... ... ... ... көздерінен жоғалту салдары бойынша олардың
шоғырлануының төмендеуінде анық ... ... ... ... ... ... және Үлбі бойында бағдарланған
тәулікті инверсиондық ... бар ... ... аумағындағы жердің ластануы концентрациялық-зоналық құрылымы
бар, жоспарда Ертіс және Үлбі бойында күрделі инверсиялық әуе ... ... ... бар. ... ... көзінен арылту шамасы бойынша
ауыр металлдардың металлдық ... және ... ... ... ... ... ортаны ластаудың көзі ретіндегі Өскемен қаласының
негізгі өндіріс мекемелері
«Казцинк»АҚ. ... ... ... 1997 ... басында
құрылған. Оның құрылымы аумағы бес ірі ... ... - ... ... Серебрянка, Текеліде орналасқан сегіз бөлімшеден тұрады:
Зырян, Риддер және ... ... ... ... ... ... және Риддер мырыш зауыты, Риддер жөндеу-механикалық зауыты,
Бұхтарма және Текелі ... ... ... ... тарихы бар бұл өндірістердің әрқайсысы металл кендерін табу ... ... ... жетістіктерге жеткен. Технологиялық үрдістерді үнемі
жетілдірудің, түсті металдарды алудың жаңа, тиімді технологиясын ... ... ... ... ... ... «Казцинк»
ААҚ өнімдерінің сапасы жоғары және халықаралық нарықта кең танылған.
«Казцинк» АҚ – Қазақстандағы ірі бағалы металл ... ... ... ... ... ... нарығында сыннан өткен. Шығарылатын жоғары
сапалы ЦВ (99,99), ЦО және ЦОА ... ... ... ... және ... ... бұйымды әдіптейтін анод, кеме корпусын тот ... ... және т.б. ... ... ... сапалы ЦВ маркілі мырыш өнімі үшін кәсіпорын
«Гауһар ... ... ... ... Гватемала қ, Мексика)
жүлдесіне және «Сапалық 22-жүлдеге» (Мадрид, Испания) ие ... АҚ ... ... және ... кәсіпорындардан тұрады:
- құрамына үш кен орны кіретін ... ... ... ... ВЛКСМ 40 жылдығы атындағы кен орны, сонымен
қатар, байыту фабрикасы мен қосалқы ... ... ... кен орны, Зырян және Греховск кен орындары, байыту
фабрикасы мен бірқатар қосалқы өндірістер кіретін Зырян ... ... ... кен орны, байыту фабрикасы мен бірқатар қосалқы
өндірістер кіретін Текелі кен-байыту кешені;
- құрамына ... және ... ... ... ... ... ... қатар, қосалқы цехтар кіретін металлургиялық
өндіріс;
- Риддер жөндеу-механикалық зауыты;
- Бұқтырма ... ... ... ... ... АҚ ... ... түрлерін жүзеге асырады: гелогиялық
барлау жұмыстарын жүргізу, ... ... ... ... мен ... түсті
металл, соның ішінде құрамында алтын бар қосылымдарды өндіру, қорғасын мен
мырыш ... ... ... ... ... ... металдар мен
қорытпаларды өндіру, электр, жылу және басқа ... ... ... ... өнім шығару, коммерциялық қызмет. Кенге берілетін ... ... 5 млн ... құрайды. Кенді өңдеу жерасты тәсілімен жүргізіледі
[3; Б. ... ... ... және ... ... ... ұжымдық-
селективтік сызба бойынша мырыш, қорғасын, мыс және құрамында алтын ... және ... ... ... ... ... АҚ
құрамында қорғасын және екі мырыш зауыты, аффинажды ... ... ... ... және ... мыс шығаратын цех бар. «Казцинк»
АҚ зауыттарында мырыш өндіру стандартты технологиялар бойынша жүзеге асады
және ... ... ... күйдіру, ерітпелер, электролиздерді
тазарту мен сілтілендіру, катодты мырышты индуктивті пештерде қайта балқыту
мен металды құюды ... ... ... ... учаскелерінде жергілікті тастарды
қолданады: габбро, гранит, агат, яшма, суретті әктер, микроквацит, сонымен
қатар, әкелінген: жадеит, ... ... ... ... авантюрин, чароит
және басқалар.
Көп жылдар бойы «Казцинк» АҚ ... ... ... ... ... заттарды шығару бойынша алғашқы орындардың бірінде – облыс
бойынша жалпы ластаудың 33 ... ... ... АҚ ... ... ... шығару бойынша неғұрлым көп үлес ... ... ... алаңына келеді. Жер беті суларын ластау ... ... ... ішінде алғашқы орындардың бірін алады. ... ...... қорғасын, сульфаттар, кадмий, мұнай өнімдері.
Кальций арсенит пен арсенаттары (шлам) 50 жылға жуық жиналып, ... ол 280 000 ... ... ... ... ... арсенаты мен
арсениті ретінде болады. Қалдықтар толтырылған секциялар суглинкалармен
жабылған. Бұл улы ... ... ... мен ... ... ... Кей жерлерде сұйықтықтар 5-тен 25 пайызға ... ... үю ... ... әсер ... Жыл ... шаң-тозаң түріндегі
үйінділер 6,5 тоннаға бағаланады.
Түрлі металлургиялық бөлімшелерде қолданылғаннан кейін техникалық су
тазарту құрылғыларына түседі, онда ... сүт ... pH 9 ... ... ... тұндыруға арналған тұндырмалардан
өткеннен кейін су салқындатқышқа барып, 21º С ... ... да ... ... ... уақытта қондырғылар тиімді жұмыс істеп, pH 9 сарқынды су Үлбі
өзеніне түседі ( 3 500 ... ... ... ... ... ... төгу ... «МӨ» төлем жасайды.
Көп жылдық бақылау нәтижелері ... ... ... ... ауаны ластау ошақтарының межесі ... ... ... ... ... бірге түсіп жатқан және ... ... ... жер беті ... және ... ауамен
Өскемен қаласы маңындағы аумақтарға ауысу үрдісі болып ... ... ... ... пен ... мүмкін бағыты топырақ үшін жел
бағытымен, жерасты және жер беті ... үшін ... ... ... [ 6; Б. ... ... зауыты» АҚ. ҮМЗ 1949 жылы КСРО қорғанысының
қажеттілігіне құрылған. Зауыт ҚР ... ... ... ... қаласының
солтүстік бөлігінде орналасқан. Аталған кәсіпорын атомдық және ... үшін ... ... мен ... ... ... АҚ ... қызметіне мыналар кіреді:
- уран-235 бойынша 4,4 пайызға дейін байытылған уран ... ... 2,6 ... ... ... уранил-нитратын, уран-
235 бойынша 4,4 ... ... ... ТВЭЛ ... ... мен ... ... бойынша 4,4 пайызға дейін байытылған UO2 и U3O8 ... 95 ... ТУ 95 ... ТУ ... ТУ 001.348-92бойынша
ядролық керамикалық отын таблеткаларын, ТУ 0401.01.000 бойынша
жинақтаушы детальдар мен ... ... ... және ... ... материалдар, радиоактивті заттар, сонымен қатар солардың
негізіндегі ... ... ... ... және ... ... технологиялар, жүйелер,
жабдықтар, құралдар, аспаптар) қолданысқа енгізу, ... ... ... ... бүкіл қызмет барысында жаңарту мен ... ... ... ... сақтау, қайта өңдеу, утилизациялау,
тасымалдау және жою;
- қолданыстағы ... ... мен ... үшін ... ... мақсатында өз кәсіпорнындағы өндірістік ғылыми-
зерттеу зертханасының күшімен ядролық материалдарды, радиоактивті
заттарды және солардың негізінде ... ... ... отырып
ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу.
Зауыт қызметі Қазақстан Республикасының ... ... мен ... ... ... ... – өндіріс пен әлемдік деңгейдегі өнімді шығаруда 50 жылдам астам
тәжірибесі бар ... ... ҮМЗ ... ... ... мен ... Федерациясында, сонымен қатар, ... ... ... ... ... АҚШ, Чехияда,
Францияда, Жапонияда тіркелген.
Кәсіпорын құрамына үш негізгі өндіріс алаңы ... ... ... ... ... ... ... қатар, «ҮМЗ» ААҚ көлік шаруашылығының
аумағы .
«ҮМЗ» АҚ құрамына мыналар кіреді:
- бериллий өндіру ... ... ... амоний
фторбриллатын, металды берилий, лигатур мен қорытпалар, ... ... ... ... ... ... ... бұйымдарды
алу);
- атомдық электростанциялар үшін отын өндіру ... 235 ... аз ... уран ... отын ... ... тантал, жоғары өткізгішті материалдар (ниобий мен тантал қорытпасы
негізінде және ниобий мен қалайының ... ... ... өндіріске қызмет көрсететін көмекші цехтар.
Көмекші ... ... ... ... азот-сутекті-оттекті станциялар, транспортты цех, орталық
ғылыми-зерттеу зертханасы, ... ... ... ... ... ... орталық зауыт зертханасы, еңбек пен
қоршаған ортаны қорғау «ЛОТОС» зертханасы, қойма ... ... цехы ... ... кен ... айқындаудан бастап берилийден дайын
затты ... ... ... толық циклын білдіреді.
Мұнда келесі өнімдерді алады: бериллийдің техникалық гидроқышқылы,
аммоний фторбериллаты, ... ... ... негізіндегі қорытпалар,
бериллийдің металл ұнтақтары мен олардан алынатын ... ... ... ... таза ... бериллий өндіру үшін негізгі шикізат болып
қосылымдары бар ... ... ... ... ... аммиак суы, күкірт және азот қышқылы, каустикалық су, активті
көмір, магний ... ... ... ... химиялық заттары бар
технологиялық ерітінділер әкетіледі немесе өткізгіш арқылы соңғы сақтау
орнына қайта ... ... улы ... ... ... ... ... үшін қолданылатын су түседі.
Шағын бериллийден бұйымдар мен жартылай фабрикаттарды өндіру ұнтақты
металлургия әдісімен ... және ... ... ... ... алу ... оларды ықшамдау, дайындалған заттарды қысым мен
кесумен ... ... ... ... ... ... ... орнына жөнелтіледі.
Уран өндірісі. Отын таблеткаларын өндіруде ... ... ... ... уралнитрат қорытпасы, «General Electric» фирмасының
материалдары, табиғи уранның химиялық қосылымы т.б. Өндіріс ... ... ... үшін ... ... ... фирмасының
материалдарын қайта өңдеу жүргізіледі. Уранды бөліп алу мақсатында материал
азот қышқылын, ... ... ... ... ... мен ... ... өндірісінің өнімі болып
техникалық ниобий гидроқышқылы, тантал кесектері мен ... ... ... мен ... ... ... сым және ... да
танталдан жасалатын бұйымдар табылады. Шикізат ретінде тұтынушылар ... ... ... ... ... ... мен ... қолданылады. Қосылымдар күкірт қышқылында ашылады.
Металды тантал улы зат болып саналмайды, ... ... ... 1-3 пайыз торий радиоактивті ... ... ... мәліметтеріне сәйкес тантал өнімінің тастанды
қалдықтарында ... ... ... ... өнімінің
радиоактивті тастанды қалдықтары ... 76 ... ... Тантал өнімінің технологиялық ... ... ... ... ... газтәрізді фторлы қосылыстар бар. Бұл заттар
тазарту бойынша 69-88 ... ... ... ... ... ... ... фторидіне табиғи минерал түрінде
өзара әсер ету реакциясына негізделген. Реакция электр тогымен қыздырылатын
айналмалы құбыры бар ... ... ... ... ... ... ... қышқыл
мен тозаң шашырандыларынан анықталады.
Көмекші цехтер. Өндірістерге қызмет көрсету үшін кәсіпорындарда құрал-
сайман – механикалық, электрожөндеу, ... және ... ... ... ... Үлбі жобалау-құрылымдық институты, азотты-сутекті-
қышқылды станция, мамандандырылған зертханалар, қойма шаруашылығы бар.
«ҮМЗ» АҚ өндірістерінің қоршаған ортаны ... ... ... ... су объектілеріне түсетін ластаушы заттар, атмосфералық ауаға
кәсіпорынның өндіріс объектілерінің ластаушы ... ... ... ... [ 10; ... ... жасалған бұйымдарды өндіру ауаға бериллий
аэрозольдерінің, бейорганикалық шаң-тозаңдардың, ... мен ... ... мыс ... ... пен азот
қышқылдарының, аммиак, газтәріздес фторлы қоспалардың, азот оксидінің пайда
болу мен бөлінуімен ... ... бір ... ... ... ... ... етілген. Каналға улы заттармен байланыста
болмайтын, технологиялық құрал-жабдықты ... үшін ... ... ... ... мен ... ... жалпы альфа-
белсенділік көрсетілген. Құрамында радиоактивті ... бар ... (КПД – 69,8 – 99,9 ... СКШН ... ... ... ... асады. Уран өндірісінде бөлінетін барлық сұйық
және газтәріздес заттар – азот ... азот ... ... ... ...... ... ластаушы қалдықтарын
скрубберлерде тазалау кезінде қағып ... ... пен ... ... ... заттарды тазалау тиімділігі 51- 80,0
пайызды құрайды. Уран ... ... ... ... 15-30 ... ... арқылы жүзеге асады.
Металды тантал өнім болып саналмайды, алайда, тантал қосылымдарының
құрамында 1-3 пайыз торий радиоактивті ... мен уран жиі ... ... сәйкес тантал өнімінің тастанды ... ... ... ... ... радиоактивті тастанды
қалдықтары скрубберлерде 76 ... ... ... ... ... ... аммиак, азот диоксиді, күкірт қышқылы,
газтәрізді фторлы қосылыстар бар. Бұл ... ... ... 69-88 ... ... ... ... қызметі мен құрал-сайман – механикалық цех үрдісінде
атмосфераға барий, калий, натрий ... ... ... марганец пен
оның қосылыстары, никель оксиді, ... ... ... ... азот ... ... қышқылы, гидрохлорид, сутек оксиді, фторлы
газтәріздес қосылыстар, органикалық қосылыстар бөлінеді және пайда болады.
Тастанды лас ... ... ЦН-11, ЦН-15, ... ...... ... циклондары, тұндырғыш қораптар (КПД-25 пайыз) және
тұндырғыш камералар (КПД-41,7 пайыз) ... ... ... сулардың құрамында қышқылдар, ауыр
метал тұздары, минералды қоспалар бар. Сарқындардың шартты бөлігі ... жүйе ... құю ... ... Үлбі ... ... шартты бөлігі салқындатылып, суайналым жүйесіне бағытталады.
Өндіріс алаңдарынан келген жауын және еріген сулар құбырлар жүйесіне түсіп,
Үлбі ... ... ... ... ... АҚ. ... ... магний комбинаты»
АҚ 1965 жылы қолданысқа енгізілген. «Өскемен Титан магний комбинаты» ... ... ... бөлігінде, Өскемен қаласынан ... ... 15 км ... орналасқан. Комбинаттың өндіріс алаңы Согра
қазаншұңқырында, Үлбі өзенінің террасасында орналасқан.
«Өскемен Титан магний ... АҚ ... ... бар, ірі, ... ... ... ... кәсіпорындардың бірі.
Комбинат құрылымын екі қуатты негізгі ... ... ... ... сонымен қатар, көмекші өндіріс.
Титанмагний комбинатының Өскемен қаласында орналасуына бірнеше фактор
әсер етті: ... ... ... ірі ... металургияда іс тәжірибесі бар
білікті еңбек ... және ... ... ... болашағы.
Өскемен ТМК титан алу үшін шикізат ретінде құрамында титан бар
шлактар, ильменитті ... мен ... ... пайдаланады. Магний
өндірудегі негізгі шикізат болып сусызданған карналлит табылады.
Негізгі өнімді шығару кезінде комбинаттағы қоршаған ... ... ... ... ... тасталынатын шаңды газды ластаушы заттар,
технологиялық ерітінділердің ағуы, ... ... мен ... ... ... ... маңызды, ерекше ластаушысы болып хлор
мен хлорлы сутек саналады [ 11; Б.169].
«Өскемен ЖЭО» ... пен Үлбі ... оң ... ... ... ... ... Өскемен ЖЭО қорғасын-мырыш
комбинаты ... ... ... ... ... ... Солтүстік
өндіріс желісіне кіреді.
ЖЭО белгіленген қуаты:
- электр – 241,5 ... жылу – 1050,9 ... ЖЭО жылу ... ... ... ... Жүктеменің барынша
көп болатын кезі – қыс мезгілі. Өскемен ЖЭО мынадай негізгі жабдық түрлері
бар:
- ЦКТИ-75-39Ф ... алты булы ... ... ... 75т/сағ;
- БКЗ-320-140 типті төрт қазанды агрегат, әрқайсысының өнімділігі
320т/сағ;
- ТПЕ 430 типті бір ... ... ... 500т/сағ.
ЖЭО көмір теміржол вагондарында жеткізіліп, қабылдау түсіру орнына
жіберіледі. Мұнда ... ... ... ... ... ... ... түсіріледі. Бұл жерден көмір жолақты қуаттандырғыштың
көмегімен бөлу конвейерлеріне жіберіліп, әрі қарай ДМ-2100 Х 2000 ... ... ... ... ... ... Ұнтақталғаннан
кейін ұсақ отын ағыны екінші көтеру конвейерлеріне, одан кейін қайта төгу
жүйесі арқылы шикі көмір ... ... Шикі ... ... ... көмегімен дөңгелек барабанды диірмендерге ұнтақталып,
кептіруге ... ... ... ... ... ... кезекпен
сепаратор мен циклон арқылы өтеді, осыдан кейін ... ... ... тозаң бункеріне түсіп, ол жерден тозаңды ... ... одан ... қазандардың от жағатын бөлігіне беріледі.
Станциядағы көмір қоры ауданы 35000м2 ашық ... ... от ... және ... жағу үшін қажетті қосымша отын ретінде
Өскемен ЖЭО ... ... ... ... жанып біткеннен кейін
қалатын күл мен ... ... ... ... (күл мен ... ... ара қатынаста араласқан қоспасы) күл төгетін орынға жіберіледі.
Нөмір 2-ші күл төгетін орын ... ... оң ... ЖЭО
өндіріс алаңынан 5,1 км қашықтықта орналысқан. ... күл ... ... жылы ... ... Күл ... орынның жақын маңдағы елді
мекеннен 140 м қашықтықта, су объектілерінен – 40 м , транзитті ... ... м ... ... ... орын ... ... 589954 м2 болатын екі ... ... ... ауданы 20Га болатын бірінші секция іске қосылуда,
екінші секция шөп пен ағаш ... ... басу үшін ... қойылған. Күлдің салмақсыз жеңіл бөлігінің шаңдануының алдын алу
мақсатында күл төгу ... ... ... ... үю су ... ... ... күл төгу орнында үнемі су айнасы сақталып тұрады.
Өскемен ЖЭО-1 жабық күл төгетін орны: бұл ... ... ... жанында орналасқан, толтырылған және 1991 жылдан
бастап қолданыстан алынған күл ... ... ... құжаттарға сәйкес
үйіндінің беті арнайы жабумен жабылған. Күл төгетін орынның топографиясы
келесідей: жақ ... ... ... ... бөлігінен биік, соның
нәтижесінде беті ойыс болып келеді. 1991 жылы қоқыс төгетін орынның ... ... ... судың ағуы жақын жерде орналасқан Өскемен
қорғасын-мырыш комбинатының ... су ... ... экологиялық апатқа
ұшырауына себеп болды. Күл төгетін орынды беткі бөлігіне ... ... жол ... ... тиісті жауын суын жою
жүйесімен қамтамасыз ету, жөндеу және ... ... ... ... ... ... ... заттардың топыраққа өтуінің негізгі
көздері қаланың өндірістік кәсіпорындарымен ... ауа ... ... жауын-шашын болуы мүмкін.
Нөмір 1-ші күл төгетін орында сүзгіге ... ... ... жерасты сулары жинақталған қалдықтардан еріген ... Күл төгу орны әсер ... ... су ... ластануы
минералданған судың күл төгетін орынның негізі ... ... ... ... ... ... ... асып, әрі қарай сүзгілі ағын өзендерге
түседі.
Судың құрамында фтор мен оның қосылыстары, ванадий және ... ... ... тыс көп ... адам ... теріс әсер етуі
мүмкін.
2 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АХУАЛЫ ... ... ... ... ... ... ластануы
Шығыс Қазақстан облысында газдың көп бөлігі ... ... ... ... ... ... Газдардың
құрамына күкірт диоксиді, көміртегі оксиді, азот оксидтері, хлор, ауыр
металдар. ... ... ... ... ... ... ... диоксиді ерекше көп бөлініп шығады. ... 2002 ... ... Топсе" құралы пайдалануға берілген, бұл ... ... ... диоксидінің мөлшерінің мүмкін шектегі
концентрациясын 1,2-ден 0,8 ... ... ... ... ... ... ... жауын түзетін заттар мен
газдардың көзі жылуэнергетикалық кәсіпорындар және ... ... ... ... ... ... ... құрамында көп мөлшерде күкірті бар семейлік көмірді жағу
кезінде күкірт ... ... көп ... түзіледі.
Ластаушы заттар тасталындыларынан ерекше ... ... ... ... ... ... ... 46 пайызды
құрайды) мен Семей қаласының атмосферасы (19 пайыз)сурет 1-де көрсетілген.
Сурет 1- 2006 ж ШҚО қалаларының атмосфераға ... ... ... (ШҚО ... ... Есептеу
орталығының мәліметтері).
Өскемен қаласының атмосфералық ауасына ластаушы заттарды шығару
компонентерінен 2006 ж ... ... (59 ... көрсетуде,
сондай-ақ ( 20 пайыз) көміртегі оксидінің анықталып отырғанын сурет 2-де
көрсетілген.
Сурет 2-2006 ж ... ... ... ... ... ... ... пайызы, (ШҚО
статистика бойынша Есептеу орталығының мәліметтері).
Соңғы 3 жылда ... өсу ... ... ... ... мен ... ... байқалған. Бұл бірінші
кезекте, қала ... ... ... ... ... ... ... байланысты.Өскемен қаласы бойынша соңғы бес
жылда ластаушы заттар жоғарлап, ал ... ... ... сурет
3-те көрсетілген.
жылдар
Сурет-3 Өскемен қаласы ... ... ... ... ... ... ... орталығының
мәліметтері).
Қаланың ерекшеліктері – оның орналасуындағы ластаушы заттардың
сейілуіне ... ... ... ... ... қатар,
қала аумағындағы өндірістік кәсіпорындардың шоғырлануы (түсті ... ... ... Облыс тұрғындарының бестен бір бөлігі
тұрып жатқан қала Шығыс Қазақстан ... ... ... ... [ 12; ... біршама үлесін күкірт диоксиді 37 пайызды құрайды.
Атмосфераны ластауға азот қышқылы мен ... ... де ... және оның ... ... 4-те ... 4- 2006 ж ингредиенттер бойынша Өскемен қаласының
атмосферасына ластаушы заттардың шығару пайызы,
(ШҚО
статистика ... ... ... ... ... ... атмосферасына көлік әсерінің күрт
өсуіне байланысты жағдай қиындай ... ... ... ... 2 ... 3 мыңға дейін көлік құралдары тіркеледі. 2006 жылы қалада
43 861 бірлік жеңіл көлік, 10 157 ... жүк ... ... (барлығы
54 018 бірлік).
Ірі қалалардың көбінде көлік құралдары ... ... ... ... бірі болып табылады, бұл жағдайда атмосфераға әсердің 90
пайыз магистральдардағы автокөлік ... ... ... ... ... ... ... учаскелер, техникалық қызмет көрсету
станциялары, тұрақтар т.с.с).
Өскемен қаласы бойынша көліктерден шығатын тасталынымдардың көлемі
тұрақты ... 50 ... ... ... ... ... ... ластаушы заттар тасталынымдарын реттеу қамтамасыз ... ... ... ... фотохимиялық тұманды байқауға болады, бұған
құрамына көміртегі оксиді, көмірсутектер, азот ... ... ... ... ... болатын фотохимиялық
реакциялардың нәтижесінде ... ... ... ... болады. Реакциялық –
қабілетті көмірсутектер қала атмосферасында қышқылданып, тұрақты көздерден
шығарылатын ... ... ... улы заттар бөліп шығарады. Жағдай
көлік ... ... ... қабатында, тынысалу деңгейінде пайда
болғандықтан ... ... ... ... ... ... ... әсері көптеген
факторларға байланысты: отын сапасы, ... ... ... және ... ... облысы мен Өскемен қаласына әкелінетін жанармай ... ... ... ... ... және техникалық реттеу басқармасы
бақылайды.
2006 жылы облыстағы 31 кәсіпорынның сатуға арналған 100 ... ... ... (Семей қ, Зайсан қ, Көкпекті а, Самар а,
Курчатов қ, ... қ). Оның ... 25 ... құю станциясында
нормативтік құжаттардың талаптарына сай келмейтін жанармай ... ... ... 160 мың литр ... 20 ... ... бойынша нормативтік құжаттарға сай келмейтін ... ... салу ... ... берілген, 17 әкімшілік айыппұл салынған.
2003 жылы шағын кәсіпкерлік субъектілерін тексеруге ... ... ... жанармай сапасын тексеру қорытындыларымен
салыстырғанда 2006 жылы сапасыз көлік отынын ... ... ... ... ... ... ... органдары тарапынан болған
күтпеген тексеру, ал ҚР 31.01.06ж нөмір 124-ші ... ... ... 6 ... 2 ... 4 ... мұнай және мұнай өнімдерін
өндіру, өңдеу және сату әрекеттері ... ... ... деп ... ... қоса жанармай құрамындағы антидетанациялық
заттардың болуын көрсететін «бензолдың ... ... ... ... ... ... де өз әсерін тигізді. ... ... тыс көп ... ... двигателінің бұзылуына және атмосфераға ... ... ... ... жұмыс істеген уақыттағы тасталынымдардың
сапасы жеткілікті түрде бақыланбайды. Жеке ... ... ... бір рет техникалық тексеру алдында өтеді, ал ... мен ... ... бір рет. ... ... ... ... түрде бақылау
жасалмайды [ 13; Б.852].
Қалалық әкімдік пен мәслихатқа қолайсыз жағдай метеорологиясы кезінде
Өскемен ... ... ... ... реттейтін нормативтік
актілерді қабылдауы қажет. Қаланы көгалдандыру, отынның баламалы түрлеріне
көшу, ... ... ... ... көлік мәселесін шешу,
жанармай сапасын жоғарылату мәселелері де көкейтесті.
Өскемен қаласының атмосферасын ластау деңгейін төмендетуге және «2005-
2007 ... ... ШҚО ... ... ... ... экологиялық
бағдарламасы аясында атмосфера сапасын қалпына келтіру бойынша басқарушылық
шешімдер қабылдау үшін ... ... құру ... «Өскемен қаласы
аумағын және халық денсаулығын ... ... ... ... атмосферасының химиясын зерделеу», «Өскемен қаласының атмосферасына
автокөлік әсерінің үлгісін жасау», Өскемен қаласының экологиялық паспортын
құру атты ғылыми-зерттеу ... ... ... ... министрлігі өз позициясын шығарылатын газды
қосымша ... ... ... ... еуропалық стандарттарға көшу
ретінде автокөлік газдарының тасталынымдарын реттеуде анықтайды.
Осыған сәйкес 01.01.07 ж ... мен ... ... ... атты ... ... жаңа ... жасалынып, қабылданды. Аталған стандарт нормативтік талаптарды,
көлік құралдарының техникалық ... мен ... ... ... ... атмосфераға тасталынымдары бойынша ... ... ... ... белгілейді.
Аталған стандарт жанармаймен жұмыс істейтін автокөліктер үшін
пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... санатын (жолаушылар тасымалдау үшін, жүк тасымалдау
үшін), шығарылған жылын, тазарту және қосымша тазарту ... ... ... ... ... ... асыру үшін облыстық қоршаған
ортаны қорғау басқармасында ... ... ... мен ... білікті
мамандар бар. Автокөліктерді тексеру қазіргі заманғы «Автотест–СО–СН»
газоанализаторларды, «Мета – 01 МП 0,1» ... ... ... ... ... ...... шағын құрал, жеке
қуаттандырғышы бар, автокөліктің кез ... ... ... ... ... ... ... газға бақылау жасауға
мүмкіндік береді.
Шығыс Қазақстан гидрометеорология ... 4 елді ... ... ластану мониторингін ... ... ... Риддер қаласында, Семей қаласында және ... ... ... ... ... ... саны мен орналасқан
жері әрбір елді мекеннің тұрғылықты халық санын, жер рельефін, нормативті
құжаттар негізінде нақты ... ... ... ала ... анықталған:
Өскемен қаласында – 5 бақылау посты, Риддер мен Семей қалаларында – ... ... ... – 1 пост [ 16; ... ... ... ... тізбесі атмосфераға шығарылатын
тасталындылардың құрамы мен көлемін, сонымен қатар, нақты елді мекенде ауа
бассейнінің ластануының алдын ала ... ... ... ала ... ... ... ... бағалау тұрақты бақылау орындарында
алынған ауа сынамаларын сараптау мен өңдеу қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ластаушы
заттардың мүмкін шектегі концентрациясының мәні ... ... ... ... ... ... ... көбірек
реттелген 5 зат бойынша ... ... ... ... ... ... бағаланады. Бақылаудың көпжылдық талдаулар
мәліметі өнеркәсіптік ... ... ... жоғарғы ластану
деңгейін растайды. Атмосфераның ластану жағдайының негізгі ... ... ... ... ... ... мәліметтер болып
табылады. Химиялық талдауға сынама жинау бір әдіс ... және бір ... ... ... ... ... ұйымның бағдарламасы бойынша жауын-шашын
мен қар сынамаларында катиондар - аммоний, натрий, калий, ... ... - ... хлоридтер, нитраттар; рН көлемі мен гидрокарбонаттар
анықталады.
Жауын-шашын сынамаларын ... ... 4 ... жүзеге
асырылады: Өскемен МС, Үлкен Нарын МС, Риддер МС және ... МС. Ай ... ... басқа бұл метеостанцияларда атмосфералық жауын-
шашынның ... ... ... ... ... көрсеткендей атмосфералық жауын-шашынның рН сілтіге қарай
қозғалған кесте 1 келтірілген.
Кесте 1
2006 жылдың 9 ... ... ... ... ... ... концентрациясы, мг/л. |Иондар |рН |
| ... | ... | |
| ... |мг/л | |
| |мм | | | ... |-  ... |Катиондар |-  |-  ... | - ... саны – 5 ... |Пост саны – 3 ... | ... ... ... ... мерзімі – 8 мерзім ... – 3 ... ... ... | ... күндері: |Демалыс күндері: демалыссыз, мереке күндерінсіз |
|жексенбі және мерекелер | ... ... ... қосылыстар саны – 20 қосылыстар ... – 8 ... ... ... ... ... | ... зерттеулер жоқ |Қосымша зерттеулер: |
| |1. ... ... ... |
| |2. ... тыс жағдайлар |
| ... ... (4 ... қала |
| ... а) ... д – ... к. |
| ... к, 1 |
| |в) ... к – ... к |
| |г) ... ... ... к ... 2 жалғасы
|Жеделділік: |Жеделділік: ... беру ... ... |
|1.мәлімет келесі күні 15|тәулігіне 2 рет ... ... және ... ... ... ... метеожағдайлар күндері және |
| ... ... ... кейін 2-3 |
| ... ... ... -мен ... ... ... байланыс : ұялы телефон 3 ... - жоқ ... және 2 ... ... |
|Зертхана ... 13 адам ... ... 36 адам ... - 1 ... - 4 ... ... алып келе салысымен тексеріледі. Егер ауада
сейілуіне ықпал етсе, онда постарда ... ... ... екі ... ... ... ал ... жағдай күндері немесе штаттан тыс
жағдайларда – әрбір сынама алынған уақыттан ... ... ... ... ... ... ... Инженер-синоптикпен бірлесе отырып күн сайын қаладағы
экологиялық ахуал ... ... ... синоптиктермен
қолайсыз метеожағайлар туралы болжам жасау үшін қолданылады [ 17; ... ... ... ... ... ... жағдайда зертхана
Өскемен қаласының төтенше жағдайлар бойынша ШҚО ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді, бірлесе отырып
қаладағы экологиялық ахуал талқыланып, ... ... алу ... алу ... күкірт диоксидін, азот диоксидін, көміртегі
оксидін анықтауға ... ... ... ... шығады. Газоанализаторлардың жұмысы басталғаннан 20-30 минуттан
кейін алынған қорытындылар рация бойынша ШҚО ГМО, әрі ... ... ... Арнайы қосылыстарға (шаң, фенол, формальдегид, ... ... ... ... ... ... ... сынамалар
талдауының қорытындысы сынамалар зертханаларда өңделгеннен кейін ... ... ... [8; ... ... ауасының ластануының жоғары деңгейі түсті
металлургия, ... ... ... ... қатар, ластаушы заттардың сейілуіне қолайсыз
климаттық жағдайларға байланысты.
Облыс орталығының ауа қабатына ... 80 ... ... ... 170
түрлі ластушы заттар шығарылады. Оның ішінде 20 ... ... ... және ... ... ... Бұл қорғасын, селен, кадмий,
фторлы ... ... ... және тағы ... тасталынымдар құрамындағы пайызы аз болғанымен, қоршаған
орта үшін улылығы айтарлықтай жоғары. Сонымен қатар ... ... ... ... бар, ... ауада олардың бірге болуы
адамның денсаулығына теріс әсерін күшейтеді.
Өскемен қаласының соңғы бес жылдық ... ... ... ... ... ... бір қалыпты болып, ал 2007 жылы
қайтадан біршама жоғарлағаны сурет 5-те көрсетілген.
жылдар
Сурет ... ... ... ... ... ... динамикасы.
Өскемен қаласының атмосфералық ауаның шаң тозаңмен ластануы
көрсеткендей 2005 жылдары шаң ... ... ... ал ... және ... жылдары төмендеу мен тұрақтану байқалғанын сурет 6-да ... 6- ... ... ... ... ... ... қаласының атмосфералық ауаның фенолмен ластану көрсеткіші
2003,2005,2006 жылдары аралығында ұлғайып, ал ... жылы ... ... 7-де ... ... ... атмосфералық ауаның фенолмен
ластануының динамикасы.
Жоғары ластану жағдайлары ай ... ... жоқ. Ай бойы ... ... ... мәліметтері бойынша оңтүстік-шығыс бағытындағы
жел сақталған. Штиль барлық бақыланған желдің 40 ... ... ... саны – 17, ... ... – 44,8 мм.
Атмосфералық ауаның ластану индексі өткен аймен салыстырғанда 6,2-ден
6,8 көбейді [ 18; ... ... ... ... су ... ... Қазақстан облысы су ... ... ... анағұрлым қамтамасыз етілген және бай аймаққа жатады, бұл
оның климат жағдайларымен анықталған. Облыстың су қорына өзендер, ... ... мен ... жерасты сулары мен мұздықтар жатады.
Ауыз суының жиынтықты ресурстары ... ... ... ... 50 мың м3 ... бұл әлемдік стандарттармен салыстырғанда
айтарлықтай ... ... су ... ... ... су ... ... бойынша мыналар жатады:
- жалпы ұзындығы 28 мың км және ... ... ... 30 млрд ... 1017 ... жалпы су көлемі 6,5 млрд м3 болатын 1967 көл. ... ... ... ... жиынтықты жобалы сиымдылығы 53 км3 болатын 75 суқоймалар мен шағын
тоғандар;
- 2,4 млрд.м3/жыл жуық ... ... қоры бар ... ... транспорт және тұрғын үй – ... суды ... мен су ... ... ... нысанында жүргізіледі.
2006 жылы да коммуналды-тұрмыстық және өндірістік қажеттіліктерге де
алынған су көлемі жартылай ... ... ... бес ... суды ... ... ... отырып,
мынау анықталған:
- шаруашылықтың 13 пайыз ауыз су қажеттіліктеріне кететін су мөлшері
аздап ауытқиды;
- 40 пайыз өндірістік ... ... су ... ... ... ... ... көбеюінде;
- тұрақты суландыруға 18 пайызға жуығы суды пайдалану суарылатын
жердің көлеміне байланысты (соңғы жылда суарылатын жердің 5,32 мың га ... су ... 2,7 млн м³ ... ... ... ... 21 пайыз кететін су көлемі де ... ... ... ... ... ... ... жабдықтауға 4 пайызға жететін су көлемі
айтарлықтай өзгермейді;
- жайылымдарды суаруға кететін 3 ... су ... мал ... ... ... (2001 жылдан бастап мал саны қарқынды түрде көбейіп, бұл
уақытта суды пайдалану екі ... жуық ... ... ... пайдаланатын 1 пайыз су көлемі біртіндеп
азайып барады сурет 8-де көрсетілген.
Сурет 8- ШҚО ... суды ... (2006 ... ... ... ... мәліметтері).
Шығыс Қазақстан облысының су ресурстары өндірістік ... ... ... улы компоненттерімен ластануда. Бұл кәсіпорындар
өзендердің жүйесінің неғұрлым жиі аумағында орналасқан. Бұл жерлерде ... ірі ... ... ... Жер беті суларының
ластану проблемаларын шешу Шығыс Қазақстан облысындағы қоршаған ортаны
қорғаудың ең ... ... бірі ... табылады.
2006 жылмен салыстырғанда 2007 жылы мына су ... ... ... ... ... [ 19; Б.117].
Қара Ертіс (Боран ауылы)- 2007 жылы судың ластану индексі 1,01 ... аз ... ... 3 ... ... сәйкес келеді, 2006 жылы судың
ластану индексі 1,34 ... бұл аз ... ... 3 ... ... келеді.
Ертіс өзені (Өскемен қаласы ) – 2007 жылы судың ластану индексі 1,18
болды, бұл аз ластанған сулардың 3 класты сапасына ... ... 2006 ... ластану индексі 1,36 болды, бұл аз ... ... 3 ... ... ... өзені (Прапорщиково ауылы) - 2007 жылы судың ластану индексі
2,4 болды, бұл аз ... ... 3 ... ... ... ... 2006
жылы судың ластану индексі 1,15 болды, бұл аз ... ... 3 ... ... ... ... (Предгорное ауылы) - 2007 жылы судың ластану индексі 1,72
болды, бұл аз ... ... 3 ... ... ... ... 2006 жылы
судың ластану индексі 1,75 болды, бұл аз ... ... 3 ... ... ... өзені (Бобровка ауылы) - 2007 жылы судың ластану индексі 1,09
болды, бұл таза сулардың 2 ... ... ... ... 2006 жылы ... ... 0,92 болды, бұл аз ластанған сулардың 3 ... ... ... өзені (Ертіс жағалауы) - 2007 жылы судың ластану ... ... бұл таза ... 2 класты сапасына сәйкес келеді, 2006 жылы судың
ластану индексі 0,83 болды, бұл таза ... 2 ... ... сәйкес
келеді.
Үлбі өзені (Тишинский кен орны) – 2007 жылы судың ластану индексі
8,30 болды, бұл өте лас ... 6 ... ... ... ... 2006 жылы
судың ластану индексі 6,44 болды, бұл өте лас сулардың 6 класты сапасына
сәйкес келеді.
Үлбі өзені ... ... – 2007 жылы ... ластану индексі 2,80
болды, бұл ластанған сулардың 4 класты сапасына сәйкес келеді, 2006 ... ... ... 2,80 ... бұл ластанған сулардың 4 класты сапасына
сәйкес келеді.
Глубочанка өзені (Белоусовка ауылы) – 2007 жылы ... ... ... ... бұл ... ... 5 класты сапасына сәйкес келеді,
2006жылы судың ластану индексі 3,91 болды, бұл лас ... 4 ... ... ... ... ... а) – 2007 жылы судың ластану индексі ... бұл лас ... 5 ... ... ... ... 2006 жылы ... индексі 5,10 болды, бұл лас сулардың 5 ... ... ... ... ... ... – 2007 жылы судың ластану индексі 1,94
болды, бұл аз ... ... 3 ... ... сәйкес келеді, 2006 жылы
судың ластану индексі 1,46 болды, бұл аз ... ... 3 ... ... ... су ... ... Бұхтарма кенті) – 2007 жылы судың ластану
индексі 0,81 ... бұл таза ... 2 ... ... ... ... 2006
жылы судың ластану индексі 0,62 болды, бұл таза сулардың 2 класты сапасына
сәйкес келеді.
Өскемен су ... ... ... – 2007 жылы ... ... 0,72 ... бұл таза ... 2 класты сапасына сәйкес келеді, 2006
жылы судың ластану ... 0,71 ... бұл аз ... ... 2 ... сәйкес келеді (Қосымша А).
Сапа жіктелімі бірқалыпты, ал судың ластануы ... ... ... ал 2003, 2005 ... ... байқаймыз 9 сурет
келтірілген.
Сурет 9-Өскемен қаласы, Ертіс өзенінің ластану индексі мен сапа
жіктелімінің ... ... кен ... ашық ... ... ... өткен жүзжылдықтың 40-50 жж баланстан тысқары кендер мен ... өзен ... ... сүзгі құралдарынсыз жиналған.
Үйіндіде жиналған атмосфералық ылғалдылық металл ... ... мен ... ... ... ... ... суларына, арықтар
мен өзендерге ағады [ 20; Б.358-362].
Шығыс Қазақстан гидрометеорология орталығы 13 су ... Оның ... 10 өзен ... өз, ... өз, Үлбі өз,Глубочанка
өз, Уба өз, Эмель өз,), бір көл ... және екі су ... ... ... 1973 ... ... ... нүктеден жер беті суларының физикалық және химиялық көрсеткіштері
бойынша сапасын анықтау мақсатымен бақылау жүргізіледі. Су ... ... ... ластаушы заттар кіретін 41 сапа ... ...... ... зообентос пен ... ... ... ... халық шаруашалағанда аса үлкен маңызы бар ... ... ... су тоғандардың жағдайы мен пайдалану болашағын
есепке ала отырып таңдалады. Оған ... ... ... ... ... су ... ... олардың учаскелеріндегі су сапасын ... ... үшін су ... ... орын ... ... болса,
соғұрлым өзен суының сапасының объективтілік деңгейі жоғары болады.
Бақылау ... бір ... ... қақпадан тұрады. Олар ... ... және ... ерекшеліктерін, ластану
көздерінің орналасуын, жер беті суларын ... ... ... ... ... мен ... есепке ала отырып орнатылған.
2006 жылы перифитон көрсеткіштері бойынша ШҚО бақыланатын өзендері
сапаның 3 класына жататыны ... ... ... аз ластанған. Өткен
жылдардағы сияқты перифитон жақсы дамыған. Барлық бақылау ... ... ... тобы ... ... – күзгі мерзімдерде
диатомдылармен бірге, жасыл және ... ... ... ... ... ... ... ШҚО аумағындағы су
сапасы 2005 жылы бақыланатын су ағындарында түрлі бағыттарда ... ... ... және Уба ... ... экологиялық ахуал
тұрақтанған. Мұндағы су сапасы 2 ... ... ... яғни таза ... Үлбі, Глубочанка, Брекса, Тихая, Үлбі (Тишинский кен орнының аумағы)
өзендерінің биоценоздарында оңды өзгерістердің болып ... ... су ... судың сапасы аз ластанған болып бағаланады.
Химиялық көрсеткіштері бойынша неғұрлым көп ластанған ... ... кен ... ... ... ... ... Бұл өзендегі судың
ластану индексі ... 15 жыл бойы ... ... ... ... ... ... есептелмеген). Мыс пен мырыштың орташа жылдық концентрациясы шеті
рауалы концентрациядан ... ГМО ... 2006 ... мәліметтерінен белгілі болғандай,
ШҚО жер беті суларының мырышпен ластану деңгейінің ... ... ... ... ... ... бойынша ластанған болып табылатын
өзендер.
Қара Ертіс өзені Боран ауылы: 2005 жылы ... ... ... ... болуы 2,23 шекті рауалы концентрацияға жеткен. Ертіс ... ... 2005 жылы ... 1,46 ... ... ... 2006 жылы
біршама жақсарып, 1,23 шекті рауалы концентрацияда болған. ... ... ... 2005 жылы орташа мырыш ... 1,44 ... ... 2006 жылы ... ... ... концентрациядан асқан
жоқ .Ертіс өзені Предгорное ... 2005 жылы ... 10,93 ... ... ... ... 2006 жылы 4,96 ... рауалы
концентрацияға дейін төмендеу байқалған. Үлбі өзені Тишинка кен орны: 2005
жылы мырыш 23,76 ... ... ... рауалы концентрацияда болған, 2006
жылы қоспалар концентрациясы 19,70 ... ... ... рауалы
концентрацияға төмендеген. Үлбі өзені Өскемен қаласы: 2005 жылы 7,85 шекті
рауалы концентрацияда болған, 2006 жылы 6,29 ... ... ... ... ... ... ауылы: 2005 жылы ... 1,06 ... ... ... ... 2006 жылы шекті
рауалы концентрациядан арту байқалған жоқ. Ертіс ...... ... Ол ... шекарадан бастап Ресей шекарасына дейін бақыланады.
Шекаралық бақылау ... ... ... ... аз ... ... келеді де, осындай болып Ресей шекарасына дейін ... ... ... отырып, 2006 жылы 2005 жылмен
салыстырғанда су сапасының жақсаруы Ертіс ... ... ... ... аумағында Өскемен ГЭС-і бөгетінен 0,8 км төмен; су
постының қақпасында судың ластану ... 2005 жылы 0,70 тең ... ... су ... 2 класына сәйкес келеді, 2006 жылы судың ластану индексі
0,68 тең болды, бұл таза су ... 2 ... ... ... аумағында Понтон көпірінен 0,35 км төмен (солжағалау), Үлбі өзені
құламасынан 3,2 км ... ... ... ... 2005 жылы 1,35 тең ... аз ластанған су сапасының 3 класына сәйкес ... 2006 жылы ... ... 2,00 тең болды, бұл аз ластанған су сапасының 3 класына
сәйкес келеді;
Өскемен қаласының аумағында ... ... 0,35 км ... ... ластану индексі 2005 жылы 1,92 тең болды, бұл аз
ластанған су сапасының 3 ... ... ... 2006 жылы ... ... 2,01 тең ... бұл аз ластанған су сапасының 3 класына сәйкес
келеді;
Барлық су ... ... және ... да ... ... байланысты. Олар су ресурстарына тікелей ықпал ... ... ... ... ... ... қолдану қажет.
2.3 Антропогенді ластаушылардың топыраққа әсері
Облыс әкімімен 2005 жылғы 30 наурызда бекітілген Шығыс Қазақстан
облысының 2005-2007 жылдарға арналған Агроөнеркәсіптік ... ... ... ... ... қалалары мен аудандарында
ауылшаруашылыққа тағайындалған жерлерді тиімді пайдалану бойынша 2005-2007
жылдарға арналған Бағдарламалар (әрі ...... ... ... ... топырақтың құнарлығын сақтау мен
қалпына келтіруге, нарықтық экономика жағдайында қоршаған ортаны қорғау
бойынша басқа іс-шаралармен бір кешенде жер ... ... ... ықпал ететін басқа негативті антропогенді әсерлерді жоюға, жер
туралы ... ... ... ... ... жүзеге асыруды
қамтамасыз етуге, жер мониторигі жүйелерін дамыту және ... ... ... жою бойынша берілген ұсыныстарды орындауға бағытталған
ауылшаруашылыққа тағайындалған жерлерді тиімді пайдалануды қамтамасыз ету
бойынша іс-шаралар жасалған.
2006 жылдың соңына бұзылған жерлердің ауданы 12,8 мың га, 2005 ж ... мың га ... оның ... 2006 жылы – 6,2 мың га, 2005 жылы – ... га ... ... бойынша жұмыс жүргізілді, 2006 жылы – 45 га, 2005 жылы ... га ... ... ... ... 3 ... көрсетілген.
Кесте 3
Шығыс Қазақстан облысы бойынша бұзылған жерлерді қалпына келтіру динамикасы
|Же|2000 |2001 |2002 ... | | ... | | ... пайда болған |7,6 |6,8 ... ... ... |398,4 |390,5 ... мүшелерінің аурулары |28,5 |29,9 ... ... ... ... ... |76 |76,6 ... ... және қан жасаушы мүшелердің аурулары |7,2 |9,9 |
|6.|Қанайналым мүшелерінің аурулары |15,9 |16,6 ... жүйе ... |14,5 |14,8 ... ... мен тері асты ... ... |38,1 |38,1 ... бойынша жалпы аурушылық |863,5 |858,3 ... ... ... ... ... ... мүшелері мен формальдегидтің болуының
арасындағы, ... ... мен тері және тері асты ... ... ... ... ... мен эндокриндік жүйе
ауруларының өзара байланысты қатынастың төмендеуі ... ... ... азот ... ластану деңгейі мен тынысалу мүшелерінің
аурулары арасындағы, күкіртті ангидрид пен тері ... ... ... мен ... жүйе арасындағы, күкіртті ангидрид ... ... ... ... ... ... ... кесте 5-те көрсетілген.
Кесте 5
| | | ... ... ... ... байланыстылық қатынас |
|формалары |ластану сипаты ... |
| | | | |
| | |2005 жыл |2006 жыл ... және тері |1. ... |0,03 |- ... | | | ... | | | |
| ... ... |0,05 |0,4 ... 5 ... |1. формальдегид |0,1 |- ... ... | | | |
| |2. азот ... |0,1 |0,3 ... ... жүйе |1. азот диоксиді |- |1,0 ... | | | |
| ... ... |- |- |
| ... ... |0,1 |0,2 ... ... | | | |
| | - |- |- ... ... ... ... қадағалау басқармасының
мәліметтері)
Өскемен қаласы тұрғындарының науқастар саны 2005 жылмен салыстырғанда
2006 ж жоғарғы дәрежені ... ... ... отыр, екінші дәрежені
жасөспірімдер арасынан байқалатынын 12-ші ... ... 12- ... ... ... ... рет ... аурулар саны, сәйкес
елді мекеннің
100 000 адамына) (ШҚО ақпараттық-медициналық
орталығының мәліметтері).
Облыс халқының денсаулық ... ... ... ... ... ... туу, ... болу және халықтың табиғи
өсуінің көрсеткіштерінің айтарлықтай маңызы бар. Облыс ... ... ... ... 21300 ... азайып, 2006 жылғы 1 қазанда
1 426 500 адамды құраған.
2004 жылдан бастап туылғыштық 13,33-тен ... 13,1 ... ... ... ... ... 1,2 есеге төмен (2006 ж РК –
19,45). 2007 жылдың 1 тоқсанында туушылық көрсеткіші 15,41 ... ... 1 ... - ... ... өлім саны 2004 ... 2005 жылға дейінгі уақытта 12,66-
дан 13,36-ға 5,5 пайызға өскен, бұл ... ... 1,3 ... (2006ж РК – 10,3). 2007 жылдың 1 тоқсанында өлім ... ... ... (2006 ... 1 ... - ... көрсеткішінің жылдам өсуі 2004 жылдан тұрғылықты халық
санының табиғи өсу ... ... 1,72 ... дейін артуына
әкелді. Республикалық көрсеткішпен салыстырғанда халық санының өсуі төмен
болып ... 2007 ... 1 ... өлім саны ... ... көрсеткішінің өсу қарқынынан озған, сондықтан халықтың табиғи
өсуі 1,2-ден 0,91 дейін азайған.
Облыс ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштен жоғары болып отыр (2006 ж РК – 14,4). Осылайша,
2004 жылы облыс бойынша сәбилер өлімі 1000 тірі ... ... ... 2006 жылы - 15,6., төмендеу - 6,1 пайызды құраған. 2007 жылдың 1
тоқсанында ... ... ... 14,0 ... (2006 ... ...... сипаттамасы тұрғылықты халық денсаулығын бағалаудың басты
критерийлерінің бірі болып табылады.
Облыс тұрғындарының арасындағы аурушылықты ... ... ... 2006 ... дейінгі кезеңде өмірде алғашқы рет анықталған диагнозбен
ауырғандардың саны 100 мың тұрғылықты халық санына ... ... яғни 3,6 ... ... ... Алайда бірқатар қалалар мен
аудандарда тіркелген алғашқы рет аурушылық саны облыстық деңгейден жоғары.
Соңғы үш жылда облыс бойынша аурушылық құрылымы ... жоқ, ... - ... ... ... қалады (100 мың халыққа 28228,6),
екінші орында – зәр шығару ... ... ... (100 мың ... үшінші орында - жарақаттар мен уланулар (100 мың ... ... ... ... қаласындағы (39053,1) аурушылық деңгейінен асады.
Кәсіпорын тасталынымдары ... ... ... ... ... ... ... қиындайды. Бұл аллергиялық аурулар,
әсіресе астма ауруы ... ... ... үш ... ... ... ауыратындардың саны өсуде. Осылайша, 2004 жылы аурушылық 100 мың
адамға 31,0 болған, ал 2006 жылы 26,4 ... ... 39,7 ... өсуі ... мен балаларда 25,4 пайызды көрсетеді. Алғашқы
рет аурушылық Ұлан ауданында (89,1), ... ... (51,8), ... (52,6), ... ... (48,7), Күршім ауданында (40,5),
Үржар ... (45,9), ... ... (49,4) ... деңгейден
асады.
Пневмониямен аурушылардың саны 2004 жылы 100 мың ... ... жылы 502,2 ... ... әсіресе жасөспірімдер мен балаларда 1,3 есеге
артқаны байқалған. Алғашқы рет ... ... ... ... Шемонаиха ауданында (780,6) облыстық деңгейден асқан.
Алғаш рет тіркелген қан және қан жасаушы мүшелердің ... ... 100 мың ... ... 1846,0 дейін, яғни 22 пайызға өскен.
Аурушылық деңгейінің жылдан жылға артуы Абай ауданында ... ... жылы ... тағы 14 ... ... облыстық деңгейден 4 есеге асты.
Жарма ауданындағы ... ... ... ... ... ... Тарбағатай ауданындағы (4619,2), Үржар ... ... ... ... деңгейден асқан. Алғаш рет аурушылықтың
53 пайыз артуы балаларда және 34,8 пайыз артуы жасаөспірімдер арасында
байқалған.
Қант ... ... саны да ... 2004 жылы бұл ... саны - 127,0, ал 2006 жылы – 157,9 ... 24,3 ... өскен.
Аурудың неғұрлым көп тіркелген жерлері - Өскемен қаласы (293,5), ... (218,3). 2007 ... 1 ... қант ... ... өсуі ... 100 мың ... 34,0-ден 37,4 пайызға дейін жеткен.
Қолайсыз экологиялық жағдай түрлі туа біткен аурулардың пайда болуына
ықпалын тигізеді. Соңғы үш ... ... ... ... деңгейі бір
деңгейде қалған (134,8), дегенмен, балалардың туа ... ... ... яғни в 2004 жылы 100 мың ... 326,4-тен 2006 жылы 351,6 дейін
өскені байқалады. ... (535,0), ... ... ... ... жағдаймен байланысты онкологиялық ауру сияқты дерт түрі
үлкен алаңдаушылық туғызады. 2006 ... ... ... ... ... саны 100 мың ... 274,9 құраған, 2004 жылмен
салыстырғанда 5,1 пайызға төмендеген, бірақ бұл республикалық көрсеткіштен
1,5 есеге ... ... 1 ... ... ... ... ... аурумен алғаш
рет аурығандардың саны өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 100 ... ... 62,9 ... артты. Өскемен қаласында – 100 мың адамға 97,0-
ге, 3,4 ... ... ... ... деңгейінен жоғарылаған.
2006 жылы науқастық құрылымы бойынша:
1-орында тері ... – 655 ... – 100 мың ... 45,9 (2004 ж ... өкпе ... -515 ... – 100 мың ... 36,1 (2004 ж ... сүт ... ... -413 ... – 100 мың ... ... жылы – ... – асқазан ісігі - 315 (жағдай) – 100 мың ... 22,1 ... 2007 ... 1 тоқсанында науқастық құрылымы осындай болып қалады.
Аудан, қалалардың арасында сүт бездерінің ... ... ... (29,0) ... ... ... келе ... Өскемен қаласы – 43,9;
тері ісігі бойынша облыстық деңгейден (45,9) асып, алдыңғы қатарда ... ... ... – 91,5; одан кейін Өскемен қаласы 84,0 жеткен.
Жаңадан пайда болған қатерлі аурулармен алғаш рет ауырғандардың ... ... 2006 жылы 100 мың ... ... 371,5 (2004 жылы – ... ... 9,6 (2004 жылы – 8,7), ... 12,3 (2004 жылы – 18,5)
анықталған. Балалар арасындағы онкологиялық аурулардың 10,3 ... ... ... ... Жаңадан пайда болған қатерлі аурулардан 2005
жылы 100 мың тұрғылықты халықтың есебі ... ... 221,3 ке ... жылы ... ... ... сонымен қатар эндокриндік аурулар, қан
аурулары, қан айналым мүшелері, асқорту, тері және тері асты ... ... алу ... де оған ... отыр ... ... ... облыс бойынша жаңадан пайда болған қатерлі аурулардан
қайтыс болу көрсеткіші 7,5 пайызға, 2004 жылы 100 мың адамға 178,2, ал ... 164,7 ... ... ... ... бойынша қайтыс болушылық
көрсеткіші (189,1) Семей аймағынан (132,0) 1,4 ... ... ... ... ... ... ... міндеті ана мен ... ... ана мен ... ... ... болып табылады.
Аталған бағыт бойынша келесі іс-шаралар өткізіледі:
-Туа біткен ауытқушылықтан қайтыс болу ... ... ... ала
отырып, мамандандырылған көмек көрсету үшін, 2006 жылдың желтоқсанынан
бастап облыстық балалар ауруханасында 15 жасқа ... ... ... ... ... ... ... материалды-техникалық жабдықтаумен әрі қарай
жалғастыру;
-Ақысыз медициналық көмектің кепілдендірілген ... ... ... қамтамасыз ету (созылмалы ауруларды амбулаториялық
емдеу үшін диспансерлік ... ... 5 ... дейінгі балалар, балалар мен
жасөспірімдер);
-Республикалық бюджетте қарастырылған қаражат есебінен ... ... ... және йод бар дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуді
жалғастыру;
-Ауыл тұрғындарын, балиғаттық ... ... ... мен 18 ... ... ... медициналық тексеру жүргізу керек.
Сонымен қатар, материалдық-техникалық базаны нығайта отырып, ... ... ... ... бойынша іс-шаралар жүргізуде. Облыстың
отбасылық ... ... ... 2007 ... 1 ... ... ... қалалық ауруханаларды жабдықтау - 22,5 пайыз, облыстық
ауруханаларды жабдықтау - 47,1 пайызды құраған.
Облыс бойынша денсаулық сақтауға деген ... ... ... ... мәселелері бойынша тұрғылықты халықпен белсенді ... ... ... Өскемен және Семей қалаларында қалалық ... ... өмір ... ... орталықтарымен, 22 денсаулықты
нығайту орталығымен, 4 профилактика бөлімшелерімен, емдеу-профилактикалық
ұйымдардың ... 70 ... өмір ... ... ... дені сау бала ... 179 отбасыны жоспарлау кабинетімен, 172 жас
ана кабинетімен, 45 диабет мектебімен, 71 артериалды гипертония мектебімен,
43 аллергоастматикалық мектеппен, 7 ... ... ... ... мектебімен ұсынылған салауатты өмір салтын қалыптастыру
қызметтерінің жүйелері бар.
Қазақстан ... ... 2003 ... 3 ... ... Жарлығымен 2004 – 2015 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... мәселелерді сәтті шешу мен экологиялық апаттардың алдын алу
негізі ... ... ... ... ... қауіпсіздіктің құрамдас бөлігі ретінде экологиялық қауіпсіздік
тұрақты ... ... ... болып, табиғи жүйелерді және ... ... ... ... ... болып табылады.
2.5 Медициналық экологиялық ұсынымдары
1. Облыста, қалада аурушылық деңгейі мен оның санитарлық экологиялық
ахуалмен тәуелділігіне қазіргі ... ... ... «Қауіп» тобын анықтай отырып балалар мен жасөспірімдерді ... ... ... патологияларды қазіргі заманғы ... мен ... ... ... ем ... ... аурулармен ауратындарды медициналық қадағалау мен алдын
алу емдеулерін жүргізу.
Зерттеулер нәтижесінде Өскемен қаласының экологиялық ... ... ... ... ... мына ... ... жылуэнергетика мен түсті металлургия кәсіпорындарында қатты ... ... ... ұстап қалатын қазіргі ... ... ... ... қаласындағы атмосфералық ауаның ластану деңгейін
төмендету;
- тазартудың қазіргі заманғы технологияларын ... ... ... пен тау кен ... ... тазартылмаған
сарқын суларының тасталыным көлемін азайту;
- су ... ... мен ... ... ауыз суды
залалсыздандырудың тиімді және қауіпсіз ... ... жер беті ... суларын ластауды тоқтату арқылы жергілікті халықты таза ауыз сумен
қамтамасыз ету;
- қоршаған орта ... ... ... құру, экологиялық
жағдайға заманауи болжам жасау мен ... ... ... ... ... ... төмендету;
- экологиялық білім мен тәрбие жүйесін дамытуды, экологиялық білімді
насихаттауды жетілдіру.
Көптеген комиссиялардың, сараптама қорытындыларының ... ... ... ... халықтың, әсіресе балалар ... ... ... мен ... ... ... ортасын
жақсартуы бойынша экологиялық медициналық орталықтардың құрылуы қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Өскемен қаласы Шығыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... облыс орталығының қоршаған ортасына
әсер ететін 700-ден астам кәсіпорын бар. ... ... ... ... ... өндіріс, жылуэнергетика кәсіпорындарының
және автокөліктің қызметімен байланысты. Қаланың 6 кәсіпорны қауіптіліктің
бірінші санатына ... Бұл ... 68 ... ... ... АҚ,
үлесіне тасталынымның 23 пайызы енетін Өскемен ЖЭО, Согра ЖЭО, Алтай Пауэр
АЭС Өскемен «Жылу жүйелері», «Тәжірибелі ... ... АҚ мен ... ... қаласында атмосфералық ауаның құрамында ауыр металдар бар
тасталынымдармен ластанудың жоғары деңгейі тіркелген, ... ... улы ... ... қорғасын мен оның ... ... ... ... ... ... ... пен
жылуэнергетика кәсіпорындарының қызметімен байланысты.
Өскемен қаласының ауа бассейніне өндірістік ... ... де ... әсер ... Бұл автошаруашылықтың қозғалмалы
құрамының техникалық жағдайының ... мен ... ... санының артуымен байланысты.
Статистика көрсеткендей, қалада жыл сайын 2 мыңнан 3 мыңға дейін
автокөлік тіркеледі. ... ... ... ғана ... олардың
фотохимиялық реакцияға түсіп, Шығыс Қазақстан гидрометеорология орталығымен
бақыланатын ауадағы заттардан неғұрлым улы ... ... ... ... қауіпті.
Үлбі мен Ертіс өзендері Өскемен қаласы арқылы аға отырып, ... мен ... ... өндірістік сарқындарымен
ластану салдарынан күшті антропогендік ... ... ... ... бөлігінде өзен сулары 4 класты болып бағаланады, яғни ластанған ... ... ... ... ... душар болған
топырақта негізінен бір металдар жиналады (мырыш, қорғасын, хром). ... ... ... ... улы ... ауытқуы бар қала болып
саналады деп қорытынды шығаруға болады.
Қала табиғатының экологиялық қолайсыз жағдайы, тірі ағзаларға шектен
тыс ... ... ... метаболизм үрдісін бұзады, бұл түрлі қатерлі
ауруларға әкеліп соғады. Бұл ... ... ... ... ... халықтың денсаулық жағдайы бойынша Шығыс Қазақстан,
соның ішінде Өскемен ... ... ... ең ... бірі ... ... Неғұрлым көп тараған тынысалу, асқорыту
мүшелерінің, жүйке ... ... ... бүйрек аурулары, қатерлі
ісік, қан аздық та жиі кездеседі, адамдардың иммундық жүйесі ... мен ... ... тұқымқуалаушылық механизмінде де ... ... ... ... ... ... ауыр металдардың,
күкіртті ангидрид пен ... да ... адам ... кері ... ... зерттеулер көрсеткен.
Облыс тұрғындарының арасындағы аурушылықты талдау көрсеткендей, 2004
жылдан 2006 жылға дейінгі кезеңде өмірде алғашқы рет анықталған ... саны 100 мың ... ... ... ... 70645,0
дейін, яғни 3,6 пайызға төмендегені байқалған. Алайда бірқатар қалалар мен
аудандарда тіркелген алғашқы рет аурушылық саны ... ... ... үш ... ішінде астма ауруымен ауыратындардың саны өсуде. Осылайша,
2004 жылы аурушылық 100 мың адамға 31,0 болған, ал 2006 жылы 26,4 ... 39,7 ... ... өсуі ересектер мен балаларда 25,4 пайызды
көрсетеді. Алғашқы рет ... ... ... (51,8) ... ... ... ... орта жағдайы мен тұрғылықты халық
денсаулығы туралы статистикалық ... ... ... ... көрсетеді, яғни қоршаған ортаның ластану деңгейі ... ... ... ... ... де ... ... болады.
Зерттеу қорытындыларынан келесідегідей нәтижелер шығарылды:
1. Өскемен ... ... ... ... ... ... Қоршаған ортаның негізгі ластаушы көздері болып, қаланың ... ... ... ... ААҚ, ... АҚ, ... АҚ, «АЕS ... ЖЭО» АҚ және т.б.
3. Қаланың қоршаған ортасының барлық ... ... ... ... ... ластаушылары мен жергілікті халық
аурушылығы арасында өзара байланысты тәуелділік ... ... ... ... растайды.
5. Жергілікті халықтың денсаулық жағдайын талдау негізінде жалпы
аурушылықтың жоғары ... ... ... ... соның ішінде
онкологиялық аурулар, ... ... ... ... қан және қан айналым мүше аурулары.
6. Жүргізілген зерттеулер Өскемен қаласының ... ... ... ... түрде шаралар қолдану мен медициналық-
экологиялық іс-шараларды өткізу қажеттігін көрсетеді.
Осылайша, Өскемен қаласы ... ... ... ... ... негізгі көздері түсті металлургия мен жылуэнергетика
кәсіпорындары, транспорт пен оған қызмет көрсететін кәсіпорындар, ... ... ... ... Қазіргі таңда қоршаған орта осындай
ластанулар болып жатқан ... ... ... алмайды және ластаушы
заттарды тастауды азайтуға бағытталған ... ... ... ... Бұл
проблеманы өндірістік кәсіпорындарда, транспортта, ... және ... ... ... ... ... және жаңа экологиялық
қауіпсіз технологияларды енгізе отырып шешу мүмкін. Бұл үрдіс ең ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Экосфера. Восточно-Казахстанский информационно-аналитический
ежегодник. - Усть-Каменогорск , 2003. – ... ... на ... коллегии управления ВК ТУООС «Об итогах
работы ... ... ... управления
охраны окружающей среды по обеспечению экологической безопасности Восточно-
Казахстанской области за 2003 год и ... на 2004 ... ... ... ... ... Казахстана: проблемы и решения: Справочно-
информационный вестник. – ... ... 2002. – ... ... Д.П., ... Ю.В. ... ... и человек // Учебное
пособие для вузов. – 2-е изд., перераб. И доп. - М.: ... - 1986. ... ... С. ... в ... ... «смог Лос-
Анджелеса?» // Рудный Алтай. - № 34. - ... ... Б.Г. ... учения об окружающей среде: Учебное пособие. –
М.: Изд-во Моск.ун-та, 1984. – С.376.
7 Реки Восточного ... ... ... и естественные
ресурсы Восточного Казахстана. – Алма-Ата, 1978. – С.122.
8 ... ... ... и их ... // Сост. К.Т.
Темирова; АНКаз. ССР, Ин-т гидрологии и гидрофизики. – ... ... ... ... ... ... вод ВК ЦГМ.
10 Панин М.С. Содержание и особенности ... ... в ... ... ...... на родных участках р.
Иртыш // ... ... ... – 2000. - № 1. – С. 10-16.
11 Минерально-сырьевые ресурсы Восточного Казахстана и их комплексное
использование: Сб. трудов обл. ... ... (г. ... ... 1999 г.). – ... 1999. –С.169.
12 Егорина А.В. Физическая география Восточного Казахстана: Учебное
пособие // А.В. ... Ю.К. ... Е.С. ... Под ред. ... – 2-е изд, ... и доп. – ... Альфа-Пресс, 2002.
– С. 182.
13 Панин М.С. Химическая ... ... для ... / Под ред.
Кудайбергенова С.Е. – Семипалатинский государственный университет ...... 2002. ... ... об ... ... ... среды г.Усть-
Каменогорска. – Усть-Каменогорск. ВК ТУООС.
15 Данные Восточно-Казахстанского ... ... ... А.В. ... ... ... пособие. – Алматы:
Санат, 1995. – С.160.
17 Социально-гигиенический мониторинг - практические применения и
научное обеспечение: Сб. ... Тр. - М.: ... ... Минздрава России, 2000.-С.135.
18 Вредные влияния на здоровье человека ... ... ... Докл. исслед. Группы ВОЗ.-Женева,1993.-С.94.
19 Влияние окружающей среды на здоровье человека. – Женева: ВОЗ,
1974. – С.117.
20 ... С.А. ... ... ... ... веществ в
окружающей воздушной среде г. Усть-Каменогорска и их влияние на состояние
заболеваемости./С.А. ... ... И ... ... подгот.
Специалистов в условиях ун-та. – ... ВКГУ , 1996. ... ... А. ... ... на ... Большинство детей
больны с рождения: (Ситуация с детской заболеваемостью в ... ... / ... ... 2002. – ... ... Г. Город экологических контрастов: ... ... ... В. ... ... –2003.-13 июня
(№24).-С. 19.
23 Усть- Каменогорск как зона экологического бедствия/(Эколог. Митинг
в Усть-Каменогорске)/ /Известия. –2002. –22 ... ... Ф. В ... ... ... ... ... /Устинка.-2002.-25окт.
25 Шевченко В. Город терпит бедствие: Будет ли услышан глас ... ... ... /Усть-Каменогорск сегодня.
–2002.-24 окт.
26 Жданова А. Усть-Каменогорск-зона экологического бедствия и как из
нее ... ... ... ... ... ... В. Экология Усть-Каменогорска:бедствия или катастрофа?
/В.Клиновицкая/ Устинка.-2001.-12 янв.
ҚОСЫМША А
Кесте 1
2007 ж ШҚ ЦГМ ... жер беті ... ... индексі
| | ... ... |Су ... |Су ... |
|Су |Бақылау орны |индексі ... ... ... | | | |
| | | | | | |2006 |2007 |
| | |2006 |2007 |2006 |2007 | | |
| | ... ... ... |жылға | | ... ... ... |1,34 |1,01 |3 |3 |аз |аз ... | | | | | ... ... |
|өзені | | | | | |ған |ған |
| | |1,36 |1,18 |3 |3 |аз |аз ... ... ... | | | | ... ... ... | | | | | |ған |ған ... ... |1 1,15 |2,4 |3 |3 |аз |аз ... ... | | | | ... ... |
| | | | | | |ған |ған ... ... ... |1,72 |3 |3 |аз |аз ... | | | | | ... ... |
| | | | | | |ған |ған ... ... ... |0,92 |1,09 |3 |2 ... |аз |
|өзені | | | | | | ... |
| | | | | | | |ған ... ... маңы |0,83 |0,95 |2 |2 ... ... ... | | | | | | | ... ... кен |6,44 |8,30 |6 |6 |өте ... ... ... | | | | | | ... ... қаласы |2,80 |2,80 |4 |4 ... ... ... | | | | | |ған |ған ... ... |4,75 |4 |5 ... |лас ... ... | | | | | |ған | ... ... |5,10 |5,81 |5 |5 |лас |лас ... ... | | | | | | | ... ... кені |1,46 |1,94 |3 |3 |аз |аз ... | | | | | ... ... |
| | | | | | |ған |ған ... |Ж аңа |0,62 |0,81 |2 |2 ... ... ... ... ауылы | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... |0,71 |0,72 |2 |2 |аз ... ... | | | | | ... | ... | | | | | |ған | ... ... 2
Емдеу-алдын алу ұйымдарында тіркелген ауру топтары бойынша Шығыс Қазақстан
облысының тұрғылықты халқының аурушылығы (100 000 сәйкес ... ... ... ... ... ... ... |
| |2005 |2006 |2005 |2006 ... ... ... ... |160512,8 |
|Соның ішінде: жаңадан пайда|3802,9 |3786,4 |221,3 |291,6 ... | | | | ... ... |5334,8 |5540,5 |3368,9 |3654,5 ... мен зат ... | | | ... | | | | ... ... қан жасаушы |3657,4 |4105,6 |7044,8 |9098,9 ... мен ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... |10628,3 |11013,4 |1460,8 |1616,9 ... | | | | ... ... |7135,0 |7481,0 |8029,9 |8622,6 ... | | | | ... ... мен тері асты|5785,1 |5622,6 |8631,4 |8421,1 ... ... | | | | ... мүшелерінің |34343,0 |33539.6 |82857,4 |81923.5 ... | | | | ... ... ... |2550,1 |- | ... ... | | | | ... ... | | | |- ... біткен ауытқушылықтар |590,5 |574,4 |1353,5 |1370,9 ... ... | | | | ... ... мен | | | | ... | | | | ... пен улану |5648,2 |5495,5 |5005,7 |4847,1 ... ... ... топырығының ластану ... мың ... ... ... ... концентрация
мг/м.куб
Орташа жылдық концентрация
мг/м.куб

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
VСT шаблон негізінде «Компьютерлік желілер» пәні бойынша электронды оқулық құрастыру»73 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
Жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауда компьютерлік оқыту және бақылау бағдарламаларының рөлін анықтау50 бет
Компанияның инвестициялық портфелін қалыптастыру тетігі28 бет
Компьютер туралы12 бет
Компьютер ұғымы10 бет
Компьютерлік неологизмдер83 бет
Модель және компьютерлік модельдеу негіздері50 бет
Поливинилпирролидон және бентонит сазы негізіндегі композициялық гельдерді синтездеу60 бет
Сақтандыру компаниялары қызметі112 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь