Өскемен қаласының тұрғындарының денсаулығына ауыр металдардың әсер етуіне баға беру және талдау

Мазмұны

КІРІСПЕ
1 АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢ ӘСЕРІ (ӘДЕБИ ШОЛУ) ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Ауыр металдардың ауаға, суға, топыраққа және адам денсаулығына
тигізетін әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Ауаға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.3 Суға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.4 Топыраққа әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.5 Қорғасын элементінің әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.6 Мыс элементінің әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.7 Кадмий элементінің әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
1.8 Сынап элементінің әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫНА
АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢ ӘСЕР ЕТУІНЕ БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ...25
2.1 Өскемен қаласының экологиялық жағдайына шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2 Өскемен қаласының тұрғындарының денсаулығына ауыр металдардың
тигізген әсеріне баға беру және талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
2.3 Ауыр металдардың канцерогендік әсері. Өскемен қаласының
тұрғындарының қатерлі ісік ауруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...50
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52
ҚОСЫМША А 1996.2006 жыл аралығындағы Өскемен қаласының
тұрғындарының жалпы ауыру түрлерінің көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... .57
ҚОСЫМША Ә 1986.2004жж ҚР, Шығыс Қазақстан облысы және Өскемен қаласының тұрғындарының онкоауруларының ортажылдық динамикалық көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
КІРІСПЕ
XX ғасырдың аяғында қоршаған ортаның ластануы өткір мәселеге айналып отыр. Антропогеннің салдарынан барлық табиғи сфераны елемеуге мүмкін емес. Шешімсіз қабылданған бұрылыстар адамның келешегіне әсер етеді.
Диплом жұмысының өзектілігі соңғы жылдары өнеркәсіп белсенділігінің өсуімен қатар біздің мемлекетіміздің экономикалық дамуына маңызды үлес қоса отырып, қазіргі кезде өнеркәсіптер өндірген өнімдері ірі ластаушы көзіне айналып отыр. Бүгінгі таңда Өскемен қаласын тұрғындарының денсаулығына өндірген ауыр металдармен ластануы қазіргі таңда өткір мәселелердің біріне айналып отыр. Шығыс Қазақстан Облысы бойынша Өскемен қаласы ластанған қала болып есептеледі. Ауаны, суды және топырақты ластануының нәтижесінде тұрғындарының денсаулығына әсер етуі сөзсіз. Өндірген ауыр металдардың қоршаған ортаға таралуының негізгі себептері бөлінген ауыр металдар сүзгілерінің болмауы, сондай-ақ өндіріс құралдарының техникалық жағдайының нашарлауы және қаладағы тұрғандарының денсаулығына әсер етуі жылдан-жылға ұлғая түсуде.
Ғылыми жаңалығы өндірген ауыр металдарды бірқалыпты тоқтаусыз өндірсе және ШРК-нан аспаса, онда ауыр металдармен аз ластанады. Өндіріс құралдарының режимдерін дұрыс ұйымдастыру және өндіріс процесін жақсарту нәтижесінде қала тұрғындарының денсаулығына әсер ету процесі азаяды.
Диплом жұмысының пәні Өскемен қаласының тұрғындарының денсаулығына ауыр металдардың әсер етуіне баға беру және талдау. Жасалған талдаулар Өскемен қаласының тұрғындарының денсаулығына ауыр металдардың әсер ету деңгейін анықтауға тазарту жолында ұсыныстар жасауға мүмкіндіктер беріп, статистикалық көрсеткіштер арқылы баға бердік.
Ғылыми–зерттеудің обьектісі: Өскемен қаласы тұрғындарының денсаулығына ауыр металдардың әсер етуі. Осы жұмыстың мақсаты Өскемен
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Абдрахманов Ж.Н., Ермекбаева Б.Е., Канафьянов Г.С. Анализ заболеваемости злокачественными новообразованиями населения Казахстана за 1990-1996 гг // Материалы I Республиканской научно-практической конференции «Заболеваемость злокачественными новообразованиями у жителей экологически неблагополучных районов Казахстана». Усть-Каменогорск. – 1997. – С. 6-8.
2. Аксель Е.М.. Двойрин В.В. Статистика злокачественных новообразований (заболеваемость, смертность, тенденции, социально-экономический ущерб, продолжительность жизни). – М.: ВОНЦ. – 1992.- С.308.
3. Абдрахимов Б.Е. Злокачественные новообразования и медико-социальные аспекты противораковой борьбы в Республике Казахстан. – Алматы, 1996. – С.224.
4. Әбдірайымов Б. Экологиялық зиян.–Алматы.: «Алматы» 2001.–80 бет.
5. Быкорез А.И., Рубенчик Б.А., Слепян Э.И. Экология и рак. – Киев: Наукова думка, 1985. – С.256.
6. Бульбулян А.А., Хвастюк М.Г., Венцель В.Д., Мешков Н.А. Оценка состояния заболеваемости злокачественными опухолями населения в зоне техногенного загрязнения (Усть-Каменогорск, 1980-1990 гг.) // Вестник Онкологического научного центра АМН России. - 1994. - №3. – С.3-10.
7. Бейсенова Ә., Самақова А., Еспалов Т., Шілдебаев Ж.. Экология және табиғатты тиімді пайдалану. – Алматы.: «Ғылым» 2004. – 228 – 23 бет.
8. Выявление приоритетных экологических проблем Восточно-Казахстанской области // Сборник материалов семинара. – Усть-Каменогорск, 1997. – С.34.
9. Воробьева Т.Г., Артемьева Г.И., Рахимова М.Т. Морфофункциональные показатели здоровья человека в зоне экологического неблагополучия Восточного Казахстана // Материалы I Республиканской научно-практической конференции «Заболеваемость злокачественными новообразованиями у жителей экологически неблагополучных районов Казахстана». Усть-Каменогорск. – 1997. – С. 22-25.
10. Временная инструкция о порядке проведения оценки воздействия намечаемой хозяйственной деятельности на окружающую среду (ОВОС) в Республике Казахстан. РНД 03.02.01-93.-Алматы: Утв. Минэкобиоресурсов РК 30.12.93 г., 1993г.
11. Гоцман Г. Рак и химия. – Алма-Ата: Наука. - 1989. – С.127.
12. Голдобин В.Н., Васильев В.И. Комплексная оценка воздействия радиационно-гигиенических факторов внешней среды на население г.Усть-Каменогорска // Материалы I Республиканской научно-практической конференции «Заболеваемость злокачественными новообразованиями у жителей экологически неблагополучных районов Казахстана». Усть-Каменогорск. – 1997. – С. 28-34.
13. Демченко А.И. «Оценка техногенного загрязнения Восточно-Казахстанской области промышленными предприятиями и транспортом». Отчет, Усть-Каменогорск: АО ИГН АНРК, 1992 г.
14. Комплексное обследование и оценка состояния загрязнения природных сред в районе г. Усть-Каменогорска // Материалы ИПГ им. Академика Федорова Е.К. – Москва. – 1986. – С.25.
15. Колосков И.А. и др. Экспериментальные данные о загрязнении природной сферы в г.Усть-Каменогорске в период 1985-1990 и 1993 гг // Научно-технические материалы. – г.Усть-Каменогорск. – 1995. – С.18.
16. Луканин В.Н., Буслаев А.П., Яшина М.В., Автотранспортные потоки и окружающая среда – 2: Учебное пособие для вузов // В.Н. Луканина –Москва.: ИНФРА – М: 2001. – 646 бет.
17. Маркелов А.Г., Воронцов И.М. Анализ состояния здоровья детей работников г.Усть-Каменогорска, подвергающихся воздействию бериллия // Отчет: Научно-исследовательская работа. -Санкт-Петербург-Усть-Каменогорск. – 1991. – С.15.1
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
РЕСПУБЛИКАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАЗЫНАЛЫҚ КӘСІПОРЫН
САРСЕН АМАНЖОЛОВ АТЫНДАҒЫ
ШЫҒЫС-ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ... ЖӘНЕ ... ... ... кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
тақырыбы: ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ
ДЕНСАУЛЫҒЫНА АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢ ӘСЕР ... БЕРУ ЖӘНЕ ... ... аға ... 2007 ... ... кафедрасының меңгерушісі:
м.ғ.к., доцент
«___»_____________ 2007 ... ... ... ... ... 2007 ... ... АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢ ӘСЕРІ (ӘДЕБИ ШОЛУ)…………………….....5
1.1 Ауыр металдардың ауаға, суға, топыраққа және адам денсаулығына
тигізетін әсері……………………………………………………………......5
1.2 ... ... Суға ... Топыраққа әсері…………………………………………………………......10
1.5 Қорғасын элементінің әсері…………………………………………….......13
1.6 Мыс ... ... ... ... ... ... ҚАЛАСЫНЫҢ ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫНА
АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢ ӘСЕР ЕТУІНЕ БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ...25
2.1 ... ... ... ... ... ... ... денсаулығына ауыр металдардың
тигізген әсеріне баға беру ... Ауыр ... ... әсері. Өскемен қаласының
тұрғындарының ... ... ... А ... жыл аралығындағы Өскемен қаласының
тұрғындарының ... ... ... Ә ... ҚР, Шығыс Қазақстан облысы және Өскемен қаласының
тұрғындарының онкоауруларының ортажылдық динамикалық
көрсеткіші..................................................................
.............................................58
КІРІСПЕ
XX ... ... ... ... ... ... мәселеге
айналып отыр. Антропогеннің ... ... ... ... ... емес. Шешімсіз қабылданған бұрылыстар адамның келешегіне әсер етеді.
Диплом жұмысының өзектілігі соңғы ... ... ... ... ... мемлекетіміздің экономикалық дамуына
маңызды үлес қоса ... ... ... өнеркәсіптер өндірген өнімдері ірі
ластаушы көзіне айналып отыр. Бүгінгі таңда ... ... ... өндірген ауыр металдармен ластануы қазіргі таңда өткір
мәселелердің біріне айналып отыр. Шығыс ... ... ... ... ... қала ... ... Ауаны, суды және ... ... ... ... әсер етуі ... ауыр ... қоршаған ортаға таралуының негізгі себептері
бөлінген ауыр металдар сүзгілерінің болмауы, сондай-ақ өндіріс ... ... ... және ... ... денсаулығына
әсер етуі жылдан-жылға ұлғая түсуде.
Ғылыми жаңалығы өндірген ауыр металдарды ... ... және ... ... онда ауыр ... аз ... ... режимдерін дұрыс ұйымдастыру және өндіріс процесін жақсарту
нәтижесінде қала ... ... әсер ету ... ... ... пәні ... ... тұрғындарының
денсаулығына ауыр металдардың әсер етуіне баға беру және ... ... ... ... ... ... ауыр металдардың
әсер ету деңгейін анықтауға тазарту жолында ұсыныстар жасауға мүмкіндіктер
беріп, статистикалық көрсеткіштер арқылы баға ... ... ... қаласы тұрғындарының
денсаулығына ауыр металдардың әсер ... Осы ... ... ... ... ... ауыр металдардармен ластануын зерттеу,
талдау және баға беру.
Мақсатқа жетуде келесі міндеттерді жүзеге асыру керек:
1) ... ... ... ... ... ... ... беру;
2) ауыр металдардың ауаға, суға, топыраққа және адам ... ... ... ауыр ... ауаға, суға, топыраққа және адам денсаулығына тигізген
әсері;
4) Өскемен қаласы тұрғындарының денсаулығына ауыр ... әсер ... және баға ... ... ... ... жағдайына шолу;
6) Өскемен қаласы тұрғындарының денсаулығына ауыр металдардың тигізген
әсерін ... ауыр ... ... ... ... ... ... ісік ауруы.
Осы жұмыста қолданылған зерттеу ... ... ... ... аналитикалық, сипаттамалық.
Осы жұмыстың теориялық маңыздылығы Өскемен қаласы тұрғындарының
денсаулығына ауыр ... әсер ... ... қорытындыларын келешекте
оқушылар мен студенттер оқу барысында оқу құралы ретінде ... ... ... ... ... ... көздер, 2004-
2007 жылғы метеорологиялық қордың мәліметтерін талдау ... ... ... баға беру үшін ... ... ... ... ауыр металдармен ластануы жайлы мәліметтер Шығыс
Қазақстан гидрометеорологиялық орталығының архивинен алынған.
1 АУЫР ... ... Ауыр ... ... ... ... және
адам
денсаулығына тигізетін әсері
Өндіріс орындарынан бөлінетін экотаксиканттар метефологиялық
факторлардың әсерінен атмосферада, ... ... кең ... ... және ... ... кері әсер ... Зиянды қалдық
заттардың қоршаған ортаға түсуін, жиналу мен миграциясын зерттеу олардың
адам денсаулығына әсер ... ... ... ... ... ... ... табиғи орталарда бақыланып отырған ластаушы химиялық заттардың
негіздерінің бірі - ауыр ... Бұл ... ... ... және олар ... ... сияқты трансформацияға
берілмейді, биохимиялық айналымға түскенде ұзақ сақталады.
Ластаушы заттар тобын кеңінен мінездейтін ауыр металдар термині ... кең ... ... алды. Ауыр металдарды ... ... ... ... ... ... ... мышьяк) жататын
элементтер кездеседі. Қазіргі біздің түсті металлургия өнеркәсіптерінде
технологиялық процесстер де өз ... ... ... деп ... кездері тазалау құбырларын, фильтрлерін салғанына қарамастан ауаға,
суға, ... ... ... шаң, ... ... ауыр ... және
токсикалық ингредиенттер өтеді.
Өндірістер арқылы ауыр металдар ауаға, суға, топырақ арқылы адам
денесіне түсіп, ... әсер ... ... ... ... ... өкпе, асқазанның қабынуы, бүйрек ауруының көбеюі, нәрестеге ауаның
жетіспеуі, қан айналым жүйесі. ... ... ісік ... көбеюі қаланың
экологиялық баллансының бұзылуы.[5]
1.2 Ауыр металдардың ауаға әсері
Атмосфера дегеніміз - Жерді онымен айнала жүріп оны ... ... ... айтамыз. Атмосфера жер бетіндегі барлық ... ... ... етіп, адамзат тіршілігінің барлық
жақтарына үлкен әсер етеді.
Бізді ... ... ... ... жерде тіршілік пайда болатын
кездегісіндей таза деуге болмайды. Тіпті ауа құрамын жер ... ... ... көздерде де баяу болса да өзгеріп отырған. Көп ... ... ... ауа ... көп және ... адам ... көптеген техника, завод - фабрикалар, көлік, ауыл - ... ... ... коммуналды - тұрмыстық мекемелер, шаң - тозаң мен
қалдықтары атмосфераға бөліп шығаратын қалдық ... ... өте ... ... ... таза ауасына ықпалын тигізбей қоймайды.[7]
Металлургия кәсіпорындарымен ластайды, ... ... ... мыс, ... ... никель, көмір, күкірт, түтін, глинозем, тағы
басқа қалдықтар бар.
Жылу электр станцияларының қалдықтарын ... ... оның ... және жағу ... ... ... Көмір жаққанда ауаға күл,
күйе, шаң-тозаң қосылады. Қуаты орташа жылу ... ... ... ... 5 ... күкірт түтін мен 16-17 тонна күл қосады.
Адамзат қоғамы 20 млрд. тонна темір ... ... ... құрал-
жабдықтар, қондырғылардағы мөлшері 6 млрд. тонна ғана, олай болса 14 ... ... ... ... ... ... отыр. Жыл сайын өндірілген
сынап пен ... 80-90% ... ... Ал, көмір жанған кезде
күл және түрлі газдармен ... ... ... ... ... мөлшері олардың өндірілген мөлшерінен де асып түседі, ... ... есе; ... есе,; ... ... есе; алюминий,
иод, кобальт-15 есе; сынап-50 есе; литий, ванадий, стронций, берилий, цезий-
100 деген есе; галий, германий-1000 есе; ... ... ... ең ... әсер ... автокөлік болып
табылады. Бензин қозғалтқышынан тасталатын жанусыз қалған көмірсутектер мен
олардың толық жанбауынан шыққан өнімдердің мөлшері дизель ... ... ... 56 млн. тонн ... 28 млн. тонна азот тотығын ауаға
қосады. Бұл газдар құрамында 200-ден астам өте күрделі ... ... ... ... жаққанда-24,5 кг азот тотығы бөлінеді. ... ... ... әр 15000 км ... 4350 кг ... Бұл ... ... ортаға 3250 кг көміртек диоксиді, 530 кг
көміртек оксиді, 93 кг ... 27 кг азот ... ... және ... қозғалтқыштардан шығатын пайдаланылған газда 200-
ге жуық химиялық қосылыстар болады, ... ... ... ... ... пен азот ... ... бенз(а)перен жатады.
Пайдаланылған газдағы көмірсутектерінің ... ... ... ... ... жану ... ... ең қауіпті
құрауыштың бірі ... ... ... пайдаланылған
газдағы қорғасын қосылыстары. 1 литр бензинді жаққанда ... 200-700 ... ... ... ... тотықтырғанда адамның өңеші мен өкпесіне
зиян әкеледі. Қорғасын ауаға автокөліктерден тарайды. Кейбір қорғасын этиль
тәрізді сұйық заттардың ... ... ... ... ... пайдаланылады. Жоғары сортты 1 литр бензинде 0,4 грамм
қорғасын болса, оның 0,3 ... ... ... ... ауаға келіп
қосылады. Көліктер көп жүретін тас жолдардың әрбір километріне күн сайын
500-700 ... ... ... ... ... рұқсат етілген
қорғасынның ауадағы мөлшері 0,0007 мг/ м3 ... ... ... ... және ... ... деңгейі қуат
көзіне, шығарымдының жағдайына және метеорологиялық жағдайына байланысты.
Атмосфераның ауыр металдармен ... ... ... ... ... бірі ... отыр.[24]
1.3 Ауыр металдардың суға әсері
Су – табиғат байлықтарының қымбатты түрлерінің бірі. Дүние жүзінде
көптеген өнім мен ... ... ... ... ... ... зат ... жоқ. Су – түсі, иісі және дәмі жоқ сұйық зат,
жақсы ерітуші, үстіңгі кернеуі өте ... ... ... ... ... жалпы мөлшері–1386 млн/км3.
Суды негізінен ластайтын көздерге өнеркәсіптік және коммуналдық
канализациялардың ... ... ... ... ... әр түрлі
агрохимикаттары бар егістік жер қыртысының шайындысы, ... ... суы, мал ... су ... ... ... үшін ауыз ... маңызы үлкен. Олардың қоры өте аз. Су қорының
қорлықта біркелкі таралғандығынан, халық ... ... және ... ... ... ... ... отыр. Табиғи сулардың
химиялық ... ... ... ... ... өсуі ... ғана ... сулардың да өсуіне әкеп соғуда. Ауыл - шаруашылық
және өндіріс орындары ... ... ... ... суына ластаушы заттарды
да ағызады. Ауыз судың сапасын бақылау үшін зиянды заттардың шектеулі ... ... ... ... 1 литр суда зиянды заттар мына ... көп ... ... кадмий – 0,01; кобальт-1,0; ... ... ... ... керосин– 0,1; мұнай – 0,1; Судың, әсіресе
ауыз судың сапасы халықтың денсаулығын анықтайтын маңызды факторлардың ... ... ... 1). ... ... ... ... бойынша судың сапасының төмен болуы себебі шамамен 5 млн. ... ... ... ... әр ... ... ... адамдардың
саны 500 млн-нан 1 млрд-қа дейін жетеді. Судағы химиялық элементтердің
жиынтығы жануарлар мен ... ... ... ... болады. Бұл өмірдің
суда пайда болғанының дәлелі бола алады.[14]
Жер асты суында мырыш, сынап, қорғасын, ... ... ... ... ... ШРК 200-30, ... ШРК 3-30, азот ... ШРК 50
жетеді. Коммуналды - тұрмыстық қажет қалада бір кісіге тәулігіне ... ... су ... ... ... ванадий, темір, қорғасын, мырыш, мыс,
иод элементері ластап отыр.
Кесте 1 Ауыз ... ... ... ... коэффициенті.
|Заттың аты |Қауіпті |ШРК мг/л |Концентрация | |
| ... | ... |Сі |
| | | |Ккі | ... | 2 | 0,03| 0,03 | 0,001 ... | 3 | 5,0 | - | - ... | 3 | 1,0 | 0,0008 | ... | 2 | | - | - |
| | |0,05 | | ... | 2 | | 0,8 | ... | |0,001 | | ... | 1 | | 0,2 | ... | |0,0001 | | ... | 3 | 0,3| 1,9 | 0,571 ... | 4 | 500| - | - ... | 3 | 45 | - | - ... ... ... коммуналды - тұрмыстық қызметте
тазаланбаған қалдықтардың көлемін төмендету маңызды рөл атқарады. Сонымен
қатар тұрмыстық су қалдықтары да ... ... ... май, ... ... келіп қосылады.[32]
Жылына 100 млн/ м3 суды технологиялық қажетке қолданылады.
Қышқылды жауын - шашынның немесе ақаба ... ... ... сулы ... pH ... ... ... төмендеуі алюминий
және ауыр металдар қосылыстарының ерігіштігін жоғарлатады, ... ... ... ... мен ... ... ... кейін олар
адам ағзасына өтіп әр түрлі ауруларға ... ... әр ... ...... ... ... мырыш, мыс, никель, мышьяк
және де басқа элементтерді және олардың қосылыстарын пайдалану, ... осы ... ... ... ... Су ... ... толық тазартылмайтын өнеркәсіптік қалдықты сулар.
Өнеркәсіпте 1 т өнім алу үшін ... ... 15-20 м3; ... ... 500 -1000 ... су ... ... суды, өндірістік, тұрмыстық ... ... ... ... – жылға көбейіп отыр.. Мысалы, 1 тонна
болат қорытуға 300г су ... ... ... мыс ... 500, ... 1000, 1 тонна бидай өндіруге 1500г, күріш өсіруге 4000, ... 10000 ... су ... ... ... сода, күкірт қышқылы,
азотты тыңайтқышта, түрлі метал тұздары, басқа да минералды қалдықтар
сияқты органикалық емес ... ... Ауыр ... топыраққа әсері
Литосфера – барлық тірі ағзаға ... ... ... ... экожүйелердің ірі компоненті, қалыңдығы 30-80 см. Топырақ
дегеніміз – жердің аналық жынысы, жер ... ... ... ... мен ... ... ... климаттық әсерінен мыңдаған
- миллиондаған жылдар бойы қалыптасқан табиғи ... зат. ...... өмір сүретіндердің тығыздығы. Топырақ ең ... ... айта ... К. ... ... ... ... топырақ
– анасы деген. Топырақ ешнәрсеге айырбастамайтан ресурс.[1]
Ауадағы радиоактивті заттар, ауыр металдар, күкірт ... ... ... міндетті түрде ластамай қоймайды. Пестицидтер мен
минералды тыңайтқыштар, ауыр ... ... тыс ... ... ... ... ... көмір қышқыл ... ... ... ... ... ... ... оның
құнарлығын төмендетеді.
Түсті металлургия кәсіпорынының топырақ құрамындағы қорғасын ... ... ... көп. ... ... жыл сайын топыраққа жүздеген
мың.тонна мыс, мырыш, кобальт, он мыңдаған тонна қорғасын, ... ... ... ... ... ... ... 500 метр
қашықтықтағы топырақты мышьяк нормасы 20–25 еседен көп. ... тас ... де ауыр ... ... ... олар ... көзі ... болып табылады.[4]
Автокөліктер ауаны қорғасын элементін ластаумен қатар, топырақты да
уландырады, яғни одан шыққан ... ... ... ... ... дисперсті (майда) түйірлерінде жол бойының 300–400
метрлік бөлігіндегі топыраққа толық қонады. Биологиялық ... ... ... ... ... - өсімдік –мал–адам. Соңында адам ағзасына
жетіп, оны ауруға ... ... ... улы ... – сынап, кадмий,
қорғасын, мырыш, яғни зияндылығы мырыш пен мыс жатады.
Топырақта ауыр металдар су ерігіш ион түрінде алмасады және ... ... ... ... қала ... ауыр ... ... мөлшерінен жылдан– жылға
көбейіп отыр. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... (жүзім, мақта, томат) өсіруде құрамында ауыр
металдар кездесетін преппараттарды ... Олар өз ... ... кері әсер ... ол ... жағынан ауыр метал
ретінде өсімдіктердің өсіп – дамуына да теріс әсер етеді. Құрамында ... бар ... де ... ... ... ... ... көп жинақталуына келеді. Ванадий элементі миграцияларында
кешенді ерітінді қосылыстары және ... ... ... мен ... ... зор. ... ... элементінің концентрациясының
жоғарлауы адам денсаулығына ... яғни ... ... ... ... ал ... ... 0,001 мг/дм3. Сонымен қатар, көп
жылдар ішінде адамның шаруашылыққа қолданған топырақ ресурсы айтарлықтай
нұсқасын тигізді, ... ... мол ... ... ... ... ... топырақ эрозиялары 20 жылда 20 – 25% құрайды, нәтижесінде 1% гумусты
жоғалтады. Жердің ондаған мың гектарын ... ... тау ... ... ... ... яғни олардың саны 17 млн.
тоннасын құрайды (кесте 2).[25]
Кесте 2 ... ... ... ... ... ... Заттың аты |Зерттеу | | |
| ... ... ... |Жалпы |
| ... ... | ... |
|Қорғасын | 26,0 | 61,0 | 85,5 ... | 221,0 | 58,0 | 205,0 ... | 107,0 | 120,25 | 150,1 ... | 0,34 | 0,890 | 0,54 ... | 4,0 | 6,0 | 7,0 ... | 1,2 | 3,2 | 1,25 ... | 7505 | 7882 | ... ауыр металдармен ластану масштабтарын сандардан көруге
болады. Бұзылған топырақты ... ... ... ... бірі
рекультивация болып табылады, бірақ ол өте баяу ... ... ... ... ... тез жиналады және ... ... ... кейін топырақтан шығады (кесте 3): жартылай кетіру ... цинк ... ... 1100 ... мыс 1500 жылға, қорғасын бірнеше мың жылға дейін.
Адамзат қоғамы алдында тұрған және әлі де ... ... қала ... аса
маңызды қалпына келу қабілетін сақтап қалуға барынша жағдай жасау.[35]
Кесте 3 Топырақ құрамында ауыр металдардың көбеюі.
|Элементтің аты ... ... |ШРК ... үшін ... ... ... мг/кг |құрамы), |
| | ... |
| ... |10 ... | ... |0,0111 |0,11 |3 ... |0,0139 |0,14 |2 ... |0,1111 |1,11 |50 ... ... |0,6667 |6,67 |100 ... |1,6667 |16,67 |300 ... ... ... адам ... ... – Менделеевтің периодты системасының IV тобындағы
химиялық ... рет ... 82, атом ... 207,19. ...... 17450C қайнайды, ρ=11,34 г/л. Суда ерімейді. Табиғи қорғасынның 4
тұрақты изотобы бар. Қорғасын өте ерте ... ... одан ... ... жер қыртысындағы мөлшері 1,6*10-3, ал жеке күйінде ... жиі ... Ең ... кені –галенит – қорғасын жылтыры PbS,
сирек кездесетін минералды, мыс, ... PbSe, ... PbFe т.б. ... ... көкшіл - сұр түсті, ең жұмсақ және ауыр метал, оңай балқиды,
пышақпен оңай кесіледі. Ауада ... ... жұқа ... ... ... әрі ... ... қосылыстарда II және IV валентті. Суда
еритін қосылыстарының бәрі улы. Қорғасын-политропты у оның ... ... мг/ м3 ауа ... ... 4 Адамға орта фактор әсер етуі. (Т. А. Кузовников бойынша)
|№ |Аурулар ... ... ... ... | | |
|1 |Қан ... |1 ... заттармен ластанған атмосфералық ауаның|
| |жүйесінің ... ... ... |
| ... ... |2 ... территориясы (кальций,магний, |
| | |мыс, ... және т.б.) |
|2 |Дем алу |1 ... ... шаң, күкірт және көміртегі |
| |органдарының ... ... ... ... |
| ... | |
|3 |Ас ... ... |1 У ... су және ... ... |
| ... ... |
| | |2 ... ... |
| | |3 ... ... ... ... ... |Эндокрин жүйесінің |1 Атмосфералық ауаның ластануы. |
| ... |2 ... ... ауыр металдардың |
| | ... |
|5 |Қан ... |1 ... ... ... ... |
| | ... темір |
|6 ... ... |1 ... ауа ... жиынтық индиксі |
| |аурулар | |
|7 ... және тері |1 Ішкі ... ... ... ... ... |
| ... |жетіспеушілігі |
| ... |2 ... ... ... заттар |
| | ... ... ... |
|8 ... |1 Химиялық ... ... ... ... |
| |патологиясы және |2 Қоршаған ортаның ... |
| |туа ... |3 Ішкі ... микроэлементтің артып қалуы немесе |
| |аномалия ... ... |Зәр ... ... ... артып қалуы немесе |
| ... ... |
| | |2 ... ауаның ластануы |
| | |3 Ауыз ... ... және ... ... жүз ... қорғасынды өндірісте, транспортта
қолданылады. Құрамында қорғасын элементі болатын полиметалды рудалар метал
өндірудің негізгі ... ... ... ... ... пен
техникада кең пайдаланылатын түсті метал, ол ... ... ... ... ... болғандықтан химиялық аппаратуралар (әсіресе
күкірт қышқылы өндірісінде) және кабель, оқ, ... ... ... ... ... кең қолданылады. Сонымен
қатар, қалдық ... ... ... ... ... ... ... мөлшері 0,4-0,7% кейде, 1,5% жетеді. Осыған орай,
бұл техногенді қалдықтар ұзақ уақыт ... ... ... ... ... орта үшін арта ... де ... Коррозиялық ортада
мұржаларды өндіргенде, мұнайды тазартқанда, қорғасын ... ... ... ... машинақұрылысы,
металлургияда, керамикалық, электр батареяны өндіргенде ... ... ... ... ... ... ... ШРК
мынадай: түсті металлургия өндірісінде 20-50, электротехника 20–100 ... ... ... ... ... ... яғни шекті мөлшерден 6
есе көп болып шықты.
Қорғасын ... ... ... токсинді, күйгелек, канцорогенді,
мутагенді, тетрогенді, ... ... бар, ... әрекеті, жүйке
- жүйесіне перификалық және таң ... ... қан ... ... дәмі ... ... ағуы, құсу, бас ауруы, бас айналу, «оптикалық
невроз», бас - ... ... ... ... 4). Бет ... ... ... кетеді, анемия ауруына шалдығады. ШРК 0,0003мг/ м3, ... ... ... ... ... қосылысы токсинге ие
болады: аз ... ... ... неорганикалық қышқылдың токсинді
тұздары (қорғасын хлоры, қорғасын сульфаты және т.б.) ... ... ... ... ... қорғасынның көпшілік бөлігі ... ... ... ... ... ... ластанады. Көптеген ауыр
металдар ағзалардың тіршілігіне қажет және микроэлементтер тобына жатады.
Сонымен қатар олар тірі ... үшін улы. ... ... ... ... ... ... Қорғасынның қоршаған орта мен ағзада
жинақталуының негізгі көзі – отынды жағу, пестицидтер, ... ... ... ... ... тірі ағзаға әрекет ететін
жоғары қауіпті дәрежеге жатқызады. Қорғасын адамға едәуір токсинді жағынан
қауіпті және ағзаға ... ... ... 1-2% ... түседі,
бірақ қорғасынның көпшілік бөлігі адам ағзасына жиналады. Қалада 10 млн.
астам халық тұрғынында 0,1-0,2 мкг/ м3 ... ... ... ... адам ... азық - түлік өнімі арқылы түседі, ... ... ... болады. Қала топырағында қорғасынның
концентрациясы ... ... Адам ... ... өнімінен, ауадан,
судан, ауыл- шаруашылығында малды тамақтындырғанда түседі. Сонымен ... ... ... ... таза ... ... ет балықта,
маллюскада, шаянтәріздіде қорғасынның дәрежесі жоғары болады. Концервадағы
өнімдердің бетін жапқанда қорғасын 60% ... ... ... ... 65,25 мг ... 1,25 мг адам ... қорғасын түседі. Кейбір
өндіріс қалаларында қорғасын тамақ өнімі арқылы тәулік бойынша балаларда
және ... ... ... 1-3 жыл ... 14 мкг ... түседі, 4-6
жастағылар 64 мкг, 7-14 жастағылар 68 мкг, 14-17 ... 87 ... ... ... ... ... орында. 2006 жылы интоксикациялық
Pb 11,7% құрады. Зардап шеккендердің саны 7,5 ... ... ... Жұмысшылардың ішінен әйелдердің 40% қорғасыннан зардап шекті. Әйел
адам үшін қорғасын өте қауіпті, ол элементінің қабілеті әйел ... ... ... ... ... жолдары және тері арқылы денеге өтіп
қандағы қызыл заттарды азайтып, жүйке жүйесіне ... ... ... ... ... көз ауруына және ұрпақсыздыққа әкеп соғады.
Бірінші орында балаларға, ... ... адам ... ... ... ... шалдығады. Қорғасын және оның қосылыстары,
(әсіресе ... ... өте улы) ... ... ... арқылы
ішек-қарын жолына түсіп уландырады.
Одан сақталу үшін өндірісте зиянсыз қорғасын қосылыстарын пайдалану,
жұмыс орынын қорғасын шаңынан ... ... ... тексеруден
өткізіп тұру қажет.[18]
1.6 Мыстың денсаулыққа тигізетін әсері
Мыс – металдардың кіші тобы ол адамның денсаулығына ... Бұл ... ... ... ... және май ... қажет етеді.
Ағзада мыс қаншалықты көп? Үлкен жастағы ... ... мыс ... мг ... ... дені сау ... салмағы 60
кг сай шамаман бір грамм мыста 1/10 мг құрайды. ... ... ... ... бұл ... өте кішкентай.
Бұл қалай жұмыс істейді? Ферментті туындату үшін ... ... ... қосылыстары катализаторларға әрекет етеді, яғни ағзаның көптеген
функциясына көмек ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Коллаген және иілімдіге өзара ... ... ... ... ұлпа ... ... ... жәрдем
көрсетеді. Бұл жүрекке және қан тамыры үшін өте ... ... ... ... ... мыс тапшылығы-фактордың бірі -
жүрек ауруын өркендейді.[32]
Мысты мөлшерін көп аламыз ба? Осы ... ... ... адамдар мыс
мөлшерін көп пайдаланады. Алайда, қазіргі кездегі зерттеушілер ... ... ... ... ... жүргізген уақытта құрамында
метал бар екенін мақсаттады. Өскемен қаласының 25% тұрғындары мыс мөлшерін
пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... ... күнделікті керек уақытында кейбір диеталарда қамтамасыз етеді. 1-
3 жасқа дейінгі ... 0,4 мг мыс, ал ... ... 1,2 мг мысты
қолданылады. Сонымен қатар, теңбе-тең диетаны ұстайтындар күніне 1 мг ... Ауыл - ... ... сұрақтар ұйымы және Денсаулық сақтау
ұйымы әйел және ер адамдар үшін мыс ... ... 12 мг ... ... ... ... яғни Wilsona ауруы ағзада орасан зор мөлшерде мысты сақтайды
және бауыры зақымдануынан ... ... Егер ... ... ... жағдайда
құсу, жүрек айну белгісін білдіреді.[15]
Мыс қандай өнімді құрайды? Кейбір ... ... ... ... Бұлар
жаңғақ, тұқым (мак және күбағыс), бауыр. Табиғи өнімдер, нан дәні, ... ... ... ... арқылы мыс ауыз суына келеді.
Медицинадағы мыс. Медицинада мысты мың жыл ... ... ... ... ... ... және ауыз суын тазартқанда. Кейін,
ғылыми зерттеулер бойынша, көптеген ауруларда және сүйек ... ... мыс ... ... Мыспен өткір улануы-сирек жағдай, мыс нитратын немесе
мыс сульфатының ерітіндісін шекті ... ... ... мыс
тұзы - құсудың қуатты заты. Үнемі мыспен улануы өте сирек кездеседі.[25]
Мыс және денсаулық. Мыстың белгіл – бір мөлшері ... ... және ... ... мыс қажет, кейін тағам арқылы адамға
жеткізеді. Көбінде мыс тағам мөлшеріне қарай түседі. Мыс ... ... бұл ... функциясы. Мыс – гемоглобиннің негізгі компоненті,
қан жасушасында оттегіні тасымалдауға жауапты, С дәрумені – ... ... ... ... беруін қажет етеді. Супероксид
дисмутаз молекуласының орталық компаненті жасуша зақымдануына ... ... ... ... ... мыс ... ақуызын
қалыптастырады, бұл зақымданған бос радикалдардан қорғайды. Мыс орталық
нерв жүйесіне қажет, бұл ... және ... ... ... қатысады, ол қобалжу процесіне жауап береді. Мыс ... ол қан ... ... тынысын реттейді. Соңғы ғылыми зерттеулер
бойынша мыс адамның денсаулығында ... ісік ... ... қан ... және ... жүйесін жақсарту көрсеткішін көрсетеді. Мыс тапшылығы
негізінен анемия, артрит ауруын ... Menkes ...... ... әсер етеді, теріде бұрыс дақтар және қабілетінің әлсіздігі.
Wilson ауруы – тұқым қуалаудың генетикалық ауруы, ағзадан ... ... жоқ, ... ... мыс ... ... ауруға шалдығады және ойлау
қабілетін төмендетеді. ... ... ... ... ... ... ... күніне 1,5 - 3 мг мысты қолдану қажет, яғни мыс
тапшылығы дамымас үшін. Мыспен уланған ... ... ... 20 мг ... қолданса құсу процесін тудырады. Адам ағзасында 50 –
120 мг мыс мөлшерін таптық. Ағзада метабалиялық және ... ми, ... ... активтілігі жоғары. Мыс мөлшері бар ... ... ... мыс ... ма? Бос ... ... орналасқан, ұнамсыз ... дені сау ... ... ... ... жасушалар жүрек қан тамыр
және қатерлі ісік ... ... ... ... ... ... мыс үлкен рөл атқарады. Ағзадағы бос радикалды нейтрализациялау үшін
мыс көмектеседі, яғни бұзылған жасушаларды орына келтіру.
Сүйек және ... ... ... қалу үшін мыс ... ме? Ұлпа
қосылыстарын құруға мыс ... ол бір ... ... органмен
байланыстырады; қан тамырларын және жүректі қуаттандырады; теріні қатайтады
және ... ... ... ... ... бір нысанға
кетіру үшін, сүйек және тері ұлпасын біріктіруге мыс үлкен рөл атқарады.
Мыс және темір. Мыс және ... ... ... ... екеуі
бірігіп жұмыс істейді. Қалай? темір тотығының ... ... ... ағза үшін қажет және ұлпа қосылысынан темірді тасымалдауға мыс
көмектеседі. Мыс ... ... ... тап ... ... қалай қабылдап алады? Ағза мысты өзі өндірмейді ол тағам
қосылыстарынан және тағамдардан алады. Жұмсақ және ... ... мыс ... ... келіп түседі. Адамдар ... ... мыс бар ... ... ... ... мыс концентрациясы жоғары
тағамдарды қолдануды қажет етеді, яғни астық, тұтас нан, арахис, күнбағыс
дәндер, бауыр және шоколод. ... де мыс ... ... Тым көп ... ... ме? Мыс ... ... симптомы,
бірақ зерттеулердің көрсеткіші бойынша адамдар күнделікті тағамдарында
мысты жеткілікті нормада қабылдамайды. Шала ... ... және ... мыс ... ... бейім. Menkes ауруы – мыс метаболизмін
бұзады ол мыс ... ... Ал Wilsona ... ... мыс ... ... ... ұлпада, бауырда, мида мыс жиналады.
Мыс зерттеген кезіндегі сонылық? Көптеген зерттеулер бойынша мыстың
денсаулыққа ұнамды әсерін ... Кең ... ... ... әсері мынадай: эмбрионның дамуына, остеопороз және ... ... ... ... және ... қан ... ... әсер етеді. [16]
1.7 Кадмий элементінің адам денсаулығына тигізетін әсері
Кадмий – ... ... ... II ... химиялық
элемент; рет номері 48; атом массасы 112,40. Табиғи кадмийдің сегіз тұрақты
тобы бар. Кадмийді 1817 ... ... Ф. ... ... ... ... ... элемент, жер қыртысындағы салмақ мөлшері 1,3*10м-5%,
мырышпен аралас, оның ... ... ... – ақ түсті, жылтыр,
жұмсақ, созылғыш метал. p=8,65 г/см3; балқу t=320,9; ... t 7670C; ... ... ... ... ... қосылыстарында екі валентті. Қатты
қыздырғанда жанып ашық қоңыр түсін ... ... ... айналады. 7000C
балқымай бірден буланады. Кадмий галогендермен оңай ... ... ... жататын кадмий ең қауіпті орта уыттаушылардың бірі
болып саналады. Табиғи ортада кадмий өте аз мөлшерде кездеседі сондықтан ... ... ... тек ... ғана анықталады. Соңғы 3-4 он жылдықтарда ол
техникалық қолданыстарда жие ұшыраса бастады. Ол мазут пен дизелді ... ... ... ... әсер ... факторлардың ішінде әр түрлі
ластаушы заттардың бірі болып табылады. Адамның іс-әрекетінің нәтижесінде
биосфераға, оған тән емес 4 млн ... ... ... Жыл ... ... ... жаңа ... шығарады. Олардың көпшілігі ксенобиотиктер
(грек тілінен аударғанда xenos – ... яғни адам мен ... тірі ... ... ... кез келген түрінде қауіпті – ішке қабылданған 30-40 мг мөлшері
өлімге апарып соғуы мүмкін. Сондықтан да материалдың құрамында ... ... ішу де ... Бұл ... ішке ... кадмий мөлшері адам
ағзасына өте баяу шығатындықтан (тәулігіне 0,1%) ... ... ... ... Оның ... ...... пен жүйке – жүйесінің қызметі
бұзылады; кейінірек арқа мен аяқ сүйектерінде қатты ауырсынуы ... ... өкпе ... де. ... өзге, кадмийдің канцерогенді әсері де
болуы мүмкін. Кадмийдің ... ... алып ... ... емес ... да онда ... – күнге жинақталып, түрлі жолдар арқылы адамның
қоректік тізбегіне түседі. Тағамда кадмий құрамының ... ... ... ... ... ... болады. Кадмийдің тамақ өнімдерінде
барынша көп жинақталады одан 2 ... ... ... ... ... кадмий бірінші кезекте бүйрекке жиналады, шекті концентрацияға
жеткен кезде – ...... ... 0,2 мг ... – ауыр улану
мен емделмейтін дерлік сырқат пайда ... Тек ... ...
концентрациясына 0,2г артқан соң ауыр симптомдар пайда болады, яғни ентігу,
зерде ақуыздардың болуы, қан ... ... ... ... ... ... ... (ең алдымен аталық бездерге) айқын уытты әсерін тигізеді.
Адам ағзасына түсетін ... ... оның ... ... бар тамақ
өнімдерін пайдалануына ғана емес диетасына да ... ... ... ... ... аз ғана ... ... жинақталуын
айтарлықтай күшейтуі мүмкін. Сондықтан да, әйел адамдар ... ... ... көп ... ... ... ... әйілдерге ерекше қауіп
төнеді. Сондықтан да темірдің орнын толтыруға ұмтылу керек. ... ... ... ... ... кадмийдің жинақталуын тоқтататын болса
керек. Кадмиймен уланғанда Д дәруменін көп мөлшерде қолдану қажет. Кадмий
сондай – ақ ... да ... Адам ... патологиялық –анатомиялық
зерттегенде соңғы 50 жылда топырақтағы кадмий құрамының үздіксіз өскендігі
анықталды. Шылым шегетіндердің ... ... ... ... мөлшерде кадмий көп болады. Бір шылымда шамамен 2 нг жуық ... Егер ... 28 ... ... ... онда ... бүйректері мен
бауырындағы кадмийдің мөлшері шылым ... ... екі ... ... ... ... адам ... тигізетін әсері
Сынап – II тобындағы химиялық элемент, рет номері 80, атом ... 59. ... ... ... жеті ... бар. ... ... жолмен алынған. Метал сынап және оның сульфиді ертеден белгілі. Жер
қыртысындағы салмақ мөлшері 4,5*10м-6%. ... ... ... ... ең ... Сынап – күміс түсті жылтыр, бөлме
температурасы сұйық метал, ... ... ... 13,52 ... ... t =
38,890C; қайнау t = 357,250C; қалыпты температурасы буланады, оның буы ... ... ... азот ... ... сұйықтығында ериді.
Қосылыстарында I және II валентті. ... ... ... ... ... ... қосылыстар алуда катализатор ретінде, электр,
радиотехникада, күркіреуік сынап қопарғыш зат, сынап иодиді бактерицидтер
ретінде сынап ... ... ... ... ... - сұйық күміс) басқа металдарға қарағанда өзінің
қасиеті жағынан ерекше. Бұл метал қоршаған ортада және тірі ... ... адам ... ... 13 мг ... ... ортадан адам
ағзасына түскенде сынап барлық мүшеге жайылады, яғни ... ... ... ... біркелкі емес бөлінгенін байқаған: 54% еріген
фракцияда ... 11% ... 6% ... ... ... ... өзінің ерекше қасиетімен және техника мен ғылымда кең
қолдануымен белгілі. Сынапты ... ... ... және тағы ... ... ... буы міндетті түрде атмосфера арқылы литосфераға және ... ... ... ... ... ... ... шикізатын өндіруі,
сонымен қатар сынап құралымен дәрі – дәрмек дайындау ... ... ... ... Сынаптың көптеген бөлігі көмір тасында, мұнай және
газда болады, бұл өнімдер жану ... ... ... яғни 1 ... 2*10-8 сынап буы болады. Шындығында, жаңбыр суында еріп қармен
адсорбция процесіне түсіп, ... ... ...... Жерге
түседі. Жылдық көрсеткіші бойынша сынап Жерге орташа есеппен, атмосфералық
жауын – шашын ... 500000 ... ... 500000 т ... ... ... 5 ... дейін көтеріледі.
Атмосферадан сынапты алып тастау процесі мынадай: гидросферадағы суды
адсорбциялау,сондай – ақ атмосферада хлорид және сынап сульфидінің ... ... ... буын ... ... тотығын, марганец,
алюминий және тағы басқаларды гидраттау ... ... ... жою
процесі болады. Осыған орай табиғатта сынап айналамы жүреді.
Сынап топырақтан ... ... шөп), ... – жидек және көкеніске
түседі, сондықтан азық – түлік өнімінде және жануар тегінде шағын мөлшерін
құрайды.
Осыған ... кез ... ... ... ... ... металымен жұмыс
істемегендер де және біраз жерде сынап жиналған ... ... ... ... ... ... ... Ағзада сынаптың жетіспеуі,
молшылықпен тең және функцияның бұзылуына әкеліп соғады.
Сынап токсинді әрекетке ие. Сынаптың ... ... ... ... Егер ... ... әсер етсе, онда тереңгі қабатта орналасқан
жасушаға дейін зақымдалады. Сынап ... ... ... ... табылатын: метилэтилмеркурхлорид. Сынап адам ... ... іске ... ... ... бауыр (18-20%), сілекей темірі
(18-20%), және т.б.[22]
Өндірістегі сынап қалдығы тұрғындардың ... әсер ... ... көз ... ... ... ... өткір жұқпалы
аурудың таралуы, анамалияның туу, асқорту жүйесі, жүйке – жүйесі, ... ... ... бар тұрғындардың денсаулығы, әсіресе әйел адамдар
да бақылау тобымен салыстырғанда 2–4 рет ... ал 1,5 тен 5 ... 4–5 рет ... ... дамыды, нәтижесінде 50% әйелдер
әртүрлі ... ... ... ... ... ... де
психологиялық дәрежесі кеш сонымен қатар анасының ... ... және ШРК ... ... ... биотикалық әсері иммундік
белсенділігі болып табылады. Сынаптың әсері лимфоцит белсенділігіне әсерін
тигізеді.
Сынап буының ... ... ... ... әрекетінен
айырмашылығы бар, яғни сынап қосылысы адам ... ... ... ... ... ... көзі ... табылады. [22]
Сынап канцерогенді затқа жатады, ол ағзада көп уақытқа дейін сақталып
кіти түйіршіктер туады және қатерлі ісік ... ие ... оның ... көзі ... буы, ... ... қосылысы,
сонымен қатар бірінші орынды органикалық сынап алады. ... ... ... - у, ол ... және ұлпаға көп ... ... ... ... ... буы қанға түскенде алдымен ағзада сынап атомы түрінде
айналымға түседі, кейін сынап ферменттік ... ... және ... ... ... бір – ... ... ионы, ферменттің көп бөлігін және көбінесе энзим тиолосы (тірі
ағзадағы зат алмасу рөлін атқарады). ...... ағза үшін ... бар. Ұлпа айналымы бұзылса қызмет жүйелерін негізінде жүйке –
жүйесін бұзады. ... ... ... жүйке – жүйесін бұзылу
нәтижесінде сынаптың зиянды әрекеті ... ... ... ... ... ... ағзадағы жеке ерекшелігіне байланысты. Балалар және
әйел ... ... ... өте ... ... ... ... бу және шаңдағы сынап қосылысы адам ағзасына
негізінен өкпе арқылы түседі. Бірақ кейбір жағдайда еріген сынап ... ... ... ... ... ... ... теріге сіңеді. Нәтижесінде,
ағзаға сынап сіңіп, айналымға түседі. Сынаптың ... ... ... ... және ... ... ... сақталады, көрсіткіштер бойынша сынап тұзымен улануы
40% дейін бүйректен, 30-25% сілекей темірімен сынап ... ... ... ... ... сынаптың көптеген бөлігі ағзаға қайта түседі.
Ағзадан сынап өте баяу мерзімде ол ... ... ... ... ... ай ... айналымға түсіп барып шығады.[11]
2 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫНА АУЫР
МЕТАЛДАРДЫҢ ӘСЕР ЕТУІНЕ БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ
2.1 Өскемен ... ... ... ... ... ШҚО-ның әкімшілік орталығы болып табылады. Өскемен
территориясы екі өзен ағысымен түйіскен, яғни Үлбі және ... ... ... мың. ... ... ... бойынша өндірісі дамыған қала болып
саналады.
Өскемен қаласында ... ... ... ... ... ... бөліктерге бөлініп, өзінің су ... ... ... ... жел ... мен ... қайталанып отырған тұмандар
төменгі температурада екенін белгілейді, әсіресе суық жыл мезгілінде.
Сурет 1 Ауа температурасының жылдық көрсеткіші
Метеостанция ... ... ... онда жел 8-10 ... ... Жеке аймақтарда (КШТ, Аблакетка, Пристань) жел ... ... ... қаласы шұғыл континентті климат, ауаның орташа жылдық t - 2,7
°С. Қаңтар айында ауа температурасы суық, яғни минус 16,3 °С, ал ... плюс 20,5 °С ... 1). ... ... жауын – шашынның орташа
жылдық қосындысы – 487 мм. ...... көбі жылы ... жыл ... Шілде айында жауын – шашынның орташа айлық мөлшері 60 ... ... ... ... – 2,3 м/с, ... ... ... айына
дейін және қазан айынан қараша айына дейін жел қатты соғады.
Желдің жылдық орташа жылдамдығы 10 м/с. ... ... ... ... - 37 ... 2 Жылы және суық жыл ... ... қайталану бағыты
Өскемен қаласында жел шығыстан және батыс – шығысға қарай ... ... 2 ... және солтүстік – батыс бағытымен жел өзгерген.
Өскемен қаласындағы қорғасын – мырыш комбинатының өндіріс алаңында ... ... ... және ... қалу ... ... ... мен
түтіндер пайда болып қабаттасып тұрады.
Сурет 3 Өскемен ... ... ... ... заттардың
стационарлық көздері, % 2006 ж.
Қаладағы атмосфералық ауада фенол – ШРК 1,4, ... – ШРК ... ... – ШРК 2,1, шаң – ШРК 1,1, хлор – ШРК 0,4, ... ... – ШРК 1,3, ... ... – ШРК 0,8. Өскемен
қаласындағы атмосфераға шығарылған зиянды заттардың стационарлық көздері
Сурет 3 ... ... және ... ... ... ... металлургия өндірісі, жылы энергетика орталығы, тамақ өндіру
өнеркәсібі, ... - ... ... ... ... ... ... ААҚ «Казцинк», ААҚ ӨМЗ, АЭС, ӨҚ
ЖЭС, ЖЭО Согра АЭС, ӨҚ ТМК.
Ластану ... ... ... ...... ... және ... қалдықтары.
2.1.1 ӨҚ ААҚ «Казцинк» - қазіргі кездегі ірі түсті
металлургия ... ААҚ ... ... алаңы Өскемен қаласының солтүстік бөлігінің,
Үлбі өзенінің оң жағында орналасқан. Оңтүстік және ... - ... ... шығысы, солтүстігі және солтүстік - батысы өнеркәсіп
өндіріс территориясымен шектеседі.
Өскемендегі түсті металлургия ... - ірі ... ... ... ... қатар толық масшабты екі зауыт бар, яғни ... ... ... балқытылған, ...... ... цех, шаң ... цех бөлімдері бар. Өндірілетін
қорғасын концентратының құрамында ... 33-66%; ... 3-14%; ... ... 2–23%; күкірт 12-21%; мышьяк 0,1-0,2%; сурьма 0–0,01%;
кадмий 0,001-0,004%; висмут 0–0,1%; ... ... ... ... ... 0–
0,0001; германий 0,5–1; сонымен қатар алтын 4-15г/т және күміс 0,1–5г/т;
Мырыш зауытында күйдіргіш, электролиз, ... ... ... және ... Тонс» бөлімінде №2 күкірт қышқыл цехы бар.
Өндірілетін мырыш концентратының құрамында мырыш 44–55%; қорғасын 1,5 ... ... ... 27-32%; ... ... ... ... кадмий
0,1–0,3%; кобальт 0,001–0,003%; висмут 0,0001–0,0003%; селена ... ... ... ... ... ... индия
0,0001–0,0004%;[13]
Технологиялық мұқтаждығына байланысты жылына 1148,061 мың/ м3. суды
қолданады. Оның 572,842 мың/ м3 ААҚ ... ... және 575,219 мың/ ... ... желісінен алынады.
«Казцинк» өндірісіндегі шығарымды ... ... ... ... ... екі ... ... бөледі: ластанған
және таза нормативті шығарымды сулар.
Ластанған шығарымды сулар ... ... шаң ... ... ... ... қышқыл өндірісінен, темір жол, аффинаж цехтарынан,
сонымен қатар жаңбырлы және ... ... ... ... нормативті шығарымды сулар ... ... ... өзеніне жылына 164,24 мың/ м3 шығарымдылар түседі, яғни ... ... 1775 мың/ м3. 2006 ... ... 1,82 мың/ м3 ... 0,1%.
2.1.2 Негізгі ластаушы көзінің бірі – ТМК
Қоршаған ортаны ластайтын көзі өзендерге шығарымды суларының түсуі
өндірістің ... және ... ... ... ... ... ластаушы заттар хлор, хлорлы су, шаң, көміртегі оксиді, диоксид
азоты және күкірт. ... ... хлор және ... ... Атмосферада
зиянды заттар концентрациясының мүмкіндігін арттырудағы ... ...... 40 ... шығыстан–80 км – ден, солтүстік – ... ... ... – 110 км–ден өндірістік орталықтардан желдің
соққан бағытына ... ... ал ... түсу алаңы - 3000 км
артады.[8]
Лимит ... ... ... ... және белгілі бір макрокомпоненті
(мг/дм3) мынадай: Cl-41244 (ШРК 118); Na -4176 (ШРК 21); NH4–3 (ШРК ... (ШРК 4720); Li-0,1 (ШРК 1); Pb-0,154 (ШРК 5,1); Cd-0,01 (ШРК ... ... ... ... ... ... шектен
шыққанын бақылаған, яғни минерализациясы-1,66; қаттылығы-3,2; Cl -1,8; ... ... ... жеке ... ... Рb және Cd ... ШРК-сы
шектен шыққан.
Ірі өндіріс кәсіпорынның технологиялық ... ... ... ... ... тетрахлорид титанын өндіру;
ААҚ ӨК ТМК титанды өндіргенде магнийтермиялық процес ... ... ... ... қолданады.
2.1.3 Ашық Акционерлі қоғам Үлбі металлургиялық зауыты
Бұл көпсалалы жоғары технологиялық өндірісі. ААҚ «ӨМЗ» - бұл үш ... ... яғни ... ... ... ... ... және
тантал өнімі, машина құрылысы, қуатты әлеуметтік инфрақұрылым.
Уран өндірісі. Уран өндірісінің айырықша бөлігі - ... ... ... ... ... Ал ... өңдеу затының жоғарғы деңгейі -
құрастырушының белгілі бір жетістікке ... және ААҚ ... ... ... Қоршаған ортаны қорғау жұмысы ... ... ... ... ... обьект ретінде қарастырылады. Өндіріс процесі
кезінде зиянды химиялық заттар бөлінеді: фторлы су, аммиак, азот тотығы.[7]
Бериллий ... 2006 жылы ... және ... ... ... ... - уранның ұю - тотығы 9,5%; тантал өнімі 56%; жүзу қышқылы
41,6%; 10% - ды бал - ... ... 4 рет, ... ... ... бал - бериллий лигатурасы 2,9 рет өсті.[5]
Сарқынды сулар технологиялық процесі кезінде қышқыл, тұздар және ауыр
металдар, минералды қосындылар болады. ... ... ОАА, ВЕ, НF, ... НNO2 , SO3, ТБФ, ... ... неорганикалық шаң ұйымшыл көздері арқылы
2005 жылға қарағанда 2006 жылы 2,4 рет төмендеді және ШРТ ... ... ... 25,1 тоннаға құрады.
Жалпы 61 ластаушы заттарды анықтаған, оның ... ... ... ... ... ... және оның неорганикалық
қосылысы және т.б., екінші дәреже ... ... және оның ... ... ... азот ... ... сутек, фторлы қосылыс және т.б.,
үшінші дәреже ... ... ... ... шаң (SiO2

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру мен жетілдіру жолдары жайлы56 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
1946-1970 жылдардағы Қазақстан ауыр өнеркәсібіне инженер кардларды даярлау63 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Kazzinc» АҚ Өскемен МК базасында «Special high grade» маркалы катодтық мырыш өндіру цехын жобалау54 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
ААҚ Алматы ауыр машина жасау зауытында өткен өндірістік практика туралы есеп беру14 бет
Адам денсаулығына және организмге жүгірудің әсері17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь