Тұлға дамуын диагностикалау

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.Тұлға дамуын диагностикалауға қатысты практикалық жағдай
1.1 Диагностикалау ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2Тұлғаның даму процесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.3 Тұлға дамуына әсер ететін факторларды диагностикалау негізінде анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.Тұлғаны диагностикалауға қатысты теориялық мәселелер
Қазіргі уақыттағы тұлғаны диагностикалауға қатысты озат педагогикалық тәжірибиелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
3.Тұлғаны диагностикалауға қатысты әдістемелік нұсқаулар ... ... ... ... ... ..20
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
Кіріспе

Өзектілігі. Қазіргі кездегі шапшаң жүріп жатқан жаһандану үрдісі әлемдік бәсекелестікті күшейте түсуде. Тіпті бірқатар дамыған елдерде бұл идея ұлттық қағидаға айналған.Сондықтан халықаралық ұйымдар әлемі елдерінің бәсекегеге қабілеттілігінің рейтингін анықтауға кірісіп, оның теориясы мен тұжырымдалары жасалып жатыр. Ал Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін жүзеге асырудың тиімді жолдары Елбасының бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы жолдауында айқындалған. Адамның жалпы білімін көтеру кең ауқымды мәселе болып отыр.
Жастарды оқытуға оларға кәсіби білім беруге, мамандарды жан-жақты даярлауға қоғам мен мемлекеттің бүгінгі таңда барынша назар аударуы да сондықтан. Елімізде жүргізіліп жатқан білім саясаты әлемдік білім кеңістігімен ықпалдасуға бағдарланған.Әлемдік білім кеңістігінен жалпы білім берудің басымдылық мақсаты-өзгермелі білім жағдайына тез бейімделетін өз жолын дұрыс таңдай білетін,оң шешім қабылдай алатын тұлғаны даярлау.
Елбасының Қазақстан халқына жолдауында «Ұлттық бәсекелестік қабілеті бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен айқындалады деп тұжырымдалса, Қазакстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында: «Орта білім берудің мақсаты- жылдам өзгеріп отыратын дүние жағдайында алынған терең білімнің кәсіби дағдылары негізінде еркін бағдарлай білуге, өзін-өзі іске асыруға, өзін-өзі дамытуға және өз бетінше дұрыс,адамгершілік тұрғысынан жауапты шешімдер қабылдауға қажетті жеке тұлғаны қалыптастыру» деп атап көрсетілген.
Педагогикалық даму саласындағы диагностиканың мəн-мағынасы, медицинадағы сырқатты күні бұрын анықтаумен бірдей. Диагностика жолымен тəрбие процесіндегі қандай да өзгерістердің белгілері мен себептері, оның сипаты анықталып, ол тəрбиені болашақта дұрыс жолға келтірудің жоспарына негіз береді. Дұрыс орындалмаған диагностика барлық еңбекті зая етіп, алдағы тұрған мақсатқа жетудің кедергісін азайтпақ түгіл, оны асқындырып жібереді. Сондықтан да, даму желісін диагностикалау жоғары мамандық пен жауапкершілікті талап ететін өте маңызды практикалық іс.Оқушылардың дамуындағы кейбір ерекшеліктерді диагностикалаудың қарапайым əдістерін үйреніп алу кəсіби педагогикалық дайындықтың аса маңызды шарты.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1.Е.Сағындықұлы. Педагогика, - Алматы,1999ж.
2. А.Алдамұратов. Жалпы психология,-Алматы,1996. – 300 бет.
3.Детская практическая психология. / Под редакцией проф. Т.Д. Марцинковской. М.: Гардарики, 2003. – 350 бет.
4. Ж.Қоянбаев,Р.Қоянбаев. Педагогика,-Алматы, 1998ж.
5.Саданова С.К., Саданова Ж.К. Тәрбие ісіндегі жеке тұлғаның даму мәселелері // Вестник КАСУ №1 – 2005ж.
6. С.Қалиев, Ш.Майғаранова, Г.Нысанбаева, А.Бейсенбаева. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытудық педагогикалық негіздері, - Алматы, 2001.
7. С.М. Жақыпов. Ф.Бизакова. Білім беру мекемелерінде қолданылатын психодиагностикалық тесттер,-Тараз,2006-448.
8. Г.Б. Бейсенбекова.Кіші жастағы оқушы тұлғасының психологиялық -педагогикалық диагностикасы, - Қарағанды, 2008 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................................3
1.Тұлға дамуын диагностикалауға қатысты практикалық жағдай
1.1 ... ... ... ... әсер ететін факторларды диагностикалау негізінде
анықтау.....................................................................
..........................................12
2.Тұлғаны диагностикалауға қатысты теориялық мәселелер
Қазіргі ... ... ... қатысты озат педагогикалық
тәжірибиелер................................................................
......................................18
3.Тұлғаны ... ... ... ... ... ... шапшаң жүріп жатқан жаһандану үрдісі
әлемдік бәсекелестікті күшейте түсуде. Тіпті бірқатар ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар әлемі елдерінің
бәсекегеге қабілеттілігінің рейтингін анықтауға кірісіп, оның теориясы мен
тұжырымдалары жасалып жатыр. Ал Қазақстанның бәсекеге ... ... ... ... ... ... барынша қабілетті 50 елдің
қатарына кіру ... ... ... ... жалпы білімін
көтеру кең ауқымды мәселе болып отыр.
Жастарды оқытуға оларға кәсіби білім беруге, ... ... ... мен ... ... ... барынша назар аударуы да
сондықтан. Елімізде жүргізіліп жатқан білім саясаты ... ... ... ... ... ... ... берудің басымдылық мақсаты-өзгермелі білім жағдайына тез бейімделетін
өз ... ... ... ... ... ... ... тұлғаны даярлау.
Елбасының Қазақстан халқына жолдауында «Ұлттық бәсекелестік қабілеті
бірінші кезекте оның ... ... ... деп тұжырымдалса,
Қазакстан Республикасының 2015 жылға ... ... ... ... «Орта білім берудің мақсаты- жылдам өзгеріп отыратын
дүние жағдайында алынған терең білімнің ... ... ... ... білуге, өзін-өзі іске асыруға, өзін-өзі дамытуға және өз бетінше
дұрыс,адамгершілік тұрғысынан жауапты шешімдер ... ... ... қалыптастыру» деп атап көрсетілген.
Педагогикалық даму саласындағы диагностиканың ... ... күні ... ... ... Диагностика жолымен
тəрбие процесіндегі қандай да өзгерістердің белгілері мен себептері, ... ... ол ... ... дұрыс жолға келтірудің жоспарына
негіз береді. Дұрыс орындалмаған диагностика барлық еңбекті зая ... ... ... ... кедергісін азайтпақ түгіл, оны асқындырып
жібереді. Сондықтан да, даму желісін диагностикалау жоғары ... ... ... ... өте ... ... ... кейбір ерекшеліктерді диагностикалаудың қарапайым əдістерін
үйреніп алу ... ... ... аса ... ... ... ... ретінде өмір сүру барысында өзінің қоғамдық мәнін
сипаттайтын көптеген әлеуметтік саналар мен қасиеттерді қалыптастырады, әрі
дамытады. Жеке ... мен ... ... орта мен ... әсер
етеді. Осы күнгі педагогикада жеке адамның дамуы жөнінде қалыптасқан ... ... ... қоғамдық тұлға ретінде қалыптасуына ... аса ... Әр адам ... ... ... болар нышанмен,
дүниеге келеді, сондықтан да адамның биологиялық және ... ... ... ... ... ... ... фактордың ролі
басымдау. Жеке адамның дамудың ықпалды ... ... ... ... ... тұрса, ол адам қалыптасуына жетекші ... ... ... ... әлеуметтік қасиеттерінің тұтастығы, белсенді іс-
әрекетпен араласу.
Тұлға дамуын жетілдіру қай қоғамның ... ... ... ... ... ... дамуын тұлға дамуымен барынша тығыз ... ... ... ... ... бұл аса өткір
мәселелердің біріне айналып ... ... беру ... ... ... ... сақтай отырып, өзінің басым бағдарын жеке тұлғаның
рухани – адамгершілік тұрғыдан кемелденуіне аудара бастады. Демек, ... адам ете ... ... ашып ... яғни руханилығын дамыту
заман талабы.
Зерттеу мәселесі: тұлға дамуын диагностикалау.
Зерттеу мақсаты: ... ... ... ... анықтау.
Зерттеу нысаны: тұлғаны дамыту үрдісі.
Зерттеу мақсатына сәйкес мынадай ... ... ... ... ... байланысты проблемаларды қарастыру;
- Тұлғаны диагностикалауға қатысты озат педагогикалық тәжірибиені
зерттеу;
- ... ... ... ... болжамы. Егер педагогикадағы тұлғаның дамуына байланысты
проблемаларды қарастырылып, тұлғаны диагностикалауға ... ... ... ... онда ... ... дұрыс жүзеге асыратын
білім беру мақсаттарына тиімді қол ... ... ... ... ... ... даму сапасы артады.
Зерттеу әдістері: Зерттеудің әдіснамалық және ... ... ... ... ... ... қорытындылау барысында талдау, қорыту, ... ... ... ... кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және ғылыми
әдебиеттер тізімінен тұрады.
1.Тұлға дамуын ... ... ... ... ... ... ... оқушының даму деңгейіне ... дер ... ... тұру қажеттігі күннен-күнге үлкен
маңызға ие болуда. Бұл ... ... ... ... тиімді басқару
үшін, ондағы жүріп жатқан ... ... ... ... білу ... ... К.Д.Ушинский: «Егер педагогика
адамды барша тараптан тəрбиелегісі келсе, онда ол сол адамды ең алдымен жан-
жақты білуі ... -деп өз ... ... ... оқу ... ... баса ... (грек сөзі: диа – ашық, айқын жəне ... - ... ... ... ... ... жөніндегі ақпараттарды күні ілгері алудың
жалпы тəсілі. Педагогикалық даму ... ... ... сырқатты күні бұрын анықтаумен бірдей. Диагностика жолымен
тəрбие процесіндегі қандай да өзгерістердің белгілері мен ... ... ... ол ... ... ... ... келтірудің жоспарына
негіз береді. Дұрыс орындалмаған диагностика барлық еңбекті зая ... ... ... ... ... азайтпақ түгіл, оны асқындырып
жібереді. Сондықтан да, даму желісін диагностикалау ... ... ... ... ... өте ... практикалық іс.
«Диагностика» оқыту тәжірибесіндегі «білім, білік, дағды, іскерлікті
тексеру» ұғымын ... одан ... ... ... ... ... дағдыны іскерлікті тексеру тек нәтижені, фактіні ғана
көрсетеді.Ал, диагностика ... ... ... ... ... оның даму бағытын айқындау, дидактикалық үрдісті
жобалау, яғни педагогикалық ... ... ... ету ... ... ... оқытудың нәтижесі ғана анықталып қоймай,
сол нәтижеге жетудің жолдары мен амалдары талданылады. Олай болатын болса,
білім ... ... яғни ... ... жүйесіне көшу, біздің
алдымызға келелі міндеттерді қойып, сол ... ... ... ... ... ... ... диагностикалау қиындық тудырмайды. Бұл үшін
бүкіл дүниежүзінде жалпы жəне айрықша сапалардың даму дəрежесін өлшестіруші
ерекше тестер ... ... ... ... ... оқушының қажетті деңгейге, тəн-дене ... ... ... ... ... ... жас мүмкіндіктермен
салыстырылады.
Рухани, əлеуметтік дамуды диагностикалау үлкен қиындық тудырады. Бұл
мақсатта қолданылатын ... ... ... ... ... ете ... ... анықтаудың сенімділігін көтеруге орай
комплексті тексерістер, антропометриялық, ... жəне ... ... өзара салыстырылады, ал бұл үшін арнайы жабдықталған
клиникалар мен зертханалар, дайындықты мамандар қажет. Нақты педагогикалық
практикада мектеп ... мен ... ... жекеленген қасиет-
сапаларын анықтауы мүмкін, бірақ мұндай зерттеулердің нəтижесіне негіздеп,
даму құрылымдарына жалпы баға беріп болмайды[1].
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... алу кəсіби педагогикалық дайындықтың аса
маңызды ... ... ... аса ... ...... əрекеттерін, мінез-құлық сеп- түрткілерін, ... ... ... ... бітістер дамуы мен т.б. маңызды сапаларын
күні ілгері байқастыру. Аталған сапаларды зерттеудің кең ... ... ... ... ... чех психологы Й. Иырасектің алты жасар балалардың ойлау
қабілетін анықтауға жəрдемін ... ... ... өзгерістер енгізілген
үлгісі:
1. Қай жануар үлкенірек – жылқы ма, ит пе?
Жылқы –0 , қате ... ... ... ... ал түнде… ?
Ұйықтаймыз-0, ойнаймыз, сабақ оқимыз жəне т.б. - -3.
3. Күндіз жарық, ал түнде ….?
Қараңғы –0, қате жауап ... ... көк, ал ... –0, қате ... ... ... ... шие… бұл не?
Жеміс –1, қате жауап-1.
6. Неліктен адамдар өтетін жолда қызыл бағдаршам жанады?
Сақтандыру үшін, т.т. –0, қате жауап-1.
7. ... ... ... ... ... ... қалды, 5мин. кем 8,
он екіге 5мин. қалды).
Жақсы көрсетілген –4, бір ғана ... ... ... ... ... ... ... –1, станциялар-0, қате жауап- -1.
9. Кішкентай сиыр-бұзау, кішкентай ит …, кішкентай қой …?
Күшік, қозы –4, ... ... қате ... - ... Ит ... не ... ұқсай ма? Несімен ұқсайды?
Мысыққа (бір белгісі жеткілікті)-0, мысыққа ұқсас (белгі келтірмей-ақ)-
1, тауыққа - -3.
11. ... ... неге ... ... ... ... ... үшін жəне т.б.)-4, бір себеп-0, қате
жауап- -1.
12. Балға мен балта несімен ұқсас?
Екі ұқсастық-3, бір ұқсастық –2, қате ... ... пен ... несімен ұқсас?
Екі ортақ белгі –3, бір ұқсастық –2, қате жауап-0.
14. Шеге менен винт немен ажыралады?
Винттің тілімі бар-3, винттің ... ... қате ... ... ... суда жүзу ... ... (дене шынықтыру-3, ойындар (жаттығу, жарыс)-2, қате жауап –0.
16. Қандай автокөліктерді блесің?
Үш жол көлігі жəне ұшақ не корабль-4, ... ... қате ... Кəрі жас адамнан қалай ажыратылады?
Үш белгі-4, бір не екі ерекшелік-2, қате жауап ... бар, ... ... неге ... шұғылданады?
Екі себеп-4, бір себеп-2, қате жауап-3.
19. Неліктен сабақтан қашу жаман?
Дұрыс жауап –2, қате жауап-0.
20. ... хат ... ... ... ... ... ... –5, айыппұл төлемес үшін-2, қате жауап-0.
Тест нəтижесі – жеке сұрақтарға берілген балл қосындысы.
Нəтижелердің сарабы (классификациясы) :
өте жақсы… +24 жəне одан ... …+14 +28 ... +0 +13 ... … -1 -10 ... ...... төмен[2].
Психолог Й. Иырасектің тесті бойынша оқушылардың ... ... сеп- ... ... ... ... ... бітістер дамуы сияқты сапаларын зерттеп, диагностикалай
аламыз. Бұндай ... ... ... қабілетін анықтауға жəрдемін
тигізеді.
1.2 Тұлғаның даму процесі
Адамның тұлға ретінде дамуы оның ... ... ... ... (С.Л. ... ол ... ... тұлғаның қалыптасуы мен
дамуының, адамның белгілі бір дәуірдің замандасы және белгілі бір ұрпақтың
құрдасы ретінде ... ... ... анықталады. Б.Г. Ананьев бойынша,
өмірлік жолдың белгілі кезеңдері бар, олар өмір сүру ... ... ... ... бағдарламасында және т.б. болап ... ... ... ... кезеңдері онтогенездің жас
ерекшеліктік сатыларына өз ... ... оның әсер ету ... ... уақытта кейбір жас ерекшеліктік сатылар өмірлік жолдың ... ... ... ... ... ... ... және мектеп
шағындағы балалық».
Тұлғаның «индивидті әлеуметтендіру» процесі ретінде дамуы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
белгілі әлеуметтік-саяси, экономикалық жағдайында, өзі соның ... ... ... ... ... ... ұлттық дәстүрлерінің
жағдайында жүзеге асырылады. Бұл тұлғалық дамудың макрожағдаяты. Сонымен
бірге, өмірлік ... ... ... Л.С. ... атап ... ... ... мен оны қоршаған әлеуметтік өмір ... ... ... белгілі әлеуметтік жағдаяттары қалыптасады. Л.С.
Выготский бойынша, дамудың әлеуметтік жағдаяты «тұлғаның жаңа ... ... үшін бала ... ... ... мен ... ... ол оны дамудың негізгі көзі - әлеуметтік өмір шындығынан алады,
бұл ... ... ... ... ... ... ... әрекеттесудің әртүрлі
деңгейлерін, әрекеттің әртүрлі типтері мен ... ... ... ... ... дамудың негізгі шарты санатында қарастырылады.
Бұл жағдаятты адам өзінің қоршаған ортадағы орынын оның ... ... ... соң ... ... сиқты өзгерте
алады. Егер бұл болмаған жағдайда, онда баланың өмір сүру ... мен ... ... ашық ... ... (А.Н. Леонтьев).
А.В. Петровскийге сәйкес, дамудың әлеуметтік жағдаятының өзі, ... да кең ... - ... орта тұрақты немесе өзгеріп отыратын бола
алады, бұл ... ... ... өмір ... ... ... тұрақтылық пен өзгерістеді білдіреді. Осы
бірлестіктің өміріне баланың әлеуметтік жан ... енуі үш ... ... осы ... ... ... өзара әрекеттесу мен
әрекеттер ... ... ... ең ... дәрежеде
дербестендіру қажеттілігі» мен тұлғаның осы ... ... ... ... Егер ... «өз жеке тұлғасын
белгілеу үшін құралдар мен әдістерді іздеумен» және осы ... ... ... ... ... ... ... интеграция «субъекттің өзінің ерекшеліктері және осы бірлестікте
өзіне маңызды ... ... ... ... ... ... ... мен бірлестіктің субъектке тән жеке ерекшеліктердің
ішіндегі тек оған ұнайтын, және оның ... ... ... атқарған қызметте табысқа жеткізетін және т.б. ерекшеліктерді ғана
қабылдау, ... және ... ... ... ... өмір сүріп жатқан нақты әлеуметтік жағдаятында»
(А.Г. Асмолов) жетекші әрекет шеңберінде жүзеге ... ... ... ... ... ... жағдаятында дамуының негізгі
шарттарының бірі болып табылады.
Баланың ... ... ... ... ... да ... ... және мінез-құлықтың белгілі жағдайлардағы реакцияларының
еркіндігінен, қарқындылығынан оның реттелуіне қарай ... Бұл ... өз ... ... алу, ... түрде мақсат қою, қиыншылықтар
мен тосқауылдарды жеңіп, оларға жетудің жолдары мен құралдарын әдейі іздеу
іскерлігімен ... ... пен ... ... – баланың
интеллектуалдық-тұлғалық дамуының өзекті бағыты. Мінез-құлықтың еркіндігі
сыртқы реттеуден өзін-өзі реттеуге ... ... ... ... сыртқы бақылау мен бағаланудан туатын өзін-өзі ... ... ... Жас ... ... осы ... ... мектеп оқушыларының білімін бақылау мен бағалауды ұйымдастыруда
үнемі назарға алады. Сырттықтан ішкіге, мұғалімнің ұйымдастырған әрекетінен
оқушының оны өзін-өзі ... - бұл ... ... ... мен өзін-өзі дамытуының сара жолы.
Л.С. Выготскийдің, А.Н. Леонтьевтің, Д.Б. Элькониннің, Л.И. ... ... ... ... ... ... жаңа қасиеттердің
біртіндеп қалыптасуымен анықталады. Л.И. Божович ... ... ... жас ... ... ... талдауын келтіреді. «Бірінші өмір
жылында ең басты, яғни тұлғалық жаңа қасиеттер болып қоршаған ортаның ... ... ... ... тудыратын аффектті қуатталған
көріністердің ... ... ... Л.И. Божович бұл көріністі «түрткі
болушы» деп ... Оның ... ... «сыртқы әсерлердің тегеуірінен»
босатады. Алайда, ол оны әлі ... ... ол ... бола бастайды.
Үшінші өмір сүру жылында, яғни ерте балалық шақтың аяғында «маңызды ... ... ... ... және осы жаңа ... туатын өзі әрекет жасау
қажеттілігі болады», ол «Мен өзім» формуласы бойынша беріледі. «Жүзеге
асыру қажеттілігі мен ... Мен ... ...... ... ...... және «керек» деген екі күш бетпе-бет келеді. Өзіндік
сана сезімнің ... ... ... ... ... Л.И. Божович баланың «әлеуметтік индивид»
ретінде қалыптасуымен байланыстырады. «Онда жаңа өмірлік ... ... осы ... қамтамасыз етуші қоғамдық-маңызды қызмет ... 12-14 ... ... ... ... ... қалыптасады, яғни
саналы мақсаттарды анықтау және қоя білу, ал 15-16 ... - ... ... ... ... жас ерекшеілік кезеңдері 1-ші және 3-ші
жылдардағы өмірдегі, 7 ... және ... ... ... ... ... ... үшін Л.С. Выготскийдің жоғарыда
келтірілген ережелерін ескеретін негізгі және маңызды ... - ... ... ... осы ерекшеліктерін ескеруі қажет. Бұл мектеп
оқушыларының жас ерекшелік дағдарыстарының ... ... ... ... алаңдаушылық және т.б.), жүйкенің тозуы
пайда болуының алдын алу.
Бала тұлғасының дамуын дұрыс түсіну үшін осы процестің ерте ... ... ... ... ... ... Бұл сөздің шынайы мағынасында
«персоногенез», яғни тұлғаның қалыптасуы мен жеке ... Осы ... бірі В.С. ... тұлғаның дамуын баланың өзіндік сана сезім
құрылымын деңгейлік, сатылап ... ... ... ... 5 буын бар: ... есім және ... өзін ... ұмтылу,
жыныстық сәйкестендіру, психологиялық уақыт және тұлғаның әлеуметтік
кеңістігі. В.С. Мухина бойынша, тұлға ... ... ... және ... өзара әрекеттесуі болып табылады. Автор атап
өткендей, «қоғам мен тұлға үшін ... ... ... болып адамның
өзіндік сана сезімінің құрылымы болады, оны жалқы ... ... ... , өзін ... бір ... ... ретінде ұсынуы, өзін уақытта
елестетуі (өткен, осы, және болашақта), өзін құқық пен міндеттерге қатысты
бағалау». В.С. ... мен оның ... ... ... ... қаншалықты мұқият болуын көрсетеді. Бірінші сынып
оқушысымен қарым-қатынас ... ... ... ... алты ... ... тегімен (фамилиясымен) атаса, ол оны «жатсынтады» - ... ... ... ... В.С. ... мұғалім оқытудың басында балаларға
(әсіресе, жайсыз отбасыларанан шыққан) есімін атап, «Петя, сен жарайсың!»,
«Маша, бүгін үздік!» және т.б. деп ... ... ... бағалаудан
қорықпауы керек. Өзін ұл немесе қыз бала ретінде сезініп, бала мұғалімнің
көмегімен ... ... ... ... ... Ұл ... болуы керек, ол қызды қамқорлыққа алуы, оған ... ... ... ... ... ... «Балалар!» деп ортақ атауы әбден дұрыс емес
деп ... атап ... Бұл ... бала ... ... барысында қыздардың
(нәзіктілік, ұстамдылық, биязылық, мейірімділік, тазалық, ... және ... ... ... жауапкершілік,
кеңжүректік, адалдылық) назарын неге аударудың ... ... ... ... ... өмірлік болашағын оның өткен, болашақ және осы шақта
өзін елестетуін басқару негізінде қалыптастырудың ерекшеліктері туралы В.С.
Мухинаның ойлары өте ... ... ... ... ... позициясын
былайша тұжырымдауға болады: бүгінгі күн ертеңгі күн ... Оны ... ... ... ... өткен шағына емес, болашағына қарайтынын
көрсетті. Бұл ереже ең алдымен, депривирленген дамуға емес, дұрыс ... ... өзін ... ... үміт арту ... ... процесте даму). Оны қоғамның әлеуметтік қайта
құрулар, ... ... ... атап ... баланың жеке
санасында таптаурындардың (стереотиптердің) қалыптасқан кезеңінде жұмыс
істейтін ... ... өте ... Мұғалім саналы түрде ... ... ... ... ... ... ... нығайтуы, өмірге пессимистік, нигилистік қарау беталыстарына
қарсы тұра ... ... ... тұлға қалыптастыруға (К.Д. Ушинский, Л.Н. Толстой,
В.А. ... Я. ... В.В. ... және ... ... ... тәрбиелеуші оқытудың жалпы тұжырымдамасын
әзірлей келе, В.С. ... ... ... ... ... ... ... баланың қатынасын қалыптастыруға аударады. Автор балалардың
міндеттерін олардың ... ... ... ұсынады, оны түсіну
баланың өзін-өзі сыйлауының деңгейін «көтереді». ... ... ... ... ... сендер тыныш отыруға тиістісіңдер»,
«Сендер сабақта өз беттеріңмен жұмыс ... ... және В.С. ... формасы: «Балалар, сендердің тыныштыққа, өз беттеріңмен ... ... бар, сол ... ... Мухинаның әзірлеген «Мен Петя, - жақсы - бала – болғанмын, - ...... - ... бар – ... деген бала тұлғасының өзін-өзі
саналы ұғыну құрылымы ... «адамның барлық бойында көрінетін ... ол бір ... ... ... ... ... ... тұлғаның жеке даму жолына байланысты мазмұнды жағынан ... ... ... ... оқушының өзіндік сана сезімінде орын алады,
және әрине, оның тұлғалық, жас ... даму ... ... ... ... ретіндегі позициясын, оның оқуға, мұғалімге, мектепке деген
қатынасын анықтайды.
Ең бірінші кезекте отандық психологияда зерттелінген (Л.С. ... ... Б.Г. ... А.В. Петровский) тұлға дамуының ... Л.С. ... ... ... ... ең ... ... сатыларда болмаған жаңаның үнемі пайда болуы және қалыптасуымен
баланың даму сатыларына шығу ... ... пен ... бірлігі ретінде
сипатталатын өзін-өзі қозғалысқа түсіруші үздіксіз процесс»[3].
Тұлғалық даму, адамның тұлға, әлеуметтік жаратылыс ... ... ... оны бір уақытта сыртқы немесе ішкі шарттар ретінде
анықтайды. «Адамның жаратылысын негізгі екі ... ... ... және оның жаратылыстық қасиеттерінің саналуандылығын мен ... ... ... ... а) ... ... және онымен
байланыста болу; б) ... ... ... ... және ... ... Дамудың әрбір шартының ... ... ... ... мен ... ... ... негіздерінің
проблемасы.
1.3 Тұлға дамуына әсер ететін факторларды диагностикалау негізінде анықтау
Адам ˗ өзіне тән биологиялық құрылысы бар ... ... ... ... оның дамуына да әсер етеді. Қоршаған ортаға ... ... үшін ... ... ... ... ... адам өзіне
керектіні өз қолымен жасайды. Адам ... ... адам ... ... ... болады, адамның тектілігі тек биологиялық
жағынан ғана емес, сонымен қатар тарихи ... ... де ... болады.
«Әлеуметтік мұрагерлік» адамның қоғамдық тәжірибеге ие ... ... ... ... ... жалпы дамуында өзара байланысты екі ... ... және ... бағыттар байқалады. Адам биологиялық ... ... ... ... өз ... ... ғана ол ... тіршілік
иесіне айналады.
Адамның жеке қасиеттері өмір жолында дамып, қалыптасатын болғандықтан,
жеке тұлғаның “дамуы мен қалыптасуы” ұғымдарының ... ашу ... ... ... ... ... ... дамуы дегеніміз, ең алдымен, оның қасиеттері мен
сапасындағы сандық өзгерістер ... Адам ... ... соң ... үлкейеді, яғни оның кейбір дене мүшелері мен нерв жүйесі өседі.
Оның тілі шығып, сөздік қоры ... Бала ... ... ... ... біліктерге, еңбек дағдылары мен әдеттерге ие болады. Алайда,
адамның жеке ... ... ... ең ... оның ... ... жатқан
сапалық өзгерістер.
Жеке адамның бір-бірінен ажырағысыз және оған пәрменді түрде ықпал
ететін биологиялық белгілері мен ерекшеліктері бір-бірімен ... ... ... ... ... сәтінен басталады, жеткіншек ... ... ... ... ересек шақта өзінің біршама аяқталу кезеңіне
жетеді.Сондай-ақ жеке адамның дамуы деген ... ... ... өсуі мен пісіп жетілу процесін жатқызады. Бұл процестер психикалық
дамумен өзара ... ... ... оған ... ... ... адамның
жеке адам ретінде қалыптасуын белгілеп бере алмайды. Жеке адамның дамуы ... оның ... ... жетілуінің процесі жеке адам үшін елеулі болып
табылатын барлық сфераларды ... өзін ... ... ... ... ... процестерінде болатын сапалық
өзгерістер процесі.Жеке адамның ... ... және ... шақтарында
дамып, жетілуі ең алдымен тәрбиенің ықпалы арқылы жүріп ... ... ... ... мен сипаты көп ... ... ... ... ... ... болады. Сөйтіп, тәрбие мен
дамудық арасында екі жақты байланысы ... ... жеке ... ... ... ... жөн.
Жеке тұлға мен қоғамдық ... ... ... ... т.б. ... ... көптен айналысып жүрген көкейкесті
мәселелері. Бұл жөнінде ... ... ... ... философиялық,
педагогикалық, психологиялық, ... ... ... еңбектерден басқа П.И.Подласыйдың,М.Ф.Харламовтың "Педагогика"
(М.1996-1997), ... "XXI ... ... ... ... ... ... бағытын
қалыптастырудық методологиясы, ... ... ... ... еңбектері жарық көрді.Адам баласы материалдық және рухани
өмірдің ортасында ... ... де, өзі өмір ... ... қоғамның,
ұжымның, ұлттың, рудық мүшесі ретінде өзіндік ақыл-парасатымен, жеке бастың
өзіне тән ақыл-ой, ерік-жігер, мінез-құлық ерекшелігімен көрінуге ... ... ... ... ... ... қасиеттің болуы
мүмкін емес. Әр адам өзінше жеке тұлға.
Жеке тұлғаның ерекшелігі дегеніміз — оның өзіне тән ... ... ... ... даралануы.
Тұлға дамуына әсер ететін факторлар және оның мәні.
Даму - жеке адамды жетілдірудің өте күрделі және ... ... ... туа біткен белгілі идеялар мен түсініктер және өжет, ... ... ... ... Баланың адамгершілік, әуестік, белсенділік
және батылдық сияқты қасиеттері даму ... ... ... ... ... ... ... тәрбие мен орта әсер етеді. Адамның дамуы
және оның ... ... ... ... ... ... ... мінезінде әр түрлі ерекшеліктер мен процестер пайда болады. Баланың
дамуына ықпал ететін ... ... ... ... орта,
тәрбие, т.б. жатады.
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтың ата-ананың биологиялық ... ... ... ... ... қарап, бірден қалай әкесіне ... ... ... деп ... ... бұл ... нерсе емес.
Өйткені, баланың шашы мен көзінің бояуы, терісінің пигменті, бет келбеті
мен басының формасы, ... мен өзін ... ... тұқым қуалаушылық арқылы
берілетін биологиялық ұңсастықты еске түсіреді. Бала қозғалыс мүшелерін,
нерв жүйесінің функциялық қасиеттерін, ал ... ... ... ... ... ... ... өте нәзік ерекшеліктерді тұқым
қуалау арқылы алады. Бірақ, өте нәзік ерекшеліктердің тұқым қуалау ... өте ... ... ... ... ... ұлы ... Иоганн
Себастьян Бахтың ұрпақтарында 300 жыл ішінде тек қана 20 ... ... Мұны бір ... ... мүшелерінің табиғи
мүмкіншіліктердің (нышанның) болуына, екінші жағынан отбасындағы ... ... ... байланысты деп қарастырған жөн.
Орта - адам дамуына табиғи және ... орта ... ... орта - бұл түрлі табиғат жағдайының адам тұрмысына қызметіне ықпал
жасауы. Жылы және суық ... ... ... ... әрекетіне
елеулі ықпал етеді. Климаты ыстық жерлерде егін шаруашылығымен шұғылданады.
Ал солтүстіктегі жерде балық, бұғы ... ... ... ... ... ... да ... байқалады.
Әлеуметтік орта - жеке адамның мінез-құлқының дамуына ... ... ... ... көп ... ... Әлеуметтік ортаға
мектептің ықпал жасауы нәтижесінде ... ... ... ... және осы ... болымды қасиеттері дамып қалыптасады. Егер
адамдардық қалыптасуына ортаның қатысы шамалы ... онда орта ... ... Сондықтан адам өзінің дамуы үшін қажетті
материалдарды осы әлеуметтік ортадан жинайды. Егер бала ... ... ... онда оның даму ... ... ... болмайды. Педагогика
адам дамуындағы әлеуметтік ортаның ықпалын мойындайды, оған зор мән ... ... ... және ... ала ... ... деп ... бала дамуындағы рөлі.Жеке адамды дамытудағы ... ... - ... Тәрбие балалардың жеке және ... ... мен ... ... іске ... тәрбие адамдардық іс-
әрекеттерін ... Ол үшін ... ... ала жасалған арнаулы
жоспар бойынша тәрбие ... ... ... ұйымдастырып, тәрбиенің
құралдары мен әдістерін және формаларын іздестіреді, ... ... ... ... ... ... аса ... бағалаушылар да
болды.Д.Локк (1632-1704) "тәрбие адамның көзқарастары мен ... ... ... ... адам ... ... ... болады" - деп
сыңаржақ пікір айтты. Бала өмірге келгенде, оның жаны ... ақ, ... ... ... ... керек адамды жасап ... деп, ... аса ... ... қуалау мен ... ... ... рөлін онша бағаламады.Революционер-демократ В. Г. Белинский
(1811-1848) баланың жаны таза тақтай емес, ... да ... жазу да ... ... деді. Белинский тәрбиенің рөлін жоғары бағалап, адам дамуындағы
тұқым қуалаушылық пен ... ... де ... жөн ... ... бойынша тәрбие арқылы адамды түрлі дәрменсіздіктен, кемістіктен
құтқаруға болады. Демек, олар ... ... адам ... ... және ... ... ... деген жорамал ойға келді.Тәрбие
арқылы халықтың тұрмысын жақсарту үшін ... ... ... ... демократиялық қоғам құруды ұсынды.Тәрбиеші тәрбие арқылы
баланың ... ... ... ... оның ... ... ... іріктеп алады, айналадағы табиғи және ... ... ... ... ... сара ... табу ... ой-өрісі кеңейеді, эстетикалық сезімі мен ... ... ... ... ... қолындағы ақпарат
құралдардық (баспа-сөз, радио, теледидар) ... ... ... сондай-ақ, мемлекеттің саясатын жүргізеді. Баланың жеке ... мен ... ... ... үш ... ... тәрбие адамның
дамуына орасан күшті ықпал етіп, тұқым қуалаушылық пен ортаның ықпалына
белсенді әсер ... ... ... қоғам талаптарына сәйкес бағыттап,
белгілі бағытта баланың өмірі мен ... ... ... тұлға дамуына қажетті материалдарды іріктейді, жеке ... ... ... әсер ... ... ... аластайды. Осы
тұрғыдан келгенде тәрбие аға ... жаңа ... ... ... беру процесі, жаңа ұрпақты өмірге, еңбекке ... ... алға ... ... қамтамасыз ететін процесс.Сонымен, тәрбие бала
дамуын бағыттайды, басқарады, сондықтан да ол — баланы ... күш. ... ... күш ... оның ... ... қалыптасуына кері әсер етеді.
Тұлға дамуы туралы ізденістегі психологтердің айтуы бойынша әр адамның
дамуы өз қолында, оны ... әсер етер ... ... ... тек
оңтайлы ықпал жасауға болады. Осы пікірден туған білім беру ... да ... бар. ... ... ... ол оның ... ... өзіндік қалыптасуының, өзіндік жетілуінің ... ... ... мектеп мақсаты баланың табиғи күштері ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ол
үшін оқушы тұлғасының дамуын көздейтін білім беру ... ... ... мен ... ... ... асыру қажет.
Дамуға нəсілдіктің, қоршаған ортаның жəне ... ... ... ететін аса маңызды жағдаяттардың жəне бірі – бұл тұлға іс-əрекеті. ... ... ... да ... ... үшін ... адам қимыл-
қозғалыстарының бəрін аңдатады.
Іс-əрекет барысында адамның жан-жақты жəне біртұтас тұлғалық ... ... оның ... ... көзқарас, қарым-қатынасы қалыптасады.
Таңдалған іс-əрекет көзделген тұлғалық қасиеттердің қалыптасуына ... ... оны ... деңгейде ұйымдастыру жəне келелі бағдарлап отыру қажет.
Бұл тəрбие практикасында өте күрделі іс. ... ... көп ... ... даму мүмкіндіктерін шектейді; кейде тəрбиеленушілер ең қажетті
болған жағдаяттарға – қоғамдық, еңбек, таным əрекеттеріне белсенді араласа
алмай, ... ... ... ... ... ... жаттаудан ары өте
алмайды[5].
Балалар мен жасөспірімдердің іс-əрекеттерінің негізгі ...... ... ... ... ... танымдық, қоғамдық, спорттық, көркем
өнерлік, техникалық, кəсіптік, құмарлық ... ... ... ... ... ... ерекше түрі – тілдесу, қатынасу
(ортақтасу).
Іс-əрекет сипаты бойынша белсенді (актив) жəне ... ... ... ... ... ғана ... өзі ... тіршілік иесі болып
көрінгенді қалайды. Ол ... ... ... қатарына қандай да
талаптар қояды, төңірегіндегі кісілерге, заттарға, болып жатқан оқиғаларға
өз қатынасын білдіруге ... ... ... ... орта жəне
тəрбиенің ықпалы арқасында белсенділік көтерілуі де мүмкін, кейде төмендеуі
де ... ... адам көп ... ... мүмкін, бірақ іске құлықсыз,
көңілі құламай, орындалуы қалай болса, солай – енжар. ... ... ... адамды жоғары нəтижелерге жеткізбейді. Дамудың тиімді болуы ... ... ... ... ... Адам ... ... кірісіп, өзіндегі бар мүмкіндіктердің бəрін іске
жұмылдырып, өзін кемелденген тұлға ... ... ... ... Мұндай
қызмет адамға қанағат лəззатын əкеліп, шабыт пен қуаттың көзіне айналады.
Сондықтан да, ... ... оның ... ғана емес ... көрінетін тұлға белсенділігінің деңгейіне байланысты.
Тұлғаның белсенділігі дамудың тек алғы ... ... оның ... ... ... ... шығармашыл жəне өзі мен төңірегіндегі қатысқан
адамдардың бəріне бірдей жақсылық пен қуаныш ... ... ... ... өз ... ... ... Саналы, педагогикалық сынақтан
өтіп, ұйымдастырылған оқушы іс-əрекеті белсенділіктің қай түрін ... ете ... Өсіп келе ... ... толық іс-əрекет мүмкіндігін
ашып беру, өз күш-қуатын белсенді қолдануға қажет ... ... ... ... жете ... жəне əр тұлғаның
болмысындағы табиғаттан берілген нышандар мен дарындылықты мейлінше ... ... ... даму процесін ақылгөйлікпен бағыттаушы ұстаз-
педагогтың өз ар-намысы мен қоғам алдындағы ... ... ... ... ... ... тұлғаны диагностикалауға қатысты озат педагогикалық
тәжірибиелер
Қазіргі кездегі шапшаң жүріп ... ... ... ... ... ... ... бірқатар дамыған елдерде бұл идея
ұлттық ... ... ... ... ... ... ... рейтингін анықтауға кірісіп, оның теориясы мен
тұжырымдалары жасалып жатыр. Ал Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін жүзеге
асырудың тиімді ... ... ... ... қабілетті 50 елдің
қатарына кіру стратегиясы» жолдауында ... ... ... ... кең ... ... ... отыр. Олардың біліктілігін, дағдыларын
қалыптастыру қажеттігі еліміздегі ғылым-техникалық және ... ... ... ... туындайды.
Жастарды оқытуға оларға кәсіби білім беруге, мамандарды жан-жақты
даярлауға қоғам мен мемлекеттің бүгінгі ... ... ... аударуы да
сондықтан. Елімізде жүргізіліп жатқан білім саясаты әлемдік ... ... ... ... кеңістігінен жалпы
білім берудің басымдылық мақсаты-өзгермелі білім жағдайына тез бейімделетін
өз жолын ... ... ... ... ... ... ... даярлау
Елбасының Қазақстан халқына жолдауында «Ұлттық бәсекелестік қабілеті
бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен ... деп ... ... 2015 ... ... ... беруді дамыту
тұжырымдамасында: «Орта білім ... ... ... ... ... ... ... терең білімнің кәсіби дағдылары негізінде ... ... ... іске ... ... дамытуға және өз бетінше
дұрыс,адамгершілік тұрғысынан жауапты шешімдер қабылдауға қажетті жеке
тұлғаны ... деп атап ... ... ... дамуы оның азаматтарының адамгершілік және
шығармашылық белсенділігінің дамуымен тығыз байланысты. ... ... күші – ... оның ... ... еңбектегі
табандылы-ғы, ойлауы мен адамгершілік қасиеттері. ... қай ... ... ... ... ... толық, жан-жақты
ескеріп, соған сәйкес ұйымдастырылса ғана жақсы нәтиже берері сөзсіз.
Адамның жан ... ... ... ... ... ... ... әрбір тұлға үшін аса қажет екенін айтады.
Қазіргі білім беру ... ... құру мен ... ... жұмыс
жоспарында тұлғаның өзіндік ерекшелігін танып білу мен ... және ... ... ... қолдана білуге жағдай жасау мәселесі қойылған.
Атақты педагог К.Д.Ушинскийдің «Адамды жан-жақты тәрбиелеу мен ... ... ... ... алу ... ... ... қазіргі заманға лайықталып
айтылғандай. Психологиялық білімді ... ... ... ... ... ... психологтың көмегімен іске ... ... ... ... ... ... жаңа ... соң олардың дамуындағы ... ... ... құрастырылады. Әр кезеңдегі жас ... ... ... тәрбиелеу мүмкін емес. Жеке тұлғаның жан-жақты дамуына әсер
ететін қоғамдық жағдайлардың да ... ... ... ... ... бағаны дамытуда және жеке тұлғаның барлық оңтайлы (жақсы)
қасиеттерін ... ... ... ... ... ... ... беру кезінде «сенімділік» жағдай туғызып және ... ... ... ... Жеке адамды қоғамның қажеттілігі ... сай ... ... ... көмек пен түзету жүмыстары
психологтың белгілі бір жастағы баланың психологиялық дамуын ескере ... ішкі ... әсер ... ... ... психологиялық қызметтің негізгі мақсаты мектеп оқушыларының
жеке тұлға ретінде ... ... ... мүмкіндіктерінің
ашылуына, қабілеттері мен бейімділіктерінің дамуына көмектесу, олардың
психологиялық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... оқушылардың мектепке ... ... ... ... ... ... ... арнаулы
бағдарламалар жасау.
- Балалардың мектептегі оқуға даярлығын анықтау.
- Оқушылардың дамуындағы”дағдарыс”, “өтпелі”, “қиын” кезеңдерге ... ... бұл ... ... ... ... Үлгерімі, тәртібі төмен оқушылармен диагностикалық коррекциялық
жұмыстар
- Кәсіптік бағдар беру, ... ... ... ... ... ... мен мұғалімдерге, ата-аналарға оқыту ... ... ... ... ... ... ... процестерінің даму заңдылықтары ... ... ... қызметтің методологиясы негізінен жеке тұлғаны дамыту
теориясына негізделеді. Оның өзі іс ... ... ... ... ... жол ... ... өзі негізгі құндылық қарым қатынасты
құрайды. Бұл қарым қатынас мектеп ... ... ... ... ... ... ... әрекетінің негізгі бағыттары:
• Психологиялық диагностика
• Психологиялық профилактика
• Психологиялық түзету, дамыту
• Психологиялық консультация
• Психологиялық білім көтеру
Мектептегі ... ... ... өте көп және ... оны ... ... біліктілігіне, шығармашылық ізденістеріне байланысты.
«Баланы жан-жақты білу керек» деген белгілі ... К. Д. ... ... іс ... психологиялық қызметтің тығыз қарым
қатынаста болатындығының айқын ... Оқу ... ... ... ... психологиялық орталық құрылып, ол орталық ... ... ... ... ... ... ... дәрігері, кітапханашы,
«Жас психологтар клубы», құқықтық орталық, ... ... ... ... ... сынып жетекшілер, жас мұғалімдер мектебімен
бірлесе еңбек етеді. ... ... оқу ... ... ... ... қойылады. Осыған байланысты әр мектептегі алдына белгілі мақсат
пен міндет қояды, ал сол ... пен ... ... ... ... байланысты:
• Педагог мамандардың кәсіби біліктілігі жоғарғы деңгейде болуы
керек.
• Оқу тәрбие процесінің мақсатын ... мен ... ... Үздіксіз өзгермелі қоғамда жеке тұлғаның қабілеті мен қажетіне
лайық құзырлы білім мен тәрбие беруі.
Психопрофилактикалық жұмыстар:
• Оқушылардың, ... ... ... ... ... ... Мектеп оқушыларына арналған психологиялық үйірмеге жетекшілік жасай
алады.
• Психологиялық ... ... ... дамудағы кері
өзгерістерді анықтайды және анықталған өзгерістерді ... ... ... ... ... ... ... Психологиялық диагностика көмегімен педагогикалық босаңсып кеткен
балаларды анықтайды және ... ... ... жеке ... көмектеседі.
• Мектеп бойынша жайлы хал-ахуал туғызу бойынша жұмыстанады.
Жеткіншектермен жүргізілетін психопрофилактмкалық жұмыстардың мазмұны:
Жеткіншектермен психопрофилактикалық жұмыстар жүргізу үшін ... ... ... тән психологиясын жақсы білуі керек.Олар 11-
16 жас аралығындағы оқушылар.Бұл кезеңді психологг-ғалымдар ... ... ... кезең», «дағдарыс кезеңі», «өтпелі кезең» деп
сипаттайды.Бұл кезеңнің өзіне тән ... ... :
1. Бала ... ... ... қасиеті жоғары болады.Олар
ересектерге,өз құрбыларына еліктейді.
2. Бұл кезеңдегі ... өзге ... жас ... ... мазмұнда өтеді, осы кезеңдегі ... ... ... қарамаса жеткіншек «қиын
окушыға айналу мүмкін»[6].
Жеке тұлғаның шығармашылық ойын дамытуға бағытталған шаралар
Жаттығулар:
1. ... ... және ... ... Бір ... бірнеше шешім табу қабілеті ретінде кез ... ... ... ... ... заттарды ерекше қолдану. Бір затты қолданудың түрлі тәсілдерін
барынша көбірек ұсыну қажет. ... ескі тері тон) Бұл ... ... ... мен ... ... ... жағдайлар.Керемет бір жағдайдың нәтижесінде адам сіріңкенің
қорбындай-ақ болып қалады. Ол ... ... шақ үй, ... ... орта, көлік табуы қажет. Жаңа ойлардың саны мен оның ерекшелігі
бағаланады.
2. «Ойды тиянақтауға қабілеттілік»
Идеяларды ойлап табу қаншалықты ... ... да – бұл ... ... Идеяны дамыту, жетілдіру және оны соңына дейін жеткізіп
тиянақтау мен ... аса ... ... ... жеке ... ... ойын ... ықпал етеді.
3.Тұлғаны диагностикалауға қатысты әдістемелік нұсқаулар
Педагогикада тұлға дамуын диагностикалауға ... ... ... бар. Соның бірі - психология ғылымының кандидаты Т.В Матолинаның
жасаған әдістемесі Айзенктің жасөспірімдерге арналған сұрақнамасын қамтиды.
Жұмысты кешенді жүргізуде, ... ... ... мен ... ... ... ақ , ... бойынша  ұсыныстар орын
алады.
Бұл әдістеме 12-17 жас аралығындағы ... ... ... бұл әдістемені мына жағдайларда қолдануға болады:
1. Сынып құруда.
2. Жаңа мұғалімді топпен таныстыруда.
3. Жасөспірімдерді жұмысқа қабылдауда кадр бөлімінің ... ... ... ... ... жұмысқа қабылдауда.
(әсіресе адам-адал мамандықтары бойынша).
5. Тиімді іскери және ... ... ... нәтижеге жету үшін.
6. Спорт тәжірибесінде топты жасақтауда.
7. Педагогикалық тәжірибеде «оқушы-мұғалім» , «оқушы -сынып» ... ... ... Жұмыс сатылары:
1. Айзенк тестін жүргізу.
2. Нәтижелерді есептеу.
3. Типтер таблицасы бойынша нәтижелерді градациялау.
4. «Өтірік» шкаласы бойынша 5 балдан көп  ... ... ... ... ... ... беруші тапсырмаларға ойланбастан «иә»
немесе «жоқ» - деп жауап беруі тиіс. Жауаптар сұрақ ... ... ... ... Сен ... ... шу болғаның қалайсың ба?
2. Өзіңді қолдайтын достарыңның болғаның  қалау сенде жиі бола ... ... ... ... ... сен әрқашан жылдам жауап табасың ба?
4. Сенде бірдемеге ызаланатын кезің бола ма?
5. Сенің көңіл – күйің жиі ауысып тұра ... ... ... гөрі ... ... ... жақсы екендігі
шын ба?
7. Ұйқтатпайтын әртүрлі ойлар саған жиі ... ... ... Сен ... ... ... жасайсың ба?
9. Сен біреудің үстінен келемештеп, күлгенді ұнатасың ... Сен ... ... адам сезінген кезің болды ма, оған ... ... ... Сен ... ... қош, еті тірі адам деп ... бе?
12. Сен мектепте жүру тәртібін  қашан болсын бұздың ба?
13. сенің бірдемеге жиі көңілін ... ... ... рас ... Саған жұмысты жылдам темпте істеу ұнай ма? ... ... ... ... ... Сен бола ... ... қорқынышты оқиғаларға мазасызданасың ба,
бәрі жақсымен аяқталса да?
16. Саған кез келген құпияны сенуге бол ма?
17. Сен ... ... ... ... қиналмай-ақ жандандырып жібере
аласың ба?
18. Сенде ешқандай ... ... ... де ... ... қағып
кетуі байқала ма?
19. Әдетте сен біреумен достасу үшін өзі бастап қадам жасайсың ба?
20. Сен қашан болса да өтірік ... ... ... және ... сын ... сен оңай ... ... ба?
22. Сен достарыңмен жиі қалжыңдасып, күлкілі оқиғаларды жиі айтасың ба?
23. Сен ... жиі ... ... ... Сен ... ... сабағыңды орындап , содаң соң басқаларын жасайсың
ба?
25. Әдетте сен көңілі қош, барлық нәрсеге риза болып жүресің бе?
26. Сен ... үй ... ... ... ... әрқашан
орындайсың ба?
27. Сен басқа балалармен араласқанды өте жақсы ... ... Сен ... үй ... ... ... ... әрқашан
орындайсын ба?
29. Сенің басың айналатың кезің бола ма?
30. Сенің іс-әрекетің мен қылықтарың басқаларды ... , ... ... кез бола ... Сен бір ... ... сезімін жиі сезінесің бе?
32. Кей кезде сен мақтанғанды ұнатасың ба?
33. Сен танымайтын адамдардың ортасына түскенде, көбіне ... ... Сен ... ... ... ... мазасызданатын шақтарың бола ма?
35. Сен әдетте шешімді тез қабылдайсың ба?
36. Сен сыныпта ешқашан шуламайсың ба, егер мұғалім жоқ ... ... ... ... ... ... жиі кіре ме?
38. Сен достарыңның ортасында сезіміңе ерік беріп, көңіл көтере аласың ... Сені ... оңай ... ... ... жаман айтатын кездер болды ма?
41. Сенің әдетте ойланбай-ақ жылдам, қимылдап, сөйлейтінің рас па?
42. Егер ыңғайсыз жағдайға түсіп қалсаң, ұзақ ... ... ... ... ... көніл көтеріп ойнайтын ойындар өте қатты ұнай ма?
44. Сен берген асты әрқашан жисің бн?
45. Саған біреу ... ... ... «жоқ» деп айту қиын ба?
46. Сен жиі қонаққа барғанды ұнатасың ба?
47. Сенде өмір ... ... ... ... бола ... Ата-анаңа қашан да бір дөрекілік жасаған кезің болды ма?
49. Сені ақжарқын еті тірі бала деп ... ... Сен ... оқып ... ... ... жиі алаңдайсың ба?
51. Сен ойын сауық кезінде белсенді қатысудан гөрі жиі қарап отырасың ... ... ... ... ... ... қиын ... Сен орындауға тиіс болған тапсырманы жасай алатынына өте ... ... ... Сенде жалғыздық сезінетің кез бола ма?
55. Жаңадан танысқан адаммен сөйлескенде, бірінші сөз ... ... Сен ... ... ... жиі ... ... Саған балалардың біреу дауыс көтеріп айқайласа , сенде айқайлап жауап
қайтарасың ба?
58. Сенде өзіңді себептен себепсіз қайғылы ... ... ... бола ... Сен ... шулы ... нағыз демалып, тынығу қиын ... ... ... ... ... ... ісің үшін мазасыздану жиі бола ма?
Кілт
 
1.Экстраверсия (Э):
«иә» 1,3,9,11,14,17,19,22,25,27, 30,35,38,41,43,46,49,53,57.
«жоқ» 6,33,51,55,59.
2.Нейротизм (Н):
«иә» ... ... ... ... жастағы жасөспірімдер үшін норма:
Экстраверсия (Э)-11-14 балл
«өтірік»-4-5 балл
Нейротизм (Н)-10-15 балл
Типтер таблицасы
 
|№ |Айзенк тестінің ... ... ... |
| |Э ...... |
|1 |0-4 |0-4 |
|2 |20-24 |0-4 |
|3 |20-24 |20-24 |
|4 |0-4 |20-24 |
|5 |0-4 |4-8 |
|6 |0-4 |16-20 |
|7 |0-4 |8-16 |
|8 |4-8 |0-4 |
|9 |8-16 |0-4 ... |16-20 |0-4 ... |20-24 |4-8 ... |20-24 |8-16 ... |20-24 |16-20 ... |16-20 |20-24 ... |8-16 |20-24 ... |4-8 |20-24 ... |16-20 |4-8 ... |4-8 |16-20 ... |4-8 |4-8 ... |16-20 |16-20 ... |12-16 |8-12 ... |8-12 |8-12 ... |16-20 |8-12 ... |12-16 |4-8 ... |8-12 |4-8 ... |4-8 |8-12 ... |4-8 |12-16 ... |8-12 |16-20 ... |12-16 |16-20 ... |16-20 |12-16 ... |8-12 |12-16 ... |12-16 |12-16 ... ... ... тип Э: 0-4;  Н: 0-4.
Селт етпейтін, бейбітшіл, топта көбінен ... дос ... дос ... келген адамды қайтармайды. Өзінің дұрыс екендігіне
көзі ... ... ... байқатады. Байсалды. Сөзі
бірсарынды. Шыдамды, суыққанды.
Түзету жолдары:Тәрбиешілерді көп мазаламағандықтан ... ... ... ... тыс ... Ең ... – сол адамға
топ мүшелерінің барлығының ... ... ... бағасының көтерілуіне
ықпал ету. Жұмыс істеу ... ... ... туғызу. Суыққандылық пен
байыптылықтың жақсы қасиет екендігіне назар аударту.
№2 тип Э:20-24; Н: 0-4
Көңілді , ... ... ... ... ... ... ... сенеді. Үстіртінділік танытады. Кешірімді, кикілжіңді ... ... ... ... ... оны ұнатады. Бірақ
үстіртінділік пен қамсыздылық басым. Әртіс, нәтижеге жете ... тез ... ,тез ... ... ... ... мадақтап, табиғи әртістігін, жаңалыққа
бейімділігін қолдану қажет. Табандылыққа, тәртіпке, ... ... ... ... ... Уақытты тиімді пайдалануға үйрету.
№3 тип Э: 20-24; Н: 20-24.
Белсенді , ... ... ... ... бар. ... ... » қарым—қатынас жасауға ұмтылады. Өте адалдыққа жақын. ... ... ... ... ... қарсы тұрады. Өзің
байқамайтындарды ұнатпайды.
Түзету жолдары: ... ... ... ... ... ... ... жөн. Аффект жағдайда кекетіп, мұқатып, астарлап сөйлеуі
мүмкін. ... ... ... айрыспаған жөн.» Мәселені жайбарақат,
байсалдылықпен шешкен жөн. Дегенмен әрқашан негізгі мәселеге қайта ... ... ... ... ... Мұндай жеткіншектердің
потенциялдық мүмкіндіктерінің сыртқа шығуына ықпал ету қажет. (Спорттық
жетістіктер, ораторлық ... ... ... ... ... тип Э: 0-4; Н: ... тип, секемшіл, өзіне сенімсіз. Әрқашан қорған іздейді. Көпшіл емес,
сондықтан бағалауы мен өзіндік бағасы ... ... бос, ... ... сондықтан іс-қимылы баяу. Белсенді өмір сүруді ұнатпайды.
Философиялық ойлауға бейім. Жағдайды ... ... ... ... ... талпыну. Жұртқа күлкі болудан сақтау. Мінезінің
оңтайлы жақтарын байқап, ескеру(ойшылдығын, байыппен жай қимылдауын ... ... ... регламентін сақтамайтын, белсенді қарым-қатынас жасамайтын
жұмыс таңдау қажет. Айналадағы ... ... ... ... мол адал ... достастыру қажет.
№5 тип  Э: 0-4; Н: 4-8
Тынық созерцатель. Өмірге қызығушылық ... ... ... ... аз. Ойы ішке бағытталған , ішкі қиялмен өмір ... Тіл ... ... ... ... ... көтеру өте қажет, яғни оның немқұрайлылығын
жою ... бар, ... ... ... немесе жұмысының сапасы
көтеріледі. Баланың ... ... үшін ... ... ... ... ... ерекшеліктерді).
№6 тип Э: 0-4; Н: 16-20
Ұстамды, үркек, сезімтал, бейтаныс жағдайда ұялшақтылық танытады. ... ... ... ұната бермейді, философияға жақын.
Күдіктенуге ... Өз ... сене ... ... ... ... етпейді. Үрелілігі жоғары. Қиялдануға бейім, көбіне шешім қабылдай
алмайды.
Түзету жолдары: Үнемі қолдауға тырысу қажет, қамқорлық ... ... ... ... ... ... ... Әртүрлі идеалар арқылы өзіңе тарту (мысалы ... ... ... ... ... ... ... Мұндай тәсіл өзіндік
бағасының артуына ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
№7 тип   Э: 0-4; Н:8-16
Белсенді, байыпты, жұмысқа бағытты. Адал, сенімді дос. Өте ақылды, ... ... ... ... ... ... , тасада тығылып қалуды
ұнатады. Әдетте топтарға кірмейді. Бір ... екі ... досы бар . ... ... ... . ... зеріктіріп жібереді, насиат, уағыз
айтқыш.
Түзету жолдары: Жұмыс істегенде ... ... ... жөн. ... қою
оның инициативаларының күшеюіне ықпал етеді. Баланың өз бетінше істеп,
ашылуына мүмкіндік беру, ... кері ... ... ... ... алдында сын айтпауға тырысу қажет. Өзінің күшіне сенімділігін
арттырып , құқықтарына ... ... ... көз ... ... ... ету .  
№8 тип Э: 4-8; Н:0-4  
Адам байсалды ,ашылып, ... ... ... дарындылығы
басым. Іскерлігіне қарағанда ойшылдығы басым. ... ... ... ... ... ... ... жанашырлық таныта
алмайды. Кикілжің жағдайларда оңай құтылып ... ... ... ... –іскерлік қажеттілігне белсенділігін үнемі
арттырып отыру. Баланың қызығушылын оятатын нәрсемен айналастыру. ... ... ... елеп ... ... ... ... ету, құрбыларымен қарым-қатынасты дамыту.
№9 Э: 8-16; Н: -4
Ашық, белсенді, өміршең. Адам ... ... ... ... ... ... топтарға түсіп кетуі оңай. Жаңашыл, білуге ұмтылушы.
Әлеуметтік интелекті даму ... ... ... адекватты бағалай
алмайды. Көбіне өзіндік қатты ұстанымдары ... ... ... ... ... ... ... режимнің қаталдау болғаны абзал.
Ашық сенімді қарым-қатынас орнату қажет, ... ... бар ... тиіс. Энергиясын пайдалы, дұрыс жұмысқа бағыттау қажет. (мысалы
глобальді мәселелерге, үлкен жетістікке ... ... ... ... ... ... нақты жоспарлап, күнін белгілеп, орындалуын қатаң қадағалау
қажет. Мұндай типтегі баланы күшті, ... ... бар ... ... ... тип Э: 16-20; Н: 0-4
Әртістігі басым, сайқымазақтыққа қайым, ашық. Терең емес. Бір қалыпты.
Түзету жолдары: Жақсы мақсаттарына жетуге ... ... ... ... ... ... жетеді, бірақ соны іске асыруда табандылық
таныта бермеуі  мүмкін. )  Әртістігін қолдау қажет, бірақ ... ... ... ... тип Э: 20-24; Н: ... ашық, биязы, адалдықты сүйгіш. Қауіпті әуестікке оңай беріледі.
Мақсатқа жету үшін дос таңдауды біле бермейді. ... ... ... ... ... ... Ұйымдастырушылық қабілетін марапаттап, дамытып отыру қажет.
Көшбасшы ... ... ... ... кетпеуін қадағалау қажет.
Көшбасшылық қабілетінің жұмсалуы баланы ширатып, жалқаулықтан ... ... ... ... болған жағдайда топтың талқылауына салуға
болады.
№12 тип Э: 20-24; Н: 8-16
Тәртіпке көнгіш. Өз беделін ... ... ... Спорт пен өнерге
жақын. Белсенді. Адамдарға, оқиғаларға қызыққыш. Әсерленгіш.
Түзету жолы: Табиғатты көсбасшылыққа бейім екендігін оның ... те ... ... ... ... ... тұлғалық
және іскери өсуінде бағыт бағдар беріп отыру ... тип Э: 20-24; Н: ... қиын тип. ... ... мол. ... ... жоғары рухани
бағыттылығы жоқ. Тұрмыс тіршіліктегі жетістіктерімен –ақ шектеліп қоятын.
Өмірдің маңыздылығына тұрмыстық қажеттіліктерді ғана ... Алда ... ... болса да жетістікке жетуге бірінші болуға , пайда көруге
ұмтылады. Жолы болмайтындарды жек ... ... ... ... ... ... жолдары: Қолбасшының міндеті, мұндай баланы «жұдырықта» ұстау.
Себебі көкірегін керіп, мен-мендікке беріліп кетуі ... ... ... ... ... ... Басқалардың қадір қасиеттерін көрсете
отырып, әрқашан «орнына қойып» отыру қажет. Ұйымдастырушының ... ... ... ... ... қажет. Эстетикалық тәрбие беруге
көбірек көңіл бөлу қажет.
№14 тип Э: 16-20; Н: ... ... ... ... ... болуға ұмтылады.
Ұсақтығы бар. Кез ... ... ... ... ... ... ... Шаршағыш.
Түзету жолдары: Бейқам қарауға болмайды. Достық қарым-қатынаста немесе
астарлап сөйлейтіндей ... ... ... ... ... ... егер, тікелей адамдармен емес қағаздармен жұмыс істейтін
болса. Ерік-жігері мен табандылығын мақтап қою. ... ... ... ... жағымды қарым-қатынас жасауды қалыптастырып, оңтайлы нанымын
қалыптастыру қажет.
№15 тип Э: 8-16; Н: 20-24.
Үнемі қанағаттанбайды, мазасыз, біреуге жала ... ... ... ... ... ... ... Болмашы нәрсеге ренжіп қалуы мүмкін. ... ... ... ... Іші тар, ... Жұмыста өзіне
сенімсіздік танытады. Қарым-қатынаста жетекке ... ... ... ... ... жүреді. Достары жоқ. Кекшіл.
Құрбыларына үстемдік жасайды. Дауысы жәй шықса да, ... ... Аз ... да, ... бір ... ... қажет. Оны
баланың күдікшілдігіне сүйене отырып құруға болады. Жеке ... ... ... мән ... ... қарым-қатынас жасағанда іске
асыра аласыз. Қосымша қоғамдық жұмыс ... ... яғни ... ... ... ... ... араласуды қамтамасыз ету
үшін, көпшіліктің алдында оның тындырымдылығың, тіл алғыштығың ... жөн. Осы ... ... ... ... ... ... аудартқанды, жеке
қарым-қатынас орнатқанды ұнатады.
№16 тип Э: 4-8; Н: ... ... тип. ... ... ... бар, тұйық-ренжігіш. Дербес,
тәуелсіз, сыни ойлау ... бар. ... ... алу ... ие. ... ... ... Қарым-қатынаста аяушылық болғаны жөн. Сыныптастарының 
алдында ... ... ... көрсетіп, себеп салдармен түсінушілік, адал
қарым-қатынас жасаған жөн. Әрқашан шын критика айту ... ... ... ... ... сақтау қажет.
№17тип Э: 4-8; Н: 16-20.
Өте эмоционалды. Таңырқанғыш, ... ... ... ... адам таңдамайды, кім болса достық қарым-қатынас жасауға
әзір.Тұрақсыз, аңқау, жұмсақ, нәзік. Жұрт ... ... ... ... интимдік қарым-қатынаста болуды қалайды.
Түзету жолдары: Оңтайлы бағытын қолдау керек. Эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... алдында сөйлеуді ұсынып,
қызықтырып, марапаттап ж. Т.б). Ерік ... ... ... мән беру ... тип Э: 4-8; Н: ... ... ... аяушылығы басым, интимді-достық қарым-
қатынасты қолдайды. Әдетте көңіл-күйі ... ... ... төмен. Ыңғайсыз жағдайларда лезде күдікшіл, ... ... ... жолдары:  Дамытушы-щадящий тәртіпті орнатқан жөн. Исподволь бақылау
керек. Ашық ... ... ... ... қиын ... қол ... қажет. Жұрттың алдында әшкерелеуден сақтану қажет.
№19 тип Э: 4-8; Н: 4-8
Тынық тип. Үнемдес. Жәй ... ... тип. Өз ... ... ұсақ ... бейім. Әуестенушілігі төмен, ... ... ... ... ... қиялданып кетуі мүмкін.
Түзету жолдары: Мұндай типтегі баланың өзіндік ... ... ... ... ... дамыту ... ... ... ... ... ... тұлғалық жауапкершілікті талап ететін жүктеме берген жөн ... ... ... ... ... ... ... бала әртүрлі мәселелер
бойынша кеңес алып тұруды қажет етеді. Кеңес деликатты түрде берілуі тиіс.
№20 тип Э: 16-20; Н: ... жоқ, ... тип. ... жүдеу. Өзін топқа қарсы
қоюды ұнатады. Өзіне маңызды болған құндылықтарға ... өте ... ... ... ... ... Ұнамсыз қасиеттерін өршітпеу үшін ... ... ... ... ... жөн. ... ... техникалық
тапсырмалар мен шұғылдандырылған жөн, себебі бала бойындағы ... ... ... ... ал ... ... ... дұрыс арнаға түседі.
Эстетикалық тәрбиеге көбірек көңіл бөліп, ... ... ... оңтайлы топқа кіргізген жөн.
№21 тип Э: 12-16; Н: 8-12.
Өте өміршең, энергиясы мол. «Орта сүйіктісі» әдетте мұндай ... ... ... ... Шынында да олар дарынды, ... ... ... қасиеті бар балалар. Бірақ мұндай қасиеттердің
болуының өзі де ... ... ... Кішкентайынан бастап жетістіктерге
оңай жете білетін бала, өмірде барлық нәрсені жеңіл жасауға болады ... да, ... ... жету үшін тыңғылықты жұмыс ... ... ... ісін оңай ... кете ... достықта да тұрақсыздық
білдіреді. Кез келген жұмыста үстіртін. Әулеметтік интелектісі ... ... ... адал, бірақ қатал болуды талап етеді. Топ
ішінде көшбасшылыққа сайламаған жөн. ... ... ... ... ... Ең ... ... мен бірігіп, өзекті мақсат таңдаған жөн. ... ... ... бір ... үйреніп шығу шығу. Бөлімдерін, жүктемелерін,
тапсырмаларын, нақтылап беріп, орныдалуын қадағалау ). Мұндай жұмыс бір
жағынан ... ... ... қалыптастырса, екінші жағынан реттілікпен
жұмыс істеуге үйретеді.
№22 тип Э: 8-12; Н: 8-12
Белсенділігі өте төмен ... тип. ... өте ... ... ... ... қарсылық көрсететін. Өте педантты, ұсақ. Суыққанды. Өзгенің
пікіріне немқұрайлықпен қарайды. Сөйлегені әсерлі емес. ... ... ... ... мұғалім үшін емес басшы үшін ... ... ... ... жөн. Қоғамдық жұмыстардың ішінен
байыппен, ... ... ... ... ... берген жөн.
Тындырымдылығын ескерген жөн. Шұғылданатын ісін таңдауға көмектескен дұрыс.
Топпен орныдалатын тапсырмадан гөрі, жеке ... ... ... ... жөн ... ... ... 23 тип Э: 16-20: Н: 8-12.
Ашық ,инициативті, әсерленгіш тип. ... өзін ... ... ... мақсатына жете алады. Шыншыл-адал. Біріншілікте болғанды ұнатады.
Және ... ... ... ... шынайы сенімі мен шын ықыласына
ие. Мінезі жеңіл, эстетичен, бірқалыпты жанып тұрады.
Түзету ... ... ... ... ... жөн. ... және ... орындауға көмектесу қажет. Қоғамдық жүктемелердің шектен тыс
болмауын қадағалау керек.
№24 тип Э: 12-16; Н:4-8.
Белсенді бірқалыпты тип. ... ... ... көп болғаның
қаламайды, аз да саз болғаның қалайды. Реттілікпен ... ... ... ... қоя алады және нәтиже шығара алдаы. Күншіл, ... ... ... ... ... ... ... адал қарым-қатынас
жасағанды ұнатады. Нақты іскери қарым-қатынас орнатқан жөн.
№25 тип Э: 8-12; Н: 4-8.
Белсенді, кейде жарылып кетеді де кейбір ... ... ... ... ... немқұрайлылығы басым. Айтқан мен ғана жүріп, инициатива ... ... ... ... ... ... бейім емес.
Бірсарынды ұсақ жұмыстарға бейім.
Түзету жолдары: Байыпты-іскери қарым-қатынас ... жөн. ... ... ... ... жеке ... берген дұрыс.
№26 тип Э: 4-8; Н: 8-12.
Тынық, бірқалыпты , ... ... ... мүдделі. Қатал принцептері
бар. Кейде ренжігіш.
Түзету жолдары: Ашық ... ... ... , ... ... талап етеді. Панибратсваға бейім ... ... ... ... ... ... қойған жөн. Баланың өз
күшіне сенімділігінарттыруға бағытталған ... ... ... тип Э: 4-8; Н: 12-16.
Бірқалыпты –меланхолиялық тип. Өте сезімтал. Привязчивый, сенімді интимдік
қатынастарды бағалайды. Тынық. Әзіл-сықақты ... ... ... ... ... ... ... түсуі мүмкін. Дегенмен жалпы тынық
ойланып жүретін.
Түзету ... ... ... ... ... ... туғызу. Қатал
регламентті талап етпеген дұрыс. Эстетикалық көркем -әдеби тапсырмаларды
орындауды ұсынған жөн.
№28 тип Э: 12-16; Н: ... ... ... Тік мінез, өте шыншыл. Ашық, энергиясы
мол, турашыл. Сәтсіздіктерді ... ... ... ... ұнатады.
Суыққанды.
Түзету жолдары: Қарым- қатынаста ерекше сыйластық пен ... ... ... ... әзіл айтуға болады егер бала өте заносчив
болса.
№30 тип Э: 16-20; Н: ... ... ... ... Кез келген жағдайда алда болуды
қалайды. Энергиясы мол. Табанды. Мақсатқа жету үшін ... ... ... ... мен ... де жоқ ... жолдары: Мен-мен болып кетпеуі қадағалау қажет. Оңтайлы іс -әрекетін
қолдау қажет. Біріншілікте болуына көмектесу ... ... ... ... ... ... Ашу, ... сейілту қажет. Әлеуметтік
интелектін көтеру қажет.
№31 тип Э: 8-12; Н: 12-16.
Ұялшақ, ... ... өз ... талпывнады. Адал. Жақын адамдарымен
әзілдесіп, өте зерек болуы мүмкін. Өте терең құлай сенуге ... ... ... ... ... ... еткенің көтере алмайды. Кейде
жылдам шешім қабылдауға бейім. Істеген олқылықтарына өкінеді. Сәтсіздік
жағдайларда өзін ... ... ... ... ... ... жасау керек. Маңызды мәселелерді шешу
барысында тапсырмаларды орныдауға шақыру қажет. Әлеуметтік белсенділігін
арттыру ... ... ... ... дұрыс (конференция,
семинар ж.т.б).
№32 тип Э: 12-16; Н: 12-16.
Шынайлықты сүйеді, сәтсіздіктер ... ... ... ... ... мол. ... Мақсатқа мүдделі. Кикілжіңге бейім, өзі
дұрыс болмаса да қайтпайды. ... ... ... Қарым-қатынаста
жанашырлығы жоқ. Ақпараттылықты ғана бағалайды. Эмоциональдығы шектеулі
тип.
Түзету жолдары: ... ... ... ... Таза ... ғана
әсер ету. Бір қалыпты қарым-қатынас , ... ... ... ... ... рет ... қаласы Мәскеу аудан кәсіби кеңес
беру орталығында психология ... ... ... құрастырылып, « лучшие психологические тесты для профотбора ... ... ... ... тіліндегі нұсқасы Қазақ білім ... ... ... « ... ... ... ... тіліне
аударылып, экспириментальдық алаңдарда бейімделуден өткізілген.
Қорытынды
Диагностика (грек сөзі: диа – ашық, айқын жəне ... - ... ... объект немесе процесс жөніндегі ақпараттарды күні ілгері ... ... ... ... ... ... ... да
өзгерістердің белгілері мен себептері, оның сипаты анықталып, ол тəрбиені
болашақта дұрыс жолға ... ... ... ...... ... жəне ... өзгерістерінің жүрісі мен нəтижесі.
Даму нəтижесінде адам биологиялық түр жəне əлеуметтік тіршілік иесі ... ... ... сипаты өз ішіне морфологиялық, биохимиялық,
физиологиялық өзгерістерді қамтыған тəн- дене ... ... ... даму оның ... ... интелектуал кемелденуінен
байқалады. Дамуға нəсілдіктің, ... ... жəне ... ... əсер ... аса ... ... жəне бірі – бұл тұлға іс-
əрекеті. Іс-əрекет ұғымы қандай да жұмысты орындау үшін жасаған адам ... ... ... ... ... ... жəне ... өзгерістердің желісі мен
нəтижесі. Даму барысында адам ... ... сана мен ... ... ... ... иесі ... жетіледі. Адамның жеке қасиеттері
өмір жолында дамып, ... ... жеке ... ... ... ұғымдарының мәнін ашу педагогика үшін маңызды мәселе болып
табылады.
Дұрыс орындалмаған диагностика барлық еңбекті зая ... ... ... ... кедергісін азайтпақ түгіл, оны ... ... да, даму ... ... жоғары мамандық пен
жауапкершілікті ... ... өте ... ... ... ... ерекшеліктерді диагностикалаудың қарапайым əдістерін
үйреніп алу кəсіби ... ... аса ... ... ... жетілдіру қай қоғамның болмасын өзекті мәселесі болғаны
анық. Әсіресе қоғам дамуын тұлға ... ... ... ... ... ... Республикасы жағдайында бұл аса өткір
мәселелердің біріне айналып отыр. Білім беру ... ... ... ... сақтай отырып, өзінің басым бағдарын жеке тұлғаның
рухани – адамгершілік тұрғыдан кемелденуіне аудара бастады. Демек, тұлғаның
адамды адам ете ... ... ашып ... яғни ... ... ... ... дамудың тек алғы шарты емес, оның ... ... ... ... ... жəне өзі мен ... ... бəріне бірдей жақсылық пен қуаныш беретін тұлға ... ... өз ... ... ... ... дамуын диагностикалауға арналған түрлі әдістемелік
нұсқаулар бар. Соның бірі - психология ғылымының кандидаты Т.В ... ... ... ... арналған сұрақнамасын қамтиды.
Жұмысты кешенді жүргізуде, нәтижелерді градациялау шкаласы мен жасақталған
типологиялық сипаттамалар ... ақ , ... ... ұсыныстар орын
алады.
Бұл әдістеме 12-17 жас ... ... ... ... ... мұғалімді топпен таныстыруда,
жасөспірімдерді ... ... кадр ... ... ... ... жұмысқа
қабылдауда(әсіресе адам-адал мамандықтары бойынша),тиімді ... ... ... ... нәтижеге жету үшін,спорт тәжірибесінде топты
жасақтауда,педагогикалық тәжірибеде «оқушы-мұғалім» , «оқушы -сынып» ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
 
 
1.Е.Сағындықұлы. Педагогика, - Алматы,1999ж.
2. А.Алдамұратов. Жалпы психология,-Алматы,1996. – 300 бет.
3.Детская ... ... / Под ... ... ... М.: ... 2003. – 350 бет.
4. Ж.Қоянбаев,Р.Қоянбаев. Педагогика,-Алматы, 1998ж.
5.Саданова С.К., Саданова Ж.К. Тәрбие ісіндегі жеке ... ... // ... КАСУ №1 – ... С.Қалиев, Ш.Майғаранова, Г.Нысанбаева, А.Бейсенбаева. Оқушылардың
тұлғалық қасиеттерін дамытудық педагогикалық ... - ... ... С.М. ... ... Білім беру мекемелерінде қолданылатын
психодиагностикалық тесттер,-Тараз,2006-448.
8. Г.Б. ... ... ... ... ... ... - Қарағанды, 2008 ж.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұлға дамуындағы диагностикалау24 бет
Эксперименталды-тәжірбиелік бөлімінің мағынасы мен әдістері75 бет
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі – сараптама6 бет
Шымкент қ. «Лада-Сервис» техникалық қызмет көрсету станциясының қызмет көрсетілетін жеңіл автомобильдерге диагностикалаудың ұйымдастырылуы мен технологиясын жетілдіріп, автомобильдің басқарылатын доңғалақтарының орнатылу бұрыштарын бақылауға және реттеуге арналған стендті жобалауғ80 бет
Жеткіншек жасындағыларда кездесетін эмоционалдық үйлеспеушілікті диагностикалау және коррекциялау100 бет
Кәсіпорынның банкроттығын диагностикалау және бейдағдарыстық бағдарламаны әзірлеу55 бет
Өсімдікті талдауда қоректенуді диагностикалау әдісін қолдану3 бет
Өсімдікті талдауда қоректенуді диагностикалау әдісін қолдану жайлы3 бет
"жаңажол" кен орнының автоматтандырылуын жобалау24 бет
«Бек-сервис» ЖШС жылжымалы құрамына ТҚК мен жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру және басқару37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь