Тепе-теңдік баға және икемділік ұғымы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.4

I ТАРАУ. СҰРАНЫМ МЕН ҰСЫНЫМ ЗАҢЫ ... ... ..5.11
1.1. Сұраным және сұранымға әсер ететін факторлар. ... 5.8
1.2. Ұсыным және ұсынымға әсер ететін факторлар ... ..9.11

II ТАРАУ. ТЕПЕ.ТЕҢДІК БАҒА ЖӘНЕ ИКЕМДІЛІК ҰҒЫМЫ. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12.22
2.1. Сұраным мен ұсынымның өзара байланысы. ... ..12.18
2.2. Баға және табыс бойыншы икемділік. ... ... ... 19.22

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23.24

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI: ... ... ... 25
КIРIСПЕ

Рынок механизмiнiң қызмет етуiнiң негiзi “сұраным” мен “ұсыным” болса, ал сол сұранысты тудыратын басты фактор тұтынушылар iс-әрекетi болып табылады. Рыноктық экономиканың ерекшелiгi де сол, онда сұраным бiрiншi орында тұрады, ал ұсынымның қызметi сұранымды қанағаттандыру болып табылады.
Кез келген тұтынушы нарықта ұнатымдылығымен артық көруiне сүйену және өзiнiң табысы мен бағаға сүйенуi арқылы анық айқын тұтыну жоспарын жасайды. Осы жоспарды iске асырса ол тұтынушы өзiнiң қажетiн ең жоғарғы деңгейде қанағаттандырады деп есептелiнедi.
Бiрақ шын мәнiнде тұтынушылардың табысына байлаынсты олардың бюджеттiк шектеу қисығы орын алып, тұтынушылардың таңдау деңгейi әр түрлi болып және ол ылғи да өзгерiп отырады. Яғни нарықта көптеген тұтынушылардың таңдауы әр түрлi болып келедi. Сонымен, сұраным – бұл тұтынушының немесе сатып алушының бiр тауарды сатып алу ойымен жасайтын жоспарын және олардың сатып ала алатын тауар бағасы мен оның көлемi арасындағы тәуелдiлiк.
Қазақстан Республикасы бүгiнгi таңда әлемдегi орны рыноктық қатынастағы дамушы мемлекет ретiнде көрiнуi болып табылады. Рыноктық қатынастардың дамуы ұлттық экономикамыздың елiмiз өз егемендiгiн алғаннан бастап осы уақытқа дейiн даму үстiнде және ол дами бермек. Рыноктық қатынастардың тиiмдi қызмет етуi барлық қоғамдағы шаруашылық қызметтердiң тиiмдi қызмет етуiн қамтамасыз етiп отырады және оны ұйымдастырушы құрал болып табылады.
Рыноктық механизмдi жалпы түрде экономиканың мәселелерiн шешу мақсатында өндiрушiлер мен тұтынушылардың рынок арқылы тәуелсiз түрде өзара әрекет ететiн шаруашылықты ұйымдастыру формасы деп анықтауға болады. Рынок механизмiнiң қызмет етуiнiң негiзi сұраным мен ұсыным болса, ал сол сұранысты тудыратын тұтынушылар iс-әрекетi. Нарықта сұраныс пен ұсыныс өндiрiлген өнiм көлемi мен олардың бағасын анықтайды, сондай-ақ нарықтың өзiн-өзi реттеп отыратын нарық тепе-теңдiгiн және соған сәйкес тепе-теңдiк бағаны қалыптастырады. Өндiрушi мен тұтынушы арасындағы бәсеке және мәмiлелер бағаға әсер етiп, рыноктық бағаны қалыптастырады. Ал бағаға сүйене отырып, тұтынушылар көптеген экономикалық шешiмдер қабылдайды. Мiне бұл жағдай тұтнушылар мiнез-құлығын және нарықта сұранымды қалыптастырады.
Нарықтық экономиканың ерекшелiгi де сол, онда сұраныс бiрiншi орында тұрады, ал ұсыныстың қызметi сұранысты қанағаттандыру болып табылады.
Нарықта әрбiр тұлға тұтынушы болып табылады және олар өзiнiң табысына және ұнатымдылығына байланысты максималды түрде өзiн қанағаттандыратын нұсқаны iздейдi. Егер ол осы максималды шартты орындаса, онда ол өз сұранысын толық қанағаттандырды деп атаймыз.
Сұраным теориясында үш түрлi икемдiлiк коэффициентi қолданылады. Оларға: сұранымның бағалық икемдiлiк коэффициентi, сұранымның табыстық икемдiлiгi және сұранымның қиылысқан икемдiлiгi жатады. Осы сұраныс икемдiлiктерiнiң iшiнде сұранымның бағалық икемдiлiгiң орны ерекше. Өйткенi рынок сұранымы бiрiншi кезекте тауардың сатылу бағасына тәуелдi болады.
Нарықты жағдайларды зерттегенде сұраныстың не себептi және қандай мөлшерде өзгергенiн зерттеу үшiн “сұранымның икемдiлiк коэффициентi” қолданылады. Бұл абсалюттiк емес, салыстырмалылық коэффииент. Сондықтан, сұраныстың икемдiлiк коэффициентi зерттелгелi отырған сұраныс функциясының факторы бiр пайызға өзгерсе, онда сұраныстың қандай мөлшерге өзгеретiнiн көрсетедi.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын “Сұраным заңы. Сұраным икемдiлiгiнiң түрлерi, өлшемi” деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi, осы сұранымның икемдiлiг көрсеткiшi арқылы тұтынушылардың өмiр сүру деңгейiн, жалпы экономиканың тұрақты дамуын және сыртқы факторлар өзгерiсiне тәуелсiздiгiн көруге болады. Өйткенi тұтынушылардың өмiр сүру деңгейi төмендеу болса, онда олардың сұранысы бағаның өзгеруiне сезiмтал болады, яғни сұранысы икемдi болып келедi. Бұл мысалы бүгiнде елiмiздiң тұтынушыларының жағдайына сәйкес келедi.
Менiң осы тақырыпты орындаудағы негiзгi мiндеттерiм келесiдей:
• Рыноктық қатынастың негiзгi элементiнiң бiрi сұранымды жан-жақты қарастырып, оның рыноктың басқа элементтерiмен байланысын қарастыру;
• Сұранымның рынок тепе-теңдiк механизмiндегi орнын және оның әрекеттерiн қарастыру;
• Рыноктық механизмдегi сұраныстың және сұраныс көлемiнiң сыртқы факторларға байланысты өзгеруi немесе жылжуын қарастыру, осы әрекеттердiң экономика дамуы үшiн әсерiн талдау;
• Сұранымның икемдiлiгiнiң түрлерiн және оның экономика үшiн маңыздылығын анықтау;
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI:

1. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. – М.: Экономика, Дело, 1992.
2. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х т. Т. II. – М: Финансы и статистика, 1992. – 384 с.
3. Гальперин В.М., Игнатев С.М., Моргунов В.И. Микроэкономика. Т.2. – СПб. – 1998 г.
4. Экономическая теория. / А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. Санк-Петербург – 2001г.
5. Әубәкiров Я. Ә. Байжұманов Б.Б. / Экономикалық теория. Оқу құралы. – Алматы. Қазақ университетi.
6. С.Әкiмбеков, А.С.Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров / Экономикалық теория. Оқу құралы. – Астана: 2002. – 446 б.
7. Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003. – 219 б.
8. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
9. Есипова В.Е. Цены и ценообразование. Учебник для вузов. – СПб:. “Питер”, 1999. – 464с.
10. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784с.
11. Статистическии ежегодник. Алматы. – 2004г.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе _____________________________________________3-4
I ТАРАУ. Сұраным МЕН Ұсыным заңы._________5-11
1.1. Сұраным және сұранымға әсер ... ... ... ... және ... әсер ... факторлар._____9-11
II ТАРАУ. Тепе-теңдік баға ЖӘНЕ ... ... ... мен ... ... ... ______12-18
2.2. Баға және табыс бойыншы икемділік. ____________19-22
Қорытынды _____________________________________23-24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI: ____________25
КIРIСПЕ
Рынок механизмiнiң қызмет етуiнiң негiзi “сұраным” мен ... ... сол ... ... ... фактор тұтынушылар iс-әрекетi болып
табылады. Рыноктық экономиканың ерекшелiгi де сол, онда сұраным ... ... ал ... қызметi сұранымды қанағаттандыру болып
табылады.
Кез ... ... ... ... ... ... сүйену және
өзiнiң табысы мен бағаға сүйенуi арқылы анық айқын тұтыну ... ... ... iске ... ол тұтынушы өзiнiң қажетiн ең ... ... деп ... шын ... ... ... байлаынсты олардың бюджеттiк
шектеу қисығы орын алып, тұтынушылардың таңдау деңгейi әр түрлi болып ... ылғи да ... ... Яғни ... ... ... ... әр
түрлi болып келедi. Сонымен, сұраным – бұл тұтынушының ... ... бiр ... ... алу ... ... жоспарын және олардың сатып
ала алатын тауар ... мен оның ... ... ... ... ... ... әлемдегi орны рыноктық қатынастағы
дамушы мемлекет ретiнде көрiнуi болып табылады. Рыноктық ... ... ... ... өз ... ... ... осы
уақытқа дейiн даму үстiнде және ол дами бермек. Рыноктық қатынастардың
тиiмдi ... етуi ... ... ... ... ... қызмет
етуiн қамтамасыз етiп отырады және оны ұйымдастырушы құрал болып табылады.
Рыноктық механизмдi жалпы түрде ... ... ... ... мен ... ... арқылы тәуелсiз түрде өзара
әрекет ететiн шаруашылықты ұйымдастыру ... деп ... ... ... ... ... негiзi сұраным мен ұсыным болса, ал ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс
өндiрiлген өнiм көлемi мен олардың бағасын анықтайды, сондай-ақ нарықтың
өзiн-өзi реттеп отыратын нарық тепе-теңдiгiн және ... ... ... ... ... мен тұтынушы арасындағы бәсеке және
мәмiлелер бағаға әсер етiп, ... ... ... Ал ... отырып, тұтынушылар көптеген экономикалық шешiмдер қабылдайды. Мiне
бұл жағдай тұтнушылар мiнез-құлығын және нарықта сұранымды қалыптастырады.
Нарықтық экономиканың ... де сол, онда ... ... ... ал ... қызметi сұранысты қанағаттандыру болып табылады.
Нарықта әрбiр тұлға тұтынушы болып табылады және олар өзiнiң табысына
және ұнатымдылығына ... ... ... өзiн ... ... Егер ол осы максималды шартты орындаса, онда ол ... ... ... деп ... ... үш ... икемдiлiк коэффициентi қолданылады.
Оларға: сұранымның бағалық икемдiлiк коэффициентi, ... ... және ... ... ... ... Осы ... iшiнде сұранымның бағалық икемдiлiгiң орны ерекше. Өйткенi
рынок сұранымы бiрiншi кезекте тауардың сатылу бағасына тәуелдi болады.
Нарықты жағдайларды зерттегенде сұраныстың не ... және ... ... ... үшiн “сұранымның икемдiлiк ... Бұл ... ... ... ... ... ... коэффициентi зерттелгелi отырған сұраныс функциясының
факторы бiр ... ... онда ... ... мөлшерге өзгеретiнiн
көрсетедi.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын “Сұраным заңы. ... ... ... деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi, осы сұранымның икемдiлiг көрсеткiшi
арқылы тұтынушылардың өмiр сүру ... ... ... ... ... ... факторлар өзгерiсiне тәуелсiздiгiн көруге ... ... өмiр сүру ... төмендеу болса, онда олардың сұранысы
бағаның өзгеруiне сезiмтал болады, яғни сұранысы икемдi болып ... ... ... ... ... ... сәйкес келедi.
Менiң осы тақырыпты орындаудағы негiзгi мiндеттерiм келесiдей:
... ... ... ... бiрi сұранымды жан-жақты
қарастырып, оның рыноктың басқа ... ... ... Сұранымның рынок тепе-теңдiк механизмiндегi орнын және оның
әрекеттерiн қарастыру;
... ... ... және ... ... сыртқы
факторларға байланысты өзгеруi немесе жылжуын ... ... ... ... үшiн ... ... Сұранымның икемдiлiгiнiң түрлерiн және оның ... ... ... ... ... мЕН ... заңы.
1.1. Сұраным және сұранымға әсер ететін фокторлар.
Сұраным - бұл нарықта болатын, ... ... ... ... ... Ал, ... ... сұраным төлем
қабілеті бар қажеттілік. Құн тұрғысында сұраным қажетті тауардың бағасының
соммасы.
Тауардың ... ... мен ... мөлшерінің арасында барлық
уақытта да белгілі бір арақатынас болады. Оны ... ... - ... ... деп ... 1. Сұраным қисығының қисығы.
1 Суреттен көріп отырғанымыздай баға- Р1 сұраным мөлшері- Х1, баға
Р2>Р1 сұраным ... Х21). Бұл ... ... алуға алынатын тауар санының
салыстырмалы түрдегі өсуін, бағаның салыстырмалы түрде төмендеуіне бөлумен
анықталады:
Мұндағы:
Еа - ... ... ... ... ... өсу ... бағаның төмендеу проценті
Әртүрлі тауарлар тобына сұранымның икемділігі бірдей ... ... ... және басқа тауарларға сұранымды ... ... бар сол ... тауарлардан тәуелді болуы мүмкін. Әдетте
күнделікті қажетті тауарлар, ... ... ... өте ... ... ... Басқаша айтқанда, оларға деген сұранымның бағаларының өсуі
себепті айтарлықтай өзгере қоюы екіталай. ... ... ... ... 10 ... дейін өсуі оны тағам ретінде тұтынуды күрт қысқарта алған
жоқ. Сұраным бұл ретте ... ... ... ... ... бағалардың
өсуінің әрекетімен хрусталь, зергерлік бұйымдар, жеңіл ... ... ... бар ... күрт ... Ал бұл ... ... сипаттайды.
Сонымен сұраным - төлем мүмкіндігі бар қажеттілік, яғни тұтынудың
керекті тауарларға төлей алатын ақша соммасы.
Сұраныс дегеніміз - ... ... ... ... тауардың саны.
Сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... құн ... ... Осы ... арқылы сұраныс пен ұсыныстың тепе-
теңдігін, ал түбінде өндіріс пен ... ... ... ... ... ... Ұсыным және ұсынымға әсер ететін факторлар.
Ұсыным - бұл нарықта тұрған немесе соған жетуге болатын, белгілі ... бар ... ... ... ... ... ( әр ... жиынтығы)
және олардың бағалары арқылы сұранымды құрайды; өз кезегінде сұраным, тауар
ұсынымының көлемі мен ... мен ... ... ... тұтыну мен
танылатын тауар ғана қайта өндіріле алады.
Нарықтық бағамен өндірушілердің ұсынғысы келетін тауарлар ... ... ... ... деп ... белгілі бір арақатынас
болады.
Ұсыным қисығының сызығы, әдетте ... ... ... ... Оны 3- ... көре ... – Ұсыныс қисығы.
Жоғарыда көрсетілген кесте шығарылатын өнім көлемінің (х)нарықтық
бағадан (Р) тәуелділігін көрсетеді.
Баға –Р1, өнім -Х1 ... ал ... Рс және Р2 –ге ... ... ... Хс және Х2 –ге ... азаяды. Баға Р1 >Р2, ұсыным көлемі Х1 >Х2-
ге сәйкес басқаша айтқанда тауардың бағасы неғұрлым жоғары болса, ... ... ... ... ... оны ... ... және нарықта
сатуға дайын болады.
Ұсыным мөлшерінің көбеюі ұсыным қисығының сызығын оңға қарай (S2S2)
ал ... ... ... ... қарай (S1S1) жылжытады. Оны 4- ... ...... өзгеруі.
Ұсыным қисығының сызығына қандай факторлар әсер етеді? Ұсыным шамасы
бағасынан қолданылатын ... ... ... ... мен
дотациялардан, берілген (нақты) тауар мен оған ұқсас тауарлардың ... ... ... ... ... табиғат- климаттық
жағдайлардан, өндірістік шығындардан тәуелді болады.
Ұсыным детерминатикалық: ұсыным қисығы сызығының өзгеруін тудыратын
факторлар:
1-кесте
| ... ... ... | |
| ... | |
|1 ... ... ... ... тыңайтқыштарға бағаның |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... бағаның өсуі |
| | ... ... ... |
|2 ... ... |Жүгері зиянкестеріне қарсы тиімді |
| | ... ... оның ... |
| | ... |
|3 ... ... ... |Қой еті мен ... ... ... |
| ... ... сиыр етін ... |
|4 ... мен ... |Сигареттерге акция салығын көбейту |
| ... ... ... ... институт|
| | ... ... |
| | ... жоғары білімді мамандарды |
| | ... ... |
|5 ... ... күту ... мұнайға бағаның |
| | ... ... ... |
| | ... ағымдағы ұсынысын |
| | ... ... ... ... ... ... ұсыным көлемінің өзгеру
шамасы ұсынымның икемділігін сипаттайды.(Ұсыным икемділігі 1ден көп, яғни
Еs>1) Ұсыным икемділігінің ... ... ... ... процентінің, бағаның өзгеру мөлшерінің процентіне бөлінетін
бөліндісі болып табылады:
Еs-ұсыным икемділігінің коэфиценті
%Xs-ұсыным ... өсу ... өсу ... икемділік коэфиценті, егер нарықтық баға ... ... ... ... төмендесе, ұыснылатын тауар санының қалай
өзгеретінін көрсетеді. Батыс ... ... ... ... өсу
тенденциясын растайды, себебі бағаның өсуі өндіріс ... ... ... ... теориясы.
Соңғы жылдарда сұраныстың экономикалық теориясы сынға ұшырауда. Бұған
қарсы балама теория ретінде (экономикалық саясат) ... ... ... ... ... доктринасынан бас тарту, яғни қысқа мерзімді экономикалық
тұрақтанудан орта мерзімге ауысу. Мұндай экономиканы ... және ... ... мүмкін емес. Жетекші ... ... ... басым болып, ретсіздік орын алады. ... ... ... қорытындысы әлі белгісіз.
2. Ұсынысты ұлғайту күш салады, алайда өндіру мүмкіндігі бар механизм
баяу әрекет етуде.
3. Салықты ... бұл ... пен ... ... ... өнім ... көбейте алады, Бірақ соңғы бес ... ... ... ... ... ... ... әсер етуде.
II ТАРАУ. Тепе-теңдік баға ЖӘНЕ Икемділік ұғымы.
2.1. Сұраным мен ұсынымның өзара байланысы.
Тауардың бәсекелестік сұраныс пен ... ... ету ... ... ... және сұраныс пен ұсыныс тең болған деңгейде рыноктық баға
қалай орнайтынын ... баға мен оған ... ие ... ... ... уақытта
белгілі бір арақатынас болады, баға ... ... ... онысатып
алушылардың саны азаяды, яғни сұраныс деңгейі төмен болады (табыстардың сол
деңгейінде) және, керсінше, баға төмен болған сайын ... ... ... ... ... тауарлардың саны көп болады.
Бұл баға мен сұраныс көлемінің арасындағы байланысты график түрінде
көрсетейік.
Егер абцисия рынокта ... ... таур саны ал ... ... ... онда осындай нәтиже болады.
Q – қисығы экономикалық әдебиетте сұраныс қисығы деп аталады. Бұған
бағаны түсірсек, онда баға ... ... ... ... өзгернін
көруге болады. Егер P бағада сұраныс көлемі Q ... баға P ... ... ... Q ... ... ... қисық сұраныстың біртіндеп азаю заңын бейнелеп
көрсетеді, ал ол заңды былай ... ... ; егер ... ... өссе (ал ... шарттары тұрақты болса), онда осы тауардың аз ... ... Бұл ... ... да ... егер ... тауардың үлкен тобы түссе, онда, тең шарттық жағдайда, ол онша
жоғары емес ... ... ... ... азаюы заңының барлық тауарға қатысы бар. Оның
себептерін анықтау қиын ... олар ... ... ... алушылардың
табыстарының шектеулілігіне байланысты. Егер жоғары бағалы тауарды тек ... ғана ... ... ... ... ... рынокқа жаңа сатып
алушыларды әкеледі. Екіншіден, ... ... ... ... ... сатып алуға итермелейді. Сонымен бірге мынаны да атап өту керек,осы
тұтынушының сұранысының өсуі тоқтағаннан ... де, ... одан әрі ... ... ... ... адамдардың өз қажеттерін өтей
бастауы себепті рыноктағы сатып алу ... ... ... Егер ... ... ... оны ұсыныс жағынан қарасақ, онда кері көрініс
орын ... ... ... ... ең ... баға ... ... баға жоғары болған сайын, олар белсенді түрде көп тауар сатуға
тырысады, яғни ұсынысты ... ... ... ... ... ... ... байланысты
өзгеріп отырады, баға жоғары болған сайын басқалар тең ... ... ... ... ... жоғары болады.
Жоғары бағалы өндірістің ұлғаю тенденциясының ... бір ... өсуі ... жаңа ... ... ... ... баға өскенде кәсіпкер қосымша пайда алады және көп ... көп ... пен ... сатып алуға, өндірісті ұлғайтуға
мүмкіндік алады. Сонымен бірге, әңгіме тек ұсынысты ... ... ғана ... есте ұстау керек. Белгілі бір шекке дейін бағаның ... ... ... етеді. Алайда, бағаның өсуі жалғаса берсе, онда
өндірушінің өндіріс көлемін азайтуы ... .Бұл ... ... ... ... белгілі дәрежеде қарқынды жұмысты жалғастыруға деген ынтаны
төмендетеді.
Екіншіден, өндіруші өндіріс көлемін ... ... ... өтпей қалып, бағалары төмендейді. Әрбір тауардың өз сұраныс пен
ұсыныс қисығы бар. Бірақ оларға бір рет және ... ... деп ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс қисығынын жылжуы
мүмкін. Осыған байланысты сұраныс көлемін ... ... ... ... зор. Баға ... ... көлемі өседі, ал сұраныстың өзі сол
тауарға қажеттіліктің көрініс ретінде өзгермейді. ... ... ... ... осы тауарды көптеп сатып алатын болса, ... ... ... ... ... ... ... күнінде сусындар мен
балмұздаққа сұраныс көбееді. Бұл ... d1 ... ... ... қозғалып жаңа қалыпта болады d2.
Одан басқа атап өтетін нәрсе, сұраныс көлеміне бағадан ... ... ... ... ... ... бағасы мен
пайдалылығы өз әсерін ... ... ... алушылардың орта
табыстары өссе, онда басқа тең жағдайларда ... ... д1, ... ... ьағаның сол деңгейіне p1сұраныстың өскен деңгейі сәйкес
келеді.
Ұсынысқа әсер ... ... ... - ... ... Сондықтан,
егер техникалық прогрестің жетістіктерін пайдалану нәтижесінде немесе
ауыл шаруашылығына қатысты ... ... ауа райы ... ... азайту ұсыныс қисығы оңға төменге ауысады.
Ұсыныстың көлемі тұрақты P1 бағадан Q1-ден Q2-ге ... ... ... ... ... алып салыстырғанда, жиынтық ... пен ... ... ... ... онда бізді қызықтыратын
тауардың сұраныс пен ұсыныс тәртібін көрсететін ... ... ... екі ... ... ... нүктесінде сұраныс сандық ... тең, ал ... ... ... ... Аса жоғары бағада
ұсыныстың сұраныстан артығы пайда болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сұраныс ұсыныстан арьық
болады. Бұл жағдайда сұраныстың артығы мен бәсеке бағаны жоғары көтереді.
Тепе-теңдік бағада ... ... ... ... саны
өндірушілердің рынокқа шығаратын өнімдердің санына сәйкес ... ... ... ғана ... өсуі және кему ... жоқ ... ... және сұраныс пен ұсыныстың тербелуі, рынокта тепе-теңдік
орнықтыруға алып келеді. Қоғамдағы осы тауардың шектелген саны оны ... ... ... ... ... Бірақ, бұл жалпы рыноктағы
жекелеген тепе-тендік. Рыноктағы бағалардың тауарға сұраныс пен ... ... ... ылғи қозғалыста болатынын есте ұстау керек. Бұл
өзгерістер бір-біріне ... бола ... ... бәрі ... ... ... ... өзгеруі басқа тауарлардың ... ... ... бір ... және ... бір уақытта жинақтап
қарағанда тепе-теңдікте болуы мүмкін, бағаның бүтін бір ... ... ... ... ... ... ... Кіші экономикалық
зерттеудегі талдаудың тепе-теңдік әдісі экономикалық жүйе ... ... ... ... іздеуді қажет етеді. Тепе-теңдік жағдайында сұраныс
пен ұсыныс сәйкес ... ... ... тепе-теңдік жағдайында
жүргізуші субъект жеке өндіруші, фирма немесе ... ... - ... ... өзгертуге ынтасы болмайды. Тепе-теңдік нүктесінде
экономикалық қозғалыс тоқтайды.
Ол қайта ... үшін ... ... ... ... ... мен ... күткендері мен таңдағандары ... ... ... пен ... ... ... абстракция,өйткені
нақты шаруашылық тәжірибеде мұндай сәйкестік өте ... ... ... осы ... ... ... қызмет істеуінің аса маңызды
заңдылықтарын анықтауға мүмкіндік береді. Сұраныс пен ... ... ... ... ... механизмнің заңдылықтарын талдау,
экономикалық еркін ... ... ... ... еркін рыноктық механизмнің қарапайым қызмет етуін жалпы тепе-
теңдікке ... аса ... шарт ... ... ... ... біріншіден, кәсіпкерлік еркіндігі,
екіншіден, сатушылар мен сатып алушылардың таңдау еркіндігі, яғни сауда
еркіндігі, үшіншіден ... әр ... ... ... ... төртіншіден, баға құру еркіндігінен тұрады. Нақ осы экономикалық
еркіндік рынокта өзгермелі жағдайларға ... ... және ... ... да тепе-теңдікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Сұраныс пен ұсыныс ... ... ... және ... ... нарықтық экономикада болмасын, сұраным мен ... ... ... және ... тұру ... ... емес. Нарықтың тепе-
теңдігін, сұраныс пен ұсыныс тең болғанда ... ... ... мен
бағаның белгілі бір деңгейі деп түсіну керек.
Енді сұраныс пен ... ... ... ... ... ... олардың
бәрін бір кестеде көрсетуге болады.
Сурет – 6. Сұраныс пен ұсыныс ... – 6 ... ... ... ... ... ... қисықтарының қиылысқан жерінде тұр. Тепе-теңдік нүктесіне сәйкес
нарықтық баға – ... баға деп ... ... пен ... өзгеруіне қарай тепе-теңдік бағасы да өзгереді .
Нарықтық тепе-теңдік ... ... ... ... ... мен ... ... теңсіздіктердің пайда
болуына, ақырғы нәтижесінде, әртүрлі қолайсыз әлеуметтік-экономикалық
салдарға әкеліп ... ... баға ... «Е» ... ... ... сұраныс мөлшері мен ұсыныс көлемі бірдей болады, яғни:
Xe = Xs = Xd
Енді баға тепе-теңдігінің өзгеруін сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... ниеттеліп отырған
нарықтық механизм, сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігі ... ... ... ... ... ... ... мен қызметтерге сұранысты
теңестіруге тырысады. Егер де сұраныс ұсыныстан артық болса, ол ... ... ал ... егер егер ұсыныс мөлшері сұраныстан
артып кетсе, онда өндіріс көлемі азаяды. Осындай ауытқуларды ...... баға ... ... ... ... ... бағалар мен тауарлар саны
жағдайында рынокта әрекет ететін күштерді ... ... ... яғни ... ... алғасы келетін тауардың мөлшерімен саны
жағынан теңелген және баға мен тауарлар санын өзгертетін тенденциялар ... ... ... теңдігі – ұсыныстың сұранысқа сай келуі. ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Үш кедергі:
Біріншіден, сұраныс ұсыныс қисық сызықтарын сала ... біз ... ... деп ... қисық сызық қозғалысымен қисық сызық бойымен қозғалыстың
арасында айырма байланысты.
Үшіншіден, сұраныс және ... ... ... қай ... ... ... ... теңдігі жағдайында. Астыққа сұраныстың қисық
сызығын сала ... біз оның ... ... және ... ... жағдайдағы астықтың сатып алған мөлшері қандай болатынын
қарастырамыз. Біз отбасы ... ... ... ... ... Неге ? ... ... лаборрториялық тәжірибелер
жүргізе алмаймыз, сондықтан нақтылы факторлардың тиімділін білу үшін
басқаларынан ойша ... ... ... ... ... және ... ... өзінің қозғалысы.
Сұраныстың өсуі сұраныстың қисығына өзгерісіз енгізеді және ... ... мен ... ... жағдайында қисық сызық ... ... ... ... үшін ... ... ... шықпаған кезде оның бағасы өседі, өйткені ұсыныс ... ... ... ... ... Теңдік бағасының өте ... ... ... ... ... ... ... бойымен
қозғалады. Бірақ ешқандай өзгеріс болмайды, ... баға ... ... төмендейді деуге оьбективті негізі жоқ.
3. Теңдіктің мәні. Үшінші кедергіні былай айтуға болады:
Сұраныс ... ... баға ... ... қандай негіз
бар? Себебі , біреу қанша ... ... ... тауарды біреу сатып алады.
Бағаға қарамастан, сан жағынан сәйкес ... ... ... ... ... ... мөлшер мен сатылыс болмайды..
Сұраныс пен ұсыныс теңдігі неге әкеледі? Жалпы ... ... ... ... барлар арасында бөлінеді. Оны кім ... ... ма? Заң ... ма? Жоқ. ... ... ғана ... ... «нені» , «қалай», «кім үшін» өндіру проблемаларын
шешеді, оларды көптеген өзара байланысты рыноктар үшін бір ... ... ... ... ... сызығы баға мен асн мөлшерін анықтайды дегенді
мойындайды. Баға теңдігі мұндай ... ... ... ... ... ол – ... пен ұсыныс арқылы анықтайды.
Сұраныс пен ұсыныстың қисық сызығы рыноктың ойдағыдай көрінісі.
Енді сұраныс пен ... ... баға ... ...... ... тауарлардың ақшалай сомасы түрінде
көрінеді. Әдетте тұтынушылар тауарды арзандау сатып алуға, ал сатушылар ... ... ... ... нарықтық баға сұраныс бағасы деп алатын
баға шамасынан жоғары ... ... ... баға деп, ... ... ... келісетін шекті ең жоғарғы бағаны айтады. Сұраныс бағасы мен
сатылатын өнімдердің санының арасында ... ... ... ... саны ... аз болса, соғұрлым сатып алушылар оны жоғары
бағалайды және оған көп сома ... ... ал ... ... саны көп ... ... ... алушылар оны төмен бағалайды және
оның сомасы ... . Егер ... ... ... ... ... алушылар
көп болмайды, ал сатылу көлемі шамалы ғана болады. ... ... ... тауар бойынша арзан болады, сатып алушылардың саны мен
сатып алатын ... ... ... ... ... ... сатушылардың тарапынан
қарастырайық. Олардың бәрін ұсыныс біріктіреді: баға төмен сатушы аз тауар
ұсынады, немесе тіпті оны ұстап қалад, ал баға ... ... - ... ... ал өте ... ... – тіпті сапаға қойылатын талапқа ... ... ... ... ... Осылай ұсыныс бағасы, яғни
сатушылар өздерінің тауарларын сатуға ынталы болатын шекті ... ... ... ... пен ұсыныс барлық уақытта қозғалыста
болады. Ол процесс бір жағынан ... ... ... ... ал ... жағынан, олардың ұсынысының көлемімен құрлымымен
арасындағы жалпы және ... ... ... тек қана ... емес, сонымен бірге психологиялық
факторлардың да ... де ... ... ... ... қатынастардың диллер, жабдықтаушылар, мемлекеттік органдар сияқты
басқа да қатысушылардың ... ... ... ... нарықты
экономикада сатушылар қолданып жүрген заңдылықтарды белгіленген баға қоюдан
аулақ болу, бөлшек сауда бағасын ... ... баға ... ... жол бермеу, шекті ең аз ... ... ... ... ... ... ... тағы басқаларын бұзбау
керек.
Бәсеке ... ... ... реттеуді қамтамасыз ету
мүмкіндігі жақын уақытта өте ... ... ... Бізде қазірде бір
тектес немесе ұқсас тауарлар және ... ... ... ... қасы ... ... Тіпті меншіктің жаңа формаларын
заңды түрде ... – шын ... ... ... ... табылатын
жан-жақты дамыған кәсіпкерлікті автоматты түрде енгізе алмайды.
Мемлекеттік монополистік «еркін монополист» ... ... ... тумайды, ал тауар тапшылығын оның молшылығын жасау арқылы
емес, тек қана «естен тандыру терапиясының» жәрдемімен ғана жоюы ... ... да ... ... ... ... ... негізгі
бағыт бола алмайды. Осы нарықтық қатынастарының даму процессінің тереңдеуі
және нарық ... ... ... яғни ... экономиканың
дамуының келесі кезеңдерінде ұстану қажет.
Баға белгілеудің жалпы бағытын таңдауда, өнім өткізу, тауар айналым
көлемін ... үшін жаңа және ... ... өнім ... ... бағаны анықтауда маркетингтің алатын орны зор. Қазіргі ... ... мен ... ... тиімді өткізу үшін кәсіпорындарға
бағаның негізгі алатын түрін қолдануға болады.
2.2. Баға және табыс бойыншы икемділік.
Сұраныс пен ... ... ... ... ... нақты қарауды керек етеді. Әр түрлі ... ... пен ... бағаның өзгеруіне жауап беру ... ... ... баға ... ... мөлшерде
өсетіндігі немесе баға өскенде кемитіндігі ... ... ... дәрежесін сипаттайды.
Сұраныс икемділігін бағаға ... ... ... ... осы ... ... ... өзгерісіне қатынасын
көрсетеді:
Икемділік коэффиценті тауарға сұраныстың мөлшері тауар ... ... ... ... процентке өзгеретінін көрсетеді. Бағаның кемуі
дәлме-дәл сүраныстың өсуімен ... ал ... ... түсірген сома
өзгермегенде сұраныстың аз өсуін шақырса, сұраныс икемділігі (Ed >1).
Бағаның кемуі сұраныстың артық өсуін шақырса, онда ... ... ... ... ... ... жалпы бағаның ұсынысқа
әсерін талдағанда да қозғалуға болады. Ұсыныстың икемділігі ол ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы өзгеруінің көрсеткіші.
Тауар ұсынысының икемділігі көп ... ... әр ... ... ... жіктелуінен, өндірістік қуаттардың
толық істеуінен, еркін ... ... ... ... бір саладан
екінші салаға тең ауысуынан және тағы да басқалар.
Сұраныс пен ... ... ... ... яғни баға ... пен ... ... өзгеретіні туралы айтқанда, біз бұл ... ... ... ... уақыт икемділіктің бір факторына
айналатындығын есте сақтауымыз керек. Осыған байланысты рынок ... ... пен ... ... уақытты еске ала отырып талдауымыз
керек.
Айталық, бір тауарға кенеттен сұраныс көбейді. Бұл ... ... ... ... емес ... ... тепе-теңдік жағдайы
бағаның жоғарлауымен ғана сипатталады. Ұсыныс ... ... ... ... ... және ... ... жағдайына ауысуы тепе-теңдіктің Р2
бағасын өсіреді.
Қысқа мерзімдік тепе-теңдік (7,б - ... ... осы ... ... саны ... ... үсыныс біршама ұлғаяды және
d2 қисығы сәл ғана ... ... ... ... бар ... қарқынды пайдаланады. Бұл жағдайда үсыныс ... Q3-ке ... ... ал ... ... ... ... тепе-теңдікті (7б-сурет) қарағанда ұсыныс өзгерген сұранысқа
толық бейімделеді. Жоғары бағалар жаңа қуаттар жасауға ... ... ... жаңа ... ... ... көлемі Q4-ке дейін өседі ... ... ... да көп ... ... ... қаралып отырған уақыт кезеңі ... ... ал ол ... ... ... жәдемдеседі. Сұраныс
пен ұсыныстың игілікке керісінше мәні ретінде анықталуы бағаның ... ... ... пен ұсыныстың өзгеруінің бағаға әсерін білдіреді.
7-сурет (б)
7-сурет (в)
Сұраныс әңгіме болғанда, әрине төлем қабілеті бар сұраныс ... ... ... ... ... әсер ... аса
маңызды факторлардың бірі табыстар ... ... ... тауарларға
сұраныс та әр қалай өзгереді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бәрімізге жақсы белгілі, сатып алушылардың табыстарының
өзгеруі, азық – түлік тауарларын сатып алуға ұзақ ... ... ... көп ... тигізеді. Басқаша айтқанда, өнеркәсіп тауарларына
сұраныс икемділігі әдетте үлкен ... ... ... ... ... ... ... Ed - сұраныс икемділігінің табысқа байланысты коэффициенті, L
– сатып алушылардың табысы.
Тауарлардың басым бөлігінде ... мен ... ... ... бар, яғни ... ... сұраныс көбееді. Алайда, кейбір
жағдайларда кері тәуелділік болуы мүмкін. Әдетте , мұндай елдің ... ... , ... ... ... ... қатысты. Табыстар
өскен сайын картоп , нан сияқты тағам өнімдеріне сұраныс ... ... өз ... көп ет, ... және ... ... ... икемділігімен тауарлар бағаларының ... ... ... ... әр қалай әсер етеді . Мысалы , ... пен ... ... ... онда осы ... сол тауарды сатып алу
шығыны өседі, ал бұл тұрақты табысқа басқа ... ... ... олардың бағасн төмендетеді.
Қорытынды
Жоғарыда айтқандарға қорытынды жасасақ, тауар шаруашылығы жағдайында
рынок ... ... ... ... ... ... тауарлар
өндірісінің құрылымының қоғамдық қажеттіліктер құрылымы мен ... ... ... ... ... әр ... ... арасында бөлу
жүзеге асады, яғни қанша өндіру керек екені ... ... ... ... ... қажеті екенін анықтайды, шығындарды азайту және еңбек
өнімділігімен, өндірістің техникалық деңгейінің өсуін ... да ... ... ... ... ... ... көмегімен және қандай
технологиямен өндірілетінін анықтайды. Ақырында, рынок – тауарлар кімдер
үшін өндірілу керек, әр ... ... мен әр ... ... бар ... ... ... арасында ұлттық табыс қалай бөліну керек мәселесін
шешеді. Нақ осы ... өз ... ... ... ... ... не ... өндірілген тауарлар қайкеткеніне қызмет етеді.
Рыноктық механизм өз ... ... ... әр түрлі
қолдану салаларына ресурстардың ауысуы мен баға құрылу еркіндігін, сатып
алушылар мен ... ... ... білдіретін экономикалық
қатынастарды барынша тиімді ... ... ... ... ...... ... тиімді қызмет істеу қабілеті бар және
белгілі бір заңдылықтарға бағынады. Жүз ... ... ... заңымен
орталықтанған басқарусыз өндіріледі, сонымен қатар сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... өзіне жолды тепе-
теңдікті тұрақты түрде бұзу ... ... . Жеке ... ... мен ... өзгеру тенденциясын дәл анықтай ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Бағамен ұсыныстың өз бетінше ауытқуы ... ... ... ... баға төмендеуіне байланысты
өндірушілердің белгілі бір бөлігі бұл ... ... ... ал ... үшін ... зиянға отыру болса, жұмысшылар үшін ... ... ... ... ... ақша көп болған жаққа қарай
бағытталатын болғандықтан, рынок табыстық жетіспеушілігімен ... ... ал ... ... ... ... ... алуы мүмкін.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI:
1. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. – М.: Экономика, Дело,
1992.
2. Хайман Д.Н. ... ... ... и применение. В 2-х т.
Т. II. – М: Финансы и статистика, 1992. – 384 с.
3. Гальперин В.М., Игнатев С.М., ... В.И. ... Т.2. ... – 1998 ... ... ... / А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. ...... ... Я. Ә. Байжұманов Б.Б. / Экономикалық теория. Оқу құралы.
– Алматы. ... ... ... ... У.А. ... / ... теория.
Оқу құралы. – Астана: 2002. – 446 б.
7. Мұхамедиев Б.М. ... Оқу ...... ... 2003. – 219 б.
8. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. ... / ...... ... 2000 ж. – 420 ... ... В.Е. Цены и ... Учебник для вузов. – СПб:.
“Питер”, 1999. – 464с.
10. Мэнкью Н.Г. ... ... – Спб: ... Ком, 1999. – ... Статистическии ежегодник. Алматы. – 2004г.
-----------------------
Pe
Xe
ЫФЫЫЫS
D
P
Q
Тепе-теңдік нүктесі
S
Д
P
P
Q
Q
S
P
S
P
Q
P
Q
A
B
Д
Нарықтық баға
Тауарлар саны
P
Q
P
Q

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Нарық тепе-теңдiгi туралы түсiнiк14 бет
Сұраным мен ұсыным заңы17 бет
Сұраныс және ұсынысқа әсер ететін факторлар, сұраныс және ұсыныс заңы, өзара байланысы26 бет
Сұраныс пен ұсыныс20 бет
Сұраныс пен ұсыныс жайлы мәлімет22 бет
Тұжырымдар алгебрасы. Тұжырымдар есептелімі24 бет
"Сұраныс пен ұсыныс теориясының негіздері"4 бет
«Табыс - шығыс» тепе-теңдіктегі толық үлгі. Инвестициялық сұраныс және тауарлы нарықтағы бағалар теңдігі25 бет
Ақша нарығы, оның тепе - теңдік сақтау проблемасы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь