Қазіргі экология міндеттер мен биоресурстар

Жоспар:

І. КІРІСПЕ

1.1 Экология міндеттері даму кезеңдері
1.2 Қазіргі экологияның құрылымы, әдістері.
ІІ. Организм және орта.
2. 1. Биосфера түсінігі, шекаралары.
ІІІ. Тірі организмдердің ұйымдастырушылық денгейлері.
3.1.Тірі жүйенің жалпы қасиеттері.
3.2.Тірі жүйелердің ұйымдасу деңгейлері.
ІҮ. Экологиялық факторлар және олардың жүйесі
4.1. Популяциялық экология . демэкология.
4.2 . Қауымдастық экологиясы . синэкология
Ү. Энергияның кейбір дәстүрлі емес көздерін пайдалану
ҮІ. Биосферадағы биохимиялық циклдер және зат айналымы.
ҮІІ. Атмосфералық ауа және оны қорғау жолдары.
7.1. Атмосфераның қасиеттері және оның адамға әсері.
7.2.“Парниктік” немесе жылулық эффект мәселесі.
7.3. Озон мәселесі.
ҮІІІ. Экологиялық мәселелерді шешу жолдары
8.1. Экологиялық құқық.
8.2. Энергияның кейбір дәстүрлі емес көздерін пайдалану
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
КІРІСПЕ
Қазіргі кезеңде экология кең, әлі толық қалыптасып бітпеген іргелі және қолданбалы пәндер комплексіне айналып отыр. Оны Н.Ф. Реймерс (1992ж) “үлкен экология” деп атады.Н.Ф. Реймерс: “қазіргі жағдайда экология қазіргі заманғы кең мағынада алғанда биоэкологияның шеңберінен шықты. Ол қоғамдық маңызы мен ішкі мазмұны бойынша жер туралы физика-математикалық, химия-биологиялық және қоғамдық ғылымдар цикліне тең келетін білімдер цикліне айналады”-деп есептейді. Н.А.Воронков: қазіргі заманғы экологияны ағзалардың, соның ішінде адамның қоршаған ортамен өзара қатынасын, адамзат қоғамының қоршаған ортаға әсерінің шекті дәрежесін, осы әсерлерді кеміту немесе оларды толық нейтралдау мүмкіндіктер және олардың ауқымын анықтай отырып, зерттеулермен айналысатын ғылым ретінде қарастыру қажет дейді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Бигон М., Харпер Дж., Таунсенд К. Экология. Особи, популяции и сообщества: В двух томах. М., 1989. Т.1. 667 с.; Т.2 477с.
2. Дажо Р. Основы экологии. М., 1975. 415 с.
3. Одум Ю. Основы экологии. М., 1975. 740с.
4. Одум Ю. Экология. В двух томах. М., 1986. Т1. 328с.: Т.2 376с.
5. Пианка Э. Эволюционная экология. М., 1981. 399 с.
6. Риклефс Р. Основы общей экологии. М., 1979. 424 с.
7. Қазақ мақал-мәтелдері Алматы, «Ана тілі«, 1993. с. 34-59
        
        Жоспар:
І. КІРІСПЕ
1.1 Экология міндеттері даму кезеңдері
1.2 Қазіргі экологияның құрылымы, әдістері.
ІІ. ... және ... 1. ... ... ... ... Тірі ... ұйымдастырушылық денгейлері.
3.1.Тірі жүйенің жалпы қасиеттері.
3.2.Тірі жүйелердің ұйымдасу деңгейлері.
ІҮ. Экологиялық факторлар және ... ... ... ... - ... . Қауымдастық экологиясы - синэкология
Ү. Энергияның кейбір ... емес ... ... ... ... ... және зат айналымы.
ҮІІ. Атмосфералық ауа және оны қорғау жолдары.
7.1. Атмосфераның қасиеттері және оның адамға әсері.
7.2."Парниктік" немесе ... ... ... Озон ... ... ... шешу ... Экологиялық құқық.
8.2. Энергияның кейбір дәстүрлі емес көздерін пайдалану
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР..............................................................35
КІРІСПЕ
Қазіргі кезеңде экология кең, әлі ... ... ... іргелі және қолданбалы пәндер комплексіне айналып отыр. Оны Н.Ф. Реймерс (1992ж) "үлкен ... деп ... ... ... ... ... ... заманғы кең мағынада алғанда биоэкологияның шеңберінен шықты. Ол ... ... мен ішкі ... ... жер туралы физика-математикалық, химия-биологиялық және қоғамдық ғылымдар цикліне тең ... ... ... ... ... ... қазіргі заманғы экологияны ағзалардың, соның ішінде адамның қоршаған ортамен өзара қатынасын, адамзат қоғамының қоршаған ... ... ... ... осы әсерлерді кеміту немесе оларды толық нейтралдау мүмкіндіктер және олардың ауқымын анықтай отырып, зерттеулермен айналысатын ғылым ретінде ... ... ... ... ... гылымға 1866 жылы неміс ғалымы Э.Геккель енгізді. Грек тілінен аударғанда ол үй ... ... ... мағынаны береді. Оның түсініктемесі бойынша "Экология"-деп біз табиғат экономикасына қатысты барлық білімдерді - ... оны ... ... және ... ... , әсіресе, өзімен тікелей немесе жанама қатынаста болатын жануарлармен және өсімдіктермен өзара ынтымақтастық немесе қастастық, жаулық әрекеттерінің бүкіл жиынтығын зерттеуді ... ... ... ... ... ... ... тіршілігін сақтауы және экологияның дағдарыстан шығуы туралы ғылым. Ф.Дре: "Экология болшақтың ғылымы, себебі ... ... ... өмір сүруінің өзі оның прогресімен анықталуы мүмкін"-дейді. Олай болса, қазіргі заманғы экология тек жеке ғылым ретінде ғана ... ... , ол ... ... ... ... ... туралы ғылымға айналып отыр. Жалпы алғанда экологияның негізгі міндеті студенттерде қоғам мен табиғаттың ... ... ... ... ... және ... процестерге жүйелік көзқарасты қалыптастыру болып табылады.
1.2 Экологияның қазіргі даму концепциясының ... ... ... ... ... ... ... да бірқалыпты емес, бірақ үздіксіз дамиды. Жануар мен өсімдіктердің таралу сипаты, өмір салты, қоршаған ... ... ... ... жиналуы адамның табиғатты терең меңгеруінен басталды. Ертедегі ... ... бұл ... қорытындылау мен жүйеге келтіруге алғашқы қадамдар жасала бастады. Аристотель (384-322 ж.б. э.д.) жануарлардың 500-ден астам ... ... ... ... ... ... ... ботаниканың әкесі Теофраст (б.э.д. 372-287 ж.) әр түрлі жағдайдағы өсімдіктердің ерекшеліктері, олардың пішіні мен ... ... пен ауа - ... ... ... ... ... Орта ғасырларда қоғам өміріндегі діннің маңызының артуына байланысты табиғатты зерттеу әлсіреді. Қайта өрлеу ... ... ... мен жаңа елдерді отарлауға, өзіне тән өсімдіктер мен ... ... бар жаңа ... ... байланысты сипатталған өсімдіктер мен жануарлардың саны артты. Мұның өзі олардың жүйелендіруге жаңа негіз ... XVIII ... ... ... зерттеушісі Ж. Бюффон алғаш рет сыртқы орта жағдайларының жануарлардың құрылысына тікелей әсерін зерттей бастады. Ол бір түр ... ... ... ауа - ... ... сапасына байланысты өзгере алады деді. Бірінші эволюциялық ілімнің аворы - Ж.Б. Ламарк "сыртқы жағдайлардың әсері ағзалардың бейімделуі, және ... мен ... ... ... ... бірі" - деп есептеді. Неміс ... ... Э. ... ... ... ... ... (1866) және "әлемнің пайда болуының табиғи тарихы" (1868) ... ... ... ... ... ... ету ... қатынасын зерттейтін жалпы ғылым ретінде түсіндіреді. ХІХ ғасырдың ортасында орыс ... К.Ф. ... ... ... ... ... қоршаған ортамен өзара әсерін зерттейтін зоологияның жаңа бағытын тұжырымдады. Рулье ағзалардың эволюциясының мекен ету ортасының өзгерісіне байланыстығын дәлелдеді. ... жеке ... ... ... ХІХ ... аяғында қалыптасты. ХХ ғасырдың ортасына дейін гидробиологтардың, фитоценологтардың, ботаниктердің, зоологтардың экологиялық ... ... ... әрқайсысында экология ғылымының белгілі бір жақтары дами бастады.
1-кезең- жеке ағзалардың бір-бірімен және ... ... ... ... биологиялық зерттеу.
2-кезең- трофтың байланыстарды, экологиялық пирамидаларды және т.б. зерттеу ( А. Гумбольдтың, Д.Дарвиннің, К.Ф.Рульенің жұмыстары).
3-кезең- ғылыми зерттеулердің негізі ... ... ... мен ... ... ... ... экожүйе ретінде қарастыру.
5-кезең- биосферадағы адамзат қоғамының ерекше ролін мойындау.
. Экологияның әдістері. қазіргі заманғы экологияның әдістемелік негізін ... ... ... ... ... ... эксперимент және модельдеу құрайды. Жүйелік тұрғыдан қарастыру экологияның кез келген обьектісі, тірі табиғаттың барлық табиғаттың барлық элементтері өзара ... ... жүйе ... ... ... ... табылатындықтан көптеген экологиялық зерттеулерде қолданылады.
Экологиялық жағдайды дұрыс түсіну үшін берілген жердегі өзара әрекеттесетін ... ... ... ... ал бұл әр ... экологиялық әдістерді қолдануды талап етеді. Ортаның жағдайын бағалау және есепке алу ... ... ... ... ... ... ... химиялық құрамын, тұздылығын, мөлдірлігін, топырақ ортасының сипатын анықтау, радиациялық фонды өлшеу, ортаның ... және ... ... анықтау және т.б. жатады. Экологияның бөлімдері : Ағзалар экологиясы (экология) ағзаның қоршаған ортада тіршілік етуінің шекараларын анықтап, ағзалардың орта факторларының ... ... ... және ... орта ... бейімдеушілігін зерттейді.
Популяциялық экология ( демэкология) міндеті популяциялардың құрылымы мен санының динамикасының жалпы заңдылықтарын зерттеу болып ... ... ... ... ... ... ... зерттейді.
Бірлестіктер экологиясы (синэкология) бірлестіктердің ұйымдасу заңдылықтарын құрылымын және қоректену тізбегіндегі заттардың биотикалық зат айналымны мен энергияның трансфармациясы ... ... ... ... туралы ілім. Тірі ағзалардың және осы ағзалармен үздіксіз алмасуда ... ... ... затының және оның қызметінің жиынтығынан тұратын жердің қабықшасы.
Жердегі бірде-бір тірі ағза еркін күйде болмайды. Барлық ағзалар оларды қоршаған материалдық-энергетикалық ... ең ... ... мен тыныс алу арқылы, үздіксіз және тығыз байланысты болады."Биосфера" түсінігін ... XIX ... ... ... ... Ж.Б.Ламарк (1744-1829) енгізді. В.И.Вериадский биосфера деп планетаның ... бар ... ... үнемі тірі ағзалардың әсеріне ұшырайтын не ұшыраған бөлігін айтады. Планетадағы ағзалардың барлық жиынтығын В.И.Вернадский тірі зат деп ... Оның ... ... ... ... химиялық құрамы мен энергиясының жиынтығын қарастырды. Биосфераның маңызды ерекшеліктерінің бірі ондағы судың болуы. Биосфераның тағы бір ... ... ... ... (көбіне күнмен).
Биосфераның шекаралары. 1926 жылы В.И.Вериадский биосфераның шекарлары туралы мәселені қойды. Қандай физико-химиялық жағдайлар тіршілікке анағұрлым ... ... ... ... ... газы мен ... ... мөлшерде болуы.
* Судың жеткілікті болуы.
* Температуралық режим тым жоғары және тым ... ... ... ... ... ... ... болуы.
* Су ортасының белгілі бір тұздығы.
қазіргі кезде тіршілік жер қыртысының жоғары бөлігінде (литосфера), жер атмосферасының төменгі қабаты (тропосфера) және жердің сулы ... ... ... ... ... ең ... тау жыныстары мен жер асты суларының температурасы шектейді. Ол тереңдікке байланысты артады да, 1,5-15км тереңдікте +100 С-дан асады. Жер қыртысында ... ... ... ... ... кен орындарында 2-2,5км тереңдікте бактериялардың саны біршама көп болады. Мұхиттарда тіршілік 10-11км ... ... ... ... ... теңіз денгейімен салыстырғанда 6км биіктікте өтеді. Биосфера және космос. Тіршілік ... ... ... ... Биосфераның космостық ортасы тіршілікке қажетті қолайлы экологиялық жағдайларды анықтайтын күн энергиясының көзі болып табылады. Күн ... ... ... ... ... әсер етеді. Биосфераға келіп түсетін күн энергиясының балансы кестеде көрсетілген.
Күн сәулесінің энергиясының таралуы.
(биосфераға жылдың мөлшерінен %)
Таралу ... %
* ... ... ... ... ... Жел, ... ағыс
* Фотосинтез
30
45
23
0,2
0,8
Жер интенсивті космостық радиациядан магнит өрісімен қорғалған. Егер бұл өріс болмаса, космостық сәулелер қысқа ... ... ... ... ... иондар мен электрондарға ыдыратып жіберер еді. Мұндай жағдайда Жерде мүмкін болмайды. Озон қабаты биосфераны ... ... ... озон (О3) күн ... ... ... ... Мұндай қорғансыз сәулелер биосферадағы бүкіл тіршілікті жойып жіберер еді. Биосфера ... ... ... Жерге түсетін энергия ағыны тіршілікті қамтамассыз ететіндей жағдайларды жасайды.
Биосфераның энергетикасы. Күннің энергиясы - Жер ... жылу ... мен ... режимін анықтайтын негізгі қуат көзі. Жердің күнді айналуына байланысты жер ... ... күн ... ... ... ... ... байланысты жыл бойы өзгеіп отырады. Жер мен Күннің ең аз арақашықтығы 147 млн км.қаңтар айының басында, ал ең ұзақ ... 125 млн км ... ... байқалады.
Биосфераның эволюциясы.
Адам санасы мен ғылыми ойдың рөлін ... келе ... ... қортындылар жасады:
* ғылыми шығармашылықтың дамуы адамның өзі тұратын биосфераны ... күш ... ... ... ... ... ойдың өсуі мен қатар жүретін құбылыстар.
* Биосфераның бұл өзгерістері адам еркінен тыс, стихиялы түрде, табиғи процесс ретінде ... ... ... ... ұйымдасқан қабықшасы болғандықтан, оның геологялық тарихына да оны өзгертудің жаңа факторы-адамзаттың ғылыми жұмысының енуі ... жаңа ... жаңа ... өтуі ... ... ақыл-ой қабаты, экологияның төрт заңы.
Бірінші заңы-барлығы барлымен байланысты.
Екінші заңы-материя жойылмайды, жоқтан пайда ... ол бір ... ... ... ... өзі жақсы біледі. Амудария, Сырдария суын көп пайдалану ... Арал ... ... ... ... заңы-тегін ешнәрсе жоқ. Адамның еңбек қызметі нәтижесінде экожүйеден алынған нәрсенің барлығы қайтарылуы тиіс. Біздің көптеген қателіктеріміз табиғаттағы барлық құбылыстардың өзара ... ... ... ... ... ... ...
ІІІ. Тірі организмдердің ұйымдастырушылық денгейлері.
Биологилық жүйе ретінде аутэкология жекелеген тірі ағзаны-жануар , өсімдік ... ... оның ... ... ... ... зерттейді. Экологияда биологиялық жүйелердің төмендегідей негізгі ұйымдасу деңгейлерін ... ... ... ... ... жасушалық, ұлпалық, мүшелік, ағзалық, популяциялық түрлік, биоценоздық, биосфералық. Уэбстер ... жүйе ... " ... ... түзетін, реттелген түрде өзара әрекеттесетін және өзара байланысты компоненттер". Олай болса, жүйенің негізгі элементтеріне компоненттер, байланыстар ... ... ( ...
Жүйелердің үш түрін бөліп көрсетуге болады:
* Оқшауланған, яғни ... ... зат пен ... алмасуы болмайды.
* Жабық, яғни көршілес жүйелермен энергия алмасады, бірақ зат алмасуы болмайды ( мысалы, космос кемесі).
* ... яғни ... ... зат және ... алмасуы болады. Барлық биологиялық жүйелер- ашық жүйелер. Себебі, олар сыртқы ортамен затпен, ... және ... ... ... ... ұйымдасуының маңызды нәтижесі компоненттердің күрделірек функционалдық жүйелерге бірігуі барысында бұл жаңа жүйелерде сапалық жағынан жаңа алдыңғы деңгейде ... ... ... ... ... сапалық жаңа қасиеттерді- эмердженттік деп атайды. Мысалы, экожүйенің қасиеттерін жеке популяциялар ... ... ғана ... ... ... ... тұтас алып зерттеп қана қоймай, осы ормандағы жеке ағаштарды да зерттеу қажет. Белсенді ірі ... - ... ... ... көмірсулардың қызметі түрінде көрінеді. Осы деңгейден тірі материяға тән қасиеттер: сәулелі энергияның органикалық заттардың химиялық энергиясына айналуы арқылы жүретін зат ... ... ... ... ... ( ДНК,РНК) көмегімен тасымалдануы байқалады. Бұл деңгейге құрылымдардың ұрпақтарда тұрақтылығы тән.
Жасушалық деңгейде биологиялық ... ... ... ... ... ... ... байланысты барлық ағзалар бір жасушалы және көп ... ... ... ... құрылысы мен атқаратын қызметі ұқсас жасушалардың жиынтығынан ұлпа түзіледі. Ол шығу тегі мен атқаратын ... ... ... ... жасушалардың жиынтығын құрайды.
Мүшелік деңгейде ұлпалардың бірнеше типтері функционалдық жағынан өзара байланыса отырып, белгілі бір ... ... ... ... ... ... әсері жеке ағзаның біртұтас жүйесінің түзілуіне әкеледі.
Популяциялық-түрлік деңгейде шығу тегі , ... ... және ... ету ... ортақтығы арқылы байланысқан біртекті ағзалардың жиынтығы түзіледі. Бұл деңгейде жалпы алғандағы элементарлық эволюциялық ... ... ... ... ... ... ... және бір-бірімен байланысқан түрлердің комплексі - биоценоздық деп ... ... ... ... ... ( ... - түрлік құрамы бойынша әр түрлі ағзаларды мекен ету ... ... ... ... ... тірі ... ұйымдасуының жоғары деңгейі .
Биосфералық- ғаламшар шекарасындағы барлық тіршілік белгілерін қамтитын анағұрлым жоғары сатыдағы табиғи жүйелердің қалыптасқан деңгейі.
Бұл деңгейде тірі ... ... ... ... ... ... зат айналымдары жүзеге асады.
Экологиялық факторлар және олардың жүйесі
Аутэкология - жеке ... ... ... ... ды оның ... ... ... отырып зерттеулер жүргізеді. Яғни, жеке организмдерге табиғат факторлары ... әсер ... оған ... ... ... ... ... морфологиялық, физиологиялық өзгерістер туралы мәселелер қарастырылады. Одан әрі зерттеулер тереңдетіліп келуде. Ботаникалық фактор дегеніміз - ... мен ... ... ... ... ... ... факторлардың екі тобы белгілі түрішілік (бірдей) және түраралық (әр ... ... ... ету ... өмір сүру ... ... ... физиологиялық процестердің тиімділігін "топтық эффект" деп атайды. Ол жеке дараның ... ... ... ... ... ... психико - физиологиялық реакциясы түрінде көрінеді. Мысалы қой жеке болса тамыр соғуы, тыныс алуы жиілейді, ал жақындап келе ... ... ... бұл ... қалпына келеді. Көгершіндердің кейбір түрлері егер басқа құстарды көрмесе жұмыртқа салмайды. Топтық ... жеке ... ... ... ... Егер ... жануарларды бірге тұруға мәжбүр етсе, олардың көптеген көрсеткіштері қалыпты шамадан ауытқиды, Мысалы құлақты кірпілерді, топта ұстаса жеке кірпімен салыстырғанда 134% -ке ... көп ... ... - ... ... негізгі қасиеттері мен түсініктері.
* Биотикалық факторлар
* Бәсекелестік ығыстыру ережелері.
Популяция дегеніміз - бір ... ... ... - ... болатын және үлкен территорияда бірігіп тіршілік ететін бір түрге жататын даралар тобы. С.С. Шварцтың ... ... ... бұл ... ... ... өзгеріп отыратын жағдайында санын тұрақты ұстап тұруға қажетті жағдайлармен қамтамасыз етілген белгілі бір түрдің ... ... ... ... ... ... ... аударғанда халық тұрғындар деген мағына береді.
Туылу - көбею нәтижесінде ... ... ... ... жаңа даралар саны. Тір ағзаларға көбеюге деген мүмкіндік берілген.
өлім - ... бір ... ... даралардың саны.
Популяцияның өсімі - туылу мен өлімнің арасындағы айырма: өсім оң немесе теріс болуы мүмкін.
Популяцияның ... және ... ... ... құрылым популяциядағы жыныстардың қатынасын көрсетеді. Аталықтар мен аналықтардың жасы және жыныстық жетілу жағдайлары ... ... ... ... әсер ... санының динамикасы. Популяцияның саны негізінен бір - біріне қарама - ... екі ... ... - туу және ... ... даралар санының көбею процесі теориялық жағынан алғанда шексіз өсуге қабілетті - биотикалық потенциал (А) ... ... орта ... бұл өсуді шектейді, іс жүзіндегі өсу логистикалық қисықпен (Б) сипатталады. ... және ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Бәсекелестік. Азық, өмір сүру ортасы және басқа қажетті жағдайлар үшін болатын ... ... кері ... ... түраралық бәсекелестікке сілеусін мен росомаха арасындағы азық үшін бәсекелестікті айтуға болады. Бәсекелестік тікелей немесе жанама болуы мүмкін. ... ... ... бір - ... ... шекісіп қалуы немесе өсімдіктер мен микроорганизмдердің улы заттарды бөліп шығаруы арқылы ... ... ... ... ... ... тікелей өзара әсер болмайды. Ол аралық звено - әр түрлі жануарлардың бір ... ... ал ол ... ... ... ... ... жүзеге асады. Тіршілік процесінде көптеген өсімдіктер, жануарлармен микроорганизмдер қоршаған ортаға газ ... ... және ... ... ... шығарады. Мысалы, бидайық пен арамшөптер мәдени өсімдіктердің, жаңғақ пен емен өздері бөліп шығарған заттармен шөптесін өсімдіктердің ... ... ... ... ... - әр түрге жататын даралардың екі ... ... ... ... ... Жануарлардағы симбиозға мысал - шаян мен актинияның бірігіп тіршілік етуі жатады. Актиния шаянның арқасында бекініп оны атпа жасушаларының ... ... ал ... шаяннан қалған тамаққалдықтарымен қоректенеді және оны қозғалыс құралы ретінде пайдаланады. Әріптестік ... ... ету. ... ... ... ... ... ұя салуы, тырна мен крачка, олардың бірігіп өмір сүруі жауларынан қорғануды жеңілдетеді.
Қауымдастық экологиясы - ... ... ... ... ... түсініктер.
* Экожүйелердің ұйымдасу заңдары
* Экожүйенің жіктелуі
Синэкология (грек тілінен аударғанда syn-бірге) әр түрге жататын ... ... ... ... ... ... ... жолдары мен қоршаған ортамен өзара әсерін зерттейтін экологияның бөлімі. Әр түрдің популяцияларының макрожүйелерге бірігуінен - ... ... ... ... ... ... bios - өмір, koinos-жалпы ортақ) қоршаған ортаның бірдей жағдайында бірге тіршілік ететін, өсімдіктер, жануар мен ... ... ... ... биоценоз қоршаған ортадан тәуелсіз, не одан тыс өздігінен дами ... Кез ... ... ... бірігіп, одан да жоғары деңгейдегі биологиялық жүйе - биогеоценозды түзеді. Бұл ұғымды 1940 жылы В.Н. ... ... Оның ... - "жер бетінің белгілі бір бөлігінде табиғи жағдайлары біртекті ... ол өзін ... ... ... ... ерекшеліктерімен, белгілі бір зат және энергия, алмасуымен, ... да ... ... ішкі қарама - қайшылықты біртұтастықпен сипатталатын, үнемі қозғалыста, дамуда болатын жиынтық. Биогеоценоз ұғымы, шет ... ... А. ... 1935 ж. ұсынған "Экожүйе" ұғымына жақын.
Экожүйе дегеніміз - зат, ... және ... ... ... ... ретінде тіршілік ететін кез келген өзара әрекеттесуші тірі ... мен ... орта ... ... - ... мен ... ... олардың әрқайсысы бір - біріне әсер ететін тірі табиғаттың негізгі функцианалдық бірлігі. Экожүйенің тіршілік етуі тірі ағзалар ... мен ... ... зат, ... және ... алмасуымен байланысты.
Тундра - оның негізгі белгісі орманның болмауы. өсімдіктер денесі астық тұқымдастықтардан, қияр шағын ағашты өсімдіктерден ... - ... ... ... ... ... арша, қарағай, самырсын).
1935 жылы атақты биолог Э. Бауер былай дейді: "Тірі жүйелер еш уақытта тепе - ... ... және ... бос энергиясы есебінен үнемі сыртқы орта жағдайларына сай физика мен химия заңдары талап ететін тепе - ... ... және ... бос ... ... ... ... орта жағдайларына сай физика мен химия заңдары талап ететін тепе - теңдікте қарсы жұмыс ... Бұл ... тірі ... ... ... ... деп ... Экожүйелердің ұйымдасу заңдары
Тірі ағзалар арқылы жүретін зат пен ... ... өте ... ... адам өз ... ... ... тамақ пен суды, өкпесі арқылы көптеген миллион литр ... ... ... өз ... ... грамын түзу үшін 200-800 грамға дейін су жұмсайды. Фотосинтезге қажетті заттарды өсімдіктер ... ... және ... ... ... төрт негізгі құрам бөліктер болған жағдайда ғана зат алмасуды қамтамасыз ете алады. Тірі ағзалардың қоректену типтері мен энергия өзгерту ... ... және ... ... ... ... (грек тілінде - өзі) бейорганикалық заттардың органикалық заттарға айналуын жүзеге асырады (жасыл өсімдіктер мен ... ... ... ... - әр ... - ... ... заттармен қоректенеді. (жоғары сатыдағы паразит - өсімдіктер, саңырауқұлақтар, барлық жануарлар мен адам).
Автотроптар органикалық затты синтездейді, ал ... ... ... Бұл ... ... органикалық заттың ыдырауы жүреді. Егер ыдырау өнімдерін қайтадан автотроптар пайдаланса, онда экожүйедегі ағзалар арасында зат пен энергия айналымытүзіледі.
Энергияның кейбір дәстүрлі емес ... ... - ... іс ... сарқылмайтын көзі болып табылады. Оны тікелей немесе жанама, яғни фотосинтездің өнімдері, судың айналымы, ауа массаларының қозғалысы және т.б. ... ... ... ... ... ... көптеген елдерде (АқШ, Израиль, т.б.) жылумен, ыстық сумен қамтамасыз етуде күн ... ... ... ... ... ... күн энергиясын жинауға болады. Тәуліктің жарық кезеңінде ... ... үшін ... ... мен жылу ... жоғары материалды орналастырады. Олар: тастар, су, металл, құм және т.б. күндіз олар жылуды жинайды, ал ... ... ... Мұндай құрылғылар Ресейдің, қазақстанның, Орта Азияның оңтүстігінде теплицаларда кеңінен қолданылады.
Жел. Жүздеген жылдардан бері жел механикалық ... көзі ... ... ... (диірмендер, ағаш кесу құрылғылары)
Теңіз мұхит суларының энергетикалық ресурстарын пайдалану
Термоядролық энергия қазір атом энергетикасында энергия көзі және ... ... ... ... элементтер қолданылады.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы қазіргі кездегі білімнің даму деңгейі, жасалып жатқан технологтялар адамзатқа энергетикалық ресурстардың сарқылуына ... және ... ... ... ... жөнінен тұйыққа тірелу қаупінің болмайтынын көрсетеді.
Энергия - материяның барлық түрлерінің өзара әсері мен ... ... ... ... Ол табиғат құбылыстарын біріктіреді.
Термодинамиканың бірінші заңы - энергияның сақталу заңы табиғаттағы энергия жоқтан ... ... ... кетпейді. Ол тек бір түрден екінші түрге айналады.
Термодинамиканың екінші заңы бойынша энергияның өзгерісімен байланысты процестер тек ... ... ... таралған күйге өткенде ғана өздігінен жүре алады (ыстық заттың жылуы суық ортаға өздігінен тарайды).
* ... ... ... және зат ... зат бірқатар өзіне тән қасиеттерге ие бола отырып, биосферада белгілі бір ... ... ... ... тән ... ... тірі заты энергияның үлкен қорымен сипатталады.
* тірі және өлі заттың ... ... ... ... ... Тірі ... ... химиялық қосылыстар ақуыздар, ферменттер және т. б. - тек тірі ағзаларда ғана тұрақты болады.
* Ерікті ... ... ... ... тән ... Тірі зат өлі ... қарағанда біршама жоғары морфологиялық және химиялық көптүрлілікпен сипатталады, тірі заттың құрамына кіретін 2 ... ... ... ... белгілі, ал өлі табиғаттың табиғи қосылыстарының саны шамамен 2 мың.
* Биосферадағы тірі зат ... әр ... жеке ... ... болады Ең ұсақ вирустардың мөлшері 20 нм-ден (1 нм.=10[9] м) аспаса, еә ірі ... ... ... 33 м-ге, ең биік ағаш секвойя 100 м-ге жетеді
Күн энергиясы - жер биосферасының жылу балансы мен ... ... ... ... қуат ... Күн ... ... байланысты жыл бойы өзгеріп тұрады. Жер мен күннің ең аз ара ... 147 млн. км. ... ... ... ал ең ... ара ... 152 млн. км. шілденің басында байқалады. Жер Күн шығаратын энергияның 5 бөлігін ғана ... ... ... ... алатын энергияның 33% бұлт пен құрылық беті, атмосфераның жоғарғы қабатындағы ұсақ дисперсті шаңнан шағылысады. 67% ( 21+22+24%) энергияның атмосфера мен жер беті ... де, ... ... соң ... ... ... ... жылдар барысында тірі ағзалардың көбеюі, өсуі, зат алмасуы мен белсенділігі , планетаның беткі бөлігін толық өзгеріске ұшыратты. Зат алмасу барысында тірі ... ... ... ... ... ... өзгертіп отырады. Осылайша биосфераның химизмі өзгереді. Миллиардтаған жылдар барысында фотосинтез-деуші ағзалар күн энергиясынан орасан мол шамасын химиялық ... ... Оның ... бір ... ... кен орындары және басқа да органикалық заттар ... , торф т.б. ... ... ... ... ... ... жиналады. Жердің дамуының ертедегі кезеңдерінде атмосферада басқа газдар басым болды. Суттегі , метан , ... , ... ... ... озон ... пайда болады. Тірі ағзалар биосферада маңызды биогенді элементтердің зат айналымын жүзеге асырады. Олар кездесетін тірі заттан ... ... өтіп ... Бұл ... екі ... ... бөлінеді : газдардың айналымына және шөгінді заттар айналымы. ... ... ... көзі-атмосфера (көміртегі, оттегі, азот), екіншісінде таулы шөгінді жыныстар (фосфор, күкірт және т.б.) болып табылады.
Көміртегінің айналымы . ... үшін ... көзі ... ... суда ... ... газы ... табылады. өсімдіктер түзген органикалық заттың құрамында көміртегі қоректену тізбегі бойынша тірі не өлі өсімдік ұлпалапры арқылы өтіп, ... алу , ашу ... ... ... ... ... газы ... атмосфераға қайтады.
Азот айналымы . Атмосферадағы бос азотты өсімдіктер тікелей сіңіре алмайды . Бактериялар мен көк ... ... ... ... ... ... өткізеді.
Фосфор мен күкірт зат айналымы . Фосфор мен күкірт тау ... ... Тау ... ... мен эрозиясының әсерінен топыраққа өтеді де оларды өсімдіктер ... пен ... ... бір ... ... ... ... одан теңіз бен мұхитқа қарай шайып, оны балдырлар қолданады. Ең соңында өлі ... ... ... олар су ... ... қайтадан тай жыныстарына кіреді.
Оттегінің циклы . Жердегі оттегінің циклы шамамен 2000 жылда, судың шамамен 2 млн. ... ... ... Бұл заттардың атомдары жер шарында әр түрлі тірі зат ... ... ... және табиғатты тиімді пайдалану.
Биомассасының кемуі адамзатты толғандырып отыр. Бұл олардың тек көміртектік функциясын ғана емес, басқа да ... ... әсер ... ... ретті қызметі ластаушы заттарды, соның ішінде улы ... ... ... (SO2)) денесінде жинауы арқылы көрінеді. Улы заттар кейін топыраққа түскен ... ... ... ... ... шығарылады.
Екінші ретті қызметімен негізінен ауадағы бөлшектерді тұндыру
байланысты. Бұл процесс құрғақ күйде де, ылғалды атмосфералық ... ... су ... ... күйде де жүруі мүмкін. Орманда басқа жермен салыстырғанда ауаны тазарту интенсивтілігі 20-30 есе жоғары болады. Ауа жоғары дәрежеде шаңданған ... 1 га ... ... 50-60 т. ... сіңіреді, тұнбаға түсіре алады. өсімдіктердің ластаушыларды нейтралдауы мен олардың өсімдіктерінің тіршілік қызметіне зиянды әсер ... Олар ... ... әсер ете ... ... тән ... ... түзеді. Осы қасиетіне байланысты ормандарды топырақты, егіс танабын, жолдарды, ... ... ... ... ... ... экожүйе ретінде өздігінен тазарту мен техногенді бұзушы ... ... тұру ... ... ... ... ... кесілгенде, оның су қорғау және басқа да қасиеттері ... ... ... ... заңдылықтары мен одан қорғау іс - шаралары төмендегідей:
* ... ... ... ... пен оның туындыларымен ластанудан болады.
* Улы заттар өсімдіктерге не құрғақ тұнбалар түрінде, не қышқылдық ... ... ... әсер ... Улы ... өсімдіктерге әсері баяу улану немесе күюі түріндегі күшті зақымданулар ... ... ... ... және ... көбіне қылқан жапырақты ормандар ұшырайды.
* Бұл құбылыстың себебі - ұзақ өмір ... (5-7 жыл) ... ... ... ... ... улы ... әсерінен емен, бүк және басқа қатты сүректі ағаштар тез зақымданады. Жұмсақ жапырақты ағаштар (қайын) тұрақтырақ.
* Улы заттарға ... ... ... ... ... индикаторы ретінде пайдаланылады.
* Ластанған атмосферада ағашты және көптеген көпжылдық өсімдіктердің өмір сүру жасы ... Адам үшін ... ... ... шекті рұқсат етілетін концентрациясын көптеген өсімдіктерге қолдануға болмайды, себебі өсімдік ағзасының сезімталдығы ... ... ... ... және жасанды ормандар 3,6% құрайды. Республиканың жалпы ормандылығын шамамен 6-7% дейін жеткізу жоспарланып отыр. Бұл ... ... ... ... ... тек ... бір экологиялық шектеулі мөлшерде және бұрын орман өскен жерлерде жүргізу қажет.
Биологиялық алуантүрлілік және оны ... - тек ... ... ... ғана емес, ол биосфераның тіршілік етуінің шарты болып табылады.
Рио-де-Жанейрода өткен (1992 ж) Бұұ конференциясында қабылданған үш ... ... мен ... ... ... ресурстар мен биологиялық алуантүрлілікті сақтаусыз тұрақты даму мүмкін емес екенін ... ... ... азық түлігі ретінде қолдануға болатын бірнеше мың түрлер белгілі. бірақ іс жүзінде өсімдіктер мен жануарлардың 200-250-ден ... ... ... ... ... басым көпшілігін 12-15 өсімдік береді. Жабайы түрлер-табиғи экожүйелерден алынатын бағалы өнім көзі , әсіресе, а/шаруашылық жануарлары мен өсімдіктерінің жаңа қолтұқымдары мен ... ... ... зор, ... ... ... ... табылмайтын байлық. Дәрі жасауда шамамен 5 мың өсімдіктің түрлері қолданылады.
Биоалуантүрлілік - адамзатты шексіз ұзақ уақыт ... және ... ... ... ... ... ... Жалпы алғанда жердің геологиялық тарихында бір түрлер ... ... ... ... басып отырған. Биосфераның жасы ұлғайған сайын түрлердің саны да ... ... ... ... ... ... ... жеке түрлердің жойылу жылдамдығы экологиялық табиғи құбылыспен салыстыруға ... ... жете ... Бұл ... бір бағытта жүрді, сондықтан түрлердің жойылуы оған қарама-қарсы басқа жаңа түрлермен толықтырылмайды. Егер ертеректе бір түр ... ... 2000 ... жойылып отырса, соңғы 300 жылда әр 10 жыл сайын жойылып отыр,1600 жылдан бастап омыртқалы жануарлардың 173 түрі (109 құс, 64 ... және ... 20 түрі ... ... Түрлердің алуантүрлілігінің кемуінің , әсіресе, 2 салдары ерекше назар аударуды қажет етеді. Біріншіден, бір түрдің жойылуы, ... ... ... ... ... да байланыстармен тығыз байланысты, бірнеше түрдің тіршілік әрекетін бұзуға әкеліп соқтырады. Екіншіден қандай да бір ... ... ... ... жоқ. Олардың саны белгілі бір шамадан төмендеп кетсе, олар қайта қалпына келе алмайды. ... ... ірі ... іс ... ... ... кемуіне әкеледі. Осының нәтижесінде бүкіл табиғи белдеулердің де жойылу фактілері белгілі. Адам рельефті, өзен ... ... ... ... ... кеседі және т.б. Экологиялық мәселелерді және биологиялық алуантүрлілікті сақтаудың бір жолы - қызыл ... ... ... - ... ... қалпына келтірілген түрлер тізімнен шығарылады, нашарланған түрлермен толықтырылады. Қазақстанның ... ... ... томы 1978 ж. ... көрді. Онда сүтқоректілердің 24 түрі мен 7 түр тармағы, 43 құстардың, бауырымен жорғалаушылардың 8 ... қос ... 1 ... ... ... 15 ... ... 4 түрі енгізіліп толық сипатталған.
Халықаралық бірлестік адамзаттың тұрақты ... ... ... ... ... ... ... бағытталған іс
әрекетін бір арнаға бағыттауы қажет.
Ерекше қорғауға алынған территориялар.
Кез келген мемлекеттің ерекше қорғалатын табиғи территорияларды құрып, ... ... ... 2 ... орындалуын қамтамасыз етуү тиіс:
+ оның территориясындағы барлық негізгі географиялық аймақ-
+ тар мен өңірлердің табиғи эталондарының барынша толық ... ... ... деңгейдегі биологиялық ресурстарды, топырақты енгізе отырып, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін және микроорганизмдерді сақтау;
Мұны арттыру үшін ең ... шара ... мен ... парктерді ұйымдастыру болып табылады. Табиғатты қорғаудың маңызды формаларының бірі - ерекше қорғауға алынған территориялар. Осындай ... ... көп: ... ... ... ... ұлттық және табиғат саябақтары, ботаникалық бақтар, биосфералық резерваттар. қорықтар - табиғатты қорғаудың бір түрі. Дүние жүзіндегі ең ірі ... ... 7 ... ... ... ... жетілдірілген түрі, себебі оған табиғи комплекс кіреді де, табиғат ресурстарын шаруашылықта пайдалануға рұқсат берілмейді. ... бір ... ... ... ... ... ... объектілерін қорғауға алынған жүйені ұйымдастыру түрі қорғалымдар болып табылады. ... ... ... 1926ж. Талас Алатауының Солтүстік батыс бөлігін алып жатыр, ... 73 мың га. ... - ... Арал ... ... ... 1939 ж. құрылған, ауданы 198 шаршы км. Наурызым 1931 ж. ... ... 100 мың га. ... ... Жетісу ауданында орналасқан. Алматы 1934 ж. құрылған. Алматы ... ... ... ... ... 1958 ж. ... ... 237 мың га. , Акмола облысы, қорғалжын ауданында орналасқан. Марқакөл 1976 ж. құрылған, 71 мың га. ... ... ... мен ... ... ... ... (ОқО, қызыл- Орда, Жамбыл). Қаратау (қызылқұм) қорығы ОқО, Арыс және Шардара аудандары территориясында ... . ... 150,6 мың га., 1990 ж. ... ... табиғат ескерткіштері. Оларға: ормандар, көлдер , жазықтар, тау, сарқырамалар, үңгірлер, әсем жартастар және т.б. ... Тірі ... ... ... ұзақ өмір ... келе ... ағаштар да жатады.
Су тіршіліктің қажетті шарты, тіршілік факторы.
Олар атмосферамен, литосферамен қатар жеке ... ... ... Ол ... ... ретінде ерекше қасиеттермен сипатталады. Судың қасиеттері:
* Табиғат ресурсы және зат ... ... ... барлық ресурстар жайылатын, шашырайтын болса, ал су әр түрлі күйге; сұйық, газ тәрізді және ... ... ... ... мұндай жағдайға ұшырамайды.
* Суға қату кезінде көлемінің артуы және сұйыққа өту кезінде көлемінің келуі тән.
* Ең жоғарғы тығыздығы +4[0]С-да ... ... су ... ... ... ... Жылу сыйымдылығының және жылу өткізгіштігінің жоғары болуы.
* Тек оң ғана емес, теріс температурада да жеңіл газ ... ... өту ... ... ... ... күйден (мұз, қар) бірден су тәрізді күйге өтеді. Мұндай құбылыс - ... деп ... ... мен еру кезінде жылу сіңіріледі және бұдан конденсациялану мен қату кезінде жылудың ... ... ... әмбебап еріткіш. Сондықтан, табиғатта абсолютті таза су жоқ. Су атмосфераның ... ... ... ... - бір ... ... түсінік бойынша тіршілік суда пайда болған. Адам ағзасындағы судың үлесі 60% ке жақын, бірақ ... ... мен ... 1% - 96%- ке ... ... ... бір тоннасын алуға 2500т, мақтаға-10000т, күрішке-4560т, сиыр етіне-30000т су жұмсалады.
Су адам үшін тек биологиялық қана емес, сонымен ... ... те ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін адамға тәулігіне 2-5 литр су қажет. Тұрмыстық комуналдық қажеттілікке 100-150 литр су жұмсалады.
2. Жердегі судың әлемдік қоры ... зор. Олар 1353985 мың км[3] . Егер ... ... суды біртекті етіп жер бетіне жайсақ оның қалыңдығы 2,5км. болар еді. ... ... ... ... ... 3,96км., ал терең максималды тереңдік 11022м (Мариан шұңғымасы). Жердегі судың басым көпшілігі тұзды су болып табылады. Ол жалпы қордың 97,5% ... ... ... тұщы сукдың көлемі 35млн. км[3] тең.
Ластануға судың барлық категориялары: мұхит, континенттік, жерасты, әр түрлі ... ... ... көп ... ... ... натрий, хлор, калий жатады. Судағы химиялық элементтің ... ... ... ... ... ... болады. Бұл өмірдің суда пайда болғандығының дәлелі бола алады. Адам қаны мен әлемдік мұхит суының ... ... ... элемент
Еріген заттардың жиынтығынан %
Мұхит суы
Адам қаны
Хлор
Натрий
Оттегі
Калий
Кальций
49,3
30
9,9
1,8
0,8
55
30,6
5,6
1,1
1,2
тұщы су - 1г/л дейін. Тұздылау 1 - 3 г/л, аз ... 3-10 г/л . ... және өте ... ... Ауыз ... ... бағалауда химиялық крийтерилермен қатар бактериалогиялық және органолептік қолданылады. Судың бактериалық жағдайы төмендегідей анықталады: 1) Судағы бактериалардың жалпы саны , ол ... 1 мм - інде 100 - ден ... ... . 2) Ішек ... ... бактериаларының саны арқылы. Ол коли - индекс: судың 1 литріндегі ішек таяқшасының шамасы ( үштен көп болмауы ... ... коли - ... анықталады. Органолептикалық көрсеткіштерге судың иісі , түсі , дәмі , ... ... ... ... ... ... - ондағы оттегінің болуы. Оған гидрокорбанаттардың (аэробтар) тіршілігі мен судың өздігінен тазаруға қабілеті тәуелді ... Суды ... ... . ... ... ең ... рет су қоймаларына әр түрлі ластаушы заттардың келіп түсуіне байланысты болады.Екінші ... ... ... ... ... әр ... ... риакцияларға түсуі арқылы жүреді. Ластаушы заттарға негізінен топырақ эрозиясының өнімдері , минералды тыңайтқыштар , улы ... және т.б. ... ... ... ... ... деп - ... биогенді элементтерімен, әсіресе азотпен, фосформен немесе құрамында осы ... бар ... ... атаймыз. Эвтрофикация ( грек тілінен аударғанда эу - ... ... - ... ) - ... бай қоректенуі. Эвтрофикацияның нәтижесі - балдырлар мен басқа ... ... өсуі , су ... ... ... басқа да ағзалардың шіру өнімдерінің жиналуы болады. Бұл ... ... ... ... , оны ... ... элементтер мен көмірқышқыл газына дейін ыдырататын рецудент - ағзалардың санының ... ... ауа және оны ... ... Қазақстан Обылысы полиметалдық кендердің, фосфаттардың қоймасы болып табылады. Олар қорғасын, мырыш, мыс, ... ... және т.б. Оңт. ... ... республикада қорғасын өндіру бойынша 3 орын, мырыш - 4 тұрады. қаратау тауындағы тау-кен өндірісі ертеден белгілі. Оңт.қаз. ... ... ... ... қоры көп.(құрылыстық тас, қиыршық тас, тау тас түрінде болады. Бадам (гранит). қаратас, ... ... және т.б. ... ... және оның ... ... ... ауа, химиялық қоспалар мен су буынан
тұратын күрделі жүйе, ол биосферадағы физико-химиялық және биологиялық процестердің жүруінің шарты және ... ... ... ... Егер ... ... болмаса, онда жер бетіндегі орташа жылдық температура +15[0]С немесе - 18[0]С болар еді. Атмосфераның ... ... оның ... ... мен ... ара ... орын ... басқа сфералармен, әсіресе мұхитпен байланысы жатады. Мұхитпен жанасуы нәтижесінде мұхит атмосферадағы көміртегінің қос оксиді (СО2), ... газ және ... ... ... ... қосылыстардың басым бөлігін өсімдіктер сіңіреді және зат алмасудың топырақ звеносына кіреді. Жылдам араласқыш қасиеті мен оның ... ... ... ... ... ... ғаламдық ластануға айналдырушы фактор болып табылады. Адам атмосфераның әр-түрлі параметрлеріне және қасиеттеріне, оның химиялық ... жылу ... орын ... ... ... фон және т.б. әсер етеді. Адамның атмосфераға әсерінің байқалуы, оның биосфералық процестерге белсенді түрде араласа бастауынан, ормандарды жою, ... ... ... ... ... ... мен ... орындарын т.б. салу нәтижесінде басталды. Атмосфераны ластаушы заттар.Атмосфераға шығарылатын химиялық заттардың ішінен бірінші орында көмірқышқыл газы тұр. Бұл ... ұзақ өмір ... және ... жиналуға қабілетті күкіртті газ әсіресе өсімдіктер үшін қауіпті. Олар жануар мен адамға қарағанда бұл газға өте ... ... ... ... бетіне құрғақ қону немесе қышқыл жауын-шашынмен келіп түсуі нәтижесінде зақымданады. Бұл газ ... ... ... ортаның әр-түрлі элементтері әсеріне байланысты бірінші орында тұрған әлемдік ластаушы.
"Парниктік" немесе жылулық эффект мәселесі. ... ... ... ... ... өзгеру нәтижесінде мүмкін болатын жер шарының температурасының ғаламдық артуын парниктік ... деп ... ... ... газ ... газы ... табылады. Көмірқышқыл газының парниктік эффектіге қосатын үлесі әр-түрлі мәліметтер ... 50% -тен 65% -ке ... ... Жер бетіне негізінен жылулық емес, көрінетін сәулелер ... ... Бұл ... парниктік газдар арқылы өзгермей өтеді. Жер маңы кеңістігінде бұл сәулелердің ... ... ... ... ... ұзын ... ... жылулық сәулелерге айналады. Парниктік газдар жылу сәулелерінің космос кеңістігіне кетуіне қарсы әсер ... Олар ... ... болып жиналады да ауаның температурасының артуына (парниктік эффект) әкеліп соқтырады. Мәліметтер бойынша парниктік газдардың әсерінен соңғы жүз жылдықта жердің орташа ... 0-0,30С ... ... ... ... ... концентрациясының арту жылдамдығы жылына 0,3-0,5%. Осыған жақын қарқынмен басқа да ... ... ... ... ... ... ... -1%, азот оксидтері жылына - 0,2%). Атмосферадағы парниктікгаздардың мөлшерінің екі ... ХХІ ... ... ... ... мүмкін. Бұл ғасырда, әр-түрлі болжамдарға сүйенсек, планетаның орташа жылдық температурасының 1-3,50С-ға артуына әкеледі. Болжамдар бойынша ауа-райының ... ... ... ... еруі ... ... мұхит шамамен 1,5 м (соңғы 100 жылда 10-12 см) көтерілуі мүмкін. Мұхит деңгейінің 1,5-2 м-ге ... ... 5 ... ... су астында қалуына әкеледі. Ауа райының жылынуы әлемдік мұхиттың деңгейінің көтерілуінен басқа да құбылыстар: ауа ... ... ... ... ... жиіленуі, жануар мен өсімдіктердің жойылу жылдамдығының артуына әкеліп соқтыруы мүмкін. Соңғы жылдарда жүргізілген зерттеулер мен бақылаулар техногенді процестермен қатар, парниктік ... ... көзі ... өзі ... ... ... Экожүйелердегі қалыптасқан зат айналымның адамның әсерінен бұзылуы көмірқышқыл газының, метан мен басқа газдардың бөлініп шығуына әкеледі.
* Атмосфераның жоғары ... озон ... ... (О2) ... ... ... ... нәтижесінде түзіледі. Бос
* оттегінің оттегі молекуласына қосылуынан озон түзіледі.
* қазіргі кезеңнің әлемдік экологиялық мәселелері.
* Адам ортасының ... ... ... мен ... өзара қарым қатынастарының кезеңдері.
* Табиғи экожүйеден ауыл шаруашылық экожүйеге дейін.
Соңғы 50 жылда адамның шаруашылық қызметінің ... ... ... ... дәрежесі, адамның отты пайдалана бастаған уақыттан, яғни 800 жолмен салыстырғанда әлдеқайда жоғары. Нәтижеде адамзаттың үлесіне күрт ... ... ... ... ... ... мен ... популяцияларының келіү мен жойылуы, адамзат қоғамы үшін ... ... ... ... ... ... ... қаупі туып отыр. Қазіргі кездегі адамның өмір сүру ортасының 4 компаненентін бөліп көрсетуге болады: Оның 3-уі антропогенді фактордың әсерінен белгілі бір ... ... ... орта ... ... ... тек ... қоғамына тән әлеуметтік орта.
Табиғи орта - бұл адамның әсерінен болмашы өзгеріске ... ... ... оның ... ... келу және ... ... қабілетін жоймаған орталар.
Адамның әсерінен өзгерген табиғи орта - бұларға егістік ... ... ... ... жатады.
Адамның қолымен жасалған орта - оларға тұрғын және өндірістік ғимараттар, ... ... қала және ... орта - ... адамдардың бір - бірімен өзара қарым - ... ... ... ... сақтау, жалпы мәдени байлықтар және т.б. кіреді. Оның адамға әсері күннен күнге артып отыр. Содықтан да адамның өмір сүру ... және ... ... ... ... ... өмір сүру ... жүзеге асыруда екі аспектің - табиғи және адам ... ... ... ... ... - ... Адам бұл тарифи кезеңде табиғатпен бірге еді, оның тіршілік қызметі жинау мен аңшылықтан құралды. Палеолиттің ұзақтығы 2 млн. ... ... ... Альп жатыр.
Аграрлық кезеңге адамның мәдени жер өңдеуге көшуінен басталған неолитдәуірі жатады. Осы дәуірден ... ... пен мал. ... дамуына байланысты, қоғам биосфераға кошті әсер ете бастады. Ормандарды кесу, шалғындық далаларды жарту, үй жануарларын жою. Нәтижесінде ғаламшардың орасан ... ... ... ... ... мен ... ... айкала бастады. Аграрлық кезеңнен бастап тарихтағы техногенні ... ... яғни адам ... ... ... өзгерте бастады, табиғаттың заңдылықтарын өзінің мақсатына бағытталған түрде пайдалана бастады.
Индустриалды кезең (ол XVII - XX ... ... кен ... ... мен металургия қарқынды түрде дами бастады. XX ғасырдың ортасына қарай өндірістің қоршаған ... ... ... ... ... ие болды.
қоғам мен табиғаттың өзара қарым - қатынасының тарихында бірқатар ерекше кезеңдерді бөліп көрсетуге ... ... ... мен ... ... ... дар ауыл шаруашылығында қолданылатын жерлерде пайда болатын биоценоздар. Олар табиғи бірлестіктерден, біріншіден, құрамына кіретін түрлердің санының аз ... ... осы ... ... мүшесі - мәдени дақылдардың зиянкестер мен бәсекелестіктің қарсы тұру қабілетінің төмен болуымен сипатталады. Мәдени дақылдар адамға пайдалы жағына ... ... ... ... өзгеріске ұшыраған, сондықтан олардың адамның көмегінсіз тіршілік үшін күреске қабілеті нашар. Агроценоздарды адам көп қуат ... ... ... ... Ал ... ... ... қосымша энергия көзін қажет етпейді. Қазір ауыл ... әр ... ... ... ... ... ... тер қолданылады. Пестицидтердің көпшілігі тек зиянкес түрлері ғана емес, олардың паразиттері мен жыртқыштарын да жояды, яғни агроценоза қалыптасқан реттеуші ... ... ... тірі ... ... реттеушілерден босанып, бұрынғыдан да көбейеді. Тірі ағзаларды - жыртқыш немесе паразит тік бунақденелер, бунақденеқоректі ... ... ... ... виру стар және т.б. ... ... үшін қолдану биологиялық күрес әдісі деп аталады.
Агроэкожүйесі ... - ... ... ... ... жасалған территориялар.
Ауыл шаруашылық өндірісінің қазіргі көптеген әдістері өзінің мәні жағынан антиэкологиялық - монодақылдарды қазіргі кезеңнің әлеуметтік - ... ... ... шешу ... ... құқық.
Экологиялық мәселенің мәні - табиғаттағы қалыптасқан тек ... ... ... ... ... ... және ... барлық қажеттіліктерін қамтамасыз ету. қазіргі жердегі тіршілік адам қызметінің сипатына тәуелді. ... ... ... - алу үшін адам ретсіз дамудан тиімді, реттелген, табиғатпен қоғамның даму заңдарына негізделген дамуға өтуі тиіс. Тек осы ... ғана ... ... ... ... , ұзақ ... бірқалыпты жағдайда, табиғи және әлеуметтік дағдарыссыз дамиды. Мұндай дамуды тұрақты даму деп атайды. Бірақ бұл үшін адамдардың сана ... ... ... мен ... ... өзгеруі тиіс.
Планетадағы тіршілікті қорғау бүкіл адамзаттың бірігуін ... ... ... ... Н.ә. ... БҰҰ Бас Ассамблеясында жасаған баяндамасында тұрақты дамуға жетудің түйінді мәселелерін шешудегі еліміздің белсенді қызметін ... ... ... ... ... ... ... тарихта бірінші болып ядролық полигонын жауып, ядролық қарудан бас тартты. Аралды сақтап ... ... ... ... ... ... ... алуан түрлілікті қорғаудың ұлттық баяндамасы қабылданды. Тұракты дамуды ... ету ... ... ... ... ... қаржы ресурстары және оларды пайдалану механизмі
* экологиялық қауіпсіз технологияларды қолдану; тұрақты дамуды ғылыми және ақпараттық қамтамасыз ету.
Бұл мәселелерді шешудің ... ... ... ... ... ... Алда ... маңызды мәселенің бір адамды қоршаған ортаға мүмкін болатын шекті экологиялық қысымды, яғни экожүйелердің өзара байланыстары, қарым-қатынастары, олардың ... ... ... ... әсер етуінің максималды деңгейін анықтау болып табылады. Қазіргі кезде қазақстан территориясының көптеген бөліктері күшті антропогенді ... ... Арал маңы ... ... ... ... болып табылады. 2. қазақстан Республикасының Конституциясында: "әрбір ... оның ... мен ... үшін ... ... ... ... бар"
Халықаралық дәрежеде адамның қолайлы қоршаған ортаға деген ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Олар қоршаған ортаның жағдайын сауықтыруға арналған көптеген бағдарламалар жасады; "қоршаған ортаның гигиенасы", "Ауыл шаруашылық химикаттары мен қалдықтары", ... және ... ... ... ... ... 1972ж. ... Бұұ-ның қоршаған орта бойынша бағдарламасы және Бұұ-ның қоршаған орта мен даму жөніндегі Халықаралық Коммисиясы жалпы басшылық ... ... ... ... ... ... ... бірдей міндетті құқық нормалары болып табылатын заңдардың көмегімен реттеледі. Адамнңы табиғатты өзгертушілік қызметі тек соңғы ... ғана ... ... ... бастады.
+ Энергияның кейбір дәстүрлі емес көздерін пайдалану
Күн - ... іс ... ... көзі болып табылады. Оны тікелей немесе жанама, яғни фотосинтездің өнімдері, судың айналымы, ауа массаларының қозғалысы және т.б. ... ... ... қазіргі кездің өзінде көптеген елдерде (АқШ, Израиль, т.б.) жылумен, ыстық сумен қамтамасыз етуде күн энергиясын пайдаланады. Парникте қарапайым ... ... күн ... ... болады. Тәуліктің жарық кезеңінде жылуды жинау үшін беттік ауданы мен жылу сыйымдылығы жоғары материалды орналастырады. ... ... су, ... құм және т.б. күндіз олар жылуды жинайды, ал түнде бөліп шығарады. Мұндай ... ... ... Орта Азияның оңтүстігінде теплицаларда кеңінен қолданылады. Жел. Жүздеген жылдардан бері жел механикалық энергия көзі ... ... ... (диірмендер, ағаш кесу құрылғылары) Теңіз мұхит суларының энергетикалық ресурстарын пайдалану Термоядролық ... ... атом ... энергия көзі және ыдырау өнімі ретінде радиоактивті элементтер қолданылады. Жоғарыда айтылғандардың барлығы қазіргі кездегі білімнің даму ... ... ... технологтялар адамзатқа энергетикалық ресурстардың сарқылуына байланысты және энергетиканың экологиялық мәселелерді туғызуы жөнінен тұйыққа тірелу қаупінің болмайтынын көрсетеді.
Қоршаған орта және адам ... ... ... ... ... ... ... адамзаттың саны 6 млрд. 1990-1995 жылдары дүние жүзіндегі жалпы туу коэффиценті 24,6% дейін кемиді, жалпы өлім коэффиценті 9,8% ... ... өсім 14,8% ... қазір көбеюдің шамамен осындай көрсеткіштері сақталуда. әр минут сайын жерде 270 бала өмірге келсе, әр жастағы 110 адам өледі де ... жүзі ... 160 ... өсіп ... ... кезеңдегі халық санының өзгеру сипатына қарай 4-сатыны бөліп ... ... 1-ші ... ... өлім мен ... күрт төмендейді , бірақ өлім коэффиценттінің төмендеуі , туу коэффицентінің төмендеуі-нен алда болады. ... , ... ... артады. 2-ші сатысында өлім минимумға жетеді де, одан төмендемейді, бірақ туылу төмендей береді. Сондықтан халық өсімі баяулайды. 3-ші сатысында ... ... ... өлім ... ... ... ... туылудың төмендеуі баяулайды. үшінші сатының соңына қарай туу коэффиценті халықтың жай көбеюінің деңгейіне жақындайды , ал өлім коэффиценті бұл ... ... ... ... себебі халықтың жастық құрамы әлі де тұрақты емес. 4-ші сатысында өлім коэффиценті арта отырып , туу коэффицентіне жақындайды да, ... ... ... Қазіргі кезеңдегі демографиялық және экологиялық жағдайда қоршаған ... тек бай ( ... ... ... ғана емес , сонымен қатар кедей (аграрлық) елдер де теріс әсер етеді. ... ... ... бай ... ... ... ... олардың табиғатты тікелей бұзуымен емес, техногенді ластануға байланысты. Кедей елдерде қоршаған ортаға әсер экожүйелерге жасалатын шектен тыс қысым нәтижесінде ... ... ... байланысты. Бұл ормандардың жойылу және басқа экожүйелердің бұзылуы, ... ... және т.б. ... ... Қоршаған ортаның бұзылуы адамдар өте бай болғанда да және кедей болғанда да орын алады. Бірақ жердің табиғат ресурстарына келтіретін зиянкестігі үшін ... ... ... 1 млрд бой ... ... тиеді. Қазіргі кезеңде, өкінішке орай бай және кедей елдердің ... ... ... кемімей отыр.Байлар одан әрі баюда , ал кедейлер кедейленуде. Бұл ... ... ... ... қиындатуда .
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі кезде ғаламшарымыздың әрбір тұрғыны XXI-XX ғасырлар соңында өмір ... ... ... ... 4,5 есе бай ... ... өмір сүру жағдайының деңгейі бірдей емес 1 млрд өте бай адам болса , ал 1 млрд өте мұқтаждық жағдайында өмір ... ... тыс көп ... ... ... ... ... мәселелерді шешуге мүмкіндік бермейді. Соңғы 100 жылда индустриалды дамыған елдердің шаруашылық қызметі нәтижесінде атмосфераға парниктік эффект туғызатын газдардың 2/3 бөлігін ... Бұл ... ... ... ... жауын-шашындардың түсуіне әкеліп соқтыратын күкірт пен азот тотықтарының жалпы көлемінің шамамен (3/4) бөлігін шығарады. ... ... ... зиянды химиялық қалдықтардың көп бөлігін және галаогенді көмірсулардың 90%-не жуығын береді. Дүние жүзіндегі қаржы айналымы 1980-1990 жылдар ... ... ... дамыған елдерден дамушы елдерге 49 млрд.$, дамушы елдерден дамыған елдерге 242 млрд.$. Олай болса табиғат ресурстарының сарқылуы және қалпына келмейтінін ... ... ... ... ... одан әрі ... жібереді. Өкінішке орай бай және кедей елдердің байлығының арасындағы айырмашылық ... ... ... одан баюда, кедейлер кедейленуде. Бұл өзекті экологиялық мәселелерді шешуді ... ... ... М., ... Дж., ... К. ... Особи, популяции и сообщества: В двух ... М., 1989. Т.1. 667 с.; Т.2 ... Дажо Р. ... ... М., 1975. 415 ... Одум Ю. ... экологии. М., 1975. 740с.
* Одум Ю. Экология. В двух томах. М., 1986. Т1. 328с.: Т.2 376с.
* Пианка Э. ... ... М., 1981. 399 ... ... Р. Основы общей экологии. М., 1979. 424 с.
* Қазақ мақал-мәтелдері ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Геоэкология пәнін оқытудың мақсаты мен міндеттері12 бет
Мутация5 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет
Экологиялық бақылау4 бет
Қазақстан биоресурстар пәні және маңызы6 бет
Қазақстан биоресурстары5 бет
Қазақстан биоресурстары. Өсімдіктер әлемі4 бет
Қазақстан биоресурстары: өсімдіктер әлемі4 бет
Қазақстан биоресурстары: өсімдіктер әлемі жайлы8 бет
Қазақстанның экологиялық проблемалары жайлы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь