Маңғыстау өлкесінің экологиялық проблемалары

ЖОСПАР

КІРІСПЕ 3
1 КАСПИЙ ӨҢІРІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ 5
1.1. ТЕҢІЗДІҢ МҰНАЙМЕН ЛАСТАНУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
2 МАҢҒЫСТАУ МҰНАЙГАЗ КЕШЕНІНІҢ РЕГИОННЫҢ 11
ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІНЕ ӘСЕРІ 11
3 ЖАРЫЛЫСТАР НӘТИЖЕСІ 14
3.1. ЖАРЫЛЫС ОРЫНДАРЫ МЕН ОНЫҢ АЙМАҒЫНДАҒЫ
ЗАРДАПТАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
3.2. ҚАРАШЫҒАНАҚ КЕН ОРНЫНЫҢ МАҢЫНДАҒЫ ӨСІМДІКТЕР ҚАУЫМДАРЫНЫҢ ТОПЫРАҚ ЖАМЫЛҒЫСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ 16
ҚОРЫТЫНДЫ 22
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 24
Қоғам дамуда, онымен қатар шаруашылық та, өндіріс те дамуда. Қазіргі қоғамдағы адамның сұранысы өте жоғары. Осы сұраныстарды қанағаттандыру үшін ғылыми-техникалық прогресс те қарқынды сипатта, ал ҒТП-ң өнімдерін жүзеге асыру үшін жаңа өндірістер салынуда. Әрине, мұның бәрінің адамзат дамуында пайдасы зор екені сөзсіз, бірақ, артымызға қарайықшы. Біз өз ұрпағымызға, келешекке не қалдырамыз? Қарасақ, көретініміз тау-тау қалдықтар, ауаның көмірқышқыл газымен ластануы, теңіздерге мұнай және басқа да зиянды заттардың төгілуі, осы экологиялық мәселелердің нәтижесінде ондағы флора мен фаунаның зардап шегуі. Ал егер сол жердің флорасы мен фаунасы бүлінетін болса, онда көп кешікпей бұл жердің экосистемасының өзгеруіне әкеп соғады. Мәселен, дүниежүзілік мұхиттар қарапайым ғана өзендерді арқылы ластанады. Сонымен қатар мұнай өнімдері мұхитқа балласт суларын төккенде, кемелердің апаты кезінде, теңізде мұнай мен газ өндіргенде түседі. Мұнаймен ластанған теңіздер мен мұхиттардың биологиялық тепе-теңдігінің бұзылуына алып келеді. Мұнай судың бетін қабықшамен жауып, оттегінің өтуіне кедергі жасайды, суда оттегі мөлшері азаяды, соның нәтижесінде тірі организмдердің өміріне қауіп төнеді.
«Қайран елім – өз елім!..» демекші алысқа бармай-ақ, өз туған жерімнің экологиялық проблемасына тоқталғым келіп отыр. Өкінішке орай, біздің елімізде де экологиялық проблемалар жеткілікті. Ол дүниежүзіліс сипат алған Арал теңізінің апаты, сондай-ақ Семей полигонының орнындағы радиоактивтілік мәселесі, Каспий теңізінің зауыт қалдықтары мен мұнай өнімдері әсерінен ластануы, Байқоңыр ғарыш станциясының проблемалары, азон қабатының тесілуі, қалаларда ауа ластануы, айта берсек қағаз жетпес. Соның ішінде өзіміздің туған жеріміз киелі өлке Маңғыстаудың кейбір экологиялық проблемаларына шолу жасағымыз келеді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

1. «Экология и устойчивое развитие» газета, 10.2005;
2. «Егемен Қазақстан» газеті, 14 қаңтар 2004;
3. «Промышленность Казахстана» журнал, 08.2004;
4. «ҚазҰТУ хабаршысы, экология сериясы» журналы, №2(15) 2004;
5. Акбасова А.Ж.,Санкова Т.Ә., «Экология», Алматы, 2003;
6. «Экология пәні бойынша» СПОӘК, ҚазҰТУ, Алматы,2005.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ 3
1 КАСПИЙ ӨҢІРІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ 5
1.1. ТЕҢІЗДІҢ МҰНАЙМЕН ЛАСТАНУЫ ........................................................6
2 МАҢҒЫСТАУ МҰНАЙГАЗ КЕШЕНІНІҢ РЕГИОННЫҢ 11
ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІНЕ ӘСЕРІ 11
3 ... ... ... ... МЕН ОНЫҢ ... ... ҚАРАШЫҒАНАҚ КЕН ОРНЫНЫҢ МАҢЫНДАҒЫ ӨСІМДІКТЕР ҚАУЫМДАРЫНЫҢ ТОПЫРАҚ ЖАМЫЛҒЫСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ... ... ... ... ... ... та, ... те дамуда. Қазіргі қоғамдағы адамның сұранысы өте жоғары. Осы сұраныстарды қанағаттандыру үшін ғылыми-техникалық ... те ... ... ал ... ... ... асыру үшін жаңа өндірістер салынуда. Әрине, мұның бәрінің адамзат дамуында пайдасы зор екені сөзсіз, бірақ, артымызға қарайықшы. Біз өз ұрпағымызға, ... не ... ... ... ... ... ... көмірқышқыл газымен ластануы, теңіздерге мұнай және басқа да зиянды заттардың төгілуі, осы ... ... ... ... ... мен фаунаның зардап шегуі. Ал егер сол жердің флорасы мен фаунасы бүлінетін болса, онда көп кешікпей бұл ... ... ... әкеп соғады. Мәселен, дүниежүзілік мұхиттар қарапайым ғана өзендерді арқылы ластанады. Сонымен қатар мұнай өнімдері мұхитқа ... ... ... кемелердің апаты кезінде, теңізде мұнай мен газ өндіргенде түседі. Мұнаймен ластанған теңіздер мен мұхиттардың биологиялық тепе-теңдігінің бұзылуына алып ... ... ... бетін қабықшамен жауып, оттегінің өтуіне кедергі жасайды, суда оттегі мөлшері азаяды, соның нәтижесінде тірі организмдердің өміріне ... ... ... ... ... өз ... жерімнің экологиялық проблемасына тоқталғым келіп отыр. Өкінішке орай, біздің елімізде де экологиялық проблемалар жеткілікті. Ол дүниежүзіліс сипат ... Арал ... ... ... Семей полигонының орнындағы радиоактивтілік мәселесі, Каспий теңізінің зауыт қалдықтары мен мұнай өнімдері ... ... ... ғарыш станциясының проблемалары, азон қабатының тесілуі, қалаларда ауа ластануы, айта берсек қағаз ... ... ... ... туған жеріміз киелі өлке Маңғыстаудың кейбір экологиялық проблемаларына шолу жасағымыз келеді.
Маңғыстаудың бұл тұрғыдан ... ... Оған біз ... ... ... ... уран ... кен орнының жағдайын, Қошқар-ата көлінің проблемасын, Үстірттегі жарылыстар нәтижелерін және т. б. жатқызамыз. Енді осы ... ... ... ... КАСПИЙ ӨҢІРІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Каспий аймағының мұнай және газ өндіру көптеген мәселелердің ішіндегі ең негізгісі болып табылады. Бұл тек қана жеке ... ғана ... ... ... ... адамзаттың проблемасы болып саналады, өйткені Каспий теңізі құрлықпен шектелгендіктен ... ... ... ... бұл ... сұлу табиғаты апатқа әкеп соғуы мүмкін.
Барлығымызға белгілі болып ... ... ... өндіргіш аймағы өз құрамына Каспий теңізін, сонымен қатар оны қоршаған ... мен газ ... ... ... ... ... және Иран ... жатқызады. Соңғы мәліметтер бойынша Каспий өңірінің қоры 5,1 млрд. т, ал газ қоры - 8 ... м3. 1998 ... 2004 ... дейінгі өңірдің дүниежүзілікке сәйкес мұнайдың қоры 2,6-дан 3,3%-ке дейін өсті. Осыған байланысты өңірдің ... ... ... газ ... ... бойынша шамамен 5%-ті құрайды.
90-шы жылдардың соңдарынан бастап Каспий өңірінің мұнай мен газ өндіру тез ... өсіп ... ... өндіру 1992 жылдан 2003 жылдар аралығында шамамен екі есеге өсті: ... бір ... ... 76,8 млн. т дейін; одан да тез қарқынмен газ өндірісі дамыды: 1998 жылдан 2003 жылға дейін үш ... бір ... ... 77,1 ... м3 ... Сөйтіп жаңа мұнайгаз өндіруші өңір әлемдік нарыққа шықты.
Қазіргі уақытта Каспий өңірінде үш негізгі мұнай өндірушілер бар. ... ... ... ... ... ... ... бірінші орында тұр), Әзірбайжан және Түркия. Ал газды осы өндірушілерден басқа ... де ... ... ... газ ... негізгі өндіргіш Түркия болып табылады.
Мұнай өндіруді арттырған сайын Каспий өңірінің табиғи ... ... ... нашарлап бара жатыр. Сонымен қатар ең басты проблемасы бұл Каспий акваториясының және оның айналасындағы территорияның ... ... ... ... ... ... ... бойынша 10-12 скважиналары бар 3-4 платформаның жұмысы кезінде әр платформада ластану кем ... 1 ... ... Бұл ... ... ... процесі жүргеннің өзінде жылына Каспийдің солтүстік акваториясының төрттен бір ... ... ... кездің өзінде Каспийдің үстінен ұшақпен өткенде мұнай дақтары көрінеді. Осы ластанған аймақтың көзін тауып, жеке ... ... ... өте ... ... ... ... компанияларының объектілеріне 5-10 км қашықтыққа шейін жақындау тиім салынған.
Мұнаймен ластану кен орындарында апаттардың болуымен байланысты. ... ... ... ... Каспий өңірінің солтүстік бөлігінде мұндай апаттардың болуы артып келуде, өйткені мұнда Тенгиз, Королдік, Қашаған және ... кен ... ... ... Апат ... мысалы 1985 жылы Тенгизде болғандай, үлкен көлемді ... ... ... ... ... ... кейін теңіздің жойлуына әкеп соғады.
+ Теңіздің мұнаймен ластануы
Теңіздің мұнаймен ластануы оның ... ... және ... ... ... ... ең көп көзге түсетіні бұл бекіре тұқымдас балықтардың өлімі болып табылады. Осыған байланысты тіпті совет заманы кезінде ... ... ... ... ... болатын. Бұған қарамастан бұл балықтардың түрі жылдан жылға азаюда. Егер 80-ші жылдардың ортасында СССР кезінде Каспийде осы ... ... 25 мың т ... ал 2001 жылы ... ... жағалауындағы мемлекеттердің барлық өнімі 764 т дейін азайды. Соның ішінде балықты браконьерлік жолмен аулауын қоспағандағы ... ... 2003 жылы ... ... ... ... мүлдем жоғалып кетті. Бұл мәселелер тек қана үздіксіз аулауға байланысты ғана емес, сонымен қатар Каспидің солтүстік өңірінің кен орындарында әр ... ... ... ... ... Тіпті бәрімізге белгілі килька балығының өзіне аулау кеміп келеді. Астрахань облысында 1998 ... 2002 ... ... оны ... 5 ... азайды. Кильканың жойылуы оның қорек ететін планктондарының азаюымен тікелей байланысты. Ал егер ... ... ... ... онда бұл ... бүкіл экосистемасын өзгертеді. Бұл балық ең бірінші бекіре тұқымдасына жататын балықтарының және каспий итбалықтарының ... ... ... ... ... ... ... кемуі тек қана кильканың санына байланысты емес, сонымен бірге мұнай ластануымен байланысты. 1997-2000 жылдары аралығында итбалықтардың көп көлемде ... ... ... ... ... лақтырулардың шыңы 2000 жылы болды. Сол кезде шамамен 30 мыңдай жануар жойылды. Бұлардың өлімінің басты себебі ... мен ... ... ... ... ... ... болып табылады.
1998 жылдан бастап Каспий өңірінде халықаралық ... ... ... ... ... экологиялық бағдарламасы (КЭБ) болды. Бұл бағдарламаның мақсаты - Каспийді құтқаруға бағытталған Каспий жағалау мемлекеттерінің және халықаралық ... ... ...
1921 және 1940 жылдары болған совет-ирандік шарт бойынша Каспий теңізі тұйықталған ішкі су ... ... ... ... және белгілі бір үшінші елдердің оның өнімдерін өндіру үшін тиым салынған теңіз болып табылады. Алайда бұл екі мемлекет тек қана ... ... ... ... ... құрайды, ал акваторияның қалған бөлігі басқа елдердің қолдануына ашық болды. Каспийдің акваториялық аймағының бөлінуіне ... бұл ... ... тек қана Иран мен ... ... ... қатысты болды және ол жай ғана табиғатты қорғаудың бір әдісі еді. Қазіргі уақытта осы Каспий өңірінің жағалау мемлекеттері екеу емес бес ... де жаңа ... шарт ... ... ... өз ... ... өзінде көріп отарғанымыздай осы Каспий жалауындағы мемелекеттердің іс-әрекеттері бұл міндетке сәйкес келмейді. Оған мысал бола ... ... ... территориясында Ресей мен Қазақстан мұнайгаз өнімін өндіруге бастады. Бұл өңір СССР ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бір кездері Әзірбайжан және Қазақстан Каспий теңізіндегі өз секторларын дербес бөлік қылғысы келді. Егер осы мемлекеттер қазір бұл ойды ... ... ... онда әр ... өз жерінде не істегісі келсе, соны істеп, соның ... ... ... ... одан ... ... ... еді.
Кейініректе жағдай жақсы жаққа бет бұрды. 2002 жылдың күзінде Ресейдің белсенділігімен Қазақстан, Ресей және Әзірбайжан мемлекет ... ... ... яғни олар ... ... ... ... келісті, алайда теңіз акваториясы бәріне ортақ болып қалды. Егер Иран ... ... тең ... бөлу ... ... ... онда теңіз баяғыда тұйқталған теңіз көзі болар еді. Тұйықталған теңіз көзі дегеніміз теңіздің көлденең ... ... ... бастап, мемлекеттердің шекараларымен шектелінуі, ал акватория территориясы шекарасының ар жағындағы бөлігі ортақ болып табылады. Каспий акваториясын ортақ деп ... ... ... ... ... қорғау және сол мемлекеттердің кез-келген біреуі теңіз ортасына зиян әкелетін әрекет жасау мүмкіндігін шектейді.
Өкінішке орай, бұл мемлекеттердің қай-қайсысы ... ... ... ... ... сақтап қалуға емес, ал мұнай мен газ өдірісіне көп көңіл ... ... ... ... ... қоршаған ортасын қорғау туралы халықаралық келісімдердің іске асуда әлсіз екендігін дәлелдейді. 90-шы жылдардың басында Әзірбайжан, Қазақстан және Түркия ... өз ... ... ... ... ... ТНК ... мұнайгаз өнімдерін өндіруде қызығушылық білдірді. Басты экономикалық мәселелерін шешу үшін олар ... ... ... ... ... ... амалын жасады. Осы компаниялардың жұмыс жасаудағы заң бойынша қаралған Каспий өңірінің қоршаған ортасын қорғау ... ... ... ... толығымен қолданылмайды. Осыған байланысты басқа мұнай өндіргіш өңірлер, мысалы, Солтүстік теңіз, Мексика шығанағы, Аляска ... ... ... ... дұрыс іске аспауы, шетелдік инвесторлар істерін толығымен өз еркінше қолдануға мүмкіндік ... одан ... ... ... біз ... ... ... екі негізгі экологиялық мәселелерді қарастырайық, бірақ соның ... ... ... ... ... ... ... болса да қатысты. Оның біреуі Каспийдің солтүстүстік бөлігінде осыдан жарты ғасырдай қолданып келген ядролық жарылыстар болып табылады. Мәліметтер бойынша 2003 ... ... ... ... деңгейі минус 26,6 м-ге дейін жетті. 2000 жылы 70-ші ... ... ... ... 205 м-ге ... ... бүкіл жағалауында өз деңгейінен жайлап тасып, құрлықты алып бара жатыр.
Қазіргі үақытта теңіздің деңгейі жыл ... ... ... Бұл теңіздегі бұрғылау платформаларының апатына, сонымен қатар аз тереңдіктегі мұнай өндіру орындарының батуына әкеп соғады. Бұл, әсіресе, Каспий жағалауына, ... және ... ... ... КЭП мамандарының мәліметтері бойынша тек қана Каспийдің Әзірбайжан секторында мұндай скважина апаттарының 119 белгілі.
Каспийдің Қазақстанға қатысты солтүстік бөлігінде ... ... ... ... ... өндіру орындарының бұрғылау толқынының тереңдеуі нәтижесінде (қазір оның ... 50 ... ... бату ... артып келуде. Сонымен бірге, сейсмикалық тұрақсыздықтың артуына байланысты да ластану жоғарлайды. Бұл, ең бастысы, инженерлік құрылғылар мен ... ... өз ... ... 2003 жылы ... дәл осы ... ... Азери-Чираг-Гюнетли кен орнында тоғыз бұрғылау скважиналардың орнынан аутқуынан үлкен апат болды.
Каспийдің экологиясына үлкен зардап әкелген бұл теңіздің солтүстік бөлігінде ... ... ... ... ... ... табылады. Астрахань облысында 1980-1984 жылдар аралығында 15 жарылыс, ал Қазақстанның Гурьев (қазір ... ... 22 ... ... ... қоса жарылыстар Каспийдің солтүстігіндегі басқа өңірлерінде де жүргізілді. ... ... ... түбегінде орналасқан Қалмақияда. Мүмкін осы қуатты жарылыстардың нәтижесінде өткізілген жерге радиоактивті ... ... ... су асты ... су ... ... мұнайгазконденсат орнында да бірнеше ядролық жарылыстар өткізілді. Олар бұл ... ... ... ... тексеріп, тіпті анализ жүргізген де жоқ. Кен орындарының өнімдерін зерттеу және газ сақтайтын жер асты резерварларды құру ... ... ... ... ішпласталық қысымының төмендеуіне, газ шығарушы тұнбалардың өзгеруіне алып келді. Қазіргі уақытта жас ... кен орны газ ... ... ... тұр. ... кен ... газ өндіру 1971 жылдан басталды. 1979 жылға дейін кен орнында көміртегі өндірісі жоғарылай ... ал ... ... жыл ... жаңа ... енгізуге қарамастан төмендей бастады. 1979 жылы газ өңдеу ең жоғарғы деңгейге жетті - 48,7 млрд м3. ХХ ... 90-шы ... ... газ ... 2 есе кеміді. Радиоактивті ластанудың әсерінен бұл кен орны аймағында ядролық қалдықтарын көму орталықтарын құруға мәжбүр болды. Газ ... жыл ... су алу ... ... шығарғанына қарамастан тау жыныстарының жарылыстарынан пайда болған жер асты суының ағыны болып табылады. Бұл ... ... ... қалыптасқан радионуклейндерден құралады. Шығыс жер асты сулары Жайықтың үстінгі су тасқыш жиегін ұстап ... және ... жер ... қамтамасыз етеді. Жоғарыда біз Каспий өңірінің негізгі экологиялық мәселелерін қарастырып өттік. Қорытындылайтын болсақ, егер де бұл ... ... ... аудармасақ, болашақта Каспий теңізі жер бетінен мүлдем жоғалып кету ... туып тұр. Оның ... ... үшін ... ... мен компаниялардың өздері жай тазарту әрекеттері түкке де ... оған ... осы ... ... шешу үшін бір жұдырықтай жұмылуымыз қажет.
2 МАҢҒЫСТАУ МҰНАЙГАЗ КЕШЕНІНІҢ РЕГИОННЫҢ
ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІНЕ ӘСЕРІ
Мұнайгаз өндіретін кешені ... ... ... түрі және ... ... компоненттерінің ластануының оларға әсері.

Түр
Отряд
Табиғат ортасының ластануының жануарларға әсері
1
2
3
4
1
Джейран
Парнокопытные (Artiodactyla)
3,1
2
Сайгак
Парнокопытные (Artiodactyla)
3,1
3
Устюркий ... ... ... (Carnivora)
2,1,3
6
Лисица
Хищные (Carnivora)
2,1,3
7
Ласка
Хищные (Carnivora)
2,1,3
8
Горностай
Хищные (Carnivora)
2,1,3
9
Степной хорек
Хищные (Carnivora)
1,3,2
10
Перевязка
Хищные (Carnivora)
2,1,3
11
Барсук
Хищные (Carnivora)
1,3,2
12
Степная кошка
Хищные ... ... ... (Rodentia)
2,1,3
15
Малый суслик
Грызуны (Rodentia)
2,1,3
16
Малый тушканчик
Грызуны (Rodentia)
2,1,3
17
Большой тушканчик
Грызуны (Rodentia)
2,1,3
18
Тушканчик Северцева
Грызуны (Rodentia)
2,1,3
19
Тушканчик прыгун
Грызуны ... ... ... ... ... ... (Rodentia)
2,1,3
24
Общественная полевка
Грызуны (Rodentia)
2,1,3
25
Полуденная песчанка
Грызуны (Rodentia)
2,1,3
26
Большая песчанка
Грызуны (Rodentia)
2,1,3
27
Домовая мышь
Грызуны (Rodentia)
2,1,3
28
Серая ... ... ... ... песчанка
Грызуны (Rodentia)
2,1,3
31
Ушастый еж
Насекомоядные (Insectivora)
2,1,3
32
Длинноиглый еж
Насекомоядные (Insectivora)
2,1,3
33
Степной орел
Птицы (Aves)
3,4
34
Могильник
Птицы (Aves)
3,4
35
Беркут
Птицы ... ... ... ... (Reptilia)
1,2,3
39
Гюрза
Чешуйчатые (Reptilia)
1,2,3
40
Серый варан
Чешуйчатые (Reptilia)
1,2,3
41
Песрая круглоголовка
Чешуйчатые (Reptilia)
1,2,3
42
Осетровые
Рыбы (Chondrichthyes)
1
43
Сазан
Рыбы (Osteichthyes)
1
44
Судак
Рыбы (Osteichthyes)
1
45
Лещ
Рыбы (Osteichthyes)
1
46
Окунь
Рыбы (Osteichthyes)
1
47
Кефаль
Рыбы (Osteichthyes)
1
48
Вобла
Рыбы (Osteichthyes)
1
49
Жерех
Рыбы (Osteichthyes)
1
50
Каспийский тюлень (Foca caspisa )
Млекопитающая, ... 1. ... және ... ... ... Жер ... ластануы;
3. Өсімдіктің жойылуы;
4. Атмосфера ауасының ластануы.
3 ЖАРЫЛЫСТАР НӘТИЖЕСІ
3.1. Жарылыс орындары мен оның аймағындағы зардаптар
Советтік дәуірде радиодан Жаңа Жерде ... ... ... ... ... ядролық жарылыстар өткізілгені туралы хабарлағанда, әрдайым бұның халықтың игілігіне жасалып жатқанын ... ... еді. Ал ... қай игілігіне атомдық зарядтар жарылып жатқаны туралы сұрақ әдетте қозғалмайтын.
Маңғыстау облысында Үстірт платосында 1969 және 1970 жылдары үш ... ... ... ... Ол ... бұл ... ... жасанды су қоймаларын құру қажеттілігімен түсіндірілген. Халық тұрмайтын шөл далада сол сулы жерлердің ... ... және ... ... ... ... ... су пайда болатынын ешкім ашып айтқан жоқ.
Нәтижесінде тереңдігі 20 метр және диаметрі 300 метр ... екі ... ойыс ... ... ... орындарында мүмкін емесжоғары радиоактивті фон тұрғаны жөнінде облыста отыз үш жыл бойы ... ... ... ... ... да ... ... жүргізілген жоқ. Сақтық шараларының барлығы тек жарылыстар жерлерін қоршап, қауіп жөнінде ескерту жазылған белгілер іліп ... ғана ... Бұл ... ... ... жоқ, керісінше назар аударғызды - шопандар дуалды қой үшін ашық қора ретінде қолданды.
Міне, көптен күткен ... ... ғана ... ... ... мен оның ... жерлер учаскілерін Курчатов қаласының ұлттық ядролық орталығының мамандары тексерді. Топырақ, су, сонымен қатар өсімдік қабатының бөліктері сынау ... үшін ... ... ... пен ... ... ... бөлімінің бастығы Юрий Стрильчуктың айтуы бойынша барлық зерттеліп жатқан үш аймақта радионуклидтер ... ... ... ... ... ... ... Диаметрі 30 метр болатындай радиоактивті ластанудың кішігірім дағы ... жер ... ... ... ... скважинаның дәлме-дәл үстінде орналасқан. Топырақ бетіндегі доза қуаты сағатына 60 микрорентгенге дейін ... - ал бұл ... ... ... төрт есе ... болуы. Демек адамдар мен жануарларға бұл жерде үш ... ... ... ... аса ... ... таяу ... екінші опырылған ойыстың радиоактивті ластануы сағатына 30 микрорентгеннен аспайды. Бірақ скважинаның дәл басында бұл шама ... 1,5 мың ... ... шұғыл өседі.
Мамандар басты қатерді, сирек болса да, осы аймақтарда болатын жергілікті тұрғындар арқылы радиоактивті ластанудың орын ... ... ... Сважина үстіндегі кіріс жері (устье) зақымдалған жағдайда, радиоактивтік ластану үлкен территорияға ... ... ... ... ... ... ... шаң-тозаңмен орын ауыстыруымен байланысты екінші ретті ластанудың анық ... бар, ... осы ... ... яғни ластанған топырақ бетін жинап алып, көміп тастап, ал 6-Т ... ... ... ... тастауды, өкізуді ұсынады.
Мұндай қауіптену өте негізделген. Облыстың радиологикалық бақылауы жүргізілу кезінде Ақтау қаласы территориясы мен жақын жатқан аудандардағы ... ... ... ... ... ... ... анықталды, және де ең қатты радиоактивті сәулелерді мұнай кен орындарынан ұрланған металл құбырлар мен Маңғыстау химиялық кешенінің қалдықтарынан ұрланған ... ... ... Металды адамдар қаылдау пункттарына тапсырды да, бұрғылар құбырларын өз ... ... ... ... осы ... ... сағатына 1,5 мың микрорентген сәуле шығарды - ядролық жарылыс ауданындағы скважинадағыдай. Бұл ... ... ... ... ... ... ... арнайы полигондарда көмеді. Бірақ кейде ойламаған жағдайлар болады. ... ... ... ... саяжайлардың біреуінде сағатына 700 миллирентген сәуленетін тоттанбайтын метал қағазы табылды. Оның қожасын темірге жақындамауы және мамандар келіп оны алып ... ... ... ... ... келгенде жаңағы радиоактивті металдан оның фоны ғана қалғаны анықталды. Радиация бар да, ал ... жоқ. ... ... ... иесі оны ... ... ... оның үстінен кілем іліп қойған. Радиоактивті болса да, өз ... ... ... ғой.
3.2 ... кен ... маңындағы өсімдіктер қауымдарының топырақ жамылғысының қазіргі жағдайы
Әкожүйенің және оның ... ... ... ... төзу ... ХХ ... 90-жылының басынан қарастырыла бастады. Экожүйе жағдайының комплексті бағасы, төзімділігі және зиянды заттардан өз-өзін тазартуға қабілеттілігі туралы әдістер ... ... ... ... ... берілген. Табиғи ортаның әртүрлі компоненттеріне техногенді қосылыстардың әсерін ... ... ... ... ... төзімділік проблемасын зерттеу әдісі әлі де толық шешілген жоқ.
Биосферада топырақ көптеген әртүрлі функцияларды атқарады. Сондықтан қазіргі кездегі ... ... тек ... дене ... ... қана қоймайды, сонымен бірге әр-түрлі климаттық жағдайда, жергілікті жердің жер бедеріне және адамның шаруашылық іс-әрекетіне байланысты жер беті ... және ... ... тау ... ... ... байланыстағы ерекше жартылай функциональді жүйе.
Батыс Қазақстан облысының топырақ жамылғысы жас (геологиялық түсінікте). Осы ... бір ... ... жоғары болуы. Қазақстанның басқа облыстары сияқты облыс территориясында аймақтық ... ... ... және ... ... ... ... Топырақ жамылғысының аймағы солтүстіктен оңтүстікке қарай: оңтүстік қара топырақ болып өзгеріп отырады. Аталған топырақтың түрі ... ... алып ... Орал маңы ... қоңыр қызғылт топырақта орналасқан.
Зерттелінген аймақ бұйратты-жазықты қоңыржай құрғақ дала Шелек ауданына, елек аңғарына еңкіш тартқан Орал маңы ... ... ... ... Қарашығанақ кен орнының маңындағы лерха жусанда-кәдімгі бетеге қауымына тін топырақ жамылғысы қоңыр-қызғылт карбонатты.
Қоңыр-қызғылт топырақтың ... ... ... беру үшін ... поселкесінің жанынан топырақ қимасын қарастырдық. Бұл топырақ қимасы Ақсай-Орныбор жолының шығысында 150 м арақашықтықта қазылды.
А ... ... 0-ден 20 ... ... түсі ... ... тығыздалған, шаңды-бос түйірлі, келесі қабатқа біртіндеп ауысқан.
В горизонты. Қалыңдығы 20-дан 41 см-ге дейін, түсі қоңыр-қызғылт реңді, ауыр саздақ, тым ... ... ... ... ... ... ... горизонты. Қалыңдығы 41-ден 87 см-ге дейін, түсі сары-қоңыр түсті, ... ауыр ... ... ... ... ...
Топырақтың экологиялық функциялардың арасында ең маңыздысы биофильді химиялық элементтердің топырақта жиналуы, яғни бұл элемент өсімдік және жануар тіршілігіне ... ... ... ... ... ... тірі ағзадағы физиологиялық циклды тежейтін, жеделдететін немесе бәсеңдететін ауыр ... ... ... ... ... және сортаңдану деңгейін сулы сығындысы анализі нәтижесінде айқындауға болады.
Сулы ... ... ... ... ... тез ... ... бар. Топырақтаың жоғарғы қабатында сульфат ионы жоқ, ал хлор ионы генетикалық ... ... ... ... мөлшері магниймен салыстырғанды көп, бұл топырақтың су-ауа ... ... ... мөлшері барлық қабаттарда көптеп кездеседі.
Кесте-1. Қоңыр-қызғылт ... ... сулы ... ... ... ... ... г топырақта
Cl
SO2-
Na+
K+
Ca2+
Mg2+
A 0-20
8,5
0,75
0,048
0,622
0,44
0,92
0,69
B 20-41
7,8
1,5
0,061
0,0064
0,735
0,215
0,97
0,78
BC 41-87
8,6
1,15
0,043
0,0064
0,707
0,099
0,88
0,60
Кесте-2. Қоңыр-қызғылт карбонаты топырақтың химиялық құрамы.
Горизонт
Қалыңдығы см
Тьюрин бойынша ... ... ... мг-экв/100 г топырақта
Ca2+
Mg2+
Барлығы
A 0-20
5,96
0,41
0,20
17,6
1,47
19,07
B 20-41
3,61
0,19
0,17
14,95
2,2
17,15
BC 41-87
2,92
0,07
0,14
11,15
1,96
13,11
Қоңыр-қызғылт, карбонатты топырақтың химиялық құрамы бойынша (кесте-2) қарашірік түзу процессі қарқынды екендігін ... ... ... ... ... ... төменгі қабатқа қарай азайған. Кальций мөлшері магниймен салыстырғанда барлық қабаттарда көп, бұл топырақтың генетикалық горизонттарында суға беріктік құрылымын сақтауға ... ... ... ... ... бірі ... ... қоңыр-қызғылт, карбонатты сортаңды топырақта кәдімгі бетег-лерха жусанды қауымы өскен. Осы топырақтың морфологиялық белгілеріне назар аударып көрелік:
А горизонты. ... 0-ден 20 ... ... түсі ... ауыр ... тығыздалған, түйірлі-призмалы, тамырлары көп, келесі қабатқа біртіндеп ауысқан.
В горизонты. Қалыңдығы 20-дан 59 ... ... түсі ... ... сары ... саздақ, жаңғақты-түйірлі құрылымды, келесі қабатқа біртіндеп ауысқан.
ВС горизонты. Қалыңдығы 59-дан 92 см-ге дейін, түсі қоңыр түсті, тығыз, ауыр ... ... ... ... қабатқа біртіндеп ауысқан.
Сулы сығындының анализі бойынша тез еритін тұздарының көп мөлшерінің бар екендігі көрсетеді, бұл ... ... әкеп ... ... ... ионы тек А ... кезедседі, ал хлор ионының мөлшері көп және төменгі қабаттарға қарай азайған, ол экожүйенің дағдарыс жағдайына өтуін көрсетеді. Кальций магниймен салыстырғанды ... ... ... ... ... Қоңыр-қызғылт карбонатты-сортаңды топырақтың сулы сығындысы.
Горизонт
Қалыңдығы см
PH
Жалпы сілтілігі HCO3
Мг-экв/100 г топырақта
Cl
SO2-
Na+
K+
Ca2+
Mg2+
A 0-20
7,4
0,5
0,34
0,02
0,088
0,20
0,34
0,14
B 20-59
7,3
0,5
0,17
0,39
0,10
0,26
0,13
BC 59-92
7,5
0,8
0,15
0,41
0,20
0,5
0,22
Қоңыр-қызғылт карбонатты сортаңды топырақтың химиялық ... ... ... ... ... аздағамен ерекшеленді (кесте-4). Бірақ азот мөлшері көп және төмендеген сайы азайып отырады. Ал фосфор ... ... ... қабатта жоғарылайды. Магний мен кальций барлық қабаттарда тең емес. Орналасқан және мөлшері де төмен бұл сортаңдану процессіне белсеңді дамуына әкеп ... ... ... ... ... химиялық құрамы.
Горизонт
Қалыңдығы см
Тьюрин бойынша қарашірік
%
N%
P%
Сіңірілген негіздің мөлшері мг-экв/100 г топырақта
Ca2+
Mg2+
Барлығы
A 0-20
2,2
0,33
0,12
0,35
0,15
4,81
B 20-59
2,0
0,27
0,10
0,32
0,14
2,79
BC 59-92
0,2
0,13
0,15
0,52
0,23
2,6
Екі ... ... кен ... қашықтығы әртүрлі, Қоншыбай жырасы кен орнына жақын. Сондықтан болса керек, кәдімгі бетеге-лерха жусанды қауымындағы ... ... ... ... бұзылғанын байқадық, яғни күшті техногенді әсерге ұшыраған. Ал Бестау поселкесінің маңындағы лерха-жусанды кәдімгі бетеге қауымының топырағында қарашірігінің мөлшері жоғары, бұл кен ... алыс ... және 2001 жылы бұл ... өрт болған, міне сол өртпен байланысты болса керек. Өрттің нәтижесінде топырақ беті және ... ... ... мөлшерде тек күл элеметтерімен ғана емес, сонымен бірге ... ... ... Қарашірікті бөліп көмірленген жасыл масса болуы ықтимал.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі кезде ғылыми-техникалық ... ... өсуі ... ... ... ... қоршаған табиғи ортаға және ондағы тіршілікке орасан зор зиян келтіре бастады. Өндірістік кәсіпорындардың улы қалдықтарынан ... сулы ... ... және шикізатты ұтымды пайдалану қазіргі ғылым мен техниканың кезек ... ... ... отыр. Көбінесе өндірістік улы қалдықтардың көп бөлігін мұнай және мұнай өнімдері, олармен ластанған өндірістік ... ... ... мен газ ... ... және өңдеу кезінде табиғатты қорғау бойынша маңызды бағыттар - ... таза ... ... және ... ... ... өндірістердің газды қалдықтарын тазарту, қоршаған ортаның мұнай және оның өнімдерімен ... ... және т.б. ... ... ... ... ортаны өндіріс қалдықтарымен ластану проблемасын шешуде, соның ішінде өндірістік ағынды сулардың су қоймаларына тазартылып ағызылуын қамтамасыз ететін озық ... ... ... ... өнеркәсібінің алдында тұрған міндеттері мыналар:
* Қалдықсыз және аз қалдықты жаңа технологиялық процестерді енгізу;
* Өндірістік суларды тереңірек ... ... жаңа ... және ... жағынан өнімділігі жоғары әдістерін енгізу;
* Ағынды сулардан бөліп алынған ... мен ... ... пайдаға асыру;
* Суды тұтынуды бөлінуді қысқарту мақсатында технологиялық қондырғыны жетілдіру:
Мұнай еліміздің экономикасындағы үлес салмағы жоғары, баға жетпес байлық, негізгі ... ... ... ... жағар май алу мен мұнай-химия өнеркәсібінің негізгі шикізаты болып табылады. Бірақ ... ... суға ... ... аз ... өзі су ... ... процесін баяулатып, газ алмасуды бұзады, су жануарларының ағзасында түрлі патологиялық өзгерістер туғызады, ... ... ... ... ... ... жоя бастайды.
Сондықтан мұнай кенін зиян салмайтындай жинап, ел игілігіне жарату - бүгінгі заман ... ... ... ... газета, 10.2005;
* газеті, 14 қаңтар 2004;
* ... ... ... №2(15) ... ... А.Ж.,Санкова Т.Ә., , Алматы, 2003;
* СПОӘК, ҚазҰТУ, Алматы,2005.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Маңғыстау облысының туристік – экскурсиялық мүмкіндіктері6 бет
Төлеген Айбергенов2 бет
Ораз Жандосов30 бет
Геологиялық құрылысы мен жер бедері19 бет
1870 ж. Маңғыстаудағы көтеріліс23 бет
«МаңғыстауМұнайГаз» акционерлік қоғамы21 бет
«Маңғыстаумұнайгаз» АҚ30 бет
Аңызға айналған мекен - Маңғыстау !2 бет
Маңғыстау мұнай өндіру заводы14 бет
Маңғыстау мұнай-газ кенорындары: сипаттамасы және карта құрастыру34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь