Ресурстарды пайдалану және қоршаған ортаның ластануы

Жоспары

КІРІСПЕ 3
1. Табиғат ресурстары және оларды тиімді пайдалану мәселелері 4
1.1. Табиғат ресурстары және олардың жіктелуі 4
2. Ресурстарды пайдалану және қоршаған ортаның ластануы 7
2.1. Қоршаған ортаның ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
3. Қазақстанның қазба байлықтары 9
3.1. Оңтүстік Қазақстан облысының табиғат ресурстары 17
ҚОРЫТЫНДЫ 24
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 25
КІРІСПЕ
Менің бұл курстық жұмысымды Қазақстандағы табиғат ресурстарына арнап жазып отырмын.
Табиат ресурстары мен табиғат жағдайларының арасындағы шекара нақты емес. Мысалы, ауа егер бұрын жоқ табиғат жағдайы болса, қазір жағдай және ресурс болып табылады.
Табиғат ресурстарымен қатар табиғат жағдайлары мын да қарастырамыз. Олардың табиғат ресурсарынан ерекшелігі — олар адамның өмірі мен қызметіне әсер етеді, бірақ берілген кезеңде материалдың өндіріске қатыспайды.
Табиғат ресурстарын қазір қолға алған жөн.
Мысалы: Ауаның ластануы, ормандардың құрып бара жатқаны, жануарлар және т.б.
Ауаның, судың, топырақтың ластануы, қалпына келмейтін табиғи ресурстардың сарқылуы, биосфераның тұрақтылығының бұзылуы мен алуантүрлілігінің кемуі, адамдардың денсаулығының және өмір сүру жағдайларының нашарлануы күшейіп отыр.
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Ашмова Т.А., Хаскмн ВВ. Экология — М-Юнити, 1998.
2. Әділов Ж. Қала және қоршаган орта. Жогары оқу орындары студенттеріне арналған көмекші құрал. — Алматы: Ана тілі, 1991.
3. Баешов А, Дәрібаев ЖЕ, Шакиров Б.С. және т.б. Экология негіздері — Түркістан: Яссауи Түркістан университеті, 2000.
4. Бейсенова Ә.С., Шілдебаев Ж.Б. Экология оқу құралы. — Абай атындагы АлМУ. — Алматы: 1999.
5. Бшалмев А.Б., Мухаметжанов Х.М. Генетика ц окружающая среда. Учебное иособие — Алматы: Наука, 1996.
6. Бродскмй А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. — Алматы: Ғылым, 1997.
7. Воронков Н.А. Экология общая, социальная, ирикладная. — М.: Агар, 1999.
8. Вронсшй В.А. Экология. Словарь-шравочник. — Ростов-на Дону: Феникс, 1999.
9. Гурнков Д.Е. Экология — наука для всех. — Алматы: Кайнар, 1990.
10. Дрейер О.К., Лось В.А. Экология и устойчивое развитие. - М: УРАО, 1997.
11. Закон РК об охране окружающей среды //Казахстанская правда, 05.08.97.
12. Закон об охране атмосферного воздуха //Казахс-танская иравда, 15.06.81.
13. Закон об особо охраняемых территориях РК //Казахстанская иравда, 15.07.97.
14. Киреев Н.Г., Ниреева Н.В. Экономика и природная среда. — М.: Агар — Рандеву-АМ, 1999.
15. Коммонер Б. Замыкающийся круг. —Л., 1974.
16. Культеев С.Т. Практикум ао экологическому праву РК. — Алматы: Данекер, 2001.
17. Лосев AJB., Провадкин Г.Г. Социальная экология. - М: ВЛАДОС, 1998.
18. Мамедов Н.М., Суравегина И.Т. Экология. — М.: Школа-Пресс, 1996.
19. Маркович Д.Ж. Социальная экология. — М.: Просвещение, 1991.
20. Моисеев Н.Н. Человек, Среда, Общество. — М.: Наука, 1982.
        
        Жоспары
КІРІСПЕ 3
1. Табиғат ресурстары және оларды тиімді пайдалану мәселелері 4
1.1. Табиғат ресурстары және олардың жіктелуі 4
2. Ресурстарды ... және ... ... ... ... ... ластануы.................................................................7
3. Қазақстанның қазба байлықтары 9
3.1. Оңтүстік Қазақстан облысының табиғат ресурстары 17
ҚОРЫТЫНДЫ 24
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 25
КІРІСПЕ
Менің бұл курстық жұмысымды Қазақстандағы табиғат ... ... ... ... ... ресурстары мен табиғат жағдайларының арасындағы шекара нақты емес. Мысалы, ауа егер бұрын жоқ ... ... ... ... ... және ... болып табылады.
Табиғат ресурстарымен қатар табиғат жағдайлары мын да қарастырамыз. Олардың табиғат ресурсарынан ерекшелігі -- олар ... ... мен ... әсер ... ... ... ... материалдың өндіріске қатыспайды.
Табиғат ресурстарын қазір қолға алған жөн.
Мысалы: Ауаның ластануы, ормандардың құрып бара жатқаны, жануарлар және т.б.
Ауаның, судың, ... ... ... ... ... ... ... биосфераның тұрақтылығының бұзылуы мен алуантүрлілігінің кемуі, адамдардың денсаулығының және өмір сүру жағдайларының нашарлануы күшейіп ...
1. ... ... және оларды тиімді пайдалану мәселелері
1.1. Табиғат ресурстары және ... ... ... адам ... және материалдық игіліктерді жасау үшін қолданылатын табиғат объектілері жатады.
Ресурстардың жіктелуі. Табиғат ресурстарын бірнеше белгілері ... ... Олар ... су, ... ... ... қазба байлықтар, энергетикалық және т.б. болып бөлінеді. Ең жиі қолда-нылатын жіктелу ресурстардың сарқыту жылдамдығы немесе қалпына ... ... ... ... байланысты табиғат ресурстарының жіктелуі
Ресурстардың сарқылуы бойынша жіктелуінің маңызы -- ол адамды қолданылуы анағұрлым приоритетті ресурстарды ... ... ... ең ... ... ... Бұл ... пайдаланудың қоршаған тигізетін зиянды әсері айтарлықтай болмайды. Оларды ... ... ... ... ... жасауы қажет. Екіншіден, қалпына келетің ресурстарды пайдаланудың болашағы бар. Мысалы өсімдіктер, жануарлар.
Сарқылатын ресурстарға жақын кезеңде немесе болашақта қорының ... ... ... ... заттар жатады. Бұларға ең алдымен қазба байлықтар мен тірі ... ... ... ... ... ... ұғым.
Сарқылмайтын ресурстарға шексіз ұзақ уақыт пайдалануға болатын ресурстар жатады. ... күн ... жел, ... ... мен қайту энергиялары. Бұл жағдайда да сарқылмайтын ұғымы мен салыстырмалы түрде айтылады. Себебі, ... ... үшін ... шегі болады. Мысалы, белгілі бір мөлшерден артық күн энергиясын пайдалану жер маңындағы кеңістіктің температурасының ... ... ... ... ... мүмкін.
Ресурстардың ішінен судың орны ерекше. Су ластану нәтижесінде уақытша (сапалық жағынан) ... ... ... ... ... ... Жердегі судың қорының мөлшері өзгермейді. ал оның жеке ... ... ... ... ... ... ... қатты, бу тәрізді) арасында таралуы әр түрлі болуы мүмкін.
Табиғат ресурстарының сарқылу мәселесі Жылдан-жылға өзекті мәселеге айналып келеді.
Бұл олардың мөлшерінің шектеулілігіне және ... ... ... ... Скиннердің (1989) мәліметтері бойынша халық санының қазіргі өсу ... ... 1,7% ... ... ресурстарды пайдалану әрбір 41 жыл сайын екі еселену ... ... ... ... өндіру жылына 4%-ға артып отырса, оның екі еселену периоды 18 жыл, минералдық ресурстардың қолданылуы орташа шамамен жылына 7%-ға ... ... ал екі ... ... 10 жыл болып отыр. Адамзат қоғамы көмірді 800 жылдан бері өндіріп келеді бірақ, оның жартысы соңғы 30 ... ... ... ... ... ... ... ерекше назар аударады. Себебі, олар энергия мен көптеген азық-түлік алудың негізгі көзі болып табылады. Сонымен қатар, оларды пайдалану ... ... ... ... ... жаңбырлар және т.б. туғызатын атмосфераның ластануымен тығыз байланысты.
Қазіргі кезде табиғатта миллиондаған жылдар барысында жиналған жанғыш қазба байлықтар бір жылда жағылады. ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудың қазіргі жылдамдығы сақталса, онда барланған мұнай қоры шамамен 30 -- 40 жылға, газ -- 40-50 ... ... -- 70 -- 80 ... ... көп ... ... ... (темір мен алюминий) Б. Скиннер былай дейді: темір қолданылу мөлшері ... ... ... орында (алюминийден кейін). Оны пайдаланудың қиындықтары, олардың негізгі массасының мөлшері аз қосылыстарда болуына байланысты. Экологиялық тұрғыдан ... ... ... ... кен ... қостотығымен ластандырылады. Көмірқышқыл газымен ластану негізінен технологиялық процесс кокстың пайдаланылуымен байланысты.
Алюминийді қорыту өндірістің энергия сыйымдылығының жоғары болуымен сипатталады. 1 т ... алу үшін 7 т ... ... ... ... тең ... қажет. Сонымен қатар, алюминий өндірілетін негізгі шикізат -- бокситтің қоры шектеулі. Ол басқа химиялық элементтердің шайылуы нәтижесінде ... ... ... ... нифелин мен сазды топырақтан алуға болады. Бірақ, бұл шикізаттардан металды бөліп алу өте көп мөлшерде энергияны қажет ететіндіктен экономикалық ... ... ... ... және ... ... ластануы
2.1. Қоршаған ортаиың ластануы
Қоршаған ортаиың ластануы дегенде біз оған тән емес агенттердің енуі немесе бар заттардың концентрациясының (химиялық, физикалық, биологиялық) ... ... ... ... әсерлер туғызуын түсінеміз. Ластандырушы заттарға тек улы заттар ғана ... ... емес ... ... ... ... ... концентрациядан артық болуы да жатады.
Ластануды жүйенің тепе-теңдігін бұзатын кез келген агент ретінде бағалауға болады.
Ластану әр түрлі белгілері бойынша жіктеледі:
:: шығу тегі ... және ... ... ... болу ... ... ... ауыл шаруашылық, транспорттық және т.б.;
э) нүктелік (өнеркәсіп орнының құбыры), объектілі (өнеркәсін орны), шашыраған (егістік танабы, бүкіл экожүйе), ... ... ... мен ... ... әсер ететін ауқымына байланысты: ғаламдық, аймақтық, жергілікті;
:: қоршаған ортаның элемёнттері бойынша: атмосфера, ... ... және оның әр ... ... ... (әлемдік мұхит, тұщы су, жер асты сулары, өзен сулары және т.б.);
:: әсер ететін жеріне байланысты: қала ортасы, ауыл ... ... ... ... ... пәтер ішінде және т.б.;
:: әсер ету сипатына байланысты: ... ... ... мен ... ... (радиоактивті, радиациялық жылулық, шу, электромагниттік), физико-химиялық (аэрозолдер), биологиялық (микробиологиялық және т.б.);
:: әсер етудің периодтылығына байланысты: ... ... ... орындарының қалдықтары), екінші. ретті (смогты құбылыстардың өнімдері); тұрақтылық ... ... өте ... -- жүз және мың жыл ... (азот, оттегі, аргон және басқа инертті газдар), тұрақты -- 5 -- 25 жыл (көмірқышқыл ... ... ... ... (су буы, ... ... күкіртті газ, күкіртсутек, азоттың қостотығы, озон қабатындағы фреон).
Неғұрлым ластаушы зат ... ... оның ... ... ... ... ... Кез келген ластаушы затты үш параметрі бойынша бағалуға болады: қоршаған ортаға түсетін көлеміне, тұрақтылық дәрежесіне ... ... ... ... ... ... оның қоршаған ортаға түсетін көлемше және үш сақталу уақытына, олай болса оның жинақталуы және ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Өндірілетін ресурстардың тек 2 -- 3%-ы ғана пайдалы өнім ретінде қолданылады, ал ... ... (бос ... ... және т.б.). .
Адам қызметінің көңіл аударарлық нәтижесіне қоршаған ортаға оған тән емес, тірі ағзалар үшін ... ... ... ... жатады. Табиғатта 2 мыңдай бейорганикалық және шамамен 2 млн. органикалық қосылыстар бар. Адам қазір 8 млн.-нан астам қосылыстарды синтездей алады. Жыл ... ... саны ... мыңға артып отырады.
Жер бетіндегі адам мекендейтін кеңістіктің болуы (құрлықтың жалпы ауданы 149 млн. км2 болса, мұндай жерлердің үлесіне шамамен 48 млн. км2 ... ... ... ... сипатын жоққа шығармайды. Бұл ең алдымен атмосфера мен судың қозгалғыштығына байланысты. Мысалы, мұнайлы қабықшамен әлемдік мұхиттың бетінің 15 -- 25% ... ... ... ... ... мен ... қалдықтардың көмілуі нәтижесінде әлемдік мұхиттың радиоактивті ластануы зор қауіп төндіріп отыр.
Табиғат ресурстарын пайдалану жылулық ластанумен, яғни жер маңы ... ... ... ... байланысты.
Биосфераның жылулың балансының бұзылуын атмосфераның шаңдануының артуы, өсімдік жабынының булануының ... ... иен су ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Мұнайлы қабықша булануды 20 -- 30%-га те" ... ... ... ... ... ... орташа жылдық температурасы 1 -- 30С-ға артады. Ал мұның өзі биосфераның термодинамикалық немесе жылулық дағдарыс жағдайына өтуіне соқтыруы ... ... ... ... ... ресурстарға өте бай. Қазақстан дүние жүзінің 186 елінің ішінде вольфрам, ... және ... қоры ... бірінші орында, хромит, күміс және цинк бойынша екінші, марганец және ... -- ... мыс -- ... уран -- ... ... -- ... темір кені -- жетінші, қалайы мен никель -- сегізінші, ... мен ... газ -- ... ... ... он үшінші орында.
Қазақстан жерінде хромиттің әлемдік қорының үштен бір, уран мен марганецтің төрттен бір ... ... ... ... бір бөлігі орналасқан.
Қазақстанда барланған тас көмір және қоңыр көмірдің қоры 200 ... ... ... ... ... ... ... Майкөбен, Обаған, Жіліншік, Теңіз-Қорғалжын, Шу, Іле (Қалжат), ... Іле ... және ... ... ... Қазақстан көмірсулардың қоры бойынша дүние жүзіндегі ірі елдердің бірі болып табылады. Мұнайдың барланған қорының көлемі бойынша 12-орында, газ бен ... ... -- 15-ші, ... ... -- ... ... үлесіне барланған мұнай қорының 2%-ша дейін (Каспий шельфін қоспағанда) келеді. 200-ден астам ... мен кен ... ... қоры 2,2 млрд. тонна, кенденсат -- шамамен 700 млн. тоннаны құрайды. ... ... ... ... ресурстары шамамен 13 млрд. тонна.
Қазақстанның жер қыртысы мұнай мен табиғи газдарға бай. Каспий маңы ойпаты, Каспий ... ... қоса ... мұнай қоры 7 млрд. тонна. Бұл мұнай өндірісін жыл сайын 50 -- 100 млн. ... ... ... мүмкіндік береді. Қарашығанақ кен орнындағы табиғи газ қоры 1,3 триллион куб ... ... ... да мұнай мен газдың үлкен қоры, табылған. ... ала ... ... ... ... 350 млн. ... ... мен 100 млрд. куб метр газ бар. Мұнай мен газға қатысты Торғай, Шу-Сарысу, Зайсан -- Алакөл ... ... зор. ... ... кен ... барланған.
Темір кендерінің қоры 8 млрд. тоннадан астам. Оның 80% Торғай темір кен ... ... ... ірі кен ... ... ... ... Лисаков және Аят кен орындары жатады. Металлургиялық процесте темір кенінен басқа ... ... ... ... ... алынады. Олар минералдық тыңайтқыш ретінде пайдаланылады.
Алатау темір-марганец бассейнінде ... ... кен ... мен ... ... ... ... темір кендерінің қоры 500 млн. тонна және марганецті кендер -- 80 млн. тоннаны құрайды.
Ұлытаудағы Қарсақатай ... кен ... 500 млн. ... ... кені ... теміркен орындары Кеңтөбеде (Қарағанды), Атансарда (Көкшетау), Қаратаста (Жезқазған), Иірсуде ... ... және т.б. ... ... ... ... ... бассейнінен басқа Сарыарқада, Ұлытауда, Қаратауда, Маңғыстау мен Семейде анықталған.
Хромит кендері негізінен Ақтөбеде табылған. ... ... ... 30 кен орындары бар. Кеннің ұзындыгы 80 км, ені 0,6-дан 30 ... ... ... қалыңдығы жүздеген метрге жетеді Кендегі хром тотығының мөлшері 20-дан 60%-ға дейін. Бұл кен орнына дүние жүзінде тең ... кең орны жоқ. ... ... ... ... ... дүние жүзінде бірінші орынға шықты.
Хромит кендері Қостанайдағы Жетіқарада, Құндыбайда, Аққарғада, Ақтауда, Семейде табылған.
Ваннадий кендері Қаратау мен Жабағылтауда табылған. Кендегі ваннадийдің ... ... 1% және ... 0,22 %. ... сапасы жоғары емес. Ваннадий бар кендер Шыңғыс тауларында, Бетпақалада, Кіндіктаста, Теріскей Алатауы мен Жезқазған аймағында кездеседі.
Титан кендері Қостанайда, ... ... мен ... ... барланған. Ұлытау, Оңтүстік Алтайда және Жезқазган облысындағы қоры белгілі.
Қазақстан түсті, бағалы және сирек металдардық көптүрлілігімен, байлығымен сипатталады.
Алюмииий ... ... ... ... орын алады. Келешегі бар аудандарға Сарыарқаның батысы мен ... ... ... Сырдария өзенінің бассейні, Каспий маңы және Арал маңы ойпаты. Аманкелді, Обаған, Жоғарғы Тобыл, Теңіз, Таскөл және ... ... ... қаласының маңындағы кен орындарын атауға болады.
Алюминий шикізатының бокситтен басқа түрлері де барланған.
Никель және кобальт кендері Ақтөбе, Қостанай, Жезқазған, Қарағанды, Павлодар, ... және ... ... ... ... ... бассейнінде никель кен орындарының 30-ның ішінен 14-і жұмыс істейді Жоғары сапалы никель ... ... қоры ... ... ... мен ... ... Силикатты никель кендері басқа Семей және Жезқазған облыстарында ашылған. Олардан ... ... ... ... ... ... көптеген территорияларында таралған. Алтай тауларынан бастап ресиубликамыздың батыс ... ... мыс ... барланған. Мыстың ірі кен орындары Сарыарқада, Жетісу, Жоңғар Алатауында, Шыңғыс және Мұғалжар тауларында, Батыс Торғайда, Теңіз ойпатында, Ақтөбе маңында, ... ... ... ... Балқаш маңында, Тарбағатай, Сәуір тауларында және т.б. орналасқан. Дүние жүзіне белгілі мыс кен орындары Қоңырат, Бозшакөл, Саяң, Жыланды, ... ... ... және т.б. ... ... байлығы болып табылады.
Мысты кендерден, сонымен қатар, қорғасын, цинк, молибден, күкірт және т.б. компоненттер ... ... ... ... ... ... Қаратау мен Жоңғар Алатауында таралған. Олардың негізінде ірі тау-кен байыту және металлургиялық кәсіпорындар Лениногорскіде, Зыряновскіде, Өскеменде, Текеліде, Шымкентте, Қарағайлыда, Кентауда және т.б. ... ... ... ... ... мен мырыш немесе мыс пен мырыш немесе қорғасын мен мыс немесе тек ... ... ... ... ... ... ... және Жезқазған облыстарында орналасқан. Комплексті, қосымша компоненттері бар кен ... ... ... ... Бірнеше полиметалл кендерінен біреуі ғана -- Ақжол іске қосылған.
Қаратауда Ащысайдан ... ... ... ... кен ... бар. Жоңғар Алатауында Текелі, Көксу, Суықтөбе, Орталық Суықтөбе және т.б. кен орындары іске қосылған.
Шу мен Іле ... да ... кен ... ... мен ... ... ... шығысымен солтүстігінде өндіріліп келген. Солтүстікте -- ... ... ... ... Төртқұдық және т.б. кен орындары. Шығыста -- Қалбы алтынды ауаны. Алтын Оңтүстік Қазақстанда Жоңғар ... мен Шу және Іле ... ... ... ... ... алтын өндіруші аймаққа айналады. Өндірілетін алтын мөлшерін қазіргі жылына 10 -- 15-тен 100 -- 120 ... ... ... ... ... ... жерінде кеңінен таралған.
Вольфрам мен молибденнің өнеркәсііітік кен орындары Сарыарқада (Байназар, Ақмая, Шалқия, Саран, Батыстау және т.б.), ... ... ... ... Іле ... ... ... Балқаш кен орындарында (Қоңырат, Бозшакөл, Саяқ) және Қаратаудың ваннадийлі кен орындарында әр түрлі мөлшерде молибден қоры бар.
Тантал-ниобий кендері Қалба мен ... ... ... ... кендері Семей және Көкшетау облыстарының гранитті шөгінділерінен табылған.
Цирконий Сарыарқаның батысы мен солтүстігінде, Торғай ойпатында, Арал маңы мен Мұғалжарда таралған.
Висмут ... ... және мыс ... ... ... бірден бір кен орны (Торғай) Ақмола облысында ... Шар ... Шу, Іле және ... ... табылған.
Мышьяктың негізгі қоры алтын кен орындарында орналасқан.
Кадмий Кенді Алтайда, Сарыарқа мен Қаратауда таралған. Оның қоры қорғасынды-мырышты, мысты кен ... ... ... ... ... Амангелді және Торғай бокситінде, Алтайдың полиметалл кендерінде кездеседі.
Индий Мырғалымсай, Текелі, Майқайыңның полиметалл кендерінен алынады.
Рений Жезқазғанның мыс ... ... ... ... ... ... ... маңы), Сарыарқа (Жайрем, Ақжал, Ұзынжал, Қарағайлы), Жезқазған және Қоңырат кен орындарынан ... мен ... ... ... ... ... ... пюлиметалл кендерінен, Саяқ, Қоңырат, Бозшакөлдің, Шатыркөл, Жезңазған және т.б. мысты ... ... ... ... мен ... технологияларын меңгерудө үлкен еңбек сіңірген ғалым, ССРО-ның Мемлекеттік сыйлығының ... ... ЕА. ... үлесіне уранның дүниежүзілік қорының 25,7 проценті тиеді (3,5 млн. ... 900 мың ... Уран кен ... ... ... Маңғышлақта, Қордайда, Атбасар ауданында және Көкшетаудың бірқатар ауданында орналасқан.
Қазақстан рудалы емес пайдалы қазбаларга да бай. ... ... ... ... және ... шикізаттық ресурстардың бірі болып табылады. Калий тұздарының қоры республикамыздың батыс бөлігінде, ... -- Жем ... ... ... ... серіктес болатын барит қоры Жалайыр, Бадам, Шығанақ және т.б. кен орындарынан табылған. Жыл ... ... ... 1,1 -- 1,2 млн. ... флотациялық бариттік концентрат өндіріледі.
Фосфориттеріе Қаратау баурайы (барланған кен орны бар) және Ақтөбе тобы (8 кен орны бар) бай. ... ... ... ... ... Р2О5 ... 23-26, кейде 30%, ал ақтөбелік фосфариттарда 6,1 -- 14,1%-га дейін ғана.
Күкірт ... және ... ... ... ... ... жыл ... полиметаллдық кендерден 700 мың тоннаға дейін күкірт қышқылы өндіріледі. Ақтөбенің маңынан күкірт кен орны ... ... бай қоры ... және ... ... ...
Ac тұзы 20 көл мен 2 кен ... ... ... ... 1 млн. ... жуық тұз өндіріледі. Ол Қазақстанның, Орта Азия республикаларының және Батыс Сібірдің сұранысын ... ... ... ... ... Жамантұз және Тайқоқырдың тұздары сода өнеркәсібінде қолданылады.
Синтетикалық каучук, кальций карбидін өндіру әктастың есебінен жүзеге асырылады.
Жетіқара асбест кен орны Қазақстандағы ірі көп ... ... ... ... қоры Хантау және Ешкіөлмос кен орындарында бірнеше миллион тоннадан асады. ... кен ... ... Қаражігіт, Қордай, Алексеевка, Елтай және т.б. жерлерде. Олардың негізінде Алексеев каолин комбинаты жұмыс істейді.
ЬІстыққа төзімді саз ... ... Май, кен ... өндіріледі.
Доломит Алексеев, Қарабауыр, Сарықұм кен орындарынан шығарылады.
Кварциттер Ерейментау, Тектұрмас, Мұғалжар, жаңа Осакаровск кен ... ... ... 37 ірі кен орны бар. ... ... ... Састөбе және т.б. атауға болады. Бұл кен орындарының негізінде Қазақстан ірі цемент зауыттары жұмыс істейді. Керамикалық шикізат Ақмола, Қапшағай, Көкшетау ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Көктөбе, Төрген кен орындарын атауға болады.
Шыны өндірісіне жарамды құм Мұғалжар, Қалқан және ... кен ... ... қоры 11 кен орнында шоғырланған.
Қазақстанда мрамор мен гранит кездесетін мыңнан астам кен орындары бар. Алматы, Екібастұз, Теміртау, Ақмола және т.б. ... ... ... 20 мың куб метр және ... 32 мың куб метр ... зауытында минералдық мақта өндірісінде порфирит, туф, базальт қолданылады.
Құрылыста пайдаланылатын құмның қоры 88 кен орындарында шоғырланған. Силикаттың кірпіш өндіруге 32 кен ... ... ... ... 121 кен ... құмы ... барлық өнеркәсіп салаларының жедел дамуына қажетті минералдық-шикізат ресурстары ... ... ... облысының табиғат ресурстары
Пайдалы қазбалар. Оңтүстік Қазақстан облысы полиметаллдық кендердің, фосфаттардың қоймасы ... ... ... ... ... кендердің құрамында қорғасын, сонымен қатар сирек жер элементтері (мыс, индий және т.б.) болады. 110 кен орындары (Ашысай, ... ... ... және т.б.). ... Қазақстан облысы ресаубликада қорғасын өндіру бойынша үшінші орын, мырыш ... ал ... ... ... ... ... ... облысынан кен екінші орынды иелснеді.
Қаратау тауындағы тау-кен өндірісі ертеден белгілі, Қаратау тауы жүздеген километрге, ал оның ... ... ... ... кен орындары созылып жатыр.
Қаратау тау жотасының кен орындары мен кен ... ... ... ... орналасқан.
Ащысай кен орны Қаратаудың оңтүстік-батыс беткейінде Түркістан қаласынан 70 км жерде орналасқан. Оны 1873 жылы белгілі орыс ... ... Н.А. ... ашқан.
Мырғалымсай кен орнын 1930 жылы Қарасай геолог, тау-кен барлау партиясының аға коллекторы ... ... ... Ащысай кендерінен ерекшелігі Мырғалымсай кенінің құрамында бөліп алуға болатын күміс, барий және т.б. ... ... ... қорғасын және мырыш кендері жер бетіне жақын орналасқан. Оны жергілікті тұрғындар талқан. Қорғасын мен цинктіқ қоры бойынша орташа кен ... ... ... 1954 жылы ... қорғасын-мырыш кен орындарының кендерінде индий элементі бар. Ол 1963 жылы ... Бұл ... ақ, ... ... ... ... ... мен автомобиль өнеркәсібінде қолданылады. Әсіресе, индийге Мырғалымсай кендері бай.
Ленгір мен Келте ... ... ... кен орны бар, ... қоры ... емес. Облыс керамзитті сазга толы, одан өндірілетін керамзит құрылыс материалы ретінде қолданылады.
Оңтүстік Қазақстан облысында құрылыс материалдарының қоры көп. ... ... ... тас, ... тас, тау тас түрінде болады. Белгілі кен орындарына Бадам (гранит), Қаратас, Үлкібас, Тұздықұдық және т.б. жатады.
Сайрам, Төлеби, Түркістан, Алғабас және ... ... ... өндірісіне қажетті сазды балшықтар бар.
Қазығұрт, Түлкібас аудандарында минералдың бояулар (сурик, охра, мумия) қоры барланған.
Созақ және Отырар аудандарында уран кендері ... Кіші ... тау ... ... ... қоры 26 млрд. т болатын фосфориттердің 45 кен орны ... ... ... ... облысыныц территориясында су ресурстары біртекті таралмаған. Өзендер жүйесі таулы аудандарда таралған. Жазық жерлерде ... ... ... су ағыстарынан тұрады. Негізгі су артериясына Сырдария өзені ... ... ... ... тыс, ... Тянь-Шаньнан бастау алады. Ол атмосфералық судан және мұздықтардан қоректенеді.
Ірі өзендерге Арыс, Бөген, Келес, Бадам, Боралдай, Ақсу ... ... ... ... ... 3754 км.
Оңтүстік Қазақстан облысындағы көлдер негізінен Сырдария, Шу, Талас өзендерінің сағаларында орналасқан. Олардың көпшілігі аталған ... ... ... ... Кейбір көлдер ғана жер асты грунт суларынан қоректенеді. ... ... ... ... 25,94 га болатын 43 көл және жалпы көлемі 98,46 болатын 22 су қоймалары бар.
Ең ірі ... ... ... ... ... жүйесінің өзіне тән элементіне тақырлар жатады. Олар еріген қар және ... ... ... да, бірақ біраздан соң кеуіп кетеді.
Оңтүстік Қазақстан облысында жер асты ... 25 кен орны ... ... кен ... мына ... бөлінеді:
өзен аңғарларындағы жер асты сулары -- Абай, Арыс, Алсксандров, Жоғарғы Келес, Жіңішке, Ленгір, Төменгі Тоғай, Сазтөбе, ... ... ... ... жер асты ... -- ... ... Созақ, Шымкент;
3) Тау алдындағы шлейфтердің тауаралық ойындарға шығу конусындағы жер асты сулары -- Ванновка, Қарашық, Түлкібас;
4) Тектоникалық бұзылулармен ... ... ... белдеуіндегі жер асты сулары -- Мырғалымсай, Үшбас.
Топырақ ресурстары. Негізінен жазық дала әр ... ... сұр ... ... Ең қолайлысы -- ашық сұр топырақтар. Жер ... ... ... ... де ... ... отырып өзгереді: нағыз сұр топырақ, күрең сұр топырақ, күлгін, қара және таулышалғындық топырақтар. Осы факторларға байланысты ауыл шаруашылығын жүргізу ... да ... ... ... ... ... ал жоғары бөлігі -- тәлімді (суарылмайтын егін егетін) жүргізуге қолайлы. Аралық белдеулерде екеуін до бірдей қолдануға болады. Жоғары ... ... ... ... тек ... ... ғана ... болып табылады.
Тауға жақын белдеу салыстырмалы түрде жақсы ылғалданған. Бұл ... ... ... ... ... таулы-дала, күрең күлгін топырақты болады.
Ылғалды белдеуден бір саты төменгі тау маңында белдеуінде де ... ... ... ... ... таулы даланың ашық және нағыз сұр топырағынан тұрады.
Ең оңтүстік бөлігін ... ... ... Бұл ... тек ... егіншілік жүргізіледі.
А гроклиматтық жағынан алғанда облыс территориясын мына белдеулерге бөлуге ... ... ... шөл белдеуі. Облыс терроториясының басым бөлігін алып жатыр. Бетпақ дала, Мойынқұм, Қызылқұм. Оған ... ... ... ... де кіреді.
2. Өте қуаң ыстық тау етегіндегі белдеу. Түркістанның, Алғабастың, Түлкібастың, Сайрамның Ленгірдің, ... ... тау ... ... ... ... ... шығыс бөлігі кіреді.
3. Таулы белдеу. Қаратау тay жотасы мен Батыс Тянь-Шаньның етегі. Түркістанның, ... ... ... ... және ... ... ... бөліктері.
Табиғи шаруашылық жағынан облысты төмендегі белдеулерге бөледі:
1. Шөлді, қаракөл қой шаруашылыгы дамып мал шаруашылық белдеуі:
:: Қаратау белдеу тармағы;
:: Қызылқұм белдеу ... ... ... шаруашылыгы дамыған суармалы өгістік белдеуі:
:: Келес Сарыағаш белдеу тармағы;
:: Арыс-Түркістан белдеу ... ... ... дамыған тәлімді егіншіліктің таулы-дала белдеуі:
:: тұрақты тәлімді егіншілік белдеу тармағы;
:: орташа тұрақты тәлімді ... ... ... ... дала -- ... су ... Өсімдік ресурстары. Шөлдің сұр қоңыр, cop және құмды топырақтарына эфемерлік-сорақты өсімдіктер жабыны тән. Шөлдің ... ... суды ... ең ... ... сіңіруге және аз буландыруға бейімделген. Тамырлары өте ұзын, топырақтары өте ұсақ немесе тікен тәрізді. Ағаштары өте сирек, тек аздаа сексеуіл ... ... көк ... ... мен ... ... дамуын толық аяқтайды, тұқым түзеді де қуаңшылдыққа дейін кеуін кетеді. Эфемерлерге шөл қияғы, вайда және т.б. ... ... ... ... ... ... ... фисташкалар, сасыр (ферулла) кездеседі. Көптеген өсімдіктер дәрі-дәрмектік шикізат болып табылады. Мысалы, дермене ішек құртына қарсы қолданылатын сантонин дәрісін өндіру үшін ... ... ... көи ... ... ... орны. Оның қызметіне байланысты дермененің қоры кеміа кеткен. ... бұл ... ... ... ... тұр. Бұл түрдің таралу аймағы қазір тек Сырдария өзенінің (Отырар ауданы) аңғары ғана болып отыр.
Тақырлы топырақтарда қара сексеуіл, тамариск, сораң ... ... ақ ... ... ... ... (астрагал), айрауық (вейник) өседі.
Шалғынды және шалғынды-батпақты территорияларда бұталар мен қамысты өсімдіктер таралған.
Қаратау тау жотасының белдеуінде бидайық тәрізділер мен тау ... мен ... ... ... ... ... жусандардың эфемерлер мен эфемероидтармен бірлестіктерінің дамуы кең сипатталады. Жоғары таулы бөліктерді субальпілік және альпілік флораның өкілдері альш жатыр.
Биік таулы белдеулерде ... ... ... ... ... ... жаңғақ үйеңкілі ормандар өседі.
Қаратау тау жотасының өсімдік жабынында 100- астам реликт эндемик өсімдіктер шоғырланған.
Қалың ... ... ... ... сан тасшөбі, үлкен қарандыз, тауқылша, Қаратау юнтикумы және т.б. ... ... ... ... ... ... Альберт қызғалдақ. тары, шырыш (эремурус) т.б. өседі. Мал азықтың маңызы бар өсімдіктер көп.
Фосфориттерді барлаудың карьерлік жұмыстарының өндіріс орындары мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... эндемиктердің ареалдары қысқарып кеткен. Оларға жойылып кету қаупі төніп тұр:
Жануарлар дүниесі. Құcтap. Облыс территориясында жыл ... мен ... ... ... құстар тіршілік етеді. Тұрақты құстарға үй құстары мен көк кентерлер жатады.
Жыл құстарына -- қызғылт бірқазан ... ... ... ұя салады. Наурыз айының басында ұшып келеді. Наурыздың екінші жартысына қарай 1-1,5 мыңга жетеді. Ең, соңғы бірқазандар қазанның ортасында ұшып ... ... ... ... ... ... Ұялары ірі, кепкен бұталардан салады. Олардың диаметрі 1-1,9 м, биіктігі 0,5-1,4 м. Дегелектер жылда наурыздың ... мен ... ұшып ... 5 ... ... да ... ... тауларында, оңтүстік беткейде 1982 жылдың маусым айында Қарасу өзенінің жағалауында, Шолаққорғаннан 27 км оңтүстікке ... ... қара ... ұялары табылған. Бұл құстарды Ақсу-Жабағылы қорығында Шақшақ өткелінде де көргендер бар.
Оңтүстік Қазақстан облысында Сырдария өзенінінен ... ... аққу ... ... тау жоталарында, Ақсу-Жабағылы қорығында бүркіттер таралған.
Өгем тау жоталарында, Қызылқұмның ... ... құс ... ... ұшып келеді де, қазан айьшда ұшып кетеді.
Қызыл кітапқа енгізілген құстардан дуадақты болады.
Сүтқоректілер. Ең көп тарағаны жәңе көптүрлілігімен көзге ... топ ... ... ... ... ... 24 түрі ... Оларға даарганаттар жатады. Қазір олардың 10 түрі қорғау шараларын қажет етеді.
Қаратаудың оңтүстік-батыс бөлігінде Қошқарата ... ... үнді ... ... ... ... ... кемірушілер отряды кең таралган. Бұл -- суырлар, сарышұнақтар, тышқандар, шақылдақтар, сұр тышқандар. Бұлардың ... ... ... ... ... түр -- ... суырын атаи көрсетуге болады. Мензбир суыры Қаржантау тау жоталарының солтүстік бөлігінде және Өгем тау жотасынын, солтүстік ... ... ... Сайрам өзендерінің айырығында мекендейді. Мойынқүм мен Бетпақ даланың құмды шөлдерінде бауырымен жорғалаушылар өте көп. Мүнда кесірткелер, тасбаңалар, жыландар ... ең ... ... ... бірі -- ... ... Олар ... өмір сүреді.
Қаратау бөлігінде мынадай жануарлар мекендейді: Қояндар, құлақты кіриі, қарақұйрық, аққұлақ, борсық, түлкі, қасқыр, арқар, ақкіс, ... ... т.б. ... ... ... Қаратауда омыртқалылардың 27-ден, сүтқоректілердің -- 42-ден, бауырымен жорғалаушылардың -- 16, құстардың 114-тен ... ... ... жеті түрі -- ... ... ... аю, ... қар барсы, сусар, құлан Қызыл Кітапқа енгізілген.
Территорияларды шаруашылықта пайдалану мен байланысты жануарлардың саны кейбіреулеріне жойылу ... ... ... ресурсы курстық жұмысымды аяқтай келе осы тұжырымға келдім.
Қазақстан республикасының табиғат ресурстары және ... ... ... ... ... ... ... мониторинг басқармасы ашылды. Бұл бөлім қоршаған ортаның мониторигінде мемлекеттік басқару жұмыстарын ... ... бұл ... ауа-райын болжау, ауыл шаруашылығы министірлігі, денсаулық сақату министірлігі, өндіріс орындары, ғылыми зерттеу институттары жүргізіп келген, ол ... ... ... міндеті емес еді. Олар түрлі әдістермен, бұрыңғы ескі құралдармен жүргізіп келеді.
Бұл жұмыстың бірінші кезеніңде орындалатын - ... ... ... ... ... ... ... ластау көздері мен ластанған бөліктерін, өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтардың мемлекетік кадастрын жүргізу.
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Ашмова Т.А., ... ВВ. ... -- ... ... Әділов Ж. Қала және қоршаган орта. Жогары оқу орындары студенттеріне арналған көмекші құрал. -- Алматы: Ана тілі, ... ... А, ... ЖЕ, Шакиров Б.С. және т.б. Экология негіздері -- Түркістан: Яссауи Түркістан университеті, 2000.
4. Бейсенова Ә.С., Шілдебаев Ж.Б. Экология оқу ... -- Абай ... ... -- ... ... Бшалмев А.Б., Мухаметжанов Х.М. Генетика ц окружающая среда. Учебное иособие -- ... ... ... Бродскмй А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. -- ... ... ... ... Н.А. ... ... социальная, ирикладная. -- М.: Агар, 1999.
8. Вронсшй В.А. ... ... -- ... ... ... ... ... Д.Е. Экология -- наука для всех. -- ... ... ... ... О.К., Лось В.А. Экология и устойчивое развитие. - М: ... ... ... РК об охране окружающей среды //Казахстанская правда, 05.08.97.
12. Закон об охране атмосферного воздуха //Казахс-танская иравда, 15.06.81.
13. Закон об особо охраняемых ... РК ... ... 15.07.97.
14. Киреев Н.Г., Ниреева Н.В. Экономика и природная среда. -- М.: Агар -- ... ... ... Б. ... ... -- Л., ... ... С.Т. Практикум ао экологическому праву РК. -- ... ... ... ... AJB., ... Г.Г. Социальная экология. - М: ВЛАДОС, 1998.
18. Мамедов Н.М., Суравегина И.Т. Экология. -- М.: ... ... ... Д.Ж. Социальная экология. -- М.: Просвещение, 1991.
20. Моисеев Н.Н. Человек, Среда, Общество. -- М.: Наука, 1982.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Табиғатты пайдалану мен қоршаған табиғи ортаны қорғау7 бет
Табиғи ресурстардың классификациясы. Кейбір қоршаған ортаны ластаушы заттардың тірі организмдерге әсері12 бет
Табиғи ресурстардың классификациясы.Кейбір қоршаған ортаны ластаушы заттардың тірі организмдерге әсері15 бет
Жалпы экология175 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Қазақстанның экологиялық проблемалары. Экологиялық мәселелерді шешу жолдары41 бет
Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орны50 бет
Өзен мұнай-газ кен орны72 бет
Табиғат ресурстары және табиғатты ұтымды пайдалану10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь