Ақшаның даму тарихы

1. Кіріспе
2. Ақшаның мәні және қызметтері
3. Ақшаның экономикадағы рөлі
4. Ақшаның теориялары
5. Қолданылған әдебиеттер
Ақша – айырбас құралы ретінде барлық адамдармен қабылданатын және басқа тауарларды (қызметтерді) бағалауға қызмет ететін кезкелген тауар немесе символ. Әр уақыттарда және дүниенің түрлі бөліктерінде адамдар ақша ретінде әр түрлі тауарларды – астық, мал, қымбат тастар және металдарды пайдаланды. Ұзақ уақыттар бойы ақша есебінде алтын және күміс жүрді. Қымбат металдардың физикалық қасиеттері (біртектілігі, мықтылығы, құндылығы) ақша атқаруға тиісті талаптарды толық ақтады. Сондай-ақ металл ақшалардың маңызды қасиеттерінің бірі – оларды бөлуге болытын еді. Қымбат металдар, көлемі қандай болса да, өзінің пайдалы қасиеттері мен құндылығын жоғалтпайды. Құнды металдың белгілі бір көлемінің сақталуына мемлекеттік кепілдік ететін алтын және күміс теңгелер пайда болды. Соңғы ғасырларда алтын және күміс теңгелердің орнына қағаз ақшалар жүре бастады. Қағаз ақшаның құны алтынмен кепілденді және олар алтынға еркін айырбасталды.
Ақша (ағылш. money; cash; нем. Geldn, Geldmittelpi) — жалпыға бірдей балама ретінде барлық басқа тауарлардың құнын көрсететін ерекше тауар. Ал барлық тауар өндірушілер, сатушылар, тұтынушылар арасындағы экономикалық байланысты қаматамасыз етеді. Ақша тауар өндірісі мен тауар айырбасының тарихи дамуы нәтижесінде пайда болды. Алғашқы кезде бір еңбек өнімі екінші еңбек өніміне тікелей айырбасталды. Кейінірек айырбас сауда дамуының барысында құнның жай формасының орнына құнның толық және жайылыңқы формасы келді. Одан әрі өндіріс пен айырбастың дамуы нәтижесінде тауарлар арасынан бір тауар бөлініп шығып, басқа тауарлар осы тауарға айырбасталды. Сөйтіп, құнның толық және жайылыңқы формасы құнның жалпылық формасына орын берді. Құнның ең жоғарғы ақша формасындағы жалпыға бірдей балама рөлі бір тауардың еншісіне тиді, яғни ерекше тауар түрі – ақша пайда болды. Осы кезде әр түрлі тайпалар мен халықтар арасында ақша ретінде ішкі және сыртқы сауда-саттықтың басты заттары болып табылатын тауарлар бөлініп шықты. Ақша рөлін кейбір халықтарда (гректер, римдіктер, славяндар, моңғолдар, т.б.) мал, ертедегі Русьте, Скандинавияда – аң терісі, Қытайда – шай,Абиссинияда – тұз атқарды. Қазақстанда ішкі сауда-саттық жүргізу үшін жалпыға бірдей балама ретінде тоқты немесесаулық қой пайдаланылды. Бертін келе тауар өндірісі мен тауар айырбасының дамуы және халықтар арасындағы қарым-қатынастың ұлғаюы нәтижесінде ақша рөлі түрлі металдарға ауыса бастады. Өйткені, металл (әсіресе алтын, күміс) өзінің табиғи қасиетінің арқасында ақша рөлін атқаруға өте қолайлы болды. Алтын мен күмістің жалпыға бірдей балама рөлін атқаруына байланысты құнның жалпылық формасы ақша формасымен айырбасталды. Ол кез келген тауарға айырбасталды.
Біздің заманымыздан бұрынғы 3 ғасырдағы хуннулар ақша орнына күміс пышақты пайдаланып келсе, біздің заманымыздың 1 ғасырында салық есебіне алтын, күміс құймаларды алып тұрған. Ақ ғұндар бір бетіне пехлеви, екінші бетіне эфталит (түркі-руни) жазуы бар теңгелер (біздің заманымыздың 5-6 ғасырлары) жасап, сауда айналымына кіргізген. Қазақ елі (қазақ халқын құраған негізгі тайпалар) баба түркілер Ұлы Жібек жолынаорналасқандықтан ақша жасау, оны айналымға еңгізуді өмір қажеттілігі деп тым ерте қолға алған. 6-8 ғасырларда билеуші рулардың таңбасы қашалған, ру рәмізін бейнелеген теңгелер құя бастаған. Сырдарияның орта алабында өмір сүрген тайпалардың қола теңгелері, 6-8 ғасырлардың 1-жартысына дейінгі аралықта қолданылған. Бұл теңгелерде Ашиде әулетінің рәмізі болған арыстан бейнеленген. Мұндай теңгелерді Суяб, Тараз қалаларындағы арнаулы шеберханаларда құйған. Сонымен қатар Отырар маңындағы қалаларда да түрлі теңгелер жасалған.
1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын –Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ.2006. – 569 б.
2. Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы:, 2011. – 56 б.
3. Ақша, несие, банктер теориясы: Оқулық. —Алматы: Жеті жарғы,2011 . – 23 б.
4. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007 . – 69 б.
        
        Кіріспе
Ақша – айырбас құралы ретінде барлық адамдармен қабылданатын ... ... ... ... ... ... кезкелген тауар
немесе символ. Әр уақыттарда және дүниенің түрлі бөліктерінде адамдар ақша
ретінде әр түрлі тауарларды  – астық, мал, ... ... және ... Ұзақ уақыттар бойы ақша есебінде алтын және күміс жүрді. Қымбат
металдардың физикалық қасиеттері (біртектілігі, мықтылығы, құндылығы) ақша
атқаруға ... ... ... ... ... ... бірі – ... бөлуге болытын еді. Қымбат металдар,
көлемі қандай ... да, ... ... ... мен ... ... металдың белгілі бір көлемінің сақталуына мемлекеттік
кепілдік ететін алтын және күміс теңгелер ... ... ... ... және ... ... ... жүре бастады. Қағаз
ақшаның құны алтынмен кепілденді және олар алтынға еркін айырбасталды.
Ақша (ағылш. money; cash; нем. Geldn, Geldmittelpi) — ... ... ... ... ... ... ... көрсететін ерекше тауар. Ал
барлық тауар өндірушілер, сатушылар, ... ... ... қаматамасыз етеді. Ақша тауар өндірісі мен тауар айырбасының
тарихи дамуы нәтижесінде пайда болды. Алғашқы ... бір ... ... ... өніміне тікелей айырбасталды. Кейінірек айырбас сауда дамуының
барысында ... жай ... ... ... ... және ... ... Одан әрі өндіріс пен айырбастың дамуы нәтижесінде ... ... ... ... шығып, басқа тауарлар осы тауарға ... ... ... және ... ... ... ... формасына орын берді.
Құнның ең жоғарғы ақша формасындағы жалпыға ... ... рөлі бір ... ... яғни ... тауар түрі – ақша пайда болды. Осы ... ... ... мен ... ... ақша ... ішкі және сыртқы сауда-
саттықтың басты заттары болып ... ... ... ... Ақша ... ... ... римдіктер, славяндар, моңғолдар, т.б.) мал,
ертедегі Русьте, Скандинавияда – аң
терісі, Қытайда – шай,Абиссинияда – тұз атқарды. Қазақстанда ішкі ... ... үшін ... ... ... ... Бертін келе тауар өндірісі мен тауар айырбасының дамуы және
халықтар ... ... ... ... ақша рөлі ... ... ... Өйткені, металл (әсіресе алтын, ... ... ... ... ақша ... ... өте ... болды. Алтын
мен күмістің жалпыға бірдей балама ... ... ... ... формасы ақша формасымен айырбасталды. Ол кез ... ... ... ... 3 ... ... ... пайдаланып келсе, біздің заманымыздың 1 ғасырында салық есебіне
алтын, күміс құймаларды алып ... Ақ ... бір ... ... ... бар ... ... заманымыздың 5-6
ғасырлары) жасап, сауда айналымына кіргізген. ... елі ... ... ... ... баба ... Жібек жолынаорналасқандықтан
ақша жасау, оны айналымға еңгізуді өмір ... деп тым ерте ... 6-8 ... ... ... ... қашалған, ру рәмізін
бейнелеген теңгелер құя бастаған. Сырдарияның орта алабында өмір сүрген
тайпалардың қола теңгелері, 6-8 ғасырлардың ... ... ... Бұл теңгелерде Ашиде ... ... ... ... ... құйған. Сонымен қатар Отырар маңындағы қалаларда да
түрлі теңгелер жасалған.
Біздің заманымыздың 704-766 жылдары Таразда құйылып, айналымға енген
теңгелердің бетінде «Түргеш қаған теңгесі» немесе ... көк ... ... жазулар бар. Бұл – тайпалық дәрежедегі теңге ... ... ... мүлкін, ел ырысын куәландыратын ... ... 6-8 ... ... ... мыс, ... күміс
теңгелер Суяб, Ақбешім қалаларында да шығарылып ... ... ... болған. Бұдан кейінгі кезеңде Қарахан әулеті билік
құрған тұста ... ... ... ... ... ... ... ақша айналымы да кең етек алды. Әсіресе, мыс, ... ... ... ... ... Тараз, Испиджаб теңгелері ел экономикасында;
ал 12 ғасырдың 2-жартысы – 13 ғасырдың басында Отырарда шыққан Мухаммед ибн
Текештің теңгелері ... ... ... ... міндет
атқарды. Ол дәуірдегі мыс, ... ... ... ... салмағы бойынша
алтынмен бағаланып, сауда айналымына енді.
Монғол жаугершілігінің алғашқы кезінде (1220-1250) ... ... ... ... құлдырап кетті. Соның салдарынан ақша қатынасы да тоқтады.
Ақыры монғол билеушілерінің бас ... ... ... ... салық жинап,
хан қазынасын толтыру үшін 1251 жылғы Құрылтай шешімімен алтын динарлар
шығарыла бастады. Бұл теңгелердің ... ... 50-60% ғана ... Алтын
мөлшерінің көп болмауы оның құнын сол кездегі нақты сауда тауарының құнымен
жақындастыру еді. ... мол ... ... қымбат тауарларды мол
мөлшерде сатып алса, салмағы аз, майда алтын ақшалармен ұсақ тауарларды
сатып ... етіп ... ... ... тұрған. Ұсақ саудаға арналған
сыртына күміс жалатқан мыс теңгелердің ... 6-8 г ... ... ... теңгесі) деген жазуы болды. Бұл ақша 13 жыл бойы үзбей шығарылды.
Қазақстанның ... және ... ... ... мол тарады.
Сол заманда Отырар ақшасымен ... ... ... ... ... назарын аударып отыр.
1271 ж. Масудбек реформасы ақша ... жаңа ... ... ... ақша ... ... ... тоқтатылып, салмағы
2 г, тазалығы 78-81% күміс ақшалар ... ... Бұл ... ... ... ... ... жылдан 14 ғасырдың басқы кезеңіне дейін айналымда болды. 1321 ж.
жүргізген Кебек ... да ... ... ... Ол ... ... ... хан теңгесін» айналымға енгізді. Ақшаның салмағы 8 ... ... ... ... ... ... ... хан, Наурызбек хан, Қызыр
хандардың атынан ... ... ... кең ... ... кейін 1428 ж.
енгізген Ұлықбектің ақша реформасы Орта Азия және Қазақстан жеріндегі
халықтар арасында кеңінен белгілі болды.
16 ... ... ... (Түркістанның) күміс
теңгелері Оңтүстік Қазақстан жерінде сауда айналымында өз ... ... 16 ... соңы – 17 ... ... Қазақ хандарының атымен
өндірілген мыс ақшалар болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сауда ісін бір жолға қоюда, халықтың
басын ... ... ... ... ... ... алғаннан
кейін 1993 ж. Қазақстан Республикасының жаңа ақшасы шығарылды.
Ақша әр алуан қызмет атқарады: тауарлар мен әр түрлі қызметтердің құнын
көрсетеді, ... ... ... құралы ретінде пайдаланылады, сол сияқты
қор жинау және сақтау құралының рөлін атқарады. Ақша өнімді шығаруға ... ... ... сан және сапа жағынан бақылауға мүмкіндік береді.
Ақшаның мәні оның атқаратын қызметінен көрініс береді. Ақша, негізінен, ... ... ... ... ... ... – ақшаға кез келген тауарды сатып алуға болады
• құн өлшемі ретінде – ақшамен ... ... кез ... ... ... ... қоры ... атқарады – егер тауар өндіруші тауарды сатқаннан
түскен ақшаны өзге тауарларды сатып алуға ұзақ ... ... ... қазына құрау қызметін атқарады.
Ақшаның мәні және қызметтері
Ақша ... ... ... ... – бір шарт және өнім ... Тауар – бұл сату немесе айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі.
Ақша құн өлшемі қызметін ... ... ... ... ... ... ... өлшеу ақшаға айырбасталғанына дейін ... ... ... ... ақша ... айналуы үшін тауардың бағасын
белгілесек жеткілікті. Тауар бағасын өлшеу үшін қолма-қол ақшаның ... ... ... ... өнімін теңестіру ойша орындалады. ... ... ... ... ... олар адам ... ... Ақша
төлем құралы тауар айналысы ақша қозғалысымен ... ... ... міндетті түрде тауар қозғалысымен бір уақытта тоғысуы тиіс емес.
Ақша құнның еркін формасында көрінеді. Олар өткізу ... ... ... ... ... ... ерте немесе кеш жүруі мүмкін. Егер
тауар мен ақшаның қарама–қарсы ... ... яғни ... ... ... ... сатып алынған немесе керісінше болса, онда бұл жағдайда
ақшалар төлем құралы ... ... ... ... ... ретінде тек
қана тауар айналысына ғана емес, сонымен қатар қаржы – ... ... ... етеді. Ақша белгілері әр түрлі жағдайда қамтамасыз етіледі. Қолма
– қол тұтыну заттары жәнне қызметтер жиынтығымен қамтамасыз ... ... ... ... өзінің меншікті құнының арқасында жүрсе, ал қағаз
ақшалар айналыс процесінде нарықтық құнға ие ... ... сол ... ғана оларға еріксіз өзіндік құн белгілейді. Бұл жерде ол ... ақша ... ... құнын белгілеп, кез келген купюраларды
шығаруы мүмкін. Ақшалар ешқашан да алтынға ауыстырылмаған. ... ... ... ... ... қағаз ақшаларды толық номиналдық
бағасы бойынша ... ... ... болған. Қағаз ақшалардың
өздерінің меншікті құны болмағандықтан да, олар айналыс саласындағы ... ... ... ... ... ... ... Жалпы
алғанда қағаз ақшалардың құнсыздануы тұрақсыз экономикаға тән.
Ақшаның қажеттігі және шығу тегі.
Ақшаның, өндіргіш күштер мен тауар қатынастарының біршама жоғары ... ... ... ... бізге белгілі. Ақша жаратылысын
зерттегендегі басты анық ... ол оның ... шығу ... ... ...... немесе айырбастауға арналған
еңбек өнімі. Осы еңбек өнімінің тауарға айналуы ақшаның пайда ... алғы ... ... ... және ... ... ... қоғамдық еңбектің бөлінісі, тұтыну құны мен ... ... ... ... ... ... айырбас құнның әр түрлі
нысандарын туғызды. ... — бұл бір ... ... ... ... ... қозғадысын білдіреді. Мұнда тауарлардың баламалылығын (мал
= бидай = ... ... ... ... ... ... және
тағайындалуына байланысты өлшенуін талап етеді. Сонымен қатар, әртүрлі
тауарлардың бір-біріне ... ... ... ... ... ... негізге
тауарлардың құны, демек тауар өндірісі ... ... ... сол ... ... ... қоғамдық еңбекжатады. Тек ... ... ... ... ... ... ... өлшенетін жасайды. Нарықта бір
тауарды екінші бір ... ... өзі бұл ... ... яғни екі тауардың да құнының барлығын көрсетеді. Осыған
байланысты жекелеген тауарларды өндіруге ... ... ... ... ... ... да ... болмайды. Сөйтіп, қоғамдық еңбекті
немесе құнды сандық жағынан өлшеу қажеттігі туындап, айырбас құнының (1 ... 1 қап ... ... туындайды.
Айырбас құны – бұл бір тауардың басқа да бір тауарға белгілі сәйкестікте
айырбасталу қабілетін білдіреді.
Ақшаның түрлері
... ... ... ... ақшалар);
• толық құнсыз ақшалар (құндық белгілері).
Толық құнды ақшалар (нағыз ақшалар) – номиналдық құны оны дайындауға кеткен
нақты ... ... ... ақшалар. Металл ақшаларға: мыстан, күмістен
және алтыннан жасалғандары жатады. Металл ақшалар әр ... ... ... ... ... – бұл олардың соңғы нысаны. Монетаның бет жағы –
аверс, артқы жағы – ... және жаны – гурт деп ... ... ... ...... құны нақты құнынан,
яғни олардың өндірісіне кеткен қоғамдық ... ... ... ... ... ... құнның металдық белгілері – арзан бағалы металдардан жасалған ұсақ
монеталар, мысалға жез, алюминий т.б. монеталар;
• құнның қағаздан жасалған белгілері.
Құнның қағаздай ... ... ... қағаз ақшалар және несиелік
ақшаларға.
Ақшаның экономикадағы рөлі. Ақша экономикадағы рөлін өзінің ... ... ... ... Ақшаның әр қызметі тауар айырбасы
үдерісінен туындайтын тауар өндірушілердің ... ... ... және ... мазмұнының белгілі бір жақтарын сипаттайды.
Ақшаның қазіргі экономикадағы атқаратын қызметтеріне ... ... құн ... және баға ... айналыс (айырбас) құралы;
3. төлем құралы;
4. қорлану және қор жинау құралы;
5. дүниежүзілік ақша.
Ақшаның теориялары мынадай оның бағыттарын ... ... ... ... ... Ақшаның номиналистік теориясы;
• Ақшаның сандық теориясы.
Ақшаның металдық теориясы ақша ... ... ... ... XV-XII ғғ. ... Бұл ... өкілдеріне Англияда У
.Стэффорд, Т.Мэн, ... ... ... А.Монкретьен жатты. Олар
монетадан жасалған ақшалардың бұзылуына ... ... ... ... ... буржуазиясының мүддесін қорғай отырып, олардың саяси
экономиядағы бағыты — меркантилизмді ... Осы ... ... көзіне сыртқы сауданы жатқызды. Төлем балансының активті қалдығы
ғана елге ... ... ... ... ... ... Ертедегі
метализм теориясының қателігі, біріншіден, байлықтың көзіне адам ... ... ... емес ... мен ... ... айналыстағы қағаз ... ... ... ... жоққа шығарғандығымен сипатталады.
Капиталдың бастапқы қорлануы аяқталуымен ... ... ... яғни ... ... сыртқы сауда мен ... ... ... мен ауыл ... ... ... ... сәйкес ішкі нарыққа көңіл аударылып, металл ақшалардың ұлтқа
қымбатқа түсетінін түсінді.
XIX ғ. ... ... ... металдық теориясының қайта тууы 1871-
1873 жылдардағы Германияда алтын ... ... ... ... Бұл – ақшаның металдық теориясының бірінші метаморфозасы.
Неміс экономистері (К.Книс және т.б.) ... ... ... ... ... ... да жатқызды. Сол уақыттары ақшаның
металдықтеориясы ... ... ... ақшалай реформаларды негіздеу
үшін пайдаланылды.
Ақшаның металдық теориясының екінші метаморфозасы ... ... ... ... ... Оның ... ... монета стандартын қалпына
келтіру қажеттігін мойындай ... ... ... жаңа ... ... құйма және алтын девиз стандартын енгізуге ... ... ... ... ... ... ... екінші дүниежүзілік
соғыстан кейін пайда болды. Француз экономистері А. Тулемон, Ж. ... ... ... сондай-ақ ағылшын экономисі Р. Харрод алтын монета стандартын
халықаралық айналымда енгізу қажеттігін ... ... ... және ... ... оның ішкі ... ... туралы
ұсыныс жасады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану
бойынша / ... ... ... ... ... Е. ... «ЭКО» ҒӨФ.2006. – 569 б.
2. Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының
дәстүрлі жүйесі. ... - ... 2011. – 56 ... ... ... банктер теориясы: Оқулық. —Алматы: Жеті жарғы,2011 .
– 23 б.
4. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007 . – 69 б.
Мазмұны
1. ... ... мәні және ... ... ... ... Ақшаның теориялары
5. Қолданылған әдебиеттер

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Акшаның дамуы және нарықтағы маңыздылығы26 бет
Ақша айналымындағы ақшаның ролі және оларды шығару33 бет
Ақша мәні және ақшаның формасы20 бет
Ақша – тауар қатынастарының дамыған формасы. Қазіргі экономикадағы ақшаның рөлі24 бет
Ақшаның адам өмiрiндегi орны қандай?19 бет
Ақшаның адам өмiрiндегi орны қандай? Ақша деген не?19 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша массасы16 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша масссасы25 бет
Ақшаның атқаратын қызметтерi және олардың қазiргi жағдайдағы дамуы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь