Табиғи ресурстарды пайдалануды және қорғауды мемлекеттік қорғау

І. Кіріспе.
I.I Табиғатты пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..III
ІІ. Негізгі бөлім.
ІІ.І Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мен қорғауды жүйесін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...XI
IІ.II Табиғи қорларды тиімді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..XVI
І.ІІ.І. Отын.энергетикалық қорлар. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
І.ІІ.ІІ. Минералдық қорлар.
І.ІІ.ІІІ. Климаттық қорлар.
І.ІІ.ІV. Су қорлары.
I.II.V. Топырақ.өсімдік қорлары.
I.II.VI. Жануарлар дүниесінің қорлары.
II.ІІІ Табиғаттың өзгеруіне болжам жасаудың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...XVII
ІІ.ІV Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мен қорғау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .XVIII
II.V Қазақстандағы ерекше қорғауға алынған аумақтар ... ... ... ... ... ... .XXI
II.VI Қорықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..XXII
II.VII Табиғатты пайдалану мен қорғау негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...XXV
ІІІ.Қорытынды.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер:
І. Кіріспе.
Табиғи ресурстарды пайдалауды және қорғауды мемлекеттік қорғау.
І. Табиғатты пайдалану мен қоршаған табиғи ортаны қорғауды мемлекеттік басқару қоғамдық әлеуметтік басқарудың бір саласы болып табылады. Басқарудың мақсаты - экологиялық бағдарламалардың, жоспарлардың және шаралардың орындалуын қамтамасыз ету, қоршаған табиғи ортаны қорғау, табиғи қорларды тиімді пайдалануды және салалардағы заң ережелерінің бұзылмауын қамтамасыз ету, адам өмірі мен денсаулығына табиғи ортаның қолайлы болуына жағдай жасау.
Табиғи ресурстарды пайдалану және қоршаған табиғи ортаны басқаратын органдардың қатарына Қазақстан Республикасы Министірлер Кабинеті, Ораталық атқарушы органдар және жергілікті өкілді органдар жатады. Қазақстан Республикасының Үкіметі қоршаған ортаны қорғау саласындағы атқаратын қызметіне жататындар:
• мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын, оны жүзеге асыру жөніндегі стратегиялық және тактикалық шараларды әзірлейді;
• табиғат пайдаланудың әр түрлі бағыттары бойынша ұлттық (мемлекеттік) экологиялық бағдарламалар әзірлейді, оларды Қазақстан Республикасы Президентінің бекітуіне ұсынады;
• қоршаған ортаның сапасының нормативтері мен шаруашылық және өзге де қызметтерге қойылатын экологиялық талаптарды әзірлеу мен бекіту тәртібін белгілейді;
• міндетті экологиялық сақтандыруды жүргізу тәртібі мен ережесін белгілейді;
• табиғат пайдаланушыларға рұқсат алу қажет болатын табиғат пайдалану түрлерінің тізбесін және осы рұқсатты беру тәртібін белгілейді;
• қоршаған орта мен табиғи ресурстардың мемлекеттік мониторингінің құрылымын, мазмұнын және оны жүргізу тәртібін белгілейді;
• қоршаған ортаны қорғау, табиғат пайдалануды басқару және бұл салада мемлекеттік бақылау жасау міндеттерін жүзеге асыратын арнаулы уәкілетті органдардың тізбесін айқындайды;
• халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асырады т.б.
Қазақстан Республикасы экология және табиғи ресурстарды министірлігінің, сондай-ақ оны жергілікті органдардың (облыстық, қалалық және аудандар) атқаратын қызметтеріне мына төмендегілер жатады:
• қоршаған табиғи ортаны қорғау мен табиғатты пайдалануды басқарудың экономикалық тетігін іске асыру;
• қоршаған табиғи ортаны қорғау саласында біртұтас мемлекеттік ғылыми-техникалық саясат жүргізу;
• мемлекеттік экономикалық сараптаманы ұйымдастыру және жүргізу;
1. Әлімбеков. Табиғатты пайдалану және оны қорғау негіздері
2. «Табиғаттағы тепе-теңдік ғажайыптары» деген кітап
3. «Орталық Қазақстан» газеті. 22 қараша, 2003 ж.
Қ. Бекішевтің «Жасыл желекті тиімді пайдаланайық» атты мақаласы
4. Тарихи – географиялық энциклопедия.
5. К. Ниязбеков А.Д. Выварец, Б.Т Утельбаев « Жаратылыс дүниеліктерін пайдаланудағы экология-экономикалыќ мәселелері» Алматы 1993ж
6. К.Е. Елімбетов, Г.С. Оспанова, А.К. Мейірбеков «Табиғатты пайдалану және оны қорғау» Алматы. 2000ж.
7. Е. Бейсенова, А. Самакова, Т. Есполов «Экология және табиғатты тиімді пайдалану» Алматы 2004ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ 
ҚАЗАҚ ТЕХНОЛОГИЯ ЖӘНЕ БИЗНЕС УНИВЕРСИТЕТІ
ТЕХНОЛОГИЯ ЖӘНЕ СТАНДАРТТАУ КАФЕДРАСЫ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫСЫ
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
Тақырыбы: ... ... ... және ... мемлекеттік қорғау
мамандығы бойынша
(мамандық шифры және атауы)
Орындады
__Экология _ ... курс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... атағы ________________ ... ... ... ... ... ... 2014 ... Кіріспе.
I.I Табиғатты пайдалану..................................................................................III
ІІ. Негізгі бөлім.
ІІ.І Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мен қорғауды жүйесін жетілдіру...........................................................................................................XI
IІ.II Табиғи қорларды тиімді ... ... ... ... Минералдық қорлар.
І.ІІ.ІІІ. Климаттық қорлар.
І.ІІ.ІV. Су қорлары.
I.II.V. Топырақ-өсімдік қорлары.
I.II.VI. ... ... ... ... ... ... болжам жасаудың маңызы...........................................................................................................XVII
ІІ.ІV Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мен қорғау мәселелері.................................................................................................XVIII
II.V Қазақстандағы ерекше қорғауға алынған аумақтар.........................XXI
II.VI Қорықтар..............................................................................................XXII
II.VII Табиғатты ... мен ... ... ... ... ... ресурстарды пайдалауды және қорғауды мемлекеттік қорғау.
І. Табиғатты пайдалану мен ... ... ... ... мемлекеттік басқару қоғамдық әлеуметтік басқарудың бір саласы болып табылады. Басқарудың ... - ... ... ... және шаралардың орындалуын қамтамасыз ету, қоршаған табиғи ортаны қорғау, табиғи қорларды тиімді пайдалануды және салалардағы заң ережелерінің бұзылмауын қамтамасыз ету, адам ... мен ... ... ортаның қолайлы болуына жағдай жасау.Табиғи ресурстарды пайдалану және қоршаған табиғи ортаны ... ... ... ... ... ... Кабинеті, Ораталық атқарушы органдар және жергілікті өкілді органдар ... ... ... ... ... ... ... саласындағы атқаратын қызметіне жататындар::: мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын, оны жүзеге асыру жөніндегі стратегиялық және ... ... ... табиғат пайдаланудың әр түрлі бағыттары бойынша ұлттық (мемлекеттік) ... ... ... ... ... ... ... бекітуіне ұсынады;:: қоршаған ортаның сапасының нормативтері мен шаруашылық және өзге де қызметтерге қойылатын экологиялық талаптарды әзірлеу мен бекіту тәртібін белгілейді;:: ... ... ... ... ... мен ... белгілейді;:: табиғат пайдаланушыларға рұқсат алу қажет болатын табиғат пайдалану түрлерінің тізбесін және осы рұқсатты беру тәртібін белгілейді;:: қоршаған орта мен ... ... ... ... ... ... және оны ... тәртібін белгілейді;:: қоршаған ортаны қорғау, табиғат пайдалануды басқару және бұл ... ... ... ... ... ... ... арнаулы уәкілетті органдардың тізбесін айқындайды;:: халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асырады т.б.Қазақстан ... ... және ... ресурстарды министірлігінің, сондай-ақ оны жергілікті органдардың (облыстық, қалалық және аудандар) атқаратын ... мына ... ... ... ... ... ... мен табиғатты пайдалануды басқарудың экономикалық тетігін іске асыру;:: қоршаған табиғи ортаны қорғау саласында біртұтас мемлекеттік ғылыми-техникалық саясат жүргізу;:: мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... қатынастар жағдайында табиғи ресурстарды қорғау мен пайдадануда мемлекеттік баскарудың ролі едәуір өседі. Табиғи ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасының экономикасы үшін маңызы зор. Табиғи ... ... ... ... ... ... жалпы тетігінің ажырамас бөлігі және маңызды құрауышы болып табылады. Жалпы мемлекеттік басқару реформасы шеңберінде табиғи ресурстарды басқарудың түбегейлі жаңа ... ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық және сыртқы саяси уағдаластықтарды қамтамасыз ету үшін Қазақстан Республикасының маңызды стратегиялық басымдығы болып ... Олар ... және ... ... ... пайдаланылуы тиіс.
Табиғи ресурстарды басқару, оларды есепке алу, қорғау, жалпы мүдделерде пайдалану мемлекеттік басқаруды дамытудың жалпы бағыттарына сәйкес, сол ... озық ... ... ... және ... талаптарды ескере отырып, тиімді жүзеге асырылуы тиіс.
Табиғи ресурстарды қорғау мен пайдалану саласындагы мемлекеттік басқарудың ... - жер, жер ... су, ... және өзіндік ерекшеліктері бар табиғи ресустар. Басқарудың негізгі мақсаты - бүгінгі және келешек ұрпақтың мүддесіне сай олардың минералды ... су және ... ... таза ... т.б. ... өтеу үшін осы ... ұтымды пайдалану және қорғау болып табылады.
Сонымен бірге, нақтылы объектілерді алғанда, ... ... ... ... ... Мысалы, қазба байлықтарды пайдалану мен қорғау саласында мемлекеттік басқарудың негізгі мақсаты - пайдалы кендердін ... ... ... ету. ... ... пайдалы кен орындарының шаруашылық есеппен жабылуы жағдайында мемлекеттік басқарудың негізгі мақсаты - ... ... ... ресурстарын басқарудың негізгі мақсаты - суды пайдалануды ғылыми тұрғыдан негіздеп, тиімді пайдалануды қамтамасыз ету, судың ... ... ... ... ... ... ... және пайдалану саласындағы мемлекеттік басқарудың ерекшелігі - жабайы жануарлардың табиғи жағдайда сақталуымен байланысты. Орман ресурстарын басқару - ... ... ... ... ... ... ресурстарды пайдалану мен қорғау саласындағы қоғамдық қатынастарды дамытып жетілдіру үшін мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... ... сәйкес табиғатты пайдалану ережелерін бұзушылар қылмыстық, тәртіптік және ... ... ... ... ... ... мен ... Заңның бұзылуы салдарынан келтірілген шығынның орнын толтыруға міндетті. Лауазымды адамдар мен басқа да қызметкерлердің жіберген қателіктерінен пайда болған шығын ... ... ... материалдық жауапкершілікке тартылады.
Басқару объектілеріне байланысты мемлекеттік басқарудың мынадай түрлерін бөлек көрсетуге ... ... ... ... ... ... мен пайдаланылуын мемлекеттік басқару;
3.Орманның қорғалуы мен пайдаланылуын мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... ... өсуін және пайдаланылуын мемлекеттік басқару;
6. Жер қойнауының қорғалуын және пайдаланылуын мемлекеттік басқару;
7. Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарды мемлекеттік басқару.
Мемлекеттік басқарудың жоғарыда аталған барлық ... өз ... бар және олар ... бағытталған.
Жерді қорғауда және пайдалануда мемлекеттік басқарудың міндеттері Заң құші бар ... ... ... ... ... жер ... ... мемлекеттік басқару, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығының 51-бабында, суды ... және ... - ... ... ... ... ... басқару және олардың жәй-күйін, ұлғайта өсірілуін, сақталуын қорғау мен пайдалануын ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңында нақтыланған.
Мемлекетік басқаруды жүзеге асырудың тәсілдері әртүрлі. Олардың ... ... ... ... ... мен міндеттерге байланысты болады. Мемлекеттік басқаруды жүзеге асырудың негізгі ерекшелігіне әкімшілік ... яғни ... бар ... қолдану жатады. Мемлекеттік экологиялық бақылау мен лауазым иелерінің бұйрықтарын, нұсқауларын, талаптарын барлық заңды тұлғалар мен жеке азаматтар орындауға ... ... Заңы ... ... ... өздерінің құзыретіне сәйкес арнайы өкілеттіліг бар мемлекеттік органдар мен жергілікті атқарушы органдар жүзеге асырады. Осы Заңнның 8-бабына сәйкес Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... атқарушы орган (бүгінде ол - Табиғи ресурстар және қоршаған ... ... ... ведомство үстінен>> бақылау мен басқаруды жүргізеді.
Ведомстволық басқарудың негізгі ... ... оның ... министрлік (ведомство) атынан жүргізілуі; екіншіден, оның белгілі ... тек ... ... ғана қатысты; үшіншіден, ведомстволық бақылау органдарының нұсқаулары мен талаптары тек осы ведомствоға бағынышты объектілердің лауазым иелері мен жұмысшыларына ... ... ... мен ... байланысты, барлық министрліктер екі топқа бөлінеді:
а) табиғи ресурстарды пайдалануымен байланысты;
б) табиғи ресурстарды тікелей пайдалануымен байланысты емес, бірақ қоршаған ортаға зиянды ... ... ... ... ... айналысатын субъектілер жүзеге асырады. Оның міндетіне қоршаған ортаны қорғаудағы жоспар мен шаралардың орьндалуы, табиғи ресурстардың дұрыс ... және оның ... ... ... ... экологиялық бақылау органдарының ескертулерін орындау кіреді. Бұл жерде біз өндірістік экологиялық бақылау субъектісі ретінде ... ... ... атап ... жоқпыз. Оларға заңды тұлғалар мен жеке азаматтар жатады (мысалы, Қазакстан заңына сәйкес шаруа қожалықтары заңды тұлға болып саналмайды, олар жеке ... ... ... ... ... ... ... -- егер олардың қызметі қоршаған ортаға кері ... ... ... бақылаудың қызмет мазмұны мен объектісіне байланысты шаруашылык субъектілері екі топқа ... ... бар, ... ... ... ... пайдаланатын субъектілер;
б) табиғат ресурстарын тікелей пайдаланбаса да, олардың қызметі қоршаган ... кері ... ... ... байлықтарды пайдалану мен қорғау саласындағы мемлекеттік басқару қызметтерін талдай келе ... ... ... ... ... ... ... қорғау мен пайдалану саласындағы басқарылатын жүйе мемлекеттік және жеке меншік объектілері, таусылатын не таусылмайтын ресурстар болғандықтан, нақтылы өмірде басқару қызметтері ... ... ... ... хайуанаттар әлемін қорғау мен пайдалануды ұйымдастыру, жерді, жер қойнауын, орманды, суды қорғау мен пайдаланудан өзгеше болады. Бұл - ... ... ... олардың өмір сүру ортасын көбейту жағдайлары мен миграция жолдарын қорғау, оларды қырылып-жойылудан сақтау, қорықтар жасау, сирек кездесетін және ... ... бар ... ... өсіру т.с.с шараларды қолдану арқылы жүзеге асады.
Мемлекет меншігіндегі ... ... өз ... бар. Жер ... ... мен орман, су қорларын басқару арасында да айырмашылықтар бар. Жер қойнауын басқару да ... су ... ... өзгеше болады.
Екіншіден, табиғи байлықтарды қорғау мен пайдалану салаларын мемлекет тарапынан басқару қызметтеріне тұрақтылық тән болады. Осыған байланысты мемлекет табиғатты қорғаудағы ... әрі ... ... ... ... жағдайдың өзгеруіне, өндіруші құштер мен қатынастардың өсуіне байланысты қызметтердің сипаты мен ... ... ... жүзеге асыру тәсілдері мен түрлері жетіле түседі. Мемлекеттің даму кезеңіне сай кейбір қызмет түрлері жойылып, олардың орнына ... ... ... ... заңдылықтарға сәйкес келетін басқа қызметтер пайда болады. Мысалға: табиғатты тұтынушылардың шаруашылық дербестігі нығайып, мемлекет алдында табиғатты қорғау кызметінің ... мен оны ... ... ... ... соң ғана, кадастрларды жүpгiзу және табиғи байлықтарды экономикалық тұрғыдан бағалау қызметі пайда болады. Соңғы жылдарда табиғат ресурстарының қорғалуы мен пайдаланылуын ... ... ... ... ... ... байлықтарды қорғау мен пайдалану саласындағы басқару қызметі мемлекет атынан жүзеге асырылып көпқырлығымен және ... ... ... ... Бұл ... ... ... шаруашылық ішіндегі табиғат байлықтарын басқару қызметімен салыстырғанда елеулі ерекшелік болып ... ... ... ... басқару, табиғат тұтынушылардың атынан жүргізіліп, тек осы ... ... ... тұлғаларға ғана қатысты болады. Сондай-ақ осы қызметтердің пайда болуы, жүзеге асу түрлері мен ... ... ... ... мемлекеттік басқарудың қызметтері, табиғи ресурстарды қорғау мен пайдалану саласындағы қоғамдық қатынастардың дамуы мен жетілуінің ... ... ... ... олар басқару органдарының пайда болуыңда, олардың жұмыс түрлері мен ... ... ... зор ... ... ... басқару және шикізат секторынан түсетін табысты пайдалану тұжырымдамасының басты мақсаты мыналар болып табылады:
1) табиғи ... одан әрі ... жаңа кен ... іздеу және оларды есепке алу;
2) әлемдік жоғары сұранысты мемлекет мүддесіне ... үшін ... ... ... мен әлемдік нарықтарға жеткізу қарқынын арттыру;
3) Ішкі нарықты жаңа экологиялық стандарттарға сәйкес отандық жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз ету;
4) ... ... ... ... мен ... ... ... технологияларын қолдану, сондай-ақ ең жаңа өндірістерді құру шарттарында ғана ... үшін ... ... баламалы энергия көздерінің өндірісін дамыту;
6) өндіруші кәсіпорындардың экологиялық зиянсыз өндірістерді ғана енгізуі;
7) көмірсутек шикізатының стратегиялық ... ... ... ... ... ... басқару.
Көрсетілген мақсаттарға мына міндеттерді шешу арқылы қол жеткізілуге ... ... ... одан әрі зерттеу, жаңа кен орындарын іздеу және оларды есепке алу;
2) табиғи ресурстарды тиімді басқару үшін, ең ... олар ... ... нақты мәліметтерге ие болу қажет.
Осыған байланысты, жер қойнауын зерттеу ... ... ... ... ... ... барлаудың озық әдістерін қолдану, жоғары білікті кадрларды даярлау қажет.
Қоршаған ортаны қорғауды басқарудың қазiргi кезде, қалыптасқан бiрқатар ... ... ... ... ... ... ... пайдалануды басқарудың бiздiң республикамызда қалыптасқан басқару тәсiлiмен жапондық тәсiлiнiң тиiмдiлiгiн салыстыруымызға болады (1-кесте).
Кесте 1
Қазақстан ... және ... ... ... ... ... сипаттамалар
Табиғатты қорғау жұмыстарын ұйымдастыру критерийлерi
Қазақстандық тәсiл
Жапондық тәсiл
Табиғи ресурстарды пайдалану
Экстенсивтi пайдалану
Интенсивтi ... ... ... ... ... ... ... тазалау технологиясы
Түзiлу кӛзiнде қалдықтарды азайту
Ұйымдастыру тәсiлi
Экономикалық ... ... типi ... ... ... типi ... ... қорғауды басқару тәсiлiнде бiздiң республикада ластану салдарымен күресуге бағытталған, ал жапондық табиғатты қорғау тәсiлi ластану себептерiн ... және ... ...
Демек, Жапониядағы табиғатты пайдаланудағы басқару тәсiлiн негiз қылып алсақ, онда ынталандыратын мақсатты үкiмет бағдарламалары табиғатты қорғау технологияларын өндiрiске ендiру ... ... ... ... ... ... ... бiрi .
Қоршаған ортаны қорғау саласында стратегиялық маңызды бағыттардың бірі экологиялық білім мен ... ... ... және адам қоғамының тұрақты дамуы.
2030 жылдарға дейін қоршаған ортаны жақсарту жөнінде төрт басты бағыттар белгіленіп отыр:
1. ... ... ... ... ... ету;
2. ... қорларды ұтымды пайдалануды іске асыру;
3. түрлі-түрлі ... мен ... ... ... ... ... ...
4. экологиялық білім беру, экологиялық мәдениет, экологиялық сана дарыту.
Экологиялық мәселе - қазіргі таңда әрбір адамды ойландыратын ғаламдық ... ... ... зиянды жағдайлардан қорғау, қоршаған ортаға антропогендік қысымды азайтуға ... ... ... онжылдықтарда, ғалами экологиялық дағдарыс қаупі төнген шақта, экология тек жаратылыстану ғылымдарымен ғана ... ... ... ... социологиямен, педагогикамен, техникамен де астасып барады. Сонымен экология жайлап ғылымның ... ... ... ... яғни ... ... жүріп жатыр. Экологиялану көптеген практикалық мәселелерді шешуге жол ашады.
Қазақстанның көшуі жөніндегі бекітілген тұжырымдамада көзделген шараларды іске асырудың үш ... ... ... 2013 - 2020 жж., екінші - 2021 - 2030 жж. және үшінші - 2031 - 2050 ... ... құру ... ... ... мәселелерімен тоғысатындығын және онымен тығыз байланыста болатындығын, сондай-ақ қабылданып отырған шараларды үндестірудің маңыздылығын ескере ... ... ... тиімді басқару және шикізат секторынан түсетін табысты пайдалану тұжырымдамасындағы ұқсас уақыт мерзімдері қабылданады.
Бірінші кезең табиғи ресурстарды тиімді басқару жүйесін, шикізат ... ... ... үлестіру мен пайдалану жүйесін қалыптастыруға, табиғат пайдаланудың тиімділігін арттыру жөніндегі бірінші кезектегі, оның ішінде сабақтас ... ... мен ... ... көзделген шараларды қабылдауға, тиісті инфрақұрылымды құруға бағытталған.
Екінші кезең ресурстарды үнемдеу мен ресурстар өнімділігін арттыруды, ... ... жаңа ... әзірлеуді көтермелеу мен ынталандыруды көздейтін табиғи ресурстарды басқарудағы жаңа саясатты әзірлеу мен оны іске ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды олардың толық жаңартылуы мен табиғи-экономикалық ортаның тұрақтылығы жағдайында пайдалану қағидаттарына ... ... ... ... ... ... ... басқару тұтас әлеуметтік құбылыс ретінде, жалпы қоғамды басқарудағы кең ауқымды жүйенің бір бөлігі болып саналады. Сондықтан табиғи байлықтарды қорғау және ... ... ... органдарының пайда болуы мен дамуы, өзіндік ерекшелігі бар құрделі объектімен яғни табиғатпен байланысты. Онда осы басқарушы ... ... ... ... мен әрі ... дамуы, негізінен, қоғамдық процестерді басқарудағы міндеттер мен максаттардың жүзеге асырылуына тәуелді болады. Әдетте мәселенің осы қырына көңіл бөлінбейді. ... ... жер, су, ... және ... ... ... және ... саласындағы мемлекеттік басқарудың негіздерін қарастырады. Сөйтіп табиғат байлықтарын пайдаланудағы басқару мәселелерін ... ... бар ... жүйе ретінде табиғаттың сипаты мен ерекшеліктеріне байланыстырып айтады. Осыған сәйкес табиғи ресурстарды пайдалану мен ... ... ... ... қажеттілігі туралы тұжырым осы басқарушы жүйенің қажеттіліктерінде ғана негізделген. Түптеп келгенде, мұндай көзқарас негізінен дұрыс ... ... ... ... ... бір ... етіп ... Қоғам өмірінің басқа салаларындағыдай, қарастырылып отырған қатынастар саласын басқару да қоғамның қалауы мен мүдделеріне тікелей байланысты.
ІІ.ІI ... ... - ... ... ... материалдық және рухани мұқтажын қамтамасыз ету үшін, өндірісте пайдаланылатын ... ... ... ... ... және ... өне ... - табиғи қормен қамтамасыз ету өте күрделі мәселелердің бірі болып отыр. Сондықтан табиғи қорларды сарқылтпау үшін қалпына ... ... ... тиімді пайдалануға, шикізаттың, отынның, қуаттың жаңа көздерін іздеуге барлық күш жұмылдыруда. Бұл шараларды іске асырудың маңызды жолдары - ... ... ... ... ... және қалдықсыз пайдалану. Қазақстандағы табиғи қорларды тиімді пайдалану республиканың даму болашағы үшін маңызы зор. Алайда аумақты игеруге қатаң ... ... ... ... ... ... игеру мәселесі табиғатты қорғаудың түйінді мәселелерін де туғызады. Табиғи қорларды ... ... ... ... қай қоры ... ... ... жаңсақ ұғымның үстем болуына байланысты болды. Осының салдарынан табиғаттағы тепе-теңдік бұзылды. Мұны су ... ... ... ... көруге болады.
Республика үшін су қорын тиімді пайдаланудың маңызы зор. Өйткені дамып келе жатқан ... пен ... ... ... ... суды көп ... етеді. Еліміздегі қазір қалыптасқан экологиялық жағдайда өзен суының ластанып немесе құмға сіңіп, ысырап болып жатқаны ... Су ... ... ... ... шаруашылық әрекеті нәтижесінде су режимінің өзгеруі өз кезегінде табиғаттың басқа компоненттерінің өзгеруіне әкеп соқты.
Тың және тыңайған ... ... ... ... гектар жер топырақ, су және жел эрозияларына ұшырады. Алғашқы жылдары өнім біршама мол ... ... ... бұл ... ... кетті. Жыртылған жердің борпылдақ топырағы желдің әрекетінен құнарлы қабатын ұшырып әкетіп, сол ... ... жел ... ұшырайды. Өйткені топырақтардың құрылымдық ерекшеліктері ескерілмеді.
Осыған байланысты табиғи қорларды қорғаудың бүгінгі таңда дүниежүзілік маңызы бар проблемаға ... - ... ... Табиғи қорларға зиянды әсер тигізетін литосфера, гидросфера, атмосфераның ластануымен ойдағыдай күресу көптеген елдермен бірлесе ... бұл ... ... ... ... етеді.
Қазақстандағы тектоникалық құрылымдардың ерекшелігі, геологиялық даму тарихының күрделілігі, аумағының кең ... ... ... сан ... ... ... ... жағдай жасайды. Республика аумағынан табиғатта кездесетін пайдалы қазбалардың көптеген түрлері табылған. Сонымен бірге климаттық және минералдық, отын-энергетикалық, т.б. ... ... ... орын ... ... ... ... табиғи қорларды мынадай топтарға бөлуге болады:
1. Отын-энергетикалық қорлар. Қазақстанда бұл қор түрлерінен тас көмір, ... ... ... ... газ және жанғыш тақтатастар таралған. Тас көмір өндірілетін аудандары - Екібастұз, Майкүбі, ... ... ... ... кен орындары. Осылардың ішінде маңыздырағы - Қарағанды және ... ... ... мен газ ... ... батысында шоғырланған. Бұлардың Маңғыстау түбегі мен Жемнің төменгі ағысындағы ... ... ... кен ... ... ... табиғи газ өндіріледі. Ембі мұнайының сапасы жөнінен дүние жүзінде алдыңғы орындарда. Соңғы жылдары мұнда жаңа кен ... ... ... ... ... ... ... минералдық қорлардың түрлері мен қоры жөнінен теңдесі жоқ аймақ болып табылады: ... шын ... ... ... ... ... дерлік шоғырланған. Мұнда әйгілі Соколов-Сарыбай, Қашар, Лисаков, Қоржынкөл кен орындары орналасқан. Сондай-ақ темір кені Алтайда , ... ... ... Қазақстан) кездеседі.
Қазақстан полиметалл кендеріне де бай. Оның негізгі қорлары Кенді Алтайда, Сарыарқада, Оңтүстік Қазақстанда шоғырланған. Сирек және бағалы металл түрлерінің кен ... ... ... ... орналасқан. Кен емес қазбалардан фосфориттер мен тұздардың, құрылыс материалдарының кен орындары ... ... және ... ... (Қаратау өңірінде) кездеседі. Фосфориттің қоры және сапасы жөнінен республикамыз дүние жүзіне ... ... ... ... ... ... географиялық орнының ерекшеліктеріне байланысты климаттық қорлары мол. ... ... ... күн ... мол ... ... ... оның оңтүстігінде көптеген жылу сүйгіш өсімдіктерді (жүгері, күріш, мақта және т.б.) ... ... ... Қазақстанда күн қуаты тұрғын үйлерді, жылыжайларды жылытуға жұмсалады. ... жел ... бай. ... ... (Шар, Жалғызтөбе, Жетіс қақпасы, Іле аңғары және т.б.) жел қуатын механикалық және электр қуатына айналдыруға болады. ... Іле ... ... қақпасына Жел қуатынан Электр көзін өндіруші қондырғылар ... , ... ... онда жел күшінің жоғары болуы себеп.
4. Су қорлары. Қазақстанның су қорларына беткі сулардан (өзен, көл, ... ... жер асты суы мен ... су ... жатады. Қазақстанның климаты жағдайында өзен жүйесі онша жиі болмағандықтан, халық шаруашылығы үшін жер асты суы ... ... ... ... бар. Мал шаруашылығын өркендету үшін шөлейт пен шөл зоналарында артезиан құдықтарын пайдаланылады. Үлкен ... суға ... ... елді ... ... ... ету ... жер асты суы есебінен болады. Қазақстан жер қойнауынан құрамында адам ... ... ... бар ... су ... ... Мұнда Алмаарасан, Барлықарасан, Қапаларасан, Жаркентарасан, Сарыағаш сияқты санаторий-курорттар осы арқылы емдеу орталықтарына айналған.
Жалпы Қазақстан аумағының климаттық ерекшеліктеріне байланысты су қорларының ... арта ... ... қуаң ... ... ауыл ... әсіресе суармалы егістерді өркендету үшін су қорлары басты орын алады. Бұған қоса ... мен ... ... ... ... су ... жетіспеушілік жағдайына әкеп соғады. Еліміздің трансшекаралық өзендері Ертіс пен Ілені ұтымды пайдаланумен ... ... ... ... да ... жөн. ... бастауы біздің мемлекеттік шекарадан тыс жатқандықтан трансшекаралық өзендердің проблемасы сан қырлы. Олардың шаруашылық және экологиялық сипатымен қатар ... ... ... және ... қорғау мәселелері тұр. Көршілес, туыстас мемлекеттермен ортақ өзендердің (Сырдария, Талас, Шу) тағдырына қатысты да дәл ... ... ... Трансшекаралық өзендер мен көлдерді (Каспий және Арал) қорғау мен ... ... ... 1992 жылы БҰҰ ... ... ... қорларын пайдаланудың жыл сайын өсуіне байланысты оларды ұтымды пайдалану, ластанудан қорғаудың маңызы зор. Өзендерге гидротехникалық қондырғылар салу кезінде де ... ... ... ... қажет.
5. Топырақ-өсімдік қорлары. Республикадағы топырақ, өсімдік қорлары аумағының ауқымды болуына байланысты ... ... Бұл қор ... ... - ... өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы үшін шикізат көзінің қызметін атқаруы, осыған байланысты адамның шаруашылық әрекетінің әсеріне көп ұшыраған.
Қазақстан құнарлы топырақ түрлеріне онша бай ... ... ... топырақтың, ылғалдың, қоректік элементтердің жетіспеуінен немесе сортаңдану ... ауыл ... ... ... ... ... ... өткізу немесе мелиорациялау арқылы шаруашылыққа пайдалану - алдағы міндет.
Өсімдік ... ... ... ... ... ... қорлары, дәрілік өсімдіктер, мал азықтық өсімдіктер. Ормандар негізінен ... ... ... ... ... алқап 11 млн га-ды немесе 4%-ды құрайды.
Дәрілік өсімдіктердің республикада 250 түрі бар. Олар ... ... үшін ... ... болып есептеледі. Республиканың оңтүстік аймақтарында дүние жүзінде теңдесі жоқ аса құнды ... ... ... зиян әкелетін, аллергия тудыратын химиялық жасанды дәрі-дәрмектердің орнына табиғи ... ... ... ... мүмкіндігі зор. 1997-2001 жылдарға ұсынылған мемлекеттік бағдарлама бойынша Қазақстан ғалымдары 20-дан астам фитопрепараттар мен әр ... ... ... ... ... ... қасиеттері мол өсімдіктерден біздің елімізде жасалатын дәрі-дәрмектер экологиялық жағынан таза, ал экономикалық тұрғыдан арзан. ... ... ... ... жасаған қатерлі ісікке қарсы дәрісін атауға болады. Қазір бұл дәрі емханаларда кеңінен пайдаланылуда. Қалақай мен сораң майларынан жасалған ... ... ... сол ... ... ... ... майдың емдік қасиеті өте жоғары. Жалбыз, жолжелкен, түйетікен, ... ... ... ... ... өсімдіктердің түрлі емдік қасиеттері бар. Тобылғы мен аршаның кәсіптік маңызы зор. Тобылғыдан халқымыз ежелден-ақ бояу ... және ... ... ... ... күбі) ыстауға пайдаланған. Табиғи дәрілік өсімдіктер қазір адам әрекеті ... ... ... ... дәрілік өсімдіктердің азайған түрін қалпына келтіре отырып, тиімді пайдаланып, оны қорғауға алу керек.
Шабындықтар мен жайылымдарда өсетін шөптесін өсімдіктер мал азығы ... ... ... ... халық шаруашылығының түрлі салалары үшін шикізат базасы болғандықтан табиғи өсімдік жамылғысын ... ... ... бара жатқан өсімдік түрлерін сақтаудың маңызы зор.
6. Жануарлар дүниесінің қорлары. Республика аумағында омыртқалы жануарлардың 835 түрі есепке алынған. ... ... ... 178 ... құстардың 481, бауырымен жорғалаушылардың 48, балықтардың 150 түрі кездеседі. Омыртқасыз жәндіктердің ... ... ... анықталғаны ғана 80 мыңнан асады. Қазақстан аумағында, әсіресе таулы ... ... ... көп ... ... терісі бағалы аңдар таралған. Шөлейттер мен шөлді өңірлерде түлкі, қарсақ, ... ... ... ... Қорықтардың үйымдастырылуына байланысты олардың санын реттеу дұрыс жолға қойылған.
Республиканың өзендері мен табиғи және жасанды көлдері ... ... бай. ... ... ... ... ... түрлері ауланады. Мұнай өндірумен байланысты бұл аймақтың экологиялық жағдайы кейінгі кезде нашарлаған. Каспий ... ... тән ... ... ... қырылуы, уылдырық шашатын құнды балықтардың азаюы теңдесі жоқ тағамдық қара, қызыл уылдырық өндіретін шаруашылыққа қауіп келтіріп тұр. Елімізде ... ... ... ... ... (тарпаң), құлан, домбай, сусар, бұлғын, лашын, жолбарыс, дала сілеусіні, шақшақай, қоқиқаз, жұпар ... және т.б. ... ... жоқ немесе жоқтың қасы.
Осындай сирек кездесетін немесе жойылып кетуге таяу өсімдіктер мен ... ... ... ... 1962 жылы Халықаралық табиғат және табиғи байлықты қорғау одағы құрылды. 1966-1981 жылдары осы жойылып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... ... ... ... жойылып кету қаупі бар және сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарлар тіркелген.
II.III Табиғаттың өзгеруіне болжам жасаудың маңызы.
Табиғаттың болашақта өзгеру сипаты, адамның ... ... ... ... ... тағдыры сияқты мәселелер көптеген зерттеушілерді ойландырады. Сондықтан кез ... ... ... ... ала ... болжамдардың қажет екендігі өз-өзінен түсінікті. Ғалымдардың болжамдары табиғаттың өзгеруіне талдау жасаумен бірге, болашақта адам әрекетінің сипаты қандай болуы керектігі жөнінде ... ... ... да ... ... ... ... және минералды қорлар мөлшері таусылады. Оған сәйкес өнеркәсіптің өсуі де ... Бұл ... ... үшін жер ... ... ... ... өндіруде экономикалық тиімділігі мен қорын ескеріп, оларды ұтымды пайдалану тиімді.
Ауыл шаруашылығын дамытуда жер және су ... ... ... ... ... мен оған әсер ... ... кешенді түрде қарастырылуы қажет. Кез келген өндірістің жобасы жан-жақты ғылыми болжамдарға сүйенгенде ғана тиімді ... ... ... ... ... ... ... олардың өзгеруінен болатын зардаптар мен материалдық шығындар ескерілмегендіктен, табиғи ортаға ... зиян тиіп ... Сол ... ірі ... ... орналастыруда оның айналасындағы ортаның құрам бөліктеріне әсері алдын ала жан-жақты ғылыми жағынан болжануы қажет. ... ... ... ... ... қаласында ауыр өнеркәсіп орындарын орналастыру қаланың экологиялық жағдайын нашарлатты.
Табиғаттағы кездейсоқ апатты құбылыстарды алдын ала болжау ... көп ... және адам ... ... ... ... ... аймақта орналасқан Қазақстанның таулы аудандары үшін мұның маңызы зор. Минералды су көздерін игеруде, курорт ... ... де ... ... ... ... Ғылыми болжамдар табиғаттың байлықтарын дұрыс пайдалануға көмектесумен қатар, ... ... ... мәселеде де маңызы зор.
В.И.Вернадский деген болатын. Табиғи қорлар таусылған күннің өзінде адамзат ғылыми болжамдар арқылы ... ... ... көздерін анықтап, өз мұқтаждарын қамтамасыз етуі тиіс.
ІІ.ІV Табиғи ... ... ... мен ... ... бұл ... қоғамының өмір сүру және ... ... ... Өнім ... және ... ... ... процесінде адамзат табиғи ресурстарының әртүрлі түрлерін пайдаланады. Табиғат пен қоғамның ... ету ... ... ... адамзатқа неғұрлым маңызды ... ... ... ... ... ... қоғамның бірте - бірте көбейіп келе жатқан қажеттіліктерін әртүрлі ... ... ... ету ... ... ... мәселелерге байланысты адамды қоршаған ортаны қорғау және табиғатты ... ... ... ... ... орта ... қатысты сыртқы болып табылатын табиғи , табиғи - антропогендік және ... ... , ... мен ... ... ... адам олармен өз іс әрекетін жүзеге асыру процесінде өзара қарым - ... ... Бұл ... ... өмірінің қамсыздандырылуы мен өнім өндіру әрекетінің аясы кіреді.
Қоршаған ... ... ... ... ету , оны антропогендік әрекеттің жағымсыз ... ... ... ... ... міндеті болып табылады.
Табиғатты қорғау - бұл адам әрекеті мен ... ... ... ... әрекетін қолдауға бағытталған , табиғи ресурстардың сақталуы мен ... ... ... ... , ... ... ... табиғат пен адам денсаулығына тікелей және жанама әсерін ескертетін шаралар ... ... ... ... ... екі ... ... тобы шешуші түрде ықпал етеді. Олардың ... ... ... және оның ... ... ... ... қызметі алғысындағы көрінісін қамтиды. Екіншісі демографиялық ... ... және жер ... ... санының көбеюі мен урбанизацияны ( қала ... ... ... ... Бұл ... ... алғанда өндіргіш күштердің даму қарқынына тікелей ықпал жасайды, ол, өз ... ... ... интенсивті түрде азаюына және онымен ... ... ... ... ... ... ... өсуі,
урбанизация
Қоршаған ортаны қорғау
Табиғи ресурстардың азаюы
Қоршаған ортаның ластануы
Өндіргіш күштердің өсуі
Қоршаған ... ... ... ... ... экологиялық тұрақтылығының бұзылуы адамның өмірлік қажеттіліктері мен өндірістік ... ... ... динамикалық тепе-теңдіктің өзгеріске ұшырауының нәтижесі ... ... ... мен ... ... қарым-қатынас негізіндегі біртұтас жүйеге келтірілген табиғатты ... ... ... мен ... ... ... Олар қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатында ... ... ... мақсатқа сай пайдалануға бағытталған ғылыми-тәжірибелік ... ... ... ...  бұл адамдарға адамзат қоғамының өмір ... мен ... үшін ... табиғи денелер мен табиғат құбылыс тары.
Басқаша ... ... ... ... ... ... даму ... сәйкес өндіру және тұтыну құралдары ретінде пайдаланатын табиғи компоненттер, табиғи ... ... ... олардың таусылуы және қалпына келтірілуіе сипаттайтын ... мен ... тобы ... ... экономика салаларында пайдаланудың шегін білдіреді.
Таусылатын ... ... ... ... ... ... таусылуы мүмкін табиғи ресурстар түрлерін қамтиды.
Таусылатын табиғи ресурстар үш ... ... ... жердегі ұзақ эволюция процесінің ... ... ... және ... емес пайдалы қазбалар, минералды шикізат ресурстары
2)Салыстырмалы ... ... ... - ... келуі үшін ұзақ уақыт аралығы ... ... ... ... - ақ ... бара жатқан жануарлар мен өсімдіктер популяцияларын қалпына келтірудің ... ... ...
3)Қалпына келтірілетін ресурстарға тірі ... ... ... мен ... ... ... шикізаттың жекелеген түрлері кіреді
Таусылмайтын ресурстар жерге қатысты алғанда сыртқы ... ... ... ... ... табиғи ресурстар
түрлерін қамтиды.
Таусылмайтын ресурстар үш ... ... ... ... - жер мен ... ... қарым - қатынасына байланысты: күннің энергиясы, жел энергиясы, атмосфералық ... Су ... - ... ... ... ... ... - жердегі тау жыныстары, космостық сәулелер мен ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі ресурстық цикл деп аталатын күрделі айналымға түседі. Ресурстық цикл дегеніміз ... бір ... ... ... топтарының өзгеруі мен оларды адам пайдалануының барлық ... ... ... орын ... ... ... әдістемесінде ресурстық цикл концепциясы маңызды болып табылады. Ол неғұрлым ... ( ... аз) ... ... және осы ... ... ... қалдықтарды қайтадан пайдалануға тартуды білдреді. ( мысалы техникалық суды ... ... ... рет ... өндірістік цикл дегеніміз өндірістік қалдықсыз ... ... аз ... ұмтылу.
Өндіріс қалдықтарын қысқарту, табиғи ресурстарды үнемді пайдалану ... ... ... стратегиясын іс жүзіне асыру процесінде жүзеге ... ... ... ... ... аумақтар.
Қазіргі кезде Қазақстан аумағын шаруашылық жағынан игерудің қарқыны артты. Сондықтан сол аймаққа тән ... ... ... бір ... ... ... қалу ... қорғалатын аумақтар ұйымдастыру қажеттілігі туып отыр.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ғылыми және мәдени жағынан құнды ұлттық байлығымыз болып саналады. Қазіргі кезде бір-бірімен тығыз байланысты табиғат ... ... ... ретінде ландшафтыларды қорғау мәселесі ғылыми бағыт алды. Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 шілдедегі қабылданған Заңы ... ... ... ... ... құқықтық, экономикалық, әлеуметтік және ұйымдық негіздерін белгілейді. Осы Заңның ... ... ... ... мынадай анықтама берілген: . Сонымен қатар ... бар ... ... ... арттырып, аумағын ұлғайту мәселесі қойылуда.
Қазақстан Республикасындағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға:
* ... ... ... Мемлекеттік ұлттық табиғи саябақтар;
3. Мемлекеттік табиғи саябақтар;
4.Мемлекеттік табиғат ескерткіштері;
5.Мемлекеттік қорық ... ... ... зоологиялық бақтар;
8.Мемлекеттік ботаникалық бақтар;
9.Мемлекеттік дендрологиялық бақтар;
10. Мемлекетік қорғалатын табиғи аумақтардың ормандары
11. Ерекше мемлекеттік маңызы бар сулы-батпақты алқаптар;
12. Халықаралық маңызы бар ... ... Жер ... ... ... ... және өзге де ... ерекше құнды үлескілері.
II.VI Қорықтар.
Мемлекеттік табиғи қорық қоры - ... ... ... ... ... ... ... ағарту және мәдени жағынан ерекше құнды, мемлекетті қорғауға ... ... ... ... ... - табиғи ландшафтылар эталонын мұндағы тіршілік ететін өсімдіктер мен жануарлар дүниесімен табиғи қоса ... ... ... даму ... ... Соңғысы адамның шаруашылық әрекетінен табиғатта болатын өзгерістерді болжау үшін аса қажет.
Қазақстан қорықтар саны жөнінен ТМД-ға кіретін республикалар арасында 16-шы орын ... ... ... ... көлеміне шаққанда қорықтар үлесі жөнінен 13-ші орында. Бұл Қазақстан секілді ұлан-байтақ республика үшін қорықтар көлемінің әлі де ... аз ... ... ... ... нақты 10 қорық жұмыс істейді. Бұлар, әрине, Қазақстан табиғатының алуан түрлі табиғат жағдайларын толық көрсету үшін жеткіліксіз. Сондықтан болашақта ғалымдардың, ... ... ... ... ... тағы 15 қорық ұйымдастырылмақшы.
Ақсу-Жабағылы қорығы 1926 жылы ұйымдастырылды. Бұл - Қазақстандағы ертеден келе жатқан қорық. Қорық Оңтүстік ... ... ... ... мен Өгем жотасында 131,9 мың га жерді алып жатыр. Қорық төрт ... ... ... 1500 м биіктікке дейінгі төменгі белдеу өзіне тән өсімдіктері мен жануарлар дүниесі бар дала, 1500-2000 м - ... ... ... ... өсімдіктері өседі. Мұнда ағаш тәрізді арша, бадам бұтасы, жабайы жүзім, жабайы алма және ... да ... ... ... ... ... ... қарақұйрық, борсық, бұғы, қабан, ақ тырнақты аю және т.б. жануарлар кездеседі.
Қорықтың аумағында өсімдіктердің 1404 түрі бар, оның 47 түрі ... ... ... ... ... 239 ... бауырымен жорғалаушылардың 9 түрі және сүтқоректілердің 51 түрі, балықтың 2 түрі бар екені есепке алынды.
Наурызым қорығы 1934 жылы ... Бұл ... ... ... ... ... Мұның аумағы 191,4 мың га жерді алып жатыр. Қорықта көптеген көлдер бар, бетегелі тың дала қорғауға алынып зерттелуде, бұл ... ... ... ... ... ... келген. Қорық көлеміне Наурызымдағы Қарағай мен Тірсек орманы да кіреді.
Табиғат жағдайының әртүрлілігіне байланысты, таяу жатқан аз ғана ... ... мен ... ... әр ... келеді. Мұнда даланы, орманды және суаттарды мекендейтін жануарлар кездеседі. Онда тұяқтылардан қабан, ... ... ... ақ ... және ... ... ... борсық, күзен, ақкіс кездеседі. Қорықта сүтқоректілердің 42 ... ... ... ... түрі, балықтың 6 түрі, 687-ге жуық өсімдік түрі кездеседі. Аппақ қардай аққулар, шағалалар, бірқазандар мен ... ... ... қорығы 1964 жылы құрылған. Аумағы 71,7 мың ... ... әр ... ... ... ... ... мәңгі қар мен мұз жамылған, беткейлері шөптер мен ағашқа бай Іле Алатауы мен жағасында ... шөлі бар Іле ... ... ... ... Көктеректі нудан тұратын жапырақты ормандар, долана, жабайы алма және өрікағаштары 1800-2000 м биіктікке дейін көтеріледі. ... ... ... ... түрлі, мұнда 39 түрге жуық сүтқоректілер мен 200-ден астам құстардың, 965 өсімдік түрі бар. Шыршалы орманда бұғы, ... ... ... ... ... ... қасқырлар мекендейді. Соңғы уақыттарда қорықта тиін, сасық күзен өсірілетін болды. Қорықта ... ең ... ... ... ... Іле өзенінің бойындағы тоғайларда қырғауылдар, тарғақтар мекендейді.
Барсакелмес қорығы Арал теңізінің солтүстік-батыс бөлігіндегі өзі аттас шөлейтті аралда орналасқан. Қорық 1939 жылы ... ... ... 160,8 мың га. ... ... - жалпы табиғат кешенімен қатар саны ... бара ... ... мен ... қорғау болды. Бұрын Аралда жоғары сатыдағы өсімдіктердің 257 түрі ... ... ... ... саны ... ... кейбіреулері жойылып кету қаупінде. Негізгі қорғалатын аңдар: ақбөкен, қарақұйрық және құлан.
Қорғалжың қорығы 1968 жылы ... ... ... облысының 259 мың га жерін алып жатыр. Оған тың даланың қол тимеген, түрен ... ... ... ... және Теңіз көлдері кіреді.Қорықтың жануарлар дүниесі дала зонасына тән. ... 41 ... ... 299 ... ... 14 ... ... 343 түрі кездеседі. Олар: суыр, дала алақоржыны, су егеуқұйрығы, қосаяқтар және басқалар. Көл жиегінің қара ... ... қаз және ... да суда ... құстар сансыз көп. Теңіз көлінде мыңдаған қоқиқаз ұя салады. Бұл дүние жүзінде сирек ... ең ... ұя ... құс.
Марқакөл қорығы 1976 жылы құрылған. Қорық солтүстігінде ... ... ... жотасы мен оңтүстігінде теңіз деңгейінен1447 м биіктіктегі Азутау жотасы аралығындағы аса әсем ... ... ... ... ... ... 75 мың га, оның 44 мыңын көл айдыны құрайды. ... 27 ... ... ... ... ал одан бір ғана өзен ... оң ... - Қалжыр ағып шығады. Дәрілік өсімдіктерден аралий мен кездеседі. Қорықта сүтқоректілердің 39 түрі ... оның ... аю, ... ... ... ... және ... 200-ге жуық түрі, оның ішінде қарақұтан, аққу, суқұзғындар, 5 түрлі балық кездеседі. Көлде балықтың бірнешеш түрі: ... ... ... теңге кездеседі. Бұлардың ішінде ең бағалысы мөңке, оның еті өте дәмді. Өсімдіктің 721 түрі ... - ... ең жас ... ... Ол Маңғыстау облысында 1984 құрылды. Ауданы 223,3 мың га республикадағы ең үлкен бұл қорық ... ... ... Қорықта сүтқоректінің 227, құстың 11 түрі, өсімдіктің 261 түрі ... ... ... бір ... осы ... ... тараған жыртқыш ірі мысық қабылан мен құланның санын қалпына келтіру белгіленді. ... ... ... аса ... ... ... ... катрана, үстірт таспасы.
Батыс Алтай қорығы 1992 жылы ... ... 56 мың га. ... ... Қазақстан облысы Глубокое ауданында орналасқан. Алтай тау ... ... ... ... ... ... ... және Иванов жоталарын қамтиды. Қорықта жоғары сатыдағы ... 564, ... ... 161 ... құстардың 120, сүтқоректілердің 20, балықтың 5 түрі кездеседі. Өсімдіктерден марал оты, алтын тамыр, жануарлардан бұлғын, аю, ... ... ... және т.б. ... ... кездеседі.
Алакөл қорығы 1998 жылы құрылған. Ауданы 197,1 мың га. Қорық Алматы облысындағы Алакөл ... ... ... ... ... қорғалады. Құстардың 257 түрі, өсімдіктердің 270 түрі, сүтқоректілердің 21 ... ... 2 ... ... ... 3 түрі бар. ... негізгі мақсаты -- Алакөл жүйесіне енетін көлдерді мекендейтін су құстарын (аққу, реликт шағала, қаз, тырна, және т.б.) ... ... 2004 жылы ... ... 34,3 мың га. ... шөлді ландшафты зонаның қоңыржай белдеуіндегі таулы жерде орналасқан. Қорықты құру ... - ... ... ... ... үшін және қаратау жотасы республикада саны бойынша көне жерортатеңіздік өсімдік элементтерінің таралу жағынан бірінші орын алуында. Қорықта 1500 ... ... ... ... ... 227 ... ... ішінде сүтқоректілердің 42 түрі, құстардың 114 түрі, балықтың 3 түрі, қосмекенділердің 3 түрі, бауырымен ... 16 түрі ... ... кітапқа қарақұйрық, арқар, қоңыр тянь-шань аюы, қар барысы, тас ... ... 114 ... 80-і ... оның 11 түрі Қазақстанның Қызыл кітабына енген.
II.VII Табиғатты пайдалану мен қорғау негіздері
Біздің ... ... ... ... зор, олар ... ... қанағаттандыру әрі шаруашылықты мол болғанымен, оны сақтай біліп, дұрыс пайдаланбаса, уақыт өткен сайын ол да ... ... ... ... ... аса зор маңызы бар.
Еліміздің табиғат байлықтарын дұрыс пайдалану мәселесіне зор көңіл ... 1918 ... ... ... ... ... ... ұйымдастырды. Соның нәтижесінде табиғат байлықтарын дұрыс пайдалануға және қорғауға ... ... ... белгіленіп қабылданды.
1962 жылғы 16 маусымда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының туралы жарлығы шықты. ... ... ... суды (жер беті мен жер асты ... ... мен ... атмосфералық ауа, топырақ, сирек ландшафтылар және тағы басқаларды қорғау қарастырылды. Жарлықта қосымша ... ... ... онда әр түрлі табиғат байлықтарын пайдалану, орман, топырақтың ... ... ауа мен су ... қорғау, балық аулау мен аңшылық туралы ережелер бар.
Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығы - 2003 жылы 3 ... күні ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етумен бірге елдің экологиялық дамуы жөніндегі мемлекеттік шаралардың кешені айқындалады.
Табиғатты қорғау ... ... де зор ... бөлінуде. Халықаралық табиғатты қорғау одағының шешімі бойынша әр елде ... ... мен ... ... үшін ... кездесетін, құрып кету қаупіндегі жануарлар мен өсімдіктердің түрлері есепке алынған. Біздің елде 1978 жылы ... ... ... 21 түрі және осы ... ... кездесетін аңдар мен торғайлардың 8 түрі көрсетілген, оларды ... қана ... ... ... ... ... шаралары қолданылады. Қалпына келтірілген жануарлар мен өсімдіктердің түрлері алынған.
Табиғатты қорғау мен ... ... ... ... екі бағыты бар: мемлекеттік және жалпыхалықтық. Мемлекеттік бағыт тиісті заңдармен, әрі ... ... ... ал жалпыхалықтық бағыт өзінің тікелей қатынасуымен және қоғамдық ұйымдар арқылы іске асырылады.
Республика табиғатын қорғау ісіне барлық азаматтар ат ... ... ... қорғау саласында арнайы құрылған ұйымдардың ішінде Қазақстанның Табиғат комитеті көрнекті орын алады. Бұл комитет табиғатты қорғау ... ... ... мен ... ... ... бір мақсатқа бағыттап, республикадағы экологиялық дағдарысты шешуге жұртшылықты жұмылдырады. Елімізде Табиғат қорғау ... ... ... ... ... ... ... жас мүшелерінің белсенділігі ерекше. Олардың көмегімен республикада жыл сайын көптеген бақтар мен саябақтар ірге көтереді, ондаған тонна мәдени өсімдіктердің ... мен ... ... жиналады. , , өткізу мектеп, студенттер өмірінде ... ... ... ... , ... ... республикада жұмыс істейді. Республика табиғатын қорғауға тікелей қатынасып, әр азамат материалдық және эстетикалық маңызы бар ... ... ... ... өз үлесін қосады.
Туған өлкенің табиғатын аялау, қорғау - озық ... ... мен ... ... ... ... болғандықтан, қоршаған орта мен адамның жеке-дара тіршілік етуі мүмкін емес. Табиғат байлықтарын тиімді пайдалану, ... ... ... білу қоғамның да алға қарай дамуына негіз болады. Қоршаған ... ... ... ... дұрыс білім алып, еңбек етуіне, материалдық жағынан қамтамасыз етілуіне ықпал етеді. Сондықтан ... адам ... ... ... өз ... ... ... Әрбір отырғызылған ағаш, тазаланған бұлақ сол табиғаттың бір бөлегі ... ... жөн. ... тұрған жердің табиғатын сақтаймыз. Табиғатқа аялы көзқарасты қалыптастыру үшін туған өлкеге туристік саяхат жасаудың, оның табиғат ерекшеліктерімен, экологиялық ... ... ... ... ... саласында басқарудың негізгі принциптерінің бірі қабылданатын шешімдердің іс-әрекеттердің алдын алу сипатында болуы. Өйткені табиғи ортаға келтірілген ... ... гөрі оны ... әлдеқайда тиімді. Сондықтан басқарудың ең негізгі ... ... ... ... және жобалау. Алғаш ұзақ мерзімдік болжамдар, тұжырымдар, бағдарламалар жасалады, содан кейін ... ... ұзақ ... ... ... ... ... қоса, ғылыми-техникалық болжамдар, тұжырымдамалар, жоспарлар әзірленеді.
Табиғат қорғау және тиімді пайдалануды жоспарлаудың басты мақсаты - табиғи ортаның теңдестігін сақтау, ... ... ... ... ... пайдаланылуын қамтамасыз ету.
Табиғатты пайдалануды басқаруда әсіресе әкімшілік ... ... ... мен ... ерекше орын алады.
Табиғи ортаның сапалық стандарттары ауа, су бассейндерінің, топырақтың және ... ... ... ... ... реттейді.
Әдетте табиғи ортаны ластаушылардың әрқайсысында жол берілетін ластаушы заттардың шығарылу шегі белгіленеді. Ластаушы заттардың шоғырлану шамасы осы шектен аспағанда олар адам ... ... ... зиян ... деп ... Нормативтердің орташа тәуліктік және ең жоғарғы шамасы белгіленеді.
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... аз және әйгілі емес. Қолданылып жүрген төлем жүйелері салық жеңілдіктерімен толықтырылуы мүмкін.
Кейбір жағдайда салық мүлде алынбайды, экологиялық қор ... ... ... ... ... ... ... айналысатын кәсіпорындар, табиғатты қорғауды қаржыландыру ортаны қорғауға және қоршаған ортаны ұдайы өндірісне шетел ... ... ... ... ... орта және адамдардың денсаулығына кері әсерін тигізіп отырған фактор бұл ауаның ластануы. ... ... ... ... ... мұнай-химиялық өндіріс, жылу энергетика, түсті металлургия (ЖАЌ, ААЌ, ... ... ... ААҚ) және ... Шымкент қаласында ауаның ластану деңгейі жоғары, ол Қазақстанда ластанған қалалар құрамына кіреді.
Қазіргі жағдайда табиғатты пайдалану және оны қорғаудағы ... ... ... мына төмендегі элементтерге бөлуге болады:
+ табиғат пайдалану және қорғау қызметтері, экономикалық ... ... ... пайдаланудың ақылығы;
+ экологиялық факторларды есепке ала отырып, алғашқы және екіеші қайтарымды ресурстарға бағаның құрылуы;
+ экологиялық сақтандыру;
+ ... және ... ... іске ... механизмін жасау.
Нарық қатынасы бойынша табиғатты арнайы пайдалану төлемді, табиғат пайдаланушылар табиғат ресурстарын ақылы пайдаланады, табиғи ортаға келтірілген зияндарын ... ... ... ... қайтаруға міндетті және табиғи ортаны қорғауға, табиғат қорғау заңдарын сақтауға міндетті.
Табиғат пайдалану жоспарларын айқындау үшін экологиялық нормативтер маңызды орын ... Олар ... ... пайдалану ережелеріне, талаптарына, тәртіптеріне сәйкес анықталады және нақты табиғи жағдайына байланысты қаралады. ... ... ... ... ... және оны ... негіздері
2. деген кітап
3. газеті. 22 қараша, 2003 ж.
Қ. Бекішевтің атты мақаласы
4. Тарихи - ... ... К. ... А.Д. ... Б.Т Утельбаев > Алматы 1993ж
6. К.Е. Елімбетов, Г.С. Оспанова, А.К. Мейірбеков Алматы. 2000ж.
7. Е. Бейсенова, А. ... Т. ... ... 2004ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау саласындағы басқарудың ұйымдық-қүқықтық нысандары12 бет
Табиғатты пайдалану мен қоршаған табиғи ортаны қорғау7 бет
Су ресурстарының экологиялық мәселелері .Табиғи суларды ластаудың негізгі көздері .Суды тиімді пайдалану. Сумен қамтамасыз етуге бөлек жүйелерді қолдану .Қазақстан Республикасында су ресурстарын пайдаланудың және қорғаудың мемлекеттік бақылауы12 бет
Қоршаған ортаны қорғау және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану қоғамның экономикалық даму барысын жетілдірудің міндетті шарты78 бет
Қоршаған ортаны қорғауды ұйымдастыру және табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану6 бет
ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық және халықаралық деңгейде реттеу99 бет
ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық реттеу22 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Басқарудың танымдық, құқықтық негіздері және қолданылатын әдістері, табиғат қорғауды, пайдалануды жоспарлау, нормалау, ережелер, тәртіптері12 бет
Табиғатты қорғау түсінігі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь