Мұнай өндіру кәсіпорынның негізгі қорлары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
ІІ бөлім. Мұнай өндіру кәсіпорынның негізгі қорлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2.1. Мұнай өндіру кәсіпорынның негізгі қорларының құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
2.2. Негізгі қорларды бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
2.3. Негізгі қорларды пайдалану көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.4. Негізгі қорлардың қызмет ету мерзімі және амортизациясы ... ... ... ... ... .15
2.5. Мұнай өндіру кәсіпорындарында негізгі қорларды пайдалану тиімділігін жоғарлату жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.6. Материалдық емес активтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Негізгі қорлар, өндіріс процессіне, ұзақ уақыт бойы қатысып, өндірістік циклдардың көпшілік бөлігін қамтамасыз етеді. Жылдам техникалық прогресс жағдайында, техника үнемі жетілдірілуде, яғни ескі техниканың орнын басатын жаңа, өнімділігі жоғары механизмдер және аппараттар түрлері шығарылуда. Өндіріс процесінде негізгі қорларды пайдалану мерзімі (қызмет ету мерзімі), жаңа қорларды құруға өткен, күрделі салымдарды пайдалану тиімділігін үздіксіз, жоғарылату қажеттілігімен байланысты, маңыздылығы арта түседі.
Қазіргі уақыттағы қабылданған топтастыруларға байланысты барлық негізгі қорлар өндірістік емес (өнеркәсіптік емес) және өнеркәсіптік-өндірістік болып бөлінеді.
Өндірістік емес (өнеркәсіптік емес) негізгі қорлар — бұл өндіріс процесіне ешқандай қатысы жоқ, өнеркәсіптің (жеке кәсіпорындардың) иелігінде тұран негізгі қорлардың бір бөлігі. Оларға кәсіпорынның балансында тұрған келесідей қорлар жатады, яғни тұрғын-үй қоры, клубтар, асханалар, бала бақшалар, поликлиникалар, стадиондар, спорт кешендері, яғни бір сөзбен айтқанда, кәсіпорын жұмысшыларына мәдени-тұрмыспен байла¬нысты, барлық қызмет түрлерін көрсетулер жатады.
Өнеркәсіптік-өндірістік негзгі қорлардан, өндіріс процесі тәуелді болады: немесе оған қызмет көрсету немесе оған қолайлы жағдай жасау.
1. «Кәсіпорын туралы» ҚР Заңы/ Егеменді Қазақстан, 13.02.2000.
2. Дюсембаев К.Ш. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау.
Алматы., 2002- 602-68-6
3. «Оңтүстік Қазақстан облысының 2008-2009 жылғы әлеуметтік-
экономикалық дамуы» Статистикалық жинақтар. Шымкент 2009.
4. А.Ә.Әубакіров «Экономикалық теория негіздері» 2001ж.
5. Б.Көшенова «Ақша,несие,валюта қатынастары» Алматы , 2005ж
6. С. Райымқұлұлы «Экономика теория негіздері» Шымкент , 2008ж.
7. Шеденов «Экономикалық теория» Алматы, 2002ж.
8. А.Ә.Әубакіров «Экономика» Алматы,2003ж.
9. Д.М.Мадиярова «Сыртқы экономикалық саясат және экономикалық қауіпсіздік» Алматы , 1999ж
10. А.Қ.Мейірбеков «Кәсіпорын экономикасы» Алматы, 2006ж.
11. Ғ.Ө. Жолдасбаева «Кәсіпорын экономикасы» Алматы, 2006ж
12. Агеев А. И. Предпринимательство: проблемы собственности и
культуры. -М., 1991. Введение и гл. 1, с. -15.
13. Бусыгин А. Предпринимательство : Основной курс., 2002 -М.,2002
14. Виленский А. Этапы развития малого бизнеса. Вопросы экономики.
1996 г. — С.38-41.
        
        Жоспар
Кіріспе.......................................................................................................................3
ІІ бөлім. Мұнай өндіру кәсіпорынның негізгі қорлары.......................................4
2.1. Мұнай ... ... ... ... ... мен ... Негізгі қорларды бағалау.................................................................................8
2.3. Негізгі қорларды пайдалану көрсеткіштері.................................................10
2.4. Негізгі қорлардың қызмет ету мерзімі және амортизациясы.....................15
2.5. Мұнай өндіру кәсіпорындарында негізгі қорларды ... ... ... ... ... емес активтер..........................................................................26
Қорытынды.............................................................................................................31
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі........................................................................32
Кіріспе
Негізгі қорлар, өндіріс процессіне, ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... етеді. Жылдам техникалық прогресс жағдайында, техника үнемі жетілдірілуде, яғни ескі техниканың орнын басатын жаңа, өнімділігі жоғары механизмдер және аппараттар ... ... ... ... негізгі қорларды пайдалану мерзімі (қызмет ету мерзімі), жаңа қорларды құруға өткен, күрделі салымдарды пайдалану тиімділігін үздіксіз, жоғарылату қажеттілігімен байланысты, маңыздылығы арта ... ... ... ... ... барлық негізгі қорлар өндірістік емес (өнеркәсіптік емес) және өнеркәсіптік-өндірістік болып бөлінеді.
Өндірістік емес (өнеркәсіптік емес) негізгі қорлар -- бұл ... ... ... ... жоқ, ... (жеке кәсіпорындардың) иелігінде тұран негізгі қорлардың бір бөлігі. Оларға кәсіпорынның балансында ... ... ... жатады, яғни тұрғын-үй қоры, клубтар, асханалар, бала бақшалар, ... ... ... ... яғни бір ... айтқанда, кәсіпорын жұмысшыларына мәдени-тұрмыспен байла - нысты, барлық қызмет түрлерін көрсетулер жатады.
Өнеркәсіптік-өндірістік негзгі қорлардан, өндіріс процесі тәуелді болады: немесе оған ... ... ... оған ... ... жасау.
ІІ бөлім. Мұнай өндіру кәсіпорынның негізгі қорлары
2.1. Мұнай өндіру кәсіпорынның негізгі қорларының құрамы мен ... ... ... ... ... ... процесіне қатысу сипатына байланысты, еңбек құралдарына (машиналар, аппараттар, жабдықтар, өндіріс гимараттары, құрылғылар және тағы басқалары) және ... ... ... ... негізгі және көмекші материалдар және тағы басқалары) бөлінеді. Еңбек құралдары - өндіріс құралдарының қымбаттау бөлігін құрайтын, ... ... ... ... отырып, келе-келе тозатын, құралдар негізгі қорлар деп аталады. Олардың құны бөліп-бөліп, қосымша немесе дайын өнім құнына қосылып отырады. ... ... ... бір ... циклінде, өзінің заттай пішінін өзгерте отырып, жоғалта отырып, қолданылады. Олардың құны дайын өнімге кіргізіледі. Бұл - ... ... ... ... ... ... және ... қорлары арасындағы қатынас, сондай-ақ олардың құрамы мен құрылымы, өндіріс процесінің ерекшелігіне байланысты болады. Мұнайгаз ... ... ... ... ... барлық өндірістік қорлар сомасының 96-97 пайызы келеді. Ал, мұнай өңдейтін және мұнай химиялық өнеркәсібінде 90%.
Негізгі қорлардан өндіріс ... ... ... ... сондай- ақ олардан өндіріс және оның нәтижелері бірдей тәуелді емес; осы жерде олардың өмірі, тозу дәрежесі, жыл ... ... ... ... ... болады.
* ғимараттар;
* құрылғылар;
* беріліс құралдары;
* машиналар мен жабдықта);
оның ішінде:
а) күш машиналары мен жабдықтары;
б) жұмыс ... мен ... ... ... призорлар және құрылғылар және лабораториялық жабдықтар;
г) есептеу техникасы;
д) ... да ... мен ... ... ... ... ... инвентарлар;
* шаруашылық инвентарлары;
* өнім және жұмыс малдары;
* көп ... ... ... ... бойынша күрделі шығындар (құрылғысыз);
* басқа да негізгі қорлар.
2.1-кесте. Негізгі өндірістік қорларды топтастыру
Негізгі қорлардың түрлері және олардын белгілері
Осы ... ... және газ ... кәсіпорындарындағы объектілері
1
2
1. Ғимарат - қалыпты еңбек жағдайын құру және тауарлы-материалдық құндылықтарды ... ... және ... ... механикалық шеберханалар, құбыр базасы, казандықтардың, қойма, зауыт және тағы ... ... ... - ... ... ... байланыспайтын қызметтерді орындау жолымен өндірістік процесті жүзеге асыру үшін қажетті жағдайлар жасау үшін
Мұнай, газ ұңғымалары, ... ... ... теңіз эстакадалары, тікқұбырлар, мұнай дұзақтары, коллекторлар, жолдар, кемежайлар.
Құбыржолы қатынастары, газ тораптары, суқұбырлары, ішкікәсіпшілік құбыржолдары. Электр беретін әуе ... ... және ... ... құбыржолдары және бұрулар және тағы басқалары.
3. Баспана
Тұрақты тұруға арналған ғимарат, жылжымалы қалқанды үйшіктер, тұру үшін пайдаланылатын басқа да ғимараттар.
4. Машиналар мен ... ... мен ... ... машиналары мен жабдықтар
б) өлшейтін, реттейтін аспалтар мен жабдықтар
Бу казаны, генераторлар, компрессорлар, электрқозғалтқыш, іштен жану қозғалтқышы, ... ... ... ... ... ... ... қайта тербейтін агрегаттар, жылу алмастырғыш және тағы ... ... ... ... ... бақылауға арналған құрылғылар, реттейтін құрылғылар және тағы басқалары.
5.Адамдар мен жүктерді таситын транспорттық құралдар
Автоцистерналар, танкерлер, автомобильдер, ... ... ... ... және тағы ... Инвентарь
а) өндірістік
б) шаруашылық
Сұйық затарды сақтауға арналған ыдыс (шан, бөшке, бак және тағы басқалары), сусыма, дана, тарнодана ... үшін ... және ... ... жатпайтын, өндірістік операцияларды жеңілдетуге арналған құрылғылар мен жиһаздар.
Өртке карсы құралдар, сағаттар (машиналар мен жабдықтарға жататын сорғыштар мен ... өрт ... ... басқа), спорт инвентары және тағы басқалары.
7. Басқалары
Жұмыс және өнім малдары, көпжылдық көшеттер және тағы ... ... ... және газ ... ... ... қорлардың құрылымы
Негізгі қорлардың өндірістік құрылымы негізгі қорлардың әр бір ... ... ... ... үлес ... ... Негізгі өндірістік қорлардың құрамында машиналардың, жабдықтардың және активті бөлігінің ... да ... үлес ... ... ... ... яғни 1 ... негізгі қорға соншалықты көп өнімдер өндірілетін болады. Кәсіпорындарда негізгі қорлардың активті бөлігінің үлес салмағының неғұрлым жоғары болуы, яғни кәсіпорының ... ... ... ... ... бірдіреді, яғни кәсіпорынның өндірістік процесстері механикаландырылған және автоматтандырылған, өңдеудің химиялық әдістері кеңінен ... және ... ... жоғары деңгейде қамтамасыз етілгендігін білдіреді. Сонымен қатар, кәсіпорындарда негізгі қорлардың жеке топтарының үлес салмағы, олардың технико-экономикалық ерекшеліктеріне байланысты бірдей болмайды. ... бір ... ... ... де ... ... ... құрылымы бірдей болмайды.
Өнеркәсіптік және машина жасау негізгі ... ... ... ... ... - ... мен ... - 50% жетпейді, яғни бұл жерде маңызды үлес салмақты негізгі қорлардың пассивті бөлігі алады - ғимараттар және тағы ... және газ ... ... ... ... - ... активті бөлігін, яғни пассивті бөлігімен салыстырғанда үлес салмағының үлкен болуында. Сонымен, мұнайгаз қайта өңдеу өнеркәсіптерінде машиналар, ... және оның ... ... ... ... бір ... 60% асып түседі, ал мұнай өндіруде негізгі қорлардың ... ... яғни ... (ұңғымалар), машиналарды қосқанда 80% асып түседі.
Бұл жағдай, осы кәсіпорындарда негізгі өндіріс процессінің үлкен бөлігі ғимараттан тыс, яғни ашық ... ... ... ... сондай-ақ транспорт және мұнай мен газды сақтау жүйесінде де негізгі қорлардың құрылымы осындай сипатқа ие болады. Бірақ, ... ... ... да бар: егер ... өндіруде активті бөлігі - бұл имараттар (ұңғымалар және резервуарлар), яғни осылардың көмегімен негізгі өндірістік процесс жүргізілетін болса, онда құбыржолы ... ... мен ... ... осы ... ... ... яғни бұл жерде активті бөлігі 90% асып түседі.
Бұл кәсіпорындардың негізгі өндірістік қорларының құрылымын әрі ... ... оның ... ... ... ... ... және тағы басқаларымен тікелей байланысты.
Пайдалану дәрежесі бойынша негізгі қорлар келесідей болып бөлінеді:
а) эксплуатациядағы -- ... ... ... негізгі қорлар, оның ішінде уақытша пайдаланылмайтыны, жалға беру келісімшарты бойынша жалға берілгені және тағы ... ... ... - осы ... ... ... жабдықтар мен транспорттық құралдар, сондай-ақ эксплуатацияда болған, бірақ уақытша ... ... ... ... ... ... реконструкциялау және кейбір бөліктері жойылу стадиясындағы;
в) консервациядағы - өндірістің аяқталғанына үш айдан астам уақыт болған объектілер, белгілі бір комплекстегі негізгі ... ... ... негізгі қорлар келесідей болып бөлінеді:
а) жеке меншіктегі, яғни жеке меншік құқығы бойынша ұйымның құрамында ... ... ... ... алу ... ... ... шұғыл басқармадағы және шаруашылық жүргізудегі негізгі қорлар;
б) сатып алу құқығынсыз ... ... ... ... Негізгі қорларды бағалау
Негізгі өндірістік қорлардың дұрыс бағалануынан, олардың амортизациясының дәл, нақты есептелгендігі, сондай-ақ өнімнің өзіндік құны (жұмыс, көрсетілген қызмет), ... ... ... және ... да ... тәуелді болады.
Негізгі қорлардың жағдайы мен пайдалануын натуралыдық және ... ... ... алады.
Натуралдық көрсеткіштер негізгі қорлардың техникалық құрамын, кәсіпорын объектілерінің, салаларының өндірістік қуаттылығын анықтауға, сондай-ақ жабдықтың ... ... ... ... бір ... ... ... сипаттамасын, оның техникалық паспортында көрсетеді, сондай-ақ онда өндірістік күші, тозған дәрежесі және негізгі қорлардың құрамында болатын барлық өзгерістер көрсетіледі. Негізгі ... ... ... ... ... олардың нақты бары мен жағдайына мерзімді түгендеу жүргізіп отырады.
Негізгі ... ... ... яғни ... ... ... ... динамикасын, амортизациялық есептеулерін, жоспарлауды оларды қайта өндіруді және тағы басқаларды анықтау үшін ... ... ... ... үш түрі бар: бастапқы құны бойынша, қалдық құны бойынша және қалпына келтіру құны ... Яғни бұл ... ... қызмет ету ұзақтығына, бірте бірте тозуына және олардың қайта өндіру шарттарының өзгеруіне байланысты.
Осылайша, негізгі құралдарды бағалау үшін мыналар қолданылады:
а) ... ... ... ... құны - ... ... ... объектілерін салуға немесе сатып алуға жұмсалған нақты шығындарын көрсетеді, яғни оның ... ... ... ... ... қондыру шығындары, сондай-ақ негізгі қорларды енгізген жылдағы өндіріс жағдайы (бағасы, еңбек өнімділігі). Жабдықтың бастапқы құны, оның ... ету ... ... өзгерімейді және ол амортизациялық аударымдар есебінен толығымен қайтарылуы немесе өтелуі керек;
ә) қалпына келтіру құны -- нақты жыл ... ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, қазіргі кездегі эрекет ететін құны ойынша бір типтегі жабдықты сатып алуға шығындалатын аша қаражаттарының соммасын ... Яғни бұл, ... ... барысында, еңбек өнімділігінің, материалдар бағасының және тағы басқаларының өзгеруінің себебінен, жабдықтар да бағасының өзгеруімен байланысты (әр түрлі жылдарда дайындлған);
б) негізгі ... ... ... яғни ... ... ... ... байланысты қажет. Ол негізгі қорлар құнының қандай бөлігін, дайын өнімге айналдыруга болатынын көрсетеді. ... ... құн - бұл, ... ... алып тастағандағы негізгі қорлардың бастапқы құны. Негізі қорлар неғұрлым ұзақ ... ... ... ... оның ... ... көп ... және сәйкесінше қалдық құны аз болады. Яғни бағалаудың бұл түрімен жабдықтың тозу дәрежеін анықтауға болады, ал оны бастапқы құнмен салыстыра ... ... ... ... ... ... ... процессі және оны, нәтижелері, жоғарыда көрсетілген негізгі құралдар топтарының әр қайсысынан әр қалай тәуелді. Олардың ішіндегі ең маңыздылары болып, ... мен ... ... ... табылады, ал мұнай және газ өндіруде құрылғылар маңызды болып саналады. Оларды негізгі қорлардың активті бөлігі деп айтады.
Негізгі ... ... ... ... мен жабдықтары - іштен жану қозғалтқышы, дизель, бу машиналары, бу, газ кәне гидротурбиндар, электро қозғалтқыштар, электрогенераторлар және тағы ... ... мен ... құрылғылар, станоктар, реакторлар, регенераторлар, пештер, колонналар, тоңазытқыштар, конденсаторлар, жылу ... ... ... және тағы ... ... ... электр және жылу жүйелері, трансмиссилер, телефон және телеграфтық жүйелер және тағы басқалары;
Бақылу және басқаруды автоматты түрде реттеу құралдары.
Мұнайгаз өндіретін ... ... ... активті бөлігін, құрылғылар құрайды. Ал өнеркәсіптің басқа салаларында құрылғылар негізгі құралдардың актив бөлігінің құрамына кірмейді - олар, ... ... ... құдықтар, бөгеттер, дамбалар, каналдар, тас жолдар, үйінділер, үңгі жолдар және тағы басқалары, яғни негізгі қорлардың өндіріс процессіне қатыспайтын түрлері жатады. ... ... ... ... ... ... аталған бөліктеріне кіретін құрылғыларға жататын, мұнай және газ ұңғымалары мақсатқай сай өнім, яғни мұнай және газ беруіне байланысты, олар ... ... ... бөлігіне кіреді.
Мұнай және газ өнеркәсібі үшін негізгі қорлардың активті бөлігінің үлес салмағының жоғары болуы маңызды. Яғни, мұнай және газ өндіруде ол 90% ... ал ... - 80%, ... ... - 94% , ... өңдеу өнеркәсібінде - 60% жоғары.
2.3. Негізгі қорларды пайдалану ... ... ... өнеркәсіптің техникалық қайта құралдануы жылдамдатылды. Осыған байланы - сты, негізгі қорлардың есебіне, оның ... ... және ... қойылған талаптар жоғарлап кетті.
Өнеркәсіп және кәсіпорындар салаларының техникалық деңгейін бағалау және негізгі қорларды тиімді пайдалану, ерекше маңызды орын алады.
Негізгі қорлардың ... ... ... ... ... ... негізгі қорлардың құрамы, құрылымы және қозғалысы белгіленеді.
Негізгі қорлардың тозу коэффициенті Киф, тозу көлемінің Иоф ... ... ... Сп ... тең:
Киф = Иоф / Сп = Nа Тр / 100.
Негізгі қорлардың тозу дәрежесі пайыз бойынша төмендегідей болып ... = Иоф · 100/ Сп ... Ки= Nа Тр ... ... ... ... Кобн, қайта енгізілген негізгі қорлар құнының Си белгілі бір кезенде, олардың жалпы құнының Сф ... тең ... = Си / Сф ... ... қорлардың жеке топтарының салыстырмалы үлес салмағы Уф олардың жалпы құнында:
Уф=СэдСф+СсСф+СобСф+СпуСф+СтрСФ+СпрочСф
мұндағы, Сзд, Сс, Соб, Спу, Стр, ... - ... ... ... ... беріліс құралдарының, транспорттық құралдардың және басқа да негізгі қорлардың ... ... ... ... ... ... бір болып, қор қайтарымы Ф табылады, ол жалпы өнімнің орташа өлшемдік құнын Qs негізгі қорлардың орташа жылдық құнына Сф бөлу ... ... яғни ол мына ... ... өрнектеледі:
Ф=Qв/Сф.
Қор қайтарымы, негізгі қорлардың бірлігіне қанша өнім саны келетітін көрсетеді. Қор ... ... ... ... ... ... Оның сапасының жақсаруы, негізгі қорлардың құнының өзгеруіне алып ... ... ... ... ... құны Сф екі ... ... 1 қаңтарындағы (Сф1 және Сфt+1) негізгі өндірістік қорлар құнының жартысын қосу жолымен алынған, сондай- ақ қорлардың ... ... әр бір ... ... 1-не ... құнының сомасын 12-ге бөлу арқылы анықталады:
Сф=Сфt+Сфt+1Сф+i=ni=nCфі:12
Жалпы өнеркәсіптің алдында қойылған негізгі міндеті, өндірістік қорлардың бірлігінен өнім ... ... ... ... ... өндіру өнеркәсібі, салалардың ішіндегі қор сиымдылығы жоғары болуына байланысты, оның қор ... ... ... маңызды болып табылады.
Негізгі қорлардың пайдалану дәрежесін бағалау үшін, натуралды көрсеткіштер қолданылуы мүмкін. Бірақ, олар ... ... ... пайдаланылуын бағалауға ғана мүмкіндік бермейді. Мысалы, мұнай және газ ұңғымаларының эксплуатациялық қорын пайдаланудың ... ... бір ... ... ... ... жылына мұнай немесе газды өндіру көлемі жатады.
Жеке технологиялық қондырғылар үшін бұл көрсеткіш, ... сай өнім ... ... ... ... жылдық құнына бөлу арқылы анықталады.
Барлық негізгі қорларды пайдаланылу дәрежесін бағалау үшін, тек қана құндық көрсеткіш, яғни - қор ... ... қор ... өнім ... ... ... ететін, негізгі қорлар санын сипаттайды.
Қор сиымдылығы, негізгі қорлардың құнын, жалпы өнім құнына бөлу арқылы анықталады. Яғни ол ... ... ... = Сф / Qв = ... қор ... қор қайтарымының қарама қарсы шамасы немесе мөлшері.
Қор құралдануы Фв еңбектің техникалық жабдықталғандығын сипаттайды. Ол негізгі қорлар ... Сф ... ... ... санына Чсм бөлу арқылы анықталады.
Фв = Сф / Чсм
Негізгі қорларды сипаттайтын маңызды көрсеткіштерге жабдықтың толық пайдалануы жағдайында, өндірістің ... ... ... және ... ... ... мүмкін болған жылдық шығарылымымен анықталатын, өндірістік күштер жатады.
Өндірістік күштердің пайдаланылуын бағалау үшін, ... үш ... ... экстенсивті пайдалану коэффициенті Кэ, интенсивті немесе қарқынды пайдалану коэффициенті Ки және интегралдық пайдалану коэффициенті Кі.
Жабдықты экстенсивті ... ... ... ... оны ... ... ... Ол жабдықтың жұмыс істеген уақытының Тр барлық күнтізбелік уақытқа Тк қатынасын сипаттайды, яғни жабдықтың өндірік жұмысы уақытының үлес ... ... ... ... және газ ... ... дәрежесін бағалау үшін, келесідей екі көрсеткіш қолданылады:
Ұңғымаларды пайдалану коэффициенті Кис, ... ... ... ... жиынтығын Сэ (ұңғ.-ай.), ұңғымалардың эксплуатациялық қоры уақытының күнтізбелік жиынтығына Счэ(бұл да ұңғ.-ай) бөлу арқылы анықталады.
Кис = Сэ / Сч э
Эксплуатациялау ... Кэс ... ... ... жиынтығының Сэ (ұңғ.-ай.), әрекеттегі қордың күнтізбелік уақытының жиынтығына Сч д (бұл да ... ... ... - ... = Сэ / Сч ... ... және ... мен газды өндіруде ұңғыма-ай - бұл бұрғылайтын ... мен ... ... ... және ... қалу ... ... шартты бірлік, ол 720 станко-сағатқа немесе ұңғыма-сағатқа тең (немесе 30 станко-күнге немесе ұңғыма-күнге).
Уақыт бойынша негізгі ... ... ... ... - ... ... ... тәуліктегі, айдағы, жылдағы жұмысының неғұрлым көбірек уақытқа жетуін ұсынатын - эксгенсивті жолы. Біріншіден ол, ауысым уақытында жабдықтың ... ... ... және осының есебінен, өнім көлемін көптеп алады; екіншіден, оның жұмыс ауысымының өсуі есебінен жабдықтың жұмыс істеу уақыты да ... ... ... үш ... ішінде үзіліссіз жұмыс істеуі анағұрлым тиімдірек болады.
Өнеркәсіптің алдында, жабдықтың тұрып қалуын болдырмау немесе жою және ауысымдылық коэффициентін жоғарлату бой - ынша ... ... ... ... ... жүктеу дәрежесі тәулік ішінде жабдықтың жүктелуін көрсететін, ауысымдылық коэффициенті мен Ксм ... ... ... ... фор - мула ... ... (Т1 + Т2 + Т3)/Тm3х,
мұндағы, Т1, Т2және Т3 - әр ауысымда жабдықтарды жүктеу;
Тmах - ауысымда жабдықтарды ... көп ... ... ауысымда жабдықтарды барын - ша көп жүктеу реттелмеген және ол ... аз ... ... байланысты, оны төмендегі формуламен есептейді:
Ксм =Nt/tc1
мұндағы, N - жабдық бірлігінің ... - ... ... жұмыс істеу уақыты, caғ.
Үш ауысым ішінде (тәулік бойы) үзіліссіз жұмыс істеген кезде, жабдықтар ... және оның өмір сүру ... ... ... оның қызмет көрсету жағдайы да төмендейді. Жабдықтың бір немесе екі ауысым кезіндегі жұмыс уақытында, алдын ала ... шығу және ... ... ... ... ... оның ... қабілеттігін жақсартып, өмір сүру деңгейін ұзартуға болады.
Сонымен қатар, ауысымдылық коэффициентін жоғарлату, белгілі бір күнтізбелік уақыт ішінде өнім көлемін жоғарлатады. ... ... ... ... ... ... қысқартылуына байланысты, қазіргі кездегі неғұрлым жетілдірілген жабдықтарды енгізуге болады, яғни әсіресе моральдық жағынан тозуға көбірек бейімделген негізгі қорлар түрлері ... ... ... ... ... ашылуда.
Жабдықты экстенсивті жүктеудін қосымша көрсеткіштерінің тобына келесілер кіреді:
Кәсіпорынның ... ... ... ... = Ксм ... r - берілген кәсіпорындағы белгіленген жұмыс тәртібі;
2) жабдықтың бір қалыпты пайдалану коэффициенті
Кр о=i=1i=my1/ymaxm,
мұндағы, У1 - жабдықтың жұмыс ... ... ... лы ... пайдалану деңгейі, яғни і - уақыттың есептік бірлігінде (тоқсан, ай); Уmах - жабдықтың жұмыс істеу уақытының ... ... ... ... ... ... m - зерттемелі кезеңдегі қабылданған жалпы уақыттың есептік бірліктерінің саны.
Бұл қосымша көрсеткіштер, мұнай және газ ... ... ... ... үздіксіздігіне және жұмыстың үш ауысымдық тәртібіне байланысты қолданылмайды. Бірақ, оларды белгіленген жұмыс тәртібі ... ... ... ... ... ... ... талдау үшін қолданған тиімді.
Жабдықты қарқынды пайдалану коэффициенті:
Ки = Qф / Qп,
мұндағы, Qф - жұмыс уақыты бірлігіндегі жабдықтың ... ... ... ... өнімділік (барынша мүмкін болған не - месе жобалық).
Мұнайгаз өндіру өнеркәсібінде өндірістік процестің ерекшелігі және ... ... ... ... ... ... бұл ... анықтауды қиындатады.
Экстенсивті және қарқынды (интенсивті) негізгі қорларды пайдалану тиімділігінің жиынтығын - интегралдық коэффициентпен бағалайды.
2.4. Негізгі қорлардың қызмет ету мерзімі және ... ... құру ... ... ... салымдар талап етілуіне байланысты, әрбір кәсіпорын олардың өндіріс процесінде пайдалану мерзімін ұзартуды көздейді. Негізгі қорлардың ... ету ... ... ... яғни: олар жасалынған материалдарға, олардың пайдалану жағдайына, жұмыс тәртібіне, оларды пайдаланатын жұмысшылардың ... ... ... ауысымдылығына, уақтылы жүргізілген жұмыстар және олардың сапасына және тағы басқаларына бай - ланысты. Мұнайгаз ... ... олар ... , ... және газ ... ... мерзімін шарттастыратын, табиғи факторлардан да тәуелді. Мұнай және газ ... ... ... ... физикалық тозуының нәтижесінде шыға бермейді, яғни ұңғымалар орналасқан аймақта шоғырланған мұнай және газдың жадағандығының нәтижесінде істен шығады. Әр ... ... ... ... ... ... және ... сапасының өмір сүру деңгейлері бірдей болмайды. Бұрғылайтын құрылғылардың қызмет ету мерзімі, олар - ды ... бір ... ... ... ... ... қысқарады.
Мұнайгаз өндіретін және мұнай химиялық өнеркәсібінде эксплуатация, ... ... ... ... ... ... ... дайындау сапасы және дәрежесі, жұмыс тәртібі жағдайларының тигізетін әсері жоғары. Тәуелділік деңгейінің теоретикалық есебі үлкен қиындықтарды тудырады.
Негізгі ... ... ... және олардың бастапқы құнын өз уақытында жабу, олардың мерзімін дұрыс, әрі өндіріс процесінде пайдалану ... ... ... ... ету мерзімінің жеке факторлардан тәуелділік деңгейін белгілеу өте қиын. Осыған байланысты негізгі қорлардың өмірлік мерзімі тәжірибеге және оларды түгелдей ... ... - сты ... Осы ... ... жабдықтарды техникалық паспорттандырудың маңызы өте зор.
Техникалық паспорттар негізгі қорлардың эксплуатацияға ... ... ... ... ... ... соңғы уақытына дейін, әр бір жеке түріне ... ... ... ... ... ... ... барлық мәліметтер: оны эксплуатацияға енгізген уақыты, жұмыс тәртібі, өнім көлемі, жөндеу жұмыстары және мерзімі, жабдықтың істен шығу себептері және ... және тағы ... ... Бұл ... ... ... қоюды дұрыс жоспарлауға, оның тозу дәрежесін бағалауға және ... ... ... ауыстыруды жоспарлауға, дәлелденген мүмкіндіктер береді.
Ұңғымалар паспортында келесідей мәліметтер жазылады: эксплуатацияға енгізу күні, ұңғымалар ... ... ... ... тәсілі, мұнай сипаттамасы, судың пайда болған уақыты және оның сипаттамасы, қатпарға суды айдау күні, ... ... ... ... ... ұңғыманың қиғаштығы, қатпар және сүзгіштің сипаттамасы (жа - тыс тереңдігі және қатпар ... ... ... алу ... ... ... ... түп және тағы басқалары); ұңғыманы бұрғылау және игеру процесстерінің қысқаша сипатта - масы; ұңғыма жұмысының жиынтық кестесі - жұмыс айы, ... ... газ ... ... қатпардың, буфердің қызымдарын өлшеу, эксплуатациялау тәсілі, бір айда мұнай, су және газ шығару, мұнайдың орташа тәуліктік ... су ... ... қатпардан мұнай, су және газ шығару жиынтығы, өнімділік коэффициенті, қаныққан қысым, жоғары тұрған горизонтқа ауыстыру күні, жүргізілетін жөндеу ... ... және ... және тағы ... өте келе ... қорлар тоза бастайды және бірте-бірте өзінің бастапқы сапасын ... Яғни бұл ... ... ... ... ... ... табиғи тозуы деп аталады, оған келесідей факторлар әсер етеді: құрылыс және ... ... ... ... ... ету ... және тағы басқалары. Негізгі қорлардың физикалық тозуының негізгі себептері - коррозиялық (тоттану) және ... ... ... ақ ... пен оның ... ... тозуы.
Физикалық тозу бастапқыда эксплуатациялау сапасын төмендетеді, осының себебінен жабдықтың эксплуатациямен байланысты шығындары өседі. Жабдықтың тозуына байланысты жағдайының ... ... яғни оны әрі ... пай - ... ... мақсатқа сай келмейді. Ал, оның кейбір бөлшектерінің ... ... әрі ... ... ... ... оның пайдалы қызмет ету коэффициентін төмендетеді және тағы басқалары.
Жабдықтың ... ... жою ... жөндеу жұмыстарын жүргізеді. Толық физикалық тозу, яғни оның бастапқы сапасын жоғалтуына және оның қойылған талаптарды қанағаттандырмауына байланысты жабдықтың түгелдей ауыстырылуын ... ... ... ... ... да, яғни оның ... жетістіктердің себебінен туындайтын моральдың не - месе сапалық тозуы да болады.
Техникалық жетістіктер темпінің жоғарылығы, әрекет ететін негізгі қорларды, жаңа ... ... алып ... тозу ... екі ... ... болады: негізгі қорлардың қайта өндірісінің қымбаттауы/арзандауының нәтижесінде (олардың қалпына ... ... өсуі ... төмендеуінің себебінен, яғни инфляция себебінен немесе еңбек өнімділігінің өсуінің себебінен, техникалардың жетілдірілуінен және тағы ... сол ... және ... ... ... құру себебінен пайда болады.
Кәсіпорындарда сапасы немесе моральдық жағынан тозған жабдықтарды үнемі ауыстырып отырады, яғни оның нәтижесі шығарылған өнім көлемінің өсуіне және ... ... ... ... ... алып келеді.
Жаңа жабдықты енгізумен байланысты, қолда бар жабдықты модернизациялау қажет, яғни бұл моральдық тозудан болған шығындарды ... ... ... және ... ... ... ... ету мерзімін анықтау мәселесі тығыз байла - нысты, яғни ол берілген қорлардың әр түрлі жағдайда пайдаланылуына, қызмет көрсететін персоналдардың біліктілігіне, ... ... ... ... және тағы басқаларына бай - ланысты болады. Бұл мерзімді, ережеге сәйкес негізгі қорларды пайдалану тәжірибесінің ... ... Су жаңа ... қызмет ету мерзімін, оның физикалық және моральдық тозу уақытын қарастыратын, эксперттік ... ... ... ... ... пайдалы мерзімі болып, негізгі қорлар мен материалдық емес активтердің, яғни кәсіпорын қызметінің мақсаттарын орындау үшін ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасының Салық кодексіне сәйкес және Қазақстан Республикасы Үкіметімен ... ... ... ... ... ... ... ету мерзімі, берілген объектіні эксплуатацияға енгізу күнінен бастап, кәсіпорынмен жеке анықталады.
* ... ... ... қуаттылығына сәйкес, берілген объектінің күтілетін пайдалану мерзімі;
* эксплуатациялау режиміне байланысты күтілетін физикалық тозу, яғни ... ... және ... ... ... ... ... жүргізу жүйесі;
* берілген объектіні пайдаланудың нормативті-құқықтық және ... да ... ... жал ... емес ... объектілерінің қызмет ету мерзімін анықтау, яғни Қазақстан Республикасының заңдарына немесе шетел мемлекеттерінің қолданылатын заңдарына ... ... ... және ... ... сондай-ақ келісімшарттың пайдалану мерзіміне байланысты жүргізіледі. Қызмет ету ... ... ... ... материалдық емес активтер бойынша, амортизация нормалары немесе мөлшері 10 жыл есебімен белгіленеді (бірақ, кәсіпорынның қызмет ету ... ... ... өмірлік мерзімін анықтау амортизация нормасын белгілеу үшін қажет.
Өндіріс ... ұзақ ... ... және ... тозатын негізгі қорлар, өзінің бастапқы құнын дайын өнімге толығымен өткізеді, сонымен қатар, эксплуатациялау кезінде олардың ... ... ... қолдаумен байланысты шығындардың орнын толтырады (жабдықтарды күрделі жөндеуге және модернизациялауға жұмсалған ... ... ... жоспарлы түрде өнімге аудару амор - тизация деп, ал өнімнің өзіндік құнына қосылатын қаражаттар - ... ... деп ... ... ... жиынтығы амортизациялық қорды құрайды.
Амортизациялық аударымдар екі бөліктен тұрады. Оның өндірістік қорлар құнын толығымен қалпына келтіруге арналған бөлігі, реновацияға кеткен аударымдар деп ... ... ... ... бөлігі негізгі қорларды жұмысқа қабілетті жағдайға келтіру үшін, ... ... және ... ... және ... жұмсалатын шығындардың орнын толтыру үшін қолданылады.
Амортизациялық аударымдардың жылдық сомасы жыл сайын ... ... ... ... ... мөлшері бой - ынша анықталады. Амортизацияның жалпы мөлшері, жабдықтың әр бір түрінің жылдық тозу құнына ... ... ... ... ету мерзімі ішінде күрделі жөндеуге, модернизацияға және жабдықтың тозу және жойылу уақытына дейін, құнын толық қалпына келтіру үшін оны ... етуі ... ... ... амортизациялық нормасын белгілеу, ал жабдықты эксплуатацияға енгізу кезінде, оның үзіліссіз жұмысын бағалауда, оның жұмысқа қабілеттігін қолдау үшін қаражаттарды анықтауда, және ... ... ... ... яғни ... өнімге жыл сайын және ай сайын аударылуға тиіс. Негізгі қорлардың амортизация нормасын белгілеу кезінде жіберілген қателіктер, кәсіпорынның ... ... ... әсерін тигізеді.
Мұнайгаз өндіруші кәсіпорындарда, ұңғымалардың өмірлік мерзімін анықтау кезінде үлкен қиындықтар туындайды.
Технологиялық қондырғылар бойынша амортизация мөлшері, яғни күрделі жөндеу және ... ... ... орта ... 12% ... жаңа ... өте қыска уақытта, ескіру процесінде негізгі қорлардың жеке түрлерін құруға, ... ... ... ... ... ... ... аударымдар нормасы Нр келесі формуламен анықталады:
Нр=Сn-СлСnАn100,
мұндағы, Сп- жабдықтың бастапқы құны; Сл- жабдықтың ... ... Ап - ... ... (жабдықтың өмірлік мерзімі).
Амортизация нормасы жабдықтың бастапқы құнына қатынасы бойынша ... ... ... құны ... ... ... кейінгі (жойылғаннан) жабдықтың қалдық құны, яғни жабдықтың ... ... ... оны ... ... демонтаждық жұмыстардың құны, қалған материалдарды шығару бойынша, аланды тазарту бойынша, яғни оны жою бойынша жұмыстармен байланысты шығындарды шегеріп тастағандағы, қалған құны ... ... ... және модернизациялауға (Нк м) амортизациялық аударымдар нормасы, төмендегі формула ... - ша ... Скр- ... ... ... мерзіміндегі күрделі жұмыстардың құны;
См- эксплуатациялау уақытындағы жабдықтың модерниза - циялау құны.
Күрделі жөндеуге жұмсалған шығындарды бір ... ... ... ... жабдықтың барлық өмірлік мерзіміне көбейту арқылы белгілейді. Бұл мәліметтерді жабдықтың техникалық паспорты және эксперттік бағалау негізінде анықтайды.
Жабдықты модернизациялауға ... ... ... ... нақты мәліметтері, модернизацияның типтік жобалары, тікелей есептеулер және ... ... ... ... ... ... ... - жабдықтың жеке бөлшектерін ауыстыру, бақылау-реттеу приборларымен машиналар мен агрегаттарды жағарту, яғни қысқаша айтқанда оны ... ... ... деңгейге сәйкес жетілдіру.
Амортизацияны есептеу әдістері
Амортизациялау объектілері болып, ұйымның, шаруашылық жүргізудің және ... ... жеке ... ... ... ... ... Амортизация ұйымның запасындағы (резерв, қойма) негізгі қорлар объектілеріне есептелінеді. Бұл ... ... ... ... запаста түруы үшін сатып алынган жабдықтар, транспорттық құралдар, сондай-ақ эксплуатацияда болған, өндіріс ... ... ... ... сақталынған және негізгі қорлардың шығатын объектілерін ауыстыруға арналған жабдықтар. Амортизациялық аударымдар, өндіріс ... ... ... яғни ... ... ... амортизациялық аударымдар сомасы, ұйымның пайдасын төмендетеді.
Негізгі қорлардың объектілеріне ... ... ... тәсілдермен жүргізіледі, яғни:
а) сызықтық тәсіл;
ә) қалдықты төмендету тәсілі
б) қызмет ету ... ... ... ... ... ... шығару тәсілі;
в) құнды есептен шығару тәсілі өнім (жұмыс) көлеміне про- порционалды.
Негізгі өндірістік қорлардың біріңғай объектілерінің топ- тары ... ... ... ... оның ... ... барлық мерзімінде жүргізіледі.
Сызықтық тәсіл
Амортизациялық аударымдар негізгі қорларды толық қалпына келтіруге, яғни амортизациялық аударымдардың Біріңғай нормасын қолдануға негізделген.
Сызықтық тәсіл кезінде ... ... ... ... ... ... қорлар обектілерінің бастапқы құнынан және объектінің тиімді пайдалану ... шыға оты - рып ... ... ... ... тәсіл, яғни олардың тиімді пайдалану мерзімін шектейтін басты факторы болып, пайдалану уақыты және орындалатын ... ... ... ... табылатын негізгі қорлар объектілерінде қолданылуы мүмкін. Оларға мыналар жатқызылуы мүмкін, яғни ғимараттар, имараттар (сооружения), ... ... мен ... станоктар мен жабдықтар, мысалы, нан пісіретін наубайханада, тамақ және жеңіл өнеркәсібінде, сондай-ақ құрылыс материалдары ... және ауыр ... ... салаларында. Бұл тәсілде, ай сайынғы амортизациялық аударымдар, оның тиімді пайдалану мерзімінде бірдей ... ... ... ... амортизациялық топқа кіретін, негізгі қорлар үшін міндетті тәртіпте пайдаланылады.
Ал қалған негізгі қорлар үшін жоғарыда көрсетілген кез-келген әдістерді пайдалануы мүмкін.
Мұнай және газ ... ... ... көбіне амортизацияны есептеудің сызықты тәсілі таратылған.
Қалдықты төмендету тәсілі
Қалдықты төмендету тәсілі, яғни алдыңғы жылы негізгі қорлар объектілерін тиімді пайдалану, кейінгі ... ... ... екенін білдіреді, яғни негізгі құралдар жұмысының ресурстары бірте-бірте таусылады.
Бұл тәсілде амортизациялық аударымдарды есептеудің ... ... яғни ... ... ... ... ... объектісінің бастапқы құны, оның тиімді пайдалану мерзімінің амортизациялық нормалары және жылдамдату коэффициенті Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ... ... ... ету ... ... сомасы бойынша құнын есептен шығару тәсілі
Бұл тәсіл де ... ... ... яғни ол ... эксплуатациялау жылдарында барынша үлкен көлемде амортизациялық аударымдар жүргізуге мүмкіндік береді. Көрсетілген тәсіл мынадай негізгі қорлар объектілері үшін ... яғни оның құны ... ... ... ... - ... ... моральдық тозуы тез болатын; қызмет ету мерзімі өскен сайын объектіні қалпына келтіру шығындары да өседі. Оны жабдықтары аз және ... ... ... ... ... ... амортизацияны есептеу кезінде қолдануға болады. Аударымдардың жылдық сомасы, негізгі ... ... ... құнынан шыға отырып анықталады.
Құнды есептен шығару тәсілі өнім (жұмыс) көлеміне ... ... яғни ... ... оларды пайдала - ну кезеңділігі болып табылатын, негізгі құралдар объектілері үшін қолданылады. Яғни бұл көптеген ... ... ... ... ... автокөліктерге, ұшақтарға, сондай-ақ тау-кен өндіретін өнеркәсіп жабдықтарына және тағы басқаларына ... ... ... мұндай объектілері үшін, амортизация сомасы өнім (жұмыс, қызмет) бірлігіне байланысты анықталады.
Негізгі қорлар объектілерінің бір ... ... ... ... есептеулер тәсілдерінің ішінен біреуін қолдану, яғни осы топқа кіретін объектінің тиімді пайдалану мерзімінің ішінде жүргізіледі.
Агрессивті орта жағдайында және (немесе) ... ... ... үшін ... негізгі құралдарға қатысты, амортизацияның негізгі нормасына 2-ден ... ... ... ... ... Ал ... пәні қаржылық жал (лизинг келісімшарты) болып табылатын негізгі қорлар үшін, амортизацияның негізгі нормасына 3-тен ... ... ... ... ... Егер ... ... құралдар бойынша амортизация сызықтық емес тәсілмен есептелген жағдайда, ол амортизациялық ... ... ... және ... ... ... ... кезде мұнай өндіретін ұңғымалардың эксплуатация - лау мерзімі 15 жыл деп бекітілген, амортизациялық аударым - дар бастапқы құнынан жылына 6,7% ... ... ... жүргізіледі.
Ал газ ұңғымалары үшін амортизация мөлшері, 12 жылдық амортизациялық мерзімнен шыға отырып, яғни 8,3% ... жер асты ... ... үшін ... амортизациялық кезең бекітілген. Олар үшін амортизация мөлшері 2% ... ... үшін ... нормасы 13,8% көлемде, ал құбыр бұрғылау үшін - 32,7 % ... ... ... ... үшін амортизация мөлшері 3,0% көлемде, ал мұнайгазды қотаратын агрегаттар үшін ... ... 8,7-11 % ... ... ... өндеу және мұнай-химия кәсіпорындарында көптеген технологиялық қондырғылар үшін амортизация нормасы орташа есеппен 12% көлемінде қабылданған.
Мұнайды қайта өңдеу және ... ... ... қорлардың әртүрлілігімен байланысты, мұнайды қайта өңдеу өнеркәсібінің машиналары мен жабдықтары бойынша ... - ция ... кең ... ... ... битумдық қондырғылар, синтетикалық май өндіру, полимерлеу қондырғылары және тағы басқалары үшін, сондай-ақ күкірт қышқылын ... ... және оны ... ... үшін 7% ... 16,7% ... ... МҚЗ негізгі қондырғылары бойынша: ӘЛОУ, АВТ- жанармай, АВТ-май, каталитикалық риформинг, гидротазалағыш каталтикалық риформинг, ... ... ... ... ... ... ... этилен, по - лиэтилен, бензинді немесе жанармайды екі қайтара ... ... ... ... ... ... бойынша каталитикалық крекинг, отынды гидротазартқыш құрылғылары, синтетикалық және арнайы мұнаймайлау және басқааарын өндіру бойынша, ... хош ... ... яғни Ж-6У, КТ, ГК-3, КМ ... ... амортизация мөлшері 9% құрайды.
Мұнай-химия өнеркәсібінде шығарылатын өнім түрлерінің көп болуына ... ... ... ... ... кең өріс ... яғни ... сәйкес, технологиялар, процестер мен аппараттар, сондай-ақ ортаның агрессивтілігінің жоғары болуы - на ... ... ... ... ... ... үшін ... 5,6 % бастап, аппараттар үшін, эбониттік бұйымдар үшін және ... ... үшін 20%-ға ... амортизация нормалары белгіленеді.
2.5. Мұнай өндіру кәсіпорындарында негізгі қорларды пайдалану ... ... ... ... ... қайта өндіру және транс - порт жүйелері, және мұнай мен газды ... ... қор ... ... ... ... ... қорларды пайдалану тиімділігі жалпы кәсіпорын жұмысының тиімділігіне маңызды әсер етеді.
Негізгі өндірістік қорларды пайдаланудың жақсаруымен бай - ... ... ... ... ... салымдарсыз өндіріс (орындалған жұмыс) көлемін жоғарлату;
* еңбек құралдарын жылдам жаңарту, яғни жабдықтың моральдық тозу ... ... және ... ... себепші болады;
:: өнім бірлігі (жұмыс) бойынша амортизациялық аударымдарды есептеу есебінен өнімнің (жұмыстың) өзіндік ... ... ... мұнайгазды кайта өндіру және транспорт жүйелері, және мұнай мен газды сақтау кәсіпорындарында негізгі қорларды пайдаланудың басты резервтері және ... ... ... 2.1-суретте көрсетілген.
Негізгі қорлардың пайдаланылуын жақсарту жолдары және резервтері
Машиналар, механизмдер, жабдықтардың жұмыс ... ... ... жүктеу
Негізгі өндірістік қорлардың техникалық жетілдірілуі
Қондырылмаған жабдықты әрекетке ... болу ... ... ... ... ... ... жылдамдату.
Қызмет көрсетуші және көмекші қызметтердің жұмысын жақсарту.
Еңбек пен өндірістің ғылыми ... ... ... ... базасындағы реконструкция
Жабдықты модернизаниялау.
Прогрессивті технологиялық процесстерді пайдалану.
Негізгі және көмекші процестерді компьютерлендіру және автоматтандыру деңгейін жоғарлату.
2.1-сурет. Негізгі ... ... ... ... және ... негізгі қорлардың пайдаланылуын жақсарту жолдары мен резервтерінен басқа, мынадай маңызды бағыттарды айта кетуге болады, яғни жабдықтауды және шұғыл-өндірістік жоспарлауды ... ... ... ... мотивациясын жетілдіру және тағы басқалары.
Негізгі өндірістік қорлардың абсолютті шамасы және өсу динамикасы, мемлекетіміздің экономикалық потенциялын сипаттайды.
Негізгі өндірістік қорлардың пайдаланылуын жақсарту, ... ... әсер ... байланысты, маңызды болып табылады.
Жақсартылған негізгі өндірістік қорларды пайдалану келесілерді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... еңбек құралдарын жаңартуды жылдамдату, яғни бұл жабдықтың моральдық тозуын қысқартады;
* өнім бірлігін есептеуде, ... ... ... ... ... құнын төмендету.
Мұнай және газ өнеркәсібінде негізгі өндірістік қорларды пайдалануды жақсартудың басты жолдары төмендегідей.
Экстенсивті жол
Өндірістің барлық салаларында, жабдықтың жұмыс істеу ... ... ... жеткілікті үлкен.
Жабдықты пайдалануды экстенсивті жақсарту резервтерінің бірі - оның жұмысының жөндеуаралық кезеңін ... ... ... мен газды өндіруде ұңғымалардың жұмыс уақытын көбейту келесілерге қол жеткізеді, яғни біріншіден, әрекетсіз ұңғымаларды эксплуатацияға енгізу ... ... ... ... қоры ... авариялар және тұрып қалуларды жою, үшіншіден, жөндеу жұмыстарын жылдамда - ту, әсіресе ағымдағы жер асты ... Осы ... ... мен газ өндіруді автоматтандырудың және жөндеу жұмыстарын ... ... өте ... өндейтін өнеркәсіптерде технологиялық құрылғылардың тұрып қалуы, орташа есеппен мынаны көрсетеді яғни: бастапқы қайта айдауда- 8,5, термиялық крекинг - 20, ... ... - 17,3, ... -- 21,8 және тағы ... ... ... көп бөлігі технологиялық қондырғыларды жөндеумен байланысты, бірақ тұрып қалулар ... ... де ... мүмкін, яғни: шикізаттың, ыдыстардың, әлектроәнергияның және тағы басқаларының болмауынан да ... ... ... ... ... нәтижесі, технологиялық тәртіптің, эксплуатациялау ережесінің бұзылуының себебінен немесе ... - ... ... ... ақау ... ... ... көрсетті.
Қондырғылардың жұмыс уақытын көбейтуге, аралық жөндеу кезеңін ұзарту нәтижесінде ғана қол жеткізуге мүмкін болады.
Технологиялық ... ... ... ... ... ... пештерде және басқада аппараттарда кокстың пайда болуының себебінен, құбыр жолдарының істен шығуына байланысты, жұмыс ... ... ... ... себептерден болған тұрып қалулар, шикізатты жеткілікті сапалы дайындамаумен, сапасыз ... ... ... ... ... ... ... және технологиялық режимді сақтамаумен тікелей байланысты.
Яғни, шикізаттарды дайындау дәрежесін жақсарта отырып, оны қатаң ... ... ... ... ... ... жұмыстарымен материалдар сапасын жақсартып, аралық жөндеу кезеңін ұзартуға болады.
Қондырғылардың жұмыс істеу ... яғни ... ... ... ... ... санын қысқарту арқылы, ұлғайтуға қол жеткізуге болады. Қондырғылардың жөндеу кезінде тұрып қалу ... ... ... жүрісіне, жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру және механизациялауға бай - ... ... және ... ... ... өнімділігін өсіруге, мұнай және газ өндіру үшін жабдықтарды эксплуатациялаудың жетілдірілген тәсілдерін қолдану арқылы және қатпарға және түпкі зонаға әсер ... жаңа ... ... ... қол ... ... өңдейтін және мұнай химиялық өнеркәсіптерінде бұл, қондырғылардың тәуліктік өнімділігінің өсуімен байланысты. Бірақ, технологиялық қондырғылардың ... ... ... бұл процесстің жеткіліксіздігін көрсетті. Тәуліктік өнімділіктің вариация коэффициенті көптеген қондырғылар бойынша 8-ден 15%-ке дейін ауытқиды.
Бұл ... ... ... - ... ... бір ... ... оның сапасының зауытаралық нормалардан ауытқуы, технологиялық схемамен байланысты, ... ... ... ішкі ... ... ... болуы мүмкін. Аталған кемшіліктерді жою, жабдықты пайдаланудың қарқынды коэффициентін болашақта жоғарлатуы мүмкін.
Технологиялық қондырғыларды ... ... ... үшін, жұмыс тәжірибесін алмастырудың, зауытаралық жарыстар және тәжірибе алмастыратын зауыт аралық ... ... ... ... және технологиялық қондырғыларды қайта жаңғырту және модернизациялау. Кәсіпорындар жұмысының тәжірибесі, технологиялық қондырғыларды эксплуатациялау ... ... бір ... ... бөліктеріне қарағанда қуаттылығы аз екенін, яғни жеке жабдығының моральдық тозғанын ... ... ... ... ... ... ... - зациялау, ережеге сәйкес, шығарылған өнімнің өсуіне алып келеді. Сондай-ақ, оған жұмсалған қосымша және күрделі салымдардың, ... ... ... орны ... ... емес ... және ... белгілері
Материалдық емес активтер - кәсіпорыннын шаруашылық құралдары активтерінің тобы, олар келесідей сипаттарға ие:
* шаруашылық айналымында ұзак ... ... бір ... ... өндіріс процесінде пайдалану мүмкіндігі;
* ұйымдарға экономикалық пайда әкелу қабілеттігі;
* материалдық-заттай ... ... емес ... ... ... да ... ... болып: пайдалы қалдықтардың болма - уы; эксплуатацияның көп мақсатты сипаты; тәуекелдің жоғары ... ... ... және ... ... олардың біліктілігі және еңбекке қабілеттігі материалдық емес активтер ... ... емес ... ... емес ... ... ... жатқызылуы мүмкін:
* патентпен, құқықпен реттелетін интеллектуалдық меншіктің объектілері және авторлық құқықпен ... ... ... ... ... құқық;
* кейінге қалдырылған шығындар:
* фирма бағасы.
Патенттік құқықпен реттелетін жеке меншік объектілері:
* халық шаруашылығының кез келген облысында, әлеуметтік-мәдени
* ... оң ... ... маңызды ерекшеліктеріне ие жаңа техникалық шешімдерді - ойлап шығару немесе ... ашу. ... ашу ... ... куәлікпен немесе патентпен куәландырылады. Патент өнертапқыштық немесе авторлық артықшылықты куәландырады неме - се оны пайдалануға 20 жыл ... ... ... ... ... үлгі - бұйымды көркем - конструкторлық іске асыру,
* бұйымның сыртқы түрін ... ... үлгі ... ... өнеркәсіптік қолданбалыққа ие болуы керек, Құқық патентпен куәландырылады, яғни ол 10 жыл ... ... және оны ... тағы 5 жылға создыруға болады;
* пайдалы модель - өндіріс құралдары мен тұтыну құралдарын, сондай-ақ ... ... ... ... - лық ... Құқық куәлікпен куәландырылады және ол 10 жыл мерзімге беріледі және оны кейіннен тағы 3 ... ... ... ... ... немесе қызмет көрсету белгісі - әр түрлі занды және жеке
* тұлғалардың бірдей тауарлары мен қызметтерін айырыруға ... ... ... ... ... үлкен бо - лып немесе көркем бейнелеуі бойынша тіркелуі мүмкін. Яғни ол ... ... 10 жыл ... ... және оның ... тағы 10 жылға создырылуы мүмкін;
* тауардың шыққан орнының атауы - тауарды көрсету үшін объектінің
* географиялық атауы және ... ... ... ... Ол ... ... мүмкін және ол 10 жыл мерзімге беріледі және оның кейіннен тағы 10 жылға создырылуы мүмкін;
* фирма ... - ... ... жеке ... ... ... беріледі және кәсіпорынның, ұйымның немесе фирманың қызмет ету мерзімінің аяғына дейін әрекет етеді. Кәсіпорынның жарғысында ... ... (know how) ... ... ... екенін өзі білу) - техникалық,
* ұйымдастырушылық, қызметтік немесе коммерциялық сипаттағы, яғни оның үшінші тұлғаға белгісіз болуымен байланысты экономикалық ... ... бар ... Бұл ... ... ... ... қол жеткізуге мүмкін емес. Ноу-хау тіркелуге жатпайды және оны әйгілеуге және қол ... ... салу ... ... ... ... ... басқа мекемеге берілуі мүмкін. Келісімшартта объектінің барлық белгілері толық жазылуы ... ... ... ... 1) ... ... мен әдістер, 2) ұйымдастыру және басқару әдістері, 3) ақылды немесе зерде операцияларды орындау әдістері;
* биология мен зоология да қол жеткізген ... ... - ауыл ... ... ... ... ... және жануарлардың тұқымдарын жасау бойынша әдістерді іске ... ... ... ... ... ... иесі лицензияны сату жолымен оны пайдалану құқығын беруі ... Бұл ... бір ... ... ... беруі мүмкін және өзі де қолдана алады.
Патент - бұл, яғни ашылған жаңалықтың техникалық шешімдерін мемлекеттің мақылдауын куәландыратын құжат. ... - зия - ... бір ... ... кезінде патентті пайдалануға рұқсат беретін қағаз. Лицензия мемлекеттік органдармен, кәсіпорындармен және ... ... ... ... ... ... және ... болуы мүмкін.
Қарапайым лицензия - лицензия иесіне (лицензияны са - тып алушыға) жаңа ашылымдарды немесе өндіріс құпиясын пайдалануға рұқсат береді. Лицензиар ... ... жаңа ... жеке ... ... ... қалдырады, сондай-ақ лицензияны басқа тұлғаларға сата алады.
Ерекше лицензия, лицензиарға жаңа ашылымдарды пайдалануға немесе белгілі бір жағдайларда құпияны ... ерек - ше ... ... ... ... ... ... барлық мерзімінде жаңа ашылымдарды пайдалануға барлық құқықты ұсынуға мүмкіндік береді. Осы кезеңде лицензиаттың өзі ... ... - ну ... ... ... реттелетін, интеллектуалдық меншік объектілері:
* ЭЕМ бағдарламалары - ЭЕМ қызмет етуіне ... ... ... ... ... формасы;
* мәліметтер базасы - іздеп табу және өңдеу ... ... ... ұйымдастыру және ұсынудың объективтік формасы;
* интегралдық микросхемалар конструкциясы - материалдық тасығыш бекітілген, ... ... ... және ... арасындағы байланысы;
* әдебиеттер, ғылыми, көркемөнер шығармалары.
Интеллектуалдық меншік объектілері авторлық құқық бойын - ша келісімшартпен қорғалуы мүмкін.
Мүліктік құқық - табиғи ... (жер ... жер ... және ... ... ... ... Мүліктік құқық ресурстарды пайдалануға лицензиялар, рұқсаттар және келісімдер түрлерінде ... ... ... - бұл ... бір қызмет түрін жүзеге асыру (құрылыс, сауда, заңдық қызметгер) құқығы лицензиясының ... ... ... құру ... шығындар, ғылыми - зерттеу және тәжірибелік - конструкторлық жұмыстарға (НИОКР) кеткен шығындар, жаңа ... ... және жаңа ... ... кеткен шығындар.
Фирма бағасы (іскерлік атағы, фирманың имиджі) - бұл ұйымның сатып алу ... ... ... ... ... алу ... оның мүлігінің, объектінің барлық активтерінің баланстық құнының арасындағы айырмашылығы. ... ... ... яғни ... әріптестік байланыстары, ондағы персоналдардың біліктілігі, кәсіпорынның өндірістік құрылымы, активтерінің болуына байланысты жинақталады. Ұйымның сатып алынған іскерлік атауы жиырма жыл ... ... ... ұйымның қызмет ету мерзімінен аспауы ке - рек. Теріс іскерлік атақ, яғни ұйымның қаржылық нәтижелеріне (пайда) жатқызылады.
Материалдық емес ... ... ... және амортизациясы
Материалдық емес активтердің құнын бағалау кезінде сатып алу қайнар көзін, активтің түрін, оның эксплуатациялау процесінде атқаратын ролі мен ... ... ... ... ... - ... оның бастапқы құны мен келісім құнын ажыратады.
Бастапқы құны - бұл біріншіден: материалдық емес ... ... алу ... ... ... ... сомасы; екіншіден: материалдық емес активтерді кәсіпорынмен дайындау кезіндегі жұмсалған шығындар сомасы.
Келісім құны - ... ... ... ... берілген материалдық емес активтердің құны. Егер материалдық емес ... құны ... ... ... ... материалдық емес активтердің құны бойын - ша сатушы мен сатып алушы арасында маңызды айтыс-тартыс немесе түсініспеушілік ... ... ... ... ... үшін ... ... қолданылады. Бұл эксперттік әдістерде объектінің құны ағымдағы пайданың құнымен анықталады.
Бірінші вариант бойынша бастапқы құн, ... ... - ша ... ... ... делдалдарға ақпараттық және консултациялық қызмет көрсетулер бойынша төленген ... ... ... мен ... ... шығындарынан, эксперттік-бағалаушылардың қызмет көрсетулерінен, пайдаланатын жағдайға жеткізуге дейінгі шығындардан тұрады.
Екінші вариант бойынша бастапқы күн, яғни ... емес ... құру ... ... ... мен ... құнынан, энергиядан, жұмысшылардың еңбек ақысынан, әлеуметтік мұқтаждықтарға аударымдардан, жал - пы өндірістік, ... ... және ... ... ... емес ... негізгі қорлар сияқты тозады. Бірақ олар тек қана моральдық жағынан тозады. Яғни, материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... тозбайды.
Материалдық емес активтердің құны амортизация бойынша өтеледі. Материалдық емес активтердің амортизациясы есептеудің ... ... ... ... ... сызықтық тәсіл;
* қалдық құнын азайту тәсілі;
* өнім (жұмыс, қызмет) көлеміне пропорционалды құнды есептен шығару тәсілі.
Кәсіпорындар, ... емес ... ... амор - ... ... яғни тиімді пайдалану мерзімінің бастапқы құнынан шыға отырып, өз бетінше есептейді. Амортизациялық аударымдар ай ... ... өнім ... ... отырады. Тиімді пайдалану мерзімін анықтау кезінде нормаларды есептеу үшін, келісім бойынша мерзімді, лицензияның әрекет ету мерзімін және патенттің әрекет ету ... ... Егер ... нормасын анықтауға мүмкіндік болмаған жағдайда, ол 10 жыл ... ... ... ... ... ету ... аспауы тиіс. Материалдық емес активтер кәсіпорынға әр түрлі каналдар бой - ынша ... ... үшін ... ... және ... ... ... ретінде енгізіледі, кәсіпорынның өзінде құрылады, айырбастау шарттарына байланысты сатып алынады, біріккен қызметке салымдар есебінде енгізіледі.
Түскен материалдық емес активтер, ... ... ... ... және онда ... ... көрсетілуі керек. Са - тып алу кезінде келісімшарт рәсімделуі ... ... ... ... алу ... ... куәландырылуы керек. Материалдық емес активтерді есептен шығару кезінде, есеп - тен ... ... ... онда есептен шығару себебі, кәсіпорында пайдалану мерзімі көрсетілуі керек.
Қорытынды
Өндіріс қорларының жалпы ... ... және ... қорлары арасындағы қатынас, сондай-ақ олардың құрамы мен құрылымы, ... ... ... ... ... ... өндіретін өнеркәсіпте негізгі қорлар үлесіне, барлық өндірістік қорлар сомасының 96-97 пайызы келеді. Ал, мұнай өңдейтін және ... ... ... ... - ... ... ... яғни пассивті бөлігімен салыстырғанда үлес салмағының үлкен болуында. Сонымен, ... ... ... өнеркәсіптерінде машиналар, жабдықтар және оның активті бөлігін құрайтын имартаттардың бір бөлігі 60% асып түседі, ал мұнай өндіруде негізгі
Мұнай және газ ... ... ... ... ... ... яғни имараттарды (ұңғымалар), машиналарды
қосқанда 80% асып түседі.
Негізгі қорларды құндық бағалаудың үш түрі бар: бастапқы құны ... ... құны ... және ... ... құны ... Яғни бұл ... қорлардың қызмет ету ұзақтығына, бірте бірте тозуына және олардың қайта өндіру шарттарының өзгеруіне байланысты.
Негізгі қорлардың пайдалану дәрежесін бағалау үшін, ... ... ... ... ... олар негізгі қорлар жабдықтарын пайдаланылуын бағалауға ғана мүмкіндік бермейді. Мысалы, мұнай және газ ұңғымаларының эксплуатациялық қорын пайдаланудың натуралдық көрсеткіштеріне, бір ... ... ... ... ... мұнай немесе газды өндіру көлемі жатады.
Мұнайгаз өндіретін және мұнай химиялық өнеркәсібінде эксплуатация, жабдықтың сапасы, персонал біліктігі, ... ... ... дайындау сапасы және дәрежесі, жұмыс тәртібі жағдайларының тигізетін әсері жоғары. Тәуелділік деңгейінің теоретикалық есебі үлкен қиындықтарды ... ... ... ұйымдастыру және олардың бастапқы құнын өз уақытында жабу, олардың мерзімін дұрыс, әрі өндіріс процесінде пайдалану ... ... ... ... ету ... жеке факторлардан тәуелділік деңгейін белгілеу өте қиын. Осыған байланысты негізгі қорлардың ... ... ... және оларды түгелдей пайдалануына байланы - сты анықталады. Осы мақсаттар үшін, жабдықтарды техникалық паспорттандырудың маңызы өте ... ... ... ҚР ... Егеменді Қазақстан, 13.02.2000.
* Дюсембаев К.Ш. ... ... ... ... 2002- 602-68-6
* Статистикалық жинақтар. Шымкент 2009.
* А.Ә.Әубакіров 2001ж.
* Б.Көшенова Алматы , 2005ж
* С. Райымқұлұлы Шымкент , ... ... ... ... ... ... Д.М.Мадиярова Алматы , 1999ж
* А.Қ.Мейірбеков Алматы, 2006ж.
* Ғ.Ө. Жолдасбаева Алматы, 2006ж
* Агеев А. И. ... ... ... икультуры. -М., 1991. Введение и гл. 1, с. -15.
* Бусыгин А. Предпринимательство : ... ... 2002 ... ... А. ... развития малого бизнеса. Вопросы экономики.1996 г. -- С.38-41.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорын қызметінің тиімділігінің теориялық негіздері43 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама беру13 бет
Гамма теңіз кен орны80 бет
Жаңажол кен орны жайлы78 бет
ЖаҺандық экономика және Қазақстан10 бет
Кен орынды игеру жүйесі. Кен орнының геологиялық құрылымының сипаттамасы81 бет
Кен орынды игеру жүйесі. Мұнай және газ өндіру техникасы мен технологиясы95 бет
Мұнай газ өңдіру кәсіпорнындағы өндірістің қаржылық ресурстары27 бет
Мұнай-газ саласының бәсеке қабілеттілік жағдайын арттыру жолдары, мәселелері және дамыту болашағы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь