Кәсіпкерлік тәуекелділік


Кіріспе
1. Кәсіпкерлік тәуекелдің мәні және түрлері.
1.1 Кәсіпкерлік тәуекелдің классификациясы
1.2. Кәсіпкерлік тәуекелдің деңгейіне әсер етуші факторлар
2.1."Алматы №1 Сыра өндіру зауытының" қызметін талдау талдау
2.2. Кәсіпкерлік тәуекелділікті бағалау
2.3. Кәсіпкерлік тәуекелді басқару

3. Кәсіпкерлік тәуекелді төмендетудің негізгі механизмдері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
Кәсіпкерлік қызмет әрқашанда белгісіздіктің үлкен немесе кіші деңгейімен байланысты болады. Белгісіздіктердің қайнар көздері болып өндірістің барлық сатылары саналады,яғни қажетті құрал-жабдықтарды сатып алудан тауар өндіру мен өткізуге дейін. Мұндай жағдайда кәсіпкердің әрбір іс-әрекеті қолайсыздықтардың пайда болуына,әр түлі жоғалтулардың болуына (қаржылық,материалды,еңбек және т.б.) әкелуі мүмкін.
Нарыққа қозғалыс ең алдымен экономикалық еркіндікке жол болып табылады,ал тәуекелді күшейту — кәсіпкерлік еркіндіктің кері жағы және ол үшін өтелетін өзіндік төлем. Дер кезінде тәуекелге бара алатын кәсіпкер табысқа жете алады.Кәсіпкер саналы түрде өзінің іс-әрекетінің рационалды стратегиясын таңдауы қажет: жоғалтатынын біле отырып, тәуекелге бару немесе тәуекелмен байланысты қызметтен бас тарту . Тәуекел бұл кәсіпкерлік жоспарды және бюджетті орындауда қолайсыз жағдайлардың болу мүмкіндіктері.
Сонымен, кәсіпкерлік тәуекелді кәсіпкердің өз ресурстарының белгілі бір бөлігін жоғалту мүмкіндігімен, яғни қауіп-қатерімен байланысты және табыс алуы төмендеп, қосымша шығындардың пайда болу нәтижесімен байланысты болатын іс-әрекеттер деп түсінуге болады.
Кәсіпорынның жақсы қызмет етуі үшін кәсіпкер өз жұмыс барысында кездесуі мүмкін барлық тәуекелдердің түрлерін ескеруі қажет.
Кәсіпорынның қызметіне әсер ететін тәуекелділік факторы үдей түседі.
Тәуекелділік қандай да бір жағымсыз жағдайлардың болуының мүмкіндігін көрсетеді.
Нарықтық қатыныстар жағдайында тәуекелдің кәсіпкерлік істегі белгісіздік,күтпегендік,сенбеушілік,болжамдық жетістікке жетуге кедергі болуы мүмкін.
Бусыгин А.В. Предпринимательство.М.,ЮНИТИ,2002.
Окаев К.О.Предпринимательство в Республике Казахстан. Алматы: –Экономика, 2003.
Горфинкель Е.В. Основы предпринимательства.М., Вестник,2007.
Дүйсенбаев К.Ш. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау.Алматы:Экономика , 2008.
Лапуста В.Л. Предпринимательство.М., Инфра, 2010.
Мамыров Н.К., Смагулова Н.Т. Основы предпринимательства. Алматы:Экономика,2001.
Радостовец В.К. Финансовый и управленческий учет на предприятии.Алматы : НАК « Центраудит »,2009.
Геммерлинг Г.А. Ваше дело: практический курс предпринимательства.М., Бином,1997.
Глушенко Е.В. Основы предпринимательства .М.,Вестник ,2008.
Основы предпринимательского дела . / Под редакцией Осипова М.Ю.М.,ВЕК, 2010.
“ Егемен Қазақстан ” , Тәуекелділік және жетістік. 2012.
Бисенғазиев Н.Қ. Кәсіпкерлік негіздері .Алматы: Экономика, 2008.
Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет, анализ хозяйственной деятельности и аудит. –М.: Перспектива,2008.
Баканов М.И., Шеремет А.Д. Теория анализа хозяйственной деятельности .–2-е издание .М.: Финансы и статистика, 2008.
Мейіржанов М.Р. Кәсіпорын экономикасы. Алматы : Экономика, 2009.
Радостовец В.В. Заңды тұлғаның банкрот болуы және соған байланысты рәсімдер. // Бух – бюллетень // – 2005. –№35.
Мұқашев Ғ. Сауықтыру шарасы – өміршеңдікке бастайды. Банроттық іс – тәжірибе. // Қаржы– қаражат// . 2008.–№ 35.
Шаяхметова К.О. Банктік тәуекелдер. Алматы.:Қазақ Университеті,2008 жыл
Курсабаева А.Т. Вопросы управления финансовыми рисками.\Вестник КазНУ 2009\2
8. Недужий А. Основные виды рисков на рынке ценных бумаг и способы их устранения.\РЦБК 2009\2
9. Редхед К.Хьюс. Управление финансовыми рисками, Москва, Инфра-М,2010
10. Хандруев А.А. Управление риском банков \ Деньги и кредит. 2010г. \7

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3300 теңге




ЖОСПАР

Кіріспе
1. Кәсіпкерлік тәуекелдің мәні және түрлері.
1.1 Кәсіпкерлік тәуекелдің классификациясы
1.2. Кәсіпкерлік тәуекелдің деңгейіне әсер етуші факторлар
2.1."Алматы №1 Сыра өндіру зауытының" қызметін талдау талдау
2.2. Кәсіпкерлік тәуекелділікті бағалау
2.3. Кәсіпкерлік тәуекелді басқару

3. Кәсіпкерлік тәуекелді төмендетудің негізгі механизмдері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34

Кіріспе

Кәсіпкерлік қызмет әрқашанда белгісіздіктің үлкен немесе кіші деңгейімен байланысты болады. Белгісіздіктердің қайнар көздері болып өндірістің барлық сатылары саналады,яғни қажетті құрал-жабдықтарды сатып алудан тауар өндіру мен өткізуге дейін. Мұндай жағдайда кәсіпкердің әрбір іс-әрекеті қолайсыздықтардың пайда болуына,әр түлі жоғалтулардың болуына (қаржылық,материалды,еңбек және т.б.) әкелуі мүмкін.
Нарыққа қозғалыс ең алдымен экономикалық еркіндікке жол болып табылады,ал тәуекелді күшейту -- кәсіпкерлік еркіндіктің кері жағы және ол үшін өтелетін өзіндік төлем. Дер кезінде тәуекелге бара алатын кәсіпкер табысқа жете алады.Кәсіпкер саналы түрде өзінің іс-әрекетінің рационалды стратегиясын таңдауы қажет: жоғалтатынын біле отырып, тәуекелге бару немесе тәуекелмен байланысты қызметтен бас тарту . Тәуекел бұл кәсіпкерлік жоспарды және бюджетті орындауда қолайсыз жағдайлардың болу мүмкіндіктері.
Сонымен, кәсіпкерлік тәуекелді кәсіпкердің өз ресурстарының белгілі бір бөлігін жоғалту мүмкіндігімен, яғни қауіп-қатерімен байланысты және табыс алуы төмендеп, қосымша шығындардың пайда болу нәтижесімен байланысты болатын іс-әрекеттер деп түсінуге болады.
Кәсіпорынның жақсы қызмет етуі үшін кәсіпкер өз жұмыс барысында кездесуі мүмкін барлық тәуекелдердің түрлерін ескеруі қажет.
Кәсіпорынның қызметіне әсер ететін тәуекелділік факторы үдей түседі.
Тәуекелділік қандай да бір жағымсыз жағдайлардың болуының мүмкіндігін көрсетеді.
Нарықтық қатыныстар жағдайында тәуекелдің кәсіпкерлік істегі белгісіздік,күтпегендік,сенбеушілік ,болжамдық жетістікке жетуге кедергі болуы мүмкін.
Кәсіпкерлік тәуекел кәсіпорын қызметін реттеуде маңызды ролі атқаратындығы курстық жұмыстың өзектілігіне арқау болды.
Курстық жұмыстың басты мақсаты кәсіпкерлік тәуекелді нарықтық қатынастар жағдайындағы шешуші элементі ретінде қарастырып, кәсіпорын қызметін реттеудегі роліне көңіл бөлу, кәсіпкерлік тәуекелді басқаруды кәсіпорын қызметінің басты тетігі ретінде қарастыру.Қойылған мақсаттарға жету үшін келесі міндеттер алға қойылады:
:: кәсіпкерлік тәуекел мен оны басқарудың теориялық аспектілерін ашып көрсету;
:: кәсіпкерлік тәуекелді кәсіпорын қызметінің басты тетігі ретінде қарастыру;
:: кәсіпкерлік тәуекелдің деңгейіне әсер етуші факторларды анықтау;
:: кәсіпкерлік тәуекелдерді бағалау қажеттілігін анықтау;
:: кәсіпкерлік тәуекелді талдау ;
:: кәсіпкерлік тәуекелді басқарудың тиімді жолдарын анықтау.

1. Кәсіпкерлік тәуекелдің мәні және түрлері.
1.1 Кәсіпкерлік тәуекелдің классификациясы

Нарықтық жағдайда тәуекел кәсіпкерліктің шешуші элементі болып табылады. "Кәсіпкерлік іс туралы" заңда жазылғандай , кәсіпкерлік іс өз тәуекелділігіне, кәсіпорынның ұйымдастыру - құқықтық нысаны шегінде мүліктік жауапкершілігіне негізделген. Тәуекелділік ұғымы кәсіпорын ресурстарының бір бөлігін жоғалту ықтималдылығын (қаупі), қызметті жүзеге асыру нәтижесінде табыстардың толық алынбауын немесе қосымша шығындардың пайда болуын білдіреді.
Тәуекелділік ықтималдылық категориясына жатады,яғни оны белгілі бір деңгейдегі жоғалтулардың ықтималдылығы ретінде есептейді. Әрбір кәсіпкер басшы типіне байланысты таңдап, тиімді тәуекел деңгейін өзі белгілейді. Кертартпа басшылар, жаңалықтарға бейімделмеген,әдетте олар қандай да бір тәуекелден қашуға тырысады . Икемді басшылар, егер тәуекелділік икемді болып,ал орындаушылар өз ісінің маманы балса,олар тәуекелді шешімдерді қабылдауға тырысады.
Кәсіпкерлік тәуекекелділіктің жағымды деңгейдегі және мақсатты шешімдер қабылдаған кезде белгілі бір жоғалтуларға апаруы ықтималдылығын білумен шектеліп қоймай, сонымен қатар ол жоғалтулар сол немесе басқа деңгейден аспау ықтималдығын да қарастыруы мүмкін.
Нарықтық экономикасы дамыған елдердің тәжірибесі бизнестің тәуекелсіз болмайтынын көрсетеді.Кәсіпкер тәуекелді ең төменгі мүмкін болатын деңгейге дейін қалай азайтатынын білуі қажет. Фирма үшін қандай да бір жағымсыз жағдай болса да, кәсіпкер негативті нәтижелерді азайту мүмкіндіктерін қарастыруы керек. Тәуекелді өзін-өзі сақтандыру есебінен және хеджиралау жолымен тәуекелдің бөліктерін беру арқылы азайтуға болады.
Өзін-өзі сақтандыру меншікті қаражаттардың бөлігінің есебінен зиянды жабу және ойда болмаған шығындарды жабуға қаражат жинаумен байланысты. Құны фирманың қаржы көрсеткіштерімен салыстырғанда аса көп емес мүліктің немесе бір типті мүліктің көп мөлшерін жоғалту қаупі төнгенде , ішкі шаралар көмегімен өзін-өзі сақтандыру орынды болады.
Шет елдерде тәуекелді азайтудың кең тараған тәсілі -- хеджиралау ( аудармасы - жоғалтулардан сақтау ), қарсы валюталық,коммерциялық,несиелік және басқа талаптар мен міндеттерді даярлау.Бірақ, тәуекелдің көп бөлігі(менеджерлердің қатесі,бағаның өзгеруі, сұраныс,дұрыс таңдалмаған жоба және т.б.) толығымен кәсіпкерлерге жүктелген. Жағдайларды болжап,кәсіпкерлік тәуекелді бағалауды үйрену керек.
Кәсіпкерлік тәуекел - бұл бизнестің түріне байланысты компанияның қызметінің тәуекелі.Олардың негізгі түрлеріне өндірістік , коммерциялық және қаржылық(несиелік) тәуекелді жатқызуға болады.
Өндірістік тәуекел -- бұл өнім өндірумен,қызмет көрсетумен басқа да түрлі өндіріс қызметін айлажүзеге асырумен байланысты тәуекел. Өндірістік теуекелдің пайда болу себептері:ұйғарылған өндіріс көлемінің мүмкін болуының төмендеуі,материалдық шығындардың өсуі, қызметкерлердің наразылығы,менеджерлердің қатесі,көтеріңкі аударым сомалары мен салықтарды төлеу және т.б.
Коммерциялық тәуекел кәсіпкер өндірген немесе сатып алған тауарлар мен қызметтерді өткізу процесінде пайда болады. Коммерциялық тәуекелдің себептері: өнімді өткізу көлемінің төмендеуі, материалдық ресурстардың сатып алу бағасының жоғарылауы,сатып алу көлемінің ойда болмаған төмендеуі,айналым шығындарының өсуі , экономикалық тұрақсыздығы және тұтынушылардың ұнату қабілетінің өзгеруі, бәсекелестердің әрекеті.
Қаржылық тәуекел кәсіпорынның банктермен және басқа да қаржылық институттармен қатынас өрісінде пайда болады. Қаржылық тәуекелдің себептері:қарыз және меншікті қаражаттардың ара қатынастарының көлемінің жоғалуы,кредиторларға тәуелділік,капиталдың әрекетсіздігі, бір жобаға, бір мезгілде көп қаражат жұмсау.
Қаржылық тәуекел мына операциялардан алынған шығындарда көрсетіледі:несиелік , инвестициялық,құнды қағаздар эммисиясы.
Айналым және өндіріс өрісіндегі кәсіпорындар үшін қаржылық тәуекелдің құрамдастарын ажырата білу керек:несиелік,пайыздық,валюталық айырылып қалған пайда тәуекелі, инвестийиялық тәуекел,салықтық тәуекел.
Несиелік капитал нарығының қатысушылары қаржылық тәуекел деп әдетте клиенттің төлем қабілетсіз болуына байланысты міндеттемелерді орындай алмау қаупінен туындайтын жалпы экономикалық тәуекелдің бір түрін түсінеді.
Қаржылық тәуекелді шешуге нақты қаражаттарды таңдаған кезде инвестор келесі принциптерді назарда ұстауы керек: меншікті капитал мүмкіндігінен артық тәуекелге бармау керек,аз нәрсе үшін көп нәрсені тәуекелге салмау керек,тәуекелдің нәтижесін алдын ала білуге тырысу қажет. Яғни берілген тәуекел бойынша,мүмкін болатын шығындардың ең көп мәнін есептеп ,содан соң берілген тәуекелге итермелейтін кәсіпорынның капитал көлемімен ,содан кейін салыстыру керек,содан кейін барып мүмкін болатын шығындарды жалпы ақша қаражаттарының көлемімен салыстыру қажет. Сонда ғана, бұл тәуекел кәсіпорынды банкроттық жағдайға әкелмейтінін анықтауға болады.
Басқаша айтқанда,бұл тәуекелді басқарудың жалпы стратегиясы. Қаржылық тәуекелді басқару процесі 6 сатыдан тұрады: мақсаттарды анықтау, тәуекелді анықтау, тәуекелді бағалау, оларды жүзеге асыру және нәтижелерді бағалау.
Мақсаттарды анықтау кәсіпорынның едәуір шығындар жағдайында жұмыс істеуін қамтамасыз етуге бағытталады.
Мақсат кәсіпорынды сыртқы орта жағдайынан немесе ішкі орташа оңтайландырудан қорңау болып табылады.
Тәуекелділік ықтималдылығы ресми және бейресми көздерден әр түрлі ақпараттар жинау көмегімен анықталады.
Шығындардың қаупін оның мағынасына байланысты үш түрге бөлуге болады:банкроттық қауіп,шығынды болдырмау үшін қосымша ресурстардың қажеттілігін,активтердің бір бөлігін шарасыз жоғалту.
Қаржылық тәуекелді басқарудың ең күрделі кезеңі болып табылатын тәуекелді талдаудың міндеті мүмкін болатын серіктестіктерге, жобаға қатысудың тиімділігі туралы шешім қабылдауға және ақша жоғалтуды болдырмау шараларын жасау үшін қажет мәліметтерді беру болып табылады.
Тәуекелді талдау кезінде тәуекел аймағы ұғымын пайдалану маңызды,яғни ол шекарасында белгіленген тәуекел деңгейігің шекті мәндерінен аспайтын жоғалтулар болатын, нарықтың жалпы шығындар аймағы.Нарықтық экономика жағдайында кез келген кәсіпорын қызметінің 5 негізгі тәуекел аймағын белгілеуге болады.
Тәуекелсіз аймақта операция жүргізген кезде кәсіпорын ешқандай тәуекел жасамайды,ешқандай шығын көрмейді,кәсіпорын кем дегенд есепті табыс алады.Жобаны орындау кезінде теориялық жағынан кәсіпорынның табысы шексіз.
Аз тәуекелді аймақтағы қызмет нәтижесінде кәсіпорын таза табысының барлық мөлшерін немесе бір бөлігін жоғалту ықтималдығы бар.
Жоғары тәуекелді аймақта кәсіпорын нашар болған жағдайда барлық шығындарын жабады,ал жақсы болған жағдайда есепті деңгейден төмен табыс алады.Бұл аймақта өндіріс қызметі қысқа мерзімді несие есебінен болуы мүмкін.
Қауіпті тәуекелді аймақта кәсіпорын есепті табысты ғана емес, сонымен қатар өнім өткізуден (жұмыс,қызмет) түскен табысты жоғалту ықтималдылығы бар және шығындарды өзінің есебінен қайтарады.
Жарамайтын (апатты) тәуекелді аймақтағы кәсіпорынның қызметі банкроттыққа әкелкді,барлық инвестицияларын жоғалтады.
Тәуекелділік классификациясы әр түрлі критерийлер (классификациялық белгілер) бойынша жүзеге асырылады : шығу тегі бойынша; функционалдық түрлері мен кәсіпкерліктің салалары бойынша; сақтандыру деңгейі бойынша,жіберілу деңгейіне байланысты және т.б. Әрбір нақты жағдайда қойылған мақсатқа байланысты классификация түрі таңдалады.Көрнектілік үшін кәсіпкерлік тәуекелділіктердің түрлерін кестеде бейнелеуге болады .

Кесте-1. Кәсіпкерлік тәуекелділіктердің түрлері
Классификациялық белгі
Тәуекелділіктің түрі
Кәсіпкерлік қызметтің түрлері бойынша
өндірістік,коммерциялық, қаржылық
Көлемі бойынша
локальды, салалық,мемлекеттік
Пайда болу табиғаты бойынша
объективті,субъективті
Пайда болу саласы бойынша
сыртқы, ішкі
Сақтандыру мүмкіндіктері бойынша
сақтандырылатын,сақтандырылмайтын
Ескерту: Автормен құрастырылған.
Сонымен қатар, кәсіпкерлік фирмалар өзінің қызметі барысында кездесетін тәуекелділіктің нақты түрлері бар:
:: құқықтық тәуекел заңдық актілердің төмен сапасымен және заңнамадағы кенетті өзгерістермен байланысты;
:: инвестициялық тәуекел технико- экономикалық көрсеткіштердің сапасыз талдауларымен,жоба құнының көзделмеген өсуі, қоршаған орта туралы заңдардың қатаңдығымен байланысты ;
:: сақтандырушы тәуекел сақтандыру қорын құрумен және оны басқарумен,
және де жеке мүлікпен ,ақшалай қаражатпен,персоналмен байланысты;
:: инновациялық тәуекел осы сферадағы белгісіздіктерден пайда болады(идеяларды ойлап табудан бастап, оны тауарларда немесе технологияларда жүзеге асырып,соңында сәйкес өнімді нарыққа өткізуге дейін).
Көлеміне байланысты кәсіпкерлік тәуекелдер үш түрге бөлінеді:
:: локальды тәуекел - жеке фирманың тәуекелі (компаниялар,бірлестіктер,олардың бөлімшелері);
:: салалық тәуекел - саланың мамандануына байланысты тәуекел;
:: мемлекеттік тәуекел - мемлекеттегі әлеуметтік саяси жағдайлардың нашарлауымен ,инфляцияның өсуімен,төлемсіздік мәселесімен,заңдылықтың орындалмауымен ббайланысты болады.
Пайда болу табиғатына байланысты тәуекелдердің келесі түрлері бар:
:: субъективті тәуекел кәсіпкердің жеке тұлғасымен байланысты болады.
Мұндай тәуекелдің пайда болуына тәуекелділікке дұрыс дамымаған қабілеттілігі себеп: тәжірибесінің, білімінің, кәсібилілігінің
жетіспеушілігі,нарықтағы тәртіпті бұзуы және т.б.
:: объективті тәуекел ақпараттың жеткіліксіздігі, нарықтық конъюнктураның ,заңдылықтардың , несиелеу жағдайларының , салық салудың, инвестициялаудың және т.б. күтпеген кезде өзгеруімен байланысты болады.
Пайда болу саласы бойынша тәуекелдер келесідей болады :
:: сыртқы тәуекел саясаттағы күтпеген өзгерістермен, өндірістің макро жағдайындағы үлкен аймақтардағы апат жағдайларымен, валюталық тәуекелмен және т.б. байланысты;
:: ішкі тәуекел кәсіпорынның мамандануымен байланысты тәуекелдер,өндірістік, қаржылық, сақтандыру және т.б.
Сақтандыру мүмкіндіктері бойынша тәуекелдің келесі түрлері бар:
:: сақтандырылатын тәуекелдер сандық анықтама беруге жататын жәнесақтандыру қаупін өз мойнын алатын ұйымдарды сақтандырумен байланысты ;
:: сақтандырылмайтын тәуекелдер деңгейін бағалау мүмкін емес форс -мажорлық тәуекелдерге жатады.Сонымен қатар, сақтандыру қаупін өз мойындарына алуға даяр емес жағдайдағы кең көлемді тәуекелдер.
Тәуекелді басқаруға болады, яғни тәуекелдік жағдай туындауын белгілі бір шекте болжамдау және тәуекел дәрежесін төмендету үшін шаралар қабылдауға мүмкіндік беретін түрлі шаралар қолдануға болады.
Көбінесе тәуекелді басқаруды ұйымдастыру тиімділігі тәуекелдің сыныптамасына тәуелді.
Мүмкін болатын нәтижеге (тәуекелдік жағдайдың нәтижесіне) байланысты тәуекелдер екі үлкен топқа бөлуге болады: таза және спекулятивтік.
Таза тәуекелдер жағымсыз немесе нольдік нәтиже алуға мүмкіндік береді. Бұл тәуекел түрлеріне келесілер жатады: табиғи, экологиялық, саясаттық, транспорттық және коммерциялық тәуекелдер бөлімі (мүліктік, өндірістік, саудалық).
:: Өндірістік тәуекел. Бұл өнімді өндірумен және оны өткізумен байланысты. Бұл тәуекелге өнімнің өнімнің белгіленген көлемінің өзгеруі және өткізу қарқыны, материалдық және еңбек шығындарының артық жұмсалуы. Нарықтағы баға деңгейінің кемуі, брак, рекламация т.б. себептер тікелей ықпал жасайды.
:: Коммерциялық тәуекел - бұл кәсіпкердің сатып алған өнімді нарықта өткізуінде пайда болады. Коммерциялық келісім жағдайында бағаның төмендеуін, тауар өткізуде кездесетін қосымша шығындарды ескеру керек.
:: Нарықтық тәуекел - бұл ұлттық ақша бірлігінің нарықтағы процент ставкасының немесе шет ел келісім серіктестіктерінің валюта курсының өзгеруімен байланысты.
Спекулятивтік тәуекелдер жағымды да, жағымсыз да нәтиже алу мүмкіндігімен сипатталады. Бұл тәуекел түрлеріне коммерциялық тәуекелдер бөлімі болып табылатын қаржы тәуекелдері жатады.
Қаржылық тәуекел - қаржылық кәсіпкерлік ісінде кездеседі. Мысалы, қаржылық келісім тәуекелділік шарттасушылардың бір жағының төлем қабілеттілігінің кемдігінен пайда болуы, т.б.
Қаржы тәуекелі кәсіпорын қаржылық институттармен (банктер, қаржылық, инвестициялық, сақтандыру компаниялары, биржалар және т.б.) қатынасы процесінде пайда болады
Қаржы тәуекелінің туындау себептері - инфляциялық факторлар, банктің есептік мөлшерлемелерінің өсуі, бағалы қағаздар құнының төмендеуі және т.б.
Қаржы тәуекелдері екі түрге бөлінеді:
1) ақшаның сатып алу қабілеттілігімен байланысты тәуекелдер;
2) капитал салымдарымен байланысты тәуекелдер (инвестициялық тәуекелдер).
Ақшаның сатып алу қабілеттілігімен байланысты тәуекелдерге тәуекелдердің келесі түрлері жатады: инфляциялық және дефляциялық тәуекелдер, валюталық тәуекелдер, өтімділік тәуекелі.
Инфляция ақшаның құнсыздануы болып табылады, бағалар өседі. Дефляция - инфляцияға кері процесс, ол бағалардың төмендеуінен және соған сәйкес ақшаның сатып алу қабілетінің жоғарылауынан көрінеді.
Инфляциялық тәуекел - инфляция өсімі кезінде нақты сатып алу қабілеттілігі көзқарасынан өсуден көрі алынатын ақшалай табыстар тез құнсыздануындағы тәуекел. Мұндай жағдайда кәсіпкер нақты шығыстарға тап болады.
Дефляциялық тәуекел - дефляция өсімі кезінде бағалар деңгейі төмендейді, кәсіпкерліктің экономикалық жағдайы нашарлайды табыс төмендейді.
Валюталық тәуекелдер сыртқы экономикалық, несиелік және басқа да валюталық операцияларды жүргізу кезінде бір шетелдік валюта бағамының басқа валюта бағамына қатынасының өзгеруімен байланысты валюталық жоғалту қаупімен түсіндіріледі.
Өтімділік тәуекелі - тұтынушылық құнының және сапалық бағаның өзгерісі себебінен бағалы қағаздар немесе басқа да тауарларды өткізу кезіндегі мүмкін болатын жоғалтулармен байланысты тәуекелдер.
Инвестициялық тәуекелдер келесі ішкі жүйелік тәуекелдерді қамтиды:
1) жіберіліп қойған пайда тәуекелі;
2) табыстылықтың төмендеу тәуекелі;
3) тікелей қаржылық жоғалтулар тәуекелі.

1.2. Кәсіпкерлік тәуекелдің деңгейіне әсер етуші факторлар

Кәсіпкерліктегі тәуекел факторлар деңгейімен шартты түрде байланысты болады, яғни әр түрлі іс - әрекеттердің белгісіздік, сенбеушілік , күтпегендік жағдайлар жоғалтулар мүмкіндігін жоғарылатады.
Бұл шарттар кәсіпкердің өз нақты іс- әрекеттерінің нәтижесінде кәсіпкерлік фирманың ішкі қызметінің сферасында да , сонымен қатар бизнестің сыртқы ортасының әсерінен пайда болуы мүмкін, яғни бәсекелестердің, жеткізіп берушілердің,мемлекеттік органдардың және т.б. іс әрекеттері.
Бірінші жағдайда кәсіпкер тәуекел көлемін төмендету мақсатында бұл факторларға белсенді басқарушылық әсер етуі керек,ал екінші жағдайда, әрине ол бұл шарттарды өзгертуге немесе олардың деңгейіне әсер ете алмайды.
Осылайша, кәсіпкерлік қызметінің тәуекел факторлары кесте түрінде көрсетіле алады (2-кесте).
Берілген классификация кәсіпкерлік тәуекелдің деңгейіне әсер етуші негізгі жалпы шарттарды анықтайды. Бірақ бұл факторлардың әсер етуі нақты экономикалық жүйенің артықшылығына байланысты
болады.Осылайша,Қазақстандағы кәсіпкерлік қызметтің шарттары нарықтық экономикасы қалыптасқан елдерден ауқымды түрде айырмашылығы бар.Осы елдердегі кәсіпкерлік тәуекел деңгейіне әсер етуші факторларының қатарымен , тек Қазақстанға тән отандық экономикада бар факторлар кездеседі.
Кесте-2. Кәсіпкерліктің даму жолындағы кездесетін кедергілер ( %)
Мүмкін болатын факторлар
Сұрағалдардың %-дық саны
Жоғары салықтар
63,6
Кредиттардың жоғары бағасы
55,6
Бақылаушы органдардың қарым-қатынасы
36,5
Халықтың төмен тұтынушылық сұранысы
28,6
Электр энергиясын берудегі кедергілер
(коммуналдық қызметтер)
22,2
Ақпараттық қамтамасыз етудің төмендігі
22,2
Қызметтегі партнерлардың жауапкершілігінің болмауы
22,2
Нарықтағы жоғары бәсекелестік
14,3
Маманданған жұмысшы күшінің жетіспеушілігі
9,5
Тасымалдаушы инфрақұрылымның дамымауы
6,3
Ескерту: google.kz сайтынан алынған.
Кестеден көрініп тұрғандай, салықтық жүйе мәнді сыртқы фактор болып саналады.
Салық салу Қазақстандағы шағын және орта бизнестің дамуында үлкен роль атқарады. Экономикалық тәжірибе салық төлеушінің табысын 30% дейін
алынып тастауы экономикаға инвестициялар салынуының қысқаруына әкеледі.Ал егер, табыстың 40- 50% алынса, онда бұл өндірісті кеңейту мен кәсіпкерлік инициативаның жойылуына әкеледі. Кәсіпкерлік тәуекелдің деңгейіне әсер ететін келесі фактор - партнерлармен қарым-қатынас. Мұндай жағдайда тәуекелді күшейту ,бір жағынан жеткізіп берушілермен ,екінші жағынан тұтынушылармен келісімшарттардың бұзылуына әкеледі.

2.1."Алматы №1 Сыра өндіру зауытының" қызметін талдау талдау

"Алматы №1 Сыра өндіру зауыты" ертеден жұмыс істеп келе жатқан ,сыра өндіруге мамандандырылған кәсіпорындардың бірі болып табылады. Алкогольді сусындармен бірге алкогольсіз сусындарды өндірумен айналысады.
Кәсіпорын 1993 жылдан бастап Акционерлік қоғам болды, сол кезден бастап кәсіпорынның техника мен технологиясы жаңартылды. Құрал- жабдықтарды атақты КЫС компаниясынан сатып алынған.Осы кезден бастап,кәсіпорын өнімдерінің сапасына күмән болмады десек те болады.2010 жылы зауыттың бродильді лагерьлі цехы толығымен жаңартылды. Зауытта орта есеппен 250 адам жұмыс істейді. Бұл көрсеткіш жыл мезгіліне байланысты ауытқып отырады. Жұмысының орта айлық жалақысы 25000теңгені құрап отыр.
"Алматы №1 Сыра өндіру зауыты" кәсіпорынының шығарылған өнім көлеміне тоқталар болсақ,жыл сайын зауыттың өнім көлемінің өсу тенденциясы байқалады.Мұның себебі, кәсіпорын өнімі сапа жағынан алғанда, басқа да кәсіпорындармен салыстырғанда бірде- бір кем емес және бағасы тұтынушылар үшін оптималды болып келеді. Сонымен қатар жыл сайын халқымыздың саны өсуде,мүның өзі маңызды фактор болып табылады.
Бәсекелік нарықтағы сыра өндіруші "Алматы №1 Сыра өндіру зауытының" техника -экономикалық талдауын жүргіздік.
Жоғарыда айтып кеткеніміздей, кәсіпорында құрал - жабдықтар жаңартылды,нәтижесінде негізгі қордың орташа құны салмақты сома болды.
Бұл қор сыйымдылығы , қор қайтарымдылығы және қормен жарақтануға тікелей әсер ететінін білеміз.
Төменде көрсетілген кестеде кәсіпорынның қаржылық талдауын екі жыл бойынша жүргіздік. Талдау нәтижесінде көптеген мәліметтерді анықтадық.

Кесте-3. Кәсіпорынның техника - экономикалық көрсеткіштері.

Көрсеткіштер
өлшем
бірлігі
2009
жыл
2010
жыл
Ауытқуы
%-бен
1.
Өнім өткізуден түскен табыс
Мың тг
1182644
470392
-712252
39
2.
Өткізілген өнімнің өзіндік құны
мың тг
394542
155227
-239315
39
3.
Жалпы табыс
мың тг
788102
315165
-472937
39
4.
Кезең шығындары
мың тг
755822
264372
-491455
34
5.
Негізгі қызметтен түскен табыс
мың тг
32280
50793
18513
157
6.
Негізгі емес қызметтен түскен
табыс
мың г
596
-1155
559
193
7.
Салық салуға дейінгі қызметтен
түскен табыс
мың тг
35871
49638
19077
158
8.
Корпаративтік табыс салық бойынша
шығыстар
мың тг
9861
9526
-3335
93
9.
Таза табыс
мың тг
23010
40112
+17102
174
10.
Негізгі қордың орташа құны
мың тг
834204
114118
307683
136
11.
Қор сыйымдылығы
мың тг
0,70
2,42
+2,35
35
12.
Жұмысшылардың орташа тізімдік саны
мың тг
250
300
+50
120
13.
Еңбекақы қоры
мың тг
81276
82404
+116440
101
14.
Орташа жылдық еңбекақы
мың тг
325104
274680
-50424
64
15.
Орташа айлық еңбекақы
мың тг
27092
22880
-4202
81
16.
Сату көлемінің табыстылығы
мыңтг
0,66
0,67
+0,1
101
17.
Қор қайтарымдылығы
мың тг
1,41
0,41
-1
95
18.
Қормен жарақтану
мың тг
3336,8
3806,2
+4694
95
19.
Айналым коэффициенті

2,30
0,66
-1064

43
20.
Сатылған өнімнің 1тг шаққандағы
шығындары
мың тг
1,97
0,89
-0,08
91,8
21.
Өндіріс пайдалылығы
%
1,9
8,5
6,6
4,5есе
Ескерту: Google.kz сайтынан алынған.
Берілген кесте жөнінде мыналарды атап өтуге болады.
Белгілі кәсіпорынның өнім өткізуден түскен табысы 2010 жылы 2009 жылға қарағанда -712252 ауытқып отырғанын байқаймыз.
Жиынтық табыста да біршама өзгерулер байқалады,мұның себебі, өнімді өткізуден түскен табыстың 2010 жылы төмен болуына байланысты. Таза табыс +17102 көрсетеді,бұл соңғы жылы негізгі қызметтен түскен табысқа байланысты.Жұмысшылардың орташа тізімдік саны соңғы жылы жоғарылады,себебі өндіріс көлемі біршама кеңейді және де құйылмалы тізбекті іске қосты. Жалпы 2009 жылы жұмысшылардың орташа саны 250-ге жетеді,ал 2010 жылы 300-ден астам.Қормен жарақтану жөнінде айтар болсақ,құрал - жабдықтарды түгелімен алмастырды, нәтижесінде негізгі қордың орташа құны ауқымды соманы құрайтын болды,2009 жылы 834206 болса ,2010 жылы 114889 болды.
Қор қайтарымдылығы 2009 жылы 1,41 болса, келесі жылы 0,41 болды. Айналым коэффициенті 2009 жылы -2,30 болса, 2010 жылы 0,66 болды.
Айналым коэффициенті өзгергендіктен, бұл коэффициент айналым ұзақтығына байланысты ,сол себептен айналым ұзақтығы 2009 жылы -158,7.
Орташа айлық еңбекақы 2010 жылы бастапқы жылға қарағанда біраз төмендеді,себебі жұмыскерлер саны көбейді,еңбекақы қоры азайды 2009 жылы - 27092 ,2010 жылы -22890. Негізгі құралдар құны коэффициенті екі жылда бірдей деңгейде болып отыр. Негізгі құралдардың қалдық құны бірқалыпты болып отыр. Өнім өткізуден түскен табыстың өзгеруіне байланысты қор сыйымдылығы мен қор қайтарымдылығы екі жылда ауытқиды. Сату көлемінен түскен табыс 2009 жылы -0,66, 2005 жылы -0,67 болып отыр, жиынтық табыстың өзгеруіне байланысты.
Яғни аталып отырған кәсіпорынның техника - экономикалық көрсеткіштерін талдадық, жалпы кәсіпорын 2010 жылы құйылмалы сыра тізбегін іске қосты, жаңа құрал- жабдықтар сатып алды. Сол себептен кәсіпорын біршама толқу үстінде болды.
Тәуекелді талдау кезінде оның көздері мен себептерін анықтау керек.Пайда болу көзіне байланысты тәуекелділік былайша бөлінеді:меншікті шаруашылық,адамның өзімен байланысты , табиғи факторлармен байланысты. Тәуекелділіктің пайда болу себептері болашақтың анықталмауынан ,әріптестің айқындалмаған мінезі, ақпараттың жетіспеуінен туындаған деп жіктелінеді. Қандай да бір жағдайда болмасын, тәуекелділік шешімнің ақпаратпен жабдықталу жағдайына байланысты болады.
Кәсіпкер кейде нәтижелер анықталмаған және шектелген ақпаратқа негізделген жағдайда шешім қабылдайды. Әрине, ақпарат толық болған жағдайда тәуекелділікті жақсы болжап,оны төмендетуге болады. Мұндай жағдайда,пайдалы ақпарат тауар түрінде көрінеді. Ақпарат толық болған жағдайда ,толық ақпараттың құны арасындағы айырма түрінде көрініп , ал ақпарат толық болмаған жағдайда күтілетін құны түрінде көрінеді.

2.2. Кәсіпкерлік тәуекелділікті бағалау

Тәуекелді талдауды бір- бірімен өзара тығыз байланысты және бір- бірін толықтыратын екі түрге бөлуге болады: сапалық және сандық.
Тәуекелді сапалық талдау тәуекелді басқарудың екінші кезеңі түрінде көрінеді.Ол мүмкін болатын барлық тәуекелдерді теңестіріп салыстырады.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Кәсіпкерлік қызметтің түрлері, тәуекелділік
Тәуекелділік және кәсіпкерлік ұйым
Кәсіпкерлік тәуекелділік: түрлері мен типтері және оның зардаптарын жеңілдету жолдары
Қаржылық тәуекелділік
Аудиторлық тәуекелділік
Тәуекелділік туралы
Банк қызметiндегi тәуекелдiлiк
Аудиторлық тәуекелділік туралы
«ТемірБанк» қызметіндегі тәуекелділік
Кәсіпкерлік. кәсіпкерлік түрлері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь