Қазақ тілі сабағында оқушыларды тіл мәдениетіне тәрбиелеуді ұйымдастыру жолдарын қарастыру

КІРІСПЕ 3

1. ТІЛ МӘДЕНИЕТІНІҢ ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 5
1.1 Тіл мәдениеті туралы ғалымдар көзқарасы 5
1.2 Тіл мәдениетінің өлшемдері мен оған қойылатын талаптар 10

2. ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫ ТІЛ МӘДЕНИЕТІНЕ ТӘРБИЕЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖОЛДАРЫН ҚАРАСТЫРУ 15
2.1 Оқушыларды тіл мәдениетіне тәрбиелеудегі дидактикалық, әдістемелік ұстанымдар 15
2.2 Қазақ тілі пәнінен орта буын оқушыларын тіл мәдениетіне тәрбиелеу 16
Қазақ тілі сабақтарында жоғары сынып оқушыларын тіл мәдениетіне тәрбиелеудің әдіс.тәсілдері 22

ҚОРЫТЫНДЫ 28

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ: 31
КІРІСПЕ
Ел тәуелсіздігін тіл тәуелсіздігімен астастыра қарап, туған тілдің тұғырын биіктету қамы қолға алынғалы да біраз уақыт болып қалды. «Қазақстан Республикасындағы тіл саясатының тұжырымдамасы», «Қазақстан Республикасындағы Тіл туралы Заң» сияқты стратегиялық маңызы бар құжаттардың дүниеге келуі осы бағытта жасалған оң қадамдар.
Тіл қарым-қатынас құралы. Адамның ой-өрісін, мәдени дәрежесін, ақыл-парасатын, рухани байлығын көрсететін айна. Тіл мәдениетінің өзектілігі әрқашан ескеріліп, қай халық болса да бұл мәселені айналып өткен емес. «Өнер алды - қызыл тіл» деп қазақ халқы да сөйлеу шеберлігіне үлкен мән берген. Қазіргі таңда тіл мәдениетінің көкейтестілігі арта түсті.
Қазақстан Республикасы Президентінің «Тілдерді қолдану мен дамыту бағдарламасында»: «Тілді дамыту - Қазақстан Республикасы мемлекеті саясатының аса өзекті бағыттарының бірі» , сондай-ақ «Мемлекеттік тілді оқытудың саны мен сапасына көңіл бөлу керек» делінген. Елбасы Н.Ә.Назарбаев: «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде» - деп тұжырымдайды.
Ал қазақ халқының тіл келешегі мектеп оқушыларында. Көптеген ғылыми-педагогикалық әдебиеттерді, мерзімді баспасөз ақпараттарын талдап-зерттей келе, бүгінгі күнгі оқушылардың сөз саптауы көңіл аударарлық көпшілігінің тіл мәдениеті төменгі деңгейде деген қорытынды жасауға болады. Олар өз ойларын дұрыс, түсінікті етіп жеткізе алмайды, басы артық бос сөздерді көп қолданып, ойын шашыратып жібереді. Кейбірі орысша сөздерді қосып, араластыра сөйлесе, бірі жаргонмен диалектілермен сөйлегенді сән көреді. Бұл мәселе туралы көптеп айтылып та, жазылып та жатыр. Мысалы педагогика ғылымының докторы И. Нұғыманов пен 3. Қашқынбаева: «Оқушының жеке тұлға болып дамуы мен алған білімін іске асыруда сөйлеу тілін, әрекетін, сөйлеу мәдениетін, әдебін қалыптастыру педагогиканың қазіргі кездегі көкейтесті мәселелерінің бірі болып табылады» - дейді. Бүгінгі таңда қазақ мектептерінің өзекті мәселелерінің бірі – оқушылардың тіл мәдениетін көтеру, сауатты жаза алатын, өз ойын айқын жеткізе алатын азамат тәрбиелеу.
Қазіргі заманымызда қойылған басты талаптардың бірі - өмірден өз орнын таңдай алатын, өзара қарым-қатынаста өзін еркін ұстап, кез-келген ортаға тез бейімделетін, белгілі бір ғылым саласынан білімі мен білігін көрсете алатын, өз ойы мен пікірін айта білетін мәдениетті жеке тұлға қалыптастырып, тәрбиелеу. Оқушының жеке тұлға болып дамуы мен алған білімін іске асыруда сөйлеу тілін, әрекетін, тіл мәдениетін, әдебін қалыптастыру педагогиканың қазірдегі өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.
Жұмыстың негізгі мақсаты – оқушыларды қазақ тілі сабағында тіл мәдениетіне тәрбиелеудің теориялық-практикалық мәнін зерттеу. Осыдан келіп, жұмыстың негізгі міндеттері туындайды:
- тіл мәдениеті ұғымына ғылыми түсінік беру;
- оқушы жастардың тіл мәдениетінің төмен болуының
себептерін саралау;
- тіл мәдениетінің жоғары болуына қойылатын талаптарды
айқындау;
- тіл мәдениетінің даму сатысы қандай өлшемдер арқылы
анықталатындығын көрсету;
- тіл мәдениетін қалыптастыру жұмысының негізгі бағыттарын
анықтау;
- оқушыларды тіл мәдениетіне тәрбиелеудегі дидактикалық,
әдістемелік ұстанымдарды негіздеу;
- мектептің орта буынында тіл мәдениетін оқытуды саралу;
- жоғары буын оқушыларын тіл мәдениетіне оқытуды
тұжырымдау. Курс жұмысы кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытындыдан және әдебиеттер тізімінен тұрады. Негізгі бөлім екі тараудан құралған.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Абалкова Б., Игібаева А.К. Интерактивті әдіс арқылы тіл
мәдениетін дамыту / Б. Абалкова, А.К. Игібаева // С. Аманжолов атындағы ШҚМУ –дың жас ғалымдары конференциясының баяндамалары.-Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы,2004.-392 б.
2. Балақаев М. Қазақ тілінің мәдениетінің мәселелері / М.Балақаев.-
Алматы:Қазақстан,1965.-186 б.
3. Сыздық Р. Тіл мәдениеті және оның проблемалары / Р. Сыздық
// Тілдік норма және оның қалыптануы.-Астана: Елорда,2001.- 230 б.
4. Педагогический словарь.-М.: Наука,1960.-774 с.
5. Ожегов Л.И. Лексикология. Лексикография. Культура речи
/ Л.И. Ожегов. - М.: Высшая школа, 1974. - 352 с.
6. Қазақстан Совет энциклопедиясы.- Алматы: ҚазССР Ғылым
Академиясы,1977.-631 б. Т.11.
7. Педагогическая энциклопедия.- М.: Советская энциклопедия, 1965.-
311 с. Т.2.
8. Мейірманқұлова Т. Отбасы және тәрбие / Т. Мейірманқұлова //Ұлт
тағлымы.-2001.-№7.-Б.3-6
9. Жапбаров А. Қазақ тілі стилистикасын оқыту негіздері.- Алматы:
Қазақ университеті, 1991.-156 б.
10. Кунапьянова А. Д., Аубакирова Л. Р. Тіл мәдениетінің өлшемдері
және оған қойылатын талаптар / А. Д. Кунапьянова, Л. Р. Аубакирова // «С. Аманжолов оқулары – 2004»: Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары.- Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы,2004.-464 б.
11. Қосымова Г., Дәулетбекова Ж. Қазақ тілі: Оқыту әдістемесі. Жалпы
білім беретін мектептің 5-сынып мұғалімдеріне арналған / Г. Қосымова, Ж. Дәулетбекова.- Алматы:Атамұра, 2001.-112 б.
12. Дәуітбекова Ж., Арын Е., Махамбетова Г. Қазақ тілін тереңдетіп
оқыту бағдарламасы / Ж. Дәуітбекова, Е.Арын, Г. Махамбетова.- Алматы:Жеті жарғыі, 2003.-72 б.
13. Балақаев М., Серғалиев М. Қазақ тілінің мәдениеті: Оқулық
/ М.Балақаев, М. Серғалиев.-Алматы:Зият Пресс,2004.-140 б.
14. Аубакирова Л. Р. Кунапьянова А. Д. Оқушылардың тіл мәдениетін қалыптастырудағы отбасының орны / Л. Р. Аубакирова, А. Д. Кунапьянова // С. Аманжолов атындағы ШҚМУ –дың жас ғалымдары конференциясының баяндамалары.-Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы,2004.-392 б.
15. Қазақстан Республикасы Президентінің «Тілдерді қолдану мен дамыту бағдарламасы». (1998 жыл 5 - қазан).
16. Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы.
17. Уәлиев Н. Сөз мәдениеті / Н. Уәлиев.-Алматы,1984
        
        СОДЕРЖАНИЕ
КІРІСПЕ 3
1. ТІЛ МӘДЕНИЕТІНІҢ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... Тіл ... ... ... ... 5
1.2 Тіл мәдениетінің өлшемдері мен оған қойылатын талаптар 10
2. ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫ ТІЛ МӘДЕНИЕТІНЕ ТӘРБИЕЛЕУДІ ... ... ... ... тіл мәдениетіне тәрбиелеудегі дидактикалық, әдістемелік
ұстанымдар 15
2.2 Қазақ тілі пәнінен орта буын ... тіл ... ... ... тілі сабақтарында жоғары сынып оқушыларын тіл мәдениетіне
тәрбиелеудің әдіс-тәсілдері 22
ҚОРЫТЫНДЫ 28
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ: 31
КІРІСПЕ
Ел ... тіл ... ... ... туған тілдің
тұғырын биіктету қамы қолға алынғалы да біраз уақыт болып қалды. «Қазақстан
Республикасындағы тіл ... ... ... Тіл ... Заң» ... ... маңызы бар
құжаттардың дүниеге келуі осы ... ... оң ... ... ... ... ... мәдени дәрежесін, ақыл-
парасатын, рухани байлығын көрсететін айна. Тіл мәдениетінің ... ... қай ... ... да бұл ... айналып өткен емес.
«Өнер алды - қызыл тіл» деп қазақ ... да ... ... ... ... ... таңда тіл мәдениетінің көкейтестілігі арта түсті.
Қазақстан Республикасы Президентінің «Тілдерді қолдану мен ... ... ... - ... ... ... аса өзекті бағыттарының бірі» , ... ... ... саны мен ... ... бөлу керек» делінген. Елбасы
Н.Ә.Назарбаев: «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде» - деп ... ... ... тіл келешегі мектеп оқушыларында. Көптеген ... ... ... баспасөз ақпараттарын талдап-
зерттей келе, ... ... ... сөз ... ... көпшілігінің тіл ... ... ... ... ... ... Олар өз ойларын дұрыс, түсінікті
етіп ... ... басы ... бос ... көп ... ... жібереді. Кейбірі орысша сөздерді қосып, ... бірі ... ... ... сән көреді. Бұл
мәселе туралы көптеп айтылып та, ... та ... ... ғылымының докторы И. Нұғыманов пен 3. ... ... ... ... ... мен ... ... іске асыруда сөйлеу тілін,
әрекетін, сөйлеу ... ... ... педагогиканың қазіргі
кездегі көкейтесті мәселелерінің бірі болып ... - ... ... ... мектептерінің өзекті мәселелерінің бірі ... тіл ... ... ... жаза ... өз ойын ... ... азамат тәрбиелеу.
Қазіргі заманымызда қойылған басты талаптардың бірі - ... өз ... ... ... ... өзін ... ... кез-келген ортаға
тез бейімделетін, белгілі бір ғылым саласынан білімі мен білігін көрсете
алатын, өз ойы мен ... айта ... ... жеке тұлға
қалыптастырып, тәрбиелеу. Оқушының жеке тұлға болып дамуы мен алған ... ... ... тілін, әрекетін, тіл мәдениетін, әдебін қалыптастыру
педагогиканың қазірдегі өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.
Жұмыстың ... ...... ... тілі ... ... тәрбиелеудің теориялық-практикалық мәнін зерттеу. Осыдан келіп,
жұмыстың негізгі міндеттері туындайды:
- тіл мәдениеті ұғымына ғылыми түсінік беру;
- ... ... тіл ... ... ... ... тіл ... жоғары болуына қойылатын талаптарды
айқындау;
- тіл мәдениетінің даму сатысы қандай өлшемдер ... ... тіл ... ... ... негізгі бағыттарын
анықтау;
- оқушыларды тіл мәдениетіне тәрбиелеудегі дидактикалық,
әдістемелік ұстанымдарды негіздеу;
- мектептің орта ... тіл ... ... ... ... буын ... тіл мәдениетіне оқытуды
тұжырымдау. Курс жұмысы кіріспеден, ... ... және ... тізімінен тұрады. Негізгі бөлім екі
тараудан ... ТІЛ ... ... НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тіл мәдениеті туралы ғалымдар көзқарасы
Дүние жүзі тарихына үңілсек, көптеген халықтар Академияларындағы ғылым
атаулы тілді ... ... тіл ... биік ... барлық мәні оның қолдануында. Тіл
мәдениетінің деңгейі, оның ... әрі ... ... ... ... - ... ... объективті құбылысы, ол бүкіл халық үшін ... ... ... ... ... ... ... қамтиды.
«Тіл - қоғамдық құбылыс» деген ... ... ... ... ... ... ... ролі деген мәселелермен ХІХ
В.Гумбольдт еңбектері кейініректе ... ... ... ... сипатына ерекше мән берулеріне түрткі болды. Бұл мәселеге
Н.Я.Марр да ... мән ... ... ... жан ... ... ... мен
мәдениетімен тығыз байланыста қарау В.Фон Гумбольдт, И.Гердер, Г.Пауль,
В.Вундт, ... ... ... ... т.б. ... ... зиялылары: А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, М.Балақаев, К.Аханов,
Т.Қордабаев, ... ... ... ... Ә.Болғанбаев,
С.Исаев, А.Ысқақов, Р.Әміров, Қ.Жұбанов т.б. ғалымдардың еңбектерінде ... сан ... ... тоқталады. Тіл табиғатының қыр-сырына терең жан-
жақты үңілу – ... ... ... ... ... ... жалғасын тапқан[1, 141-142 б.].
Ал, «Мәдениет» деген түсінікке тоқталатын болсақ, мәдениет - деген
ұғымға беті-қолын жуғаннан ... ... ... ... ... ең
соңғы биігіне дейінгі барлық ұғым енеді, - деп М.И.Калинин атап көрсетеді.
Мәдениет, оқу-ағарту, ... өнер т.б. ... өмір ... - дейді тілші-ғалым М.Балақаев өзінің «Қазақ тілінің мәдениеті»
атты еңбегінде [2, 10 б.].
Мәдениет ... ... де әр ... әр ... анықтама береді. Қарап
отырсақ, мәдениеттің өзі екіге ... ... ... және рухани
мәдениет. Соның ішінде тіл ... ... ... ... ... ... ... сөз болмақ.
Тіл мәдениеті оқушылардың тілін ұстарту міндетін ... ... ... ... Тіл мәдениетіне тән нормалар оқушылардың таза, нақты,
лайықты әдеби тілмен ... ... ... мен ... ... ... ... жатық, әсерлі, түсінікті болуын қадағалайды.
Сонымен қатар, олардың мәнерлеп оқуын, сондай-ақ өз ... ... ... ... жазу дағдыларын қальштастыруға тиіс.
Осы мәселені зерттеу тақырыбы ... ала ... ... тіл мәдениеті
дегеніміз не деген сұраққа жауап іздедік. М.Балақаевтың жоғарыдағы мәдениет
туралы айтқан анықтамасын ары қарай тіл ... ... ол ... ... көрсетеді: «Тіл мәдениеті дегеніміз - ... ... ... дәрежесі. Сонымен қатар, ол тіл жұмсаудағы ізеттілік,
сауаттылық қана емес, ... ... ... ... ... ... стильдік құбылыстарды ұқыпты,
дұрыс қолдану дағдысы» [2, 17 ... ... ... - сөйлеудегі, жазудағы сыпайылық, ізеттілік
қана емес, сонымен қатар айқын ойлылық, ... дәл ... ... сөйлеу
өнеріне шыныққандық», - деп анықтама береді Н.Уәлиев өзінің «Сөз ... ... ... Р. ... «Тіл ... ... - сөздерді дұрыс
орнымен қолдану ... ... ... ... ... ... ... дыбыстау (орфоэпиялық), сауатты жазу
(орфографиялық), тілді әсерлі етіп ... ... ... ... - ... [3,24-25].
«Тіл мәдениеті» негізінен «Сөз мәдениеті», «Сөзді орынды қолдану» деген
ұғымды білдіреді. Өйткені, тіл мәдениетінің негізгі зерттейтін объектісі -
сөз, ... ... ... ... ... дұрыс қолданылуы, сол арқылы
ойдың айқын, әсерлі жетуі, екі ... ... ... ... тіл мәдениеті ғылымын үлкен екі салаға: ауызша ... ... ... ... деп ... болады.
Сондықтан сөйлеу мәдениетіне байланысты өтілетін практикалық сабақтарда
ауызша сөйлеу тілінің ерекшеліктеріне көп ... ... ... тіл
фактілері негізінде талдап, сырын ашып көрсетудің пайдасы зор.
Тіл байлығы - сөз байлығы. Ал сөз ... әр ... ... сөздердің санымен байланысты болғанымен, негізгі байлық – ой
байлығы, сол сөздерді қиюластырып, әсем де ... ой ... ... ... ... көп ... ... оны орынды, ойлы, образды жұмсай
алмасаң, одан не пайда? Ал сөзге көп мағына сыйғызып, әр сөздің ... ... ... ... дөп ... беру ойлау қабілетімен, оның
шығармашылық сипатымен ... ... Ал ой ... жету үшін ... кешегісі мен бүгінгісін, лексикалық қабаттын баю, толығу ... ... ... жаңа ... ... бір ... ... ішкі, сыртқы мүмкіншілігін жақсы меңгеріп, оған қамқорлықпен,
жанашыр көзбен қадағалап отыру керек.
Сөз ... ... ... ... ... бірі - ... Тіл тазалығы дегенде, ... ... ... ... шұбарланбауын талап етеміз. Әрине, бөтен тілден сөз ... ана тілі ... ... ғана өмір ... ... тіл деген
болмайды. Көркем шығарманы, сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... қоспай, сірестіріп, «таза әдеби» тілде де ... ... ... ... ... ... өмірдің өзі
көтерген саласын ... ... ... ... эстетикалық
талғамын арттыру мақсатын көздейді.
Қандай адам ... ... ... мәдениеті мен рухани
дүниесінің қаншалықты екені оның жазған ... ... ... ... «Кісіге қарап сөз алма, сөзіне қарап кісіні ал», - деп ұлы Абай
тегін айтпаған. Ана тілінің мол ... ... ... ... ... етіп, бас иген адам өзіне де, өзгеге де ... қоя ... ... ... ... қолдануға жол бермейді. Сөз мәдениеті мен өз
мәдениетін қатар ұстап, екеуін бірге әлпештеп, ... ... ана ... ... арта ... даусыз.
Тіл мәдениті жөніндегі теориялық және практикалық пікірлерді
дамытушылардың бірі - ... Ол ... ... ойлау дағдысымен
тікелей байлансытыра отырып, баланы қысқа ... ... ... бейімдеу пайдалы дей келіп, «Важен для приучения отличать более
важное от менее важного и неважного ... в те ... слов и ... изображаются основные мысли ... как безотносительно к ... ... та или ... ... выражается так, и с объяснением самой форм
выражении, чтобы заставить детский ум ... ... деп ... ... ауызекі сөйлеу тілінде синонимдерді барынша кеңінен
қолдану қажеттігін айтты.[1, 144 б.]
Ғылыми-педагогикалық әдебиеттерді ... ... бұл ... ғалымдар зерттеп-қарастырғаны белгілі болды. Солардың ішінен
педагогикалық сөздікте берілген ... ... ... ... тіл ...... ... мен адамдардың тілдік
қарым-қатынасы негізінде жазбаша және ауызша тілді игеру деңгейі. ... ... ... ... ... мен жалпытілдік
нормалардың сақталуы тән»[4, 263 б.]. Ал бұл ... ... ... «Тіл ... -бұл ... ойын ... дәл және ... жеткізе
алу білігі. Дұрыс сөз дегеніміз әдеби тіл нормасы сақталған сөз. ... – бұл ... ... тілі ... қабылданған жалпы тілдік
сөйлеу, грамматика, сөз қолдану ережесі. Ойын жеткізуде дәл әдіс таба ... ... ... ... ... - деп ... 287 б.].
Тіл мәдениеті ұғымына Қазақ Совет энциклопедиясында мынадай анықтама
берілген: «Тіл мәдениеті ... ... ... қасиеттердің бірі,
қоғамдық мәдениеттің бір компоненті. Тіл ... ... ... нормасын, сөз қолдану, сөздерді тіркестіру заңдылықтарын,
сөйлем құрау ерекшеліктерін дұрыс пайдалану және жазба ... ... ... қолдануға байланысты ерекшкліктерді толық сақтап, сауатты ... де ... ... ... ... ... речи 1. В ... - раздел филологии изучающий речевую жизнь общества в определенную
эпоху и устанавливающий на научной основе правила ... ... ... ... общения людей, орудием формирования и выражения мыслей.
2. В плане практическом - под ... речи ... ... ... речи, ее ... ... ... к ... в ... ... коллективе в определенный
исторический период.»[7, 58 б.] деп анықтайды.
Оқушылардың тіл мәдениетіне ... ... ... ... «Оқушылардың тіл мәдениеті дегеніміз, ғылым негіздеріне
оқыту үрдісі мен өзін қоршаған адамдармен тілдік қарым-қатынас ... және ... ... ... ... Ол ... норманың
сақталуымен, тілдің мазмұндылығымен, ойлылығымен, лексикалық байлылығымен,
көркемдігімен әрі ... ... ... ... ... тіл ... дегеніміз сыпайы,
ізетті, сауатты сөйлей білу мен жаза білу және ... дәл айта ... ... ... етіп ... алу шеберлігі, - деген пікірге тоқталдық.
Халықтың ұшан-теңіз сөз ... ... ең ... ең ұтымды тілдік
құралдарды ... ... ... ... ой мен ... мазмұнына,
мақсатына сай етіп тіркестіре алу білгірлік пен шеберлікті ... ... ... ... түрлі анықтамаларын саралай
отырып, біз өз зерттеуімізде тіл мәдениеті дегеніміз – оқыту ... ... ... ... ... негізінде жазбаша және
ауызша тілді игеру деңгейі. Ойды дұрыс, түсінікті, анық, дәл, әсерлі ... тіл ... ... тіл ... сақтай жеткізе білу шеберлігін
айтамыз. Әр полимәдениетті дамыған жеке тұлғаның ерекше маңызды қасиетінің
бірі - тіл ... ... ... ... жас ... тіл мәдениетін
қалыптастыру мәселесі ерекше орын алып отыр.
1.2 Тіл мәдениетінің өлшемдері мен оған қойылатын талаптар
«Ана тілін жақсы білу - ... ... ... Егер әр бір ... жұмсай біліп, айтқан ойы мазмұнды, нысанаға дәл тиетіндей ... ... ... алардай әсерлі болса, ана тілінің құдіреті сонда
ғана сезілер еді. Ал мұндай шеберлік тек тіл ... ... ... қолынан келер жайт» - деп тұжырымдайды М.Балақаев.[2, 27б.] ... ... ... ... ... ақпараттарын талдай
келе, оқушылардың тіл мәдениеті деңгейін анықтау мақсатында жүргізілген
сауалнама, ... ... ... ала отырып, бүгінгі күнгі
оқушылардың сөз ... ... ... ... тіл ... деңгейде деген қорытындыға келдік.
Зерделеудің келесі кезеңінде қазіргі оқушы жастардың тіл мәдениеті
деңгейінің төмен болу себебін ... ... Ә. ... бұл ... ... ... ... ағаларын оқымайды, олар қазақ әдебиетін
оқымайды... Жастар сөйлемді әтейі бұзып жазады, олар ... ... жазу деп ... Тіл ... төмен болуына ғылыми-
техникалық ... де ... бар", - ... б.], И. ... ... болатын кемшіліктердің себептері:
1. Ортаның әсері; а) оқушының ... ... тіл ... ... әсер ... ә) ... ... (дөрекі, былапыт тіл), б) пән тілінің
нормаларын жақсы меңгермеген мұғалімнің әсері;
2. ... ... ... (мектептің тіл
дамытуға немқұрайлы қарауы);
3. ... ... ... кемшілік (сақаулық, быдықтық, мыңғылдық,
т.б.)» - деп ... М. ... Т. ... С. ... Ш. ... ... тағы да ... ғалымдардың зерттеулерін негізге ала отырып, оқушы
жастардың тіл ... ... ... ... деп, ... ... ... оқуға деген оқушылардың қызығушылығының
төмендігі. Тіл ... ... ... ... ... көптеп оқумен байланысты. Көркем әдебиетті аз оқитын
адамның сөздік қоры аз ... ... орай ... ... ... мен
өз ойын логикалық баяндауы да төмен екендігі байқалады;
2. Мәдени орталықтарға бару, ол туралы ... өте ... ... ... тіл ... ... бермеушілігі;
4. Тілдік ортаның әсері;
5. Тіл мәдениетін қалыптастыруды тек қазақ тілі сабағына міндеттеп,
басқа пәндерді бұл мәселеден ... ... ... ... ... казақ ... ... ... орыс ... ... тілі ... ... үйрету.
Бірнеше тілді игеру ауыр тиетіндігіне көңіл бөлінбеу;
7. Кей ... ... тіл ... ... ... ... сөйлейтін сөзін ешбір оқулықпен айырбастауға болмайды. Оқушы
мұғалімді тыңдағанда одан білім алумен қатар сұлу, көркем, анық, ... ... ... Отбасы тәрбиесінде ұлттық педагогиканың, халық ауыз ... тар ... ... Мұғалімдердің көпшілігінің бұл мәселеге арнайы көңіл бөлмеуі т.б.
Жалпы тіл мәдениетіне қойылатын талаптар қандай, әрбір мәдсниетті адам
мәдениетті сөйлеу, ... ... үшін нені ... ... ... ... ... М.Балақаев өзінің тіл мәдениетін ... ... тіл ... ... ... деп ... ... тыңдаушыға, оқушыға бірден түсінікті болу керектігін
көрсетеді. Зерттеуші жазуда, сөйлеуде адам ... ... сөз ... ... ... ескеруді айтады. Тілдік ... ... тіл ... ... ... айтым, дұрыс жазу
тіл мәдениетінің басты талаптары ретімде тұжырымдалады.
А. ... тіл ... ... ... ... ... кояды:
- сөздің жүйелі, анық, түсінікті болуы;
- сөздің тілдегі орфоэпиялық, грамматикалық, лексикалық нормаларға сай
дұрыс құрылуы;
- сөздердің қажет еткенде бейнелі, ... ... ... ... тыңдаушы немесе оқушының жағдайына, ортаның қажеттілігіне
сай болуы. [9,139 ... ... ... ... ... ... ... мен пікірлсрін қарастыра келе тіл ... ... ... ... сөйлегенде тілдегі дыбыстарды дұрыс, анық айту;
- сөйлеу әуені, қарқыны, дауыс күші мен кідірісті сақтау;
- ... ... ... ... ... сауатты, қатесіз жазу;
- жазба мәтіндерде тыныс белгілерін сақтау;
- әріп таңбаларын дұрыс, түсінікті жазу;
- дұрыс айтып, ... ... ... ... дыбыстау;
- сөйлегенде сөз тұлғаларын, түрленуін ... ... ... ... өз ... ... сөздерді өз мағынасына қарай қолдану, мағыналарын анық біліп отыру;
- сөйлемдерді, әсіресе, күрделі ойды білдіретін ... ... ... ... ... ... ... ішінен іріктеп, әдеби вариантын
қолдану, ретсіз енген, баламасы бар кірме ... ... ... тән
диалектілерді, жаргон сөздерді тұс-тұстан қолданудан қашық болып, реттеп
отыру;
- тілдегі ауызекі, ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігін сақтап отыру;
- сөйлеу әдебінің сақталуы;
- тілдегі көркемдік құралдар, тіл байлығын, оның мүмкіндіктерін
пайдалану;
- ... ... өз ... ... ... ... сақтау;
- сөйлегенде ойдың көлемі, мазмұндық ... ... ... ... ... ... тіл мәдениетінің даму сатысы қандай ... ... ... міндетін қойғандықтан, ғылыми-педагогикалық
әдебиеттерді талдай ... тіл ... ... көрсеткіштерін
белгіледім: тілдің тазалығы, дәлдігі, анықтылығы, ойлылығы, орындылығы,
мәнерлілігі, байлығы, әсерлілігі, ... ... ... ... тілдік нормаға сай болуы, мағыналылығы, әдебі.
Егер осы ... ... адам ... ... ... онда ... тіл ... жоғары деп санауға болады. Сондықтан мұғалімдер
оқушыларға ... ... ... тіл ... ... мен
талаптарын үнемі басшылыққа алып отырулары керек.
Жұмыстың келесі кезеңінде тіл ... ... ... ... ... ... Ғылыми-педагогикалық әдебиеттерді
зсрттеу, бір жүйеге келтіріп, талдау төмендегідей қорытындыға әкелді.
Тіл мәдениетін қалыптастыру тілді оқыту негізінде жүреді. Тілді ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге
асырылады. Сондықтан, оқытуда сөйлеу тілін дамыту тіл ... ... ... ... беру ... ... Тіл ... игеру
дегеніміз, оны тану ғана ... сол ... ... ... әрі ... білу ... ... білу деген сөз. Олай болса тіл мәдениетін
қалыптастыру, тіл дамыту тәсілдері мен ... ... мен ... ... ... ... керек.
Жалпы тәрбие үрдісінің дұрыс бағытта жүруінің кепілі - педагогтар мен
ата-аналар арасындағы ... ... ... ... ... тәрбие
үрдісінің басым бөлігін ата-аналармен, ... ... ... Бұл тіл ... де қатысты. Тіл мәдениеті шыңына жету жолы ... ... Ол ... ... ... басталады, мектепте ана тілі
жүйелі оқытылып, тіл дамыту, сауатты жазу ... ... ... тіл сабақтары отбасы мен айналаның «тіл сабақтарымен» ұштасып жатуы
керек. ... ... ... жоспар құрып, шәкірттермен ақылдаса, ата-
аналармен бірлесе жұмыс істеген жағдайда ғана ... ... ие ... ... ТІЛІ ... ОҚУШЫЛАРДЫ ТІЛ МӘДЕНИЕТІНЕ ТӘРБИЕЛЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ
ЖОЛДАРЫН ҚАРАСТЫРУ
2.1 Оқушыларды тіл мәдениетіне тәрбиелеудегі дидактикалық, әдістемелік
ұстанымдар
Тіл мәдениетіне тәрбиеленудің ... ...... ... ... талабынан туындап отырған мәселе. Мемлекеттік мәртебеге
ие болған казақ тілінің қолданыс өрісінің кеңеюі, ... ... бойы ... ... ... арналарынан ажырап қалған ана тілімізді
өрістетуге деген талаптың күшеюі ... ... беру ... ... ... ... жалпы білім беретін мектептерде қазақ тілі
пәнінің рөлінің, маңызының ... ... ... ... ... Бұл орайдағы негізгі шарттар — қазақ тілі
пәнінің білім мазмұнын жаңарта отырып, ... ... ... ... олардың
коммуникативтік біліктілігін арттыру ана тілін сөз мәдениеті талаптарына
сай деңгейде дұрыс қолдана білу іскерліктерін жетілдіру.
Қазақ ... ... ... ... білім стандартында белгіленген
талаптарға: жаңартылған білім мазмұнына, оқушы мең-геруге тиіс міндетті
білім деңгейлеріне табан ... ... тіл ... ... ... мен ... межелері белгіленеді.
Қазіргі таңда тіл мәдениетін оқытуда оқушының өзіндік ізденістеріне
негіздей ... ... ... және ... ... ... жағдайларға
молырақ мүмкіндік беру мәселесі ескеріледі. Бұл орайда, ... ... ... ... мән ... Яғни білім мен білік
оқушының өздігінен ізденуіне, ... ... ... тіл ... және оның ... ... кеңеюіне жол ашатындай
тілді әр қырынан өздік әрекеті арқылы тану ... ... тіл ... тәрбиелеу төмендегідей дидактикалық,
әдістемелік ұстанымдарға негізделді:
1. Теория мен практиканың бірлігін нығайту, яғни ... ... ... ... қатар қалыптасуына жол ашуды көздей отырып оқыту.
2. Білім мазмұны мен білікті қалыптастыру ... ... ... яғни тіл ... ... ... ... қамтамасыз ете отырып оқытумен қатар, сол білімді тілдік білікпен
сабақтастыруға басымдылық беру.
3. Білім мазмұнының қоғамдык-әлеуметтік сұраным ... ... тіл ... ... ... ... мен дүниетанымын
жетілдірудің басты факторларының бірі екендігіне жол аша отырып ... ... жас және ... ... ... яғни тіл
мәдениетінің оқушының жеке бас қасиеттері мен ... ... ... ... пайдалана отырып оқыту.
5. Тіл мәдениетін лингвомәдени, психолингвистика, ... ... ... ... ... яғни сөйлеу әдебі, сөз мәдениеті
талаптарына ерекше мән бере отырып оқыту.
2.2 Қазақ тілі пәнінен орта буын ... тіл ... ... ... ...... ... оқытудың, білім мен тәрбие
берудің ең ... да ... ... Ол ... ... тіл өнеріне
баулу, туған тілінің қыры мен сырын терең ... ойын ... та ... ... ... мәдениетті де сауатты жаза білу іс-әрекеттері жүзеге
асады.
Бүгін ... ... ... ... - ... ... бай, ... мейірбан ұрпақ тәрбиелеу десек, бұл ... сөз ... Әр ... ... ... осы ... ... тәрбиелеу – тіл мен
әдебиет мұғалімінің қиын да құрметті міндеті.
Оқушының шығармашылық қабілетінің жоғары ... ... ... ... екені белгілі. Осы орта буында қазақ тілі сабақтарында оқушыларды
тіл мәдениетіне тәрбиелеуге ... ... осы ... ... ... тілі мен ... тілдің
ерекшеліктерін қамтитын жаттығулар мен тапсырмалар берілген. Оқушыларға тіл
мәдениеті екі үлкен ...... ... ... мен жазба тіл
мәдениетін қамтитындығы жайлы ... ... ... ... ... мен
жазба тіл мәдениетіне байланысты жұмыстар жүргізіледі. Тіл ... ... ... ... ойлы ... ... және жазбаша
түйіндеулері көбірек талап етіледі, сөйтіп ... ... ... рет қадам жасалады[11,51 б.]. Бұл сыныпта тіл мәдениетін оқытуда
мынандай міндеттер қойылады:
- ауызекі сөйлеу ... ... ... ... ... сөйлесуіне көңіл бөлгізіп талдату;
- ауызша сөйлеу тілі әдеби тілде сөйлеу және ауызекі сөйлеу
тілі болып бөлінетіндігіне мысал келтіру;
- оқушылардың айналасындағы адамдардың, ... ... ... ... ... ... ... үлгісін келтіру;
- ауызша сөйлеу мәдениеті сөйлеген кезде орфоэпия
қағидаларын ... ... ... де ... ... білгізу
мақсатында ауыз әдебиеті үлгілерін, шешендік сөздерді әуезді, мәнерлі,
құлаққа жағымды етіп айтқызу;
- ... ... ... ... ... ... үнтаспадан әртістер оқыған үзінділерді
тыңдатқызып, салыстыра талдау жасату;
- сөз қолдану мәдениеті, ең ... ... емле ... ... ... екендігіне бағытталған жазба жұмыстарын жүргізу;
- жазба жұмыстарында сөздердің бірге және ... ... ... жазылуына, аң-құс, жан-жануар, өсімдік атаулары,
шаруашылық, тұрмыс, мәдениет, өнер салаларына қатысты құрал-жабдық, ... ... ... атауларының бірде бөлек, бірде бірге жазылуына
көңіл ... жыл бойы ... ... ... мен ... ... бойынша әр түрлі топқа жататын сөздердің ... ... ... ... сипаттау, мінездеу, талқылау бағытындағы
мәтіндер құрату.
Балалардың жас ерекшелігі, қызығушылығы мен ... ... ... ұсынылады: отбасы, сынып, дос-жаран, ... ... ... тіршілігі, шаруашылығы. Өнер, тұрмыс-салт, әдет-ғұрып, т.б.
Тіл мәдениеті ... 5 ... ... ... деңгейіне
қойылатын талаптар:
Міндетті деңгей:
- сөздерді лексикалық, фонетикалық ... сай ... ... ... орфография, орфоэпия нормаларын сақтай білу;
- ауызша, жазбаша тілде сөздерді талғап қолдана білу;
- мәтіндерге өтілген тақырыптар бойынша талдау жасай алу;
- ... ... ... ... ... жаза ... ... ауызекі сөйлеу тілі мен жазба тілдің ерекшеліктерін пайымдай білу;
- ауызекі сөйлеудегі қателерді тауып, әдеби тілде ... ... ... ... ... ... ... қағидаларды іс жүзінде қолданып
көрсету;
- сөз ... ... ... ... ... ... ... әңгімелеу, баяндау, сипаттау, мінездеу, талқылау бағытындағы ... ... өзі ... ... 6 ... тіл ... ... оқушыларды жұрт алдында сөйлеу
мәдениетіне ... ... жұрт ... ... түрлері,
мұғалімдердің, оқушылардың, ... ... ... ... ... ... тілден айырмашылыктары айқындалады.
Оқушыларға ойды жеткізудің тілден тыс көмекші ... ... ... ... ... ... мазмұнымен астарласып беріліп,
соның мақсатын ашатындай қызмет атқаруын талдатады.
Жұрт алдында айтылатын ауызша сөздің жазба сөзге қарағанда ... ... ... қаратпа, қыстырма, одағай сөздердің ... ... ... ... ... белгілері жайлы мағлұмат
беріліп, соған орай жаттығулар жүргізіледі. Мұғалім оқушыларға ой ... ... ... ... ... ... байқатады.
Бұл тарауда сонымен қатар, жазудың маңызы, сөзді дұрыс жазу мәдениеті,
орфографиялық нормадан ауытқуға болмайтындығы, оны ... ... Емле ... ... ... мен өзгерістер тіл
фактілері негізінде талқыланып, олардың дағдыға айналуы қадағаланады.
Оқушылар жазудың адам ойын жүйелі, ... ... ... ... ... ... құрылған ауызша және жазбаша мәтін
үлгілерін салыстыра көз жеткізеді.
Бұл сыныпта тіл мәдениетін оқытуда сөз ... ... ... ... сөз ... ойды ... дәл, нақты білдірудегі мәні,
сөз таптарының ауызша және ... тіл ... ... ... ... және ... сөздердің ауызша және
жазбаша тілдегі қолданылу ерекшеліктері қарастырылады.
Ұсынылатын тақырыптар: Қазақтың тұрмыс-салт, әдет-ғұрпы, өнері; ... ... ... ... ... от ... береке; сынып мүддесі, ұлттың мақтанышы, көрнекті адамдардың
өмірі ... сыр, ... ... ... 6 ... ... дайындық деңгейіне
қойылатын талаптар:
Міндетті деңгей:
- жұрт ... ... ... аңғару;
- сөздерді түрлендіріп қолдана алу;
- дұрыс жазу мен дұрыс сөйлеуге ... ... ... ... ... ... жұмсай алу.
7-сыныпта «Тіл мәдениеті» ... сөз ... ... ... ... тіл ... және шығармашылық жазу
жұмыстары, қосымшалардың тіл мәдениетіне қатысы ... ... ... ... ... ... ... барып жалғануы мен қосымшаларды
қолданудағы нормадан ауытқулар қарастырылады.
Бұл сыныпта тіл мәдениетін оқытуда мынандай міндеттер қойылады:
- оқушылардың бойында ... ... ... ... ... ... мен публицистикалық сипаттағы
мәтіндерді талдату, өздеріне құрату;
-баспасөз бетінде ... ... ... ... тапқызып, қайта жазғызу;
- қазақ тіліндегі кейбір жұрнақтардың қызметі мен қолданылу
өpiciн танытатын мысалдарды талдату;
- кeйбip қосымшалардың ... ... ... анықтату;
- жаңа сөздердің қолданысын меңгерту;
- түрлі сипаттағы ... ... ... сөз ... ... ... түсініктерін кеңейту;
- мәтіндерге лингвистикалық талдау жүргізу;
- автордың ойды ... ... ... ... ... ... ... мен жаңа сөздердің жасалымындағы
ерекшеліктерді, олардың сөз таптарымен, сөз тіркесімен байланысын анықтату;
- оқушылардың өздік, ... ... ... өтілген тақырыптардан ... ... өз ... ... білу ... ... мәдениеті бойынша 7 сынып оқушыларының дайындық ... ... ... ... ... талғап жалғай білу;
- іс қағаздары үлгілерін дайындай алу;
- термин сөздердегі ... ... ... ... ... ... орнымен жұмсай алу[12,15-52б].
8-9 сынып оқушыларына тіл мәдениеті басқа тараулармен
байланыстырыла оқытылады.
Тіл мәдениетінің ерекшелігін ... ... ... ... ... ... бастылары мыналара: дұрыстық, дәлдік, логикалық,
тазалық, мәнерлілік, сөздің байлығы және ... б.]. ... ... тілі ... ... сөйлеу мәдениетіне, тіл
мәдениетіне тәрбиелеуде тіл тазалығы, тіл ... ... ... мазмұн
тереңдігі, сөздерді дұрыс айту, дұрыс жазу нормалары, сөйлемдерді дұрыс
құру, ойды дәл ... білу ... ... ... әдептілігі деген
мәселелер жатады. Оқушыларға орта буында тіл ... осы ... ... ... тілі ... ... сынып оқушыларын тіл мәдениетіне
тәрбиелеудің әдіс-тәсілдері
Жалпы білім беретін мектептер бағдарлы оқытуға бет алды және ... де ... ал оның ... тиімділігі неде болуы тиіс деген
сұрақтың жауабын табу әрбір пән ... ... ... ... ... түйіні білім философиясының жаңаруы, жаңа парадигманың ... ... ... ... ... жаңа ... ... тенденциялардың маңыздылығын ескере отырып, оқытуды интеллект дамуының
қайнар көзіне айналдырудың тетіктерін айқындау арқылы шешілері сөзсіз.
10, 11-сыныптағы қазақ тілі пәнін оқыту ... ... жеке ... ... ... ... «Сөз мәдениеті» деп аталатын
бұл курста 9-сыныпқа дейін қазақ тіл ... ... ... ... ... ... ... жеткіншектің игерген білімдерін біліктілік
тұрғысында пайдалануға бағыт беріледі. ... ... жеке ... ... ... қабілеттерін арттыру көзделеді. Мұндай
бағытты таңдап алуымыздың ... ... ... ... бүгінгі заман талабы іскер, белсенді, қандай жағдайда да
өздігінен жол таба білуге бейім адам тәрбиелеуді қажет етіп ... ... ... ... ... ... әр оқушыны дара тұлға деп танып,
оның шығармашылық қабілеттерін дамытуға ... ... ... мән
берілуі тиіс. Олай болса, білімнің мәні — ... ... ... ... ... ғана ... ең ... оқушының
өзіндік әрекетіне бағыт беруде, оны әрдайым ... ... ... білуге
үйретуінде.
Мектеп бітіруші жас ұрпақ болашақтағы өз ... ... ... білу үшін ... ... білім өзегінде, біріншіден, ... ... ... мен ... қалыптастыратын, екіншіден, қай ортаға
болсын тез бейімделіп, жаңа ақпараттарды тез ... ... ... ... ... ... қатар қамтылуы
тиіс. Сонда ғана білім әлеуметтік күштен оқушы әрекетін дамытудың тетігіне,
яғни практикалық қажеттілікті ақтайтын тегеурінді күшке айналады. ... ... ... ... ... ... мен коммуникативтік
қызметіне сай өмір тіршілік-жағдайларын ... ... ... ... ... үйрету көзделді. Бұл сөз мәдениетін қарым-қатынастың нақты
түрлері бойынша жүйелі дамыту, жетілдіру арқылы шешілмек. Тілдік ... бар адам ғана қай ... да ... сенімді бола алады және
айналасындағылармен өзара тіл табыса білуге ... ... Ал, ... білу — ... ... ең қажетті шарты.
Екіншіден, тіл адам санасында шындықты ... мен ... ... ол ... ... ... де ... түрі болып
саналады. Яғни тіл мен сөйлеу — сол адам болмысының, оның жалпы табиғатының
көрсеткіші. Бұл ... ... ... ... жеке ... ... ... қажет етеді. Олай болса, бүгінгі білім
жүйесінде кең өріс ала бастаған мәдениеттану ... ... ... та айқын кіріктірілуі қазақ тілі пәнінде ... сөз ... ... ... ... ... етілетіні даусыз.
Сондықтан 10, 11-сынып бағдарламасы мынадай ... ... ... және ... ... және сөз мәдениеті», «Пікірталас
мәдениеті».
Үшіншіден, бүгінгі білім мазмұнындағы түбегейлі бетбұрыстар оқушыға
теориялық ... ... ... ... ... ... көзқарасы мен
дүниетанымын қалыптастыруға қарай бейімделіп құрылуы тиіс деген қағиданы
берік ... ... ... Бұл ... оқушылардың жас және психологиялық
ерекшеліктерін ескерсек, нақты практикалық маңызы бар ... ... ... орны бөлек. Мұндағы басты талап ой-пікір алмасудың,
сөз мәдениетіне жетік болудың тиімді ... ... ... Сондықтан тілді оқытудың әдістемелік ... ... ... өз ... ... та ... ... етіп айта білуге
төселдіретін оқыту құралдары мен тәсілдері, жолдары ... ... сөз ... өзіне әлі де беймәлім ықпыл-жықпылдары бар екенін,
одан әркім өзінше жол ... ... ... ... ... схоластикалық
тұрғыдағы идеалды малданып отырмай, өзі сол сөйлеу ... ... не ... алар едім ... сауалға жауап табуына қажетті білім-
біліктерді меңгертуге икемделген оқыту жүйесі қажет. Міне, сол ... ... ... сөз ... ... ... ... шешендердің не
дегенін ежіктеп баяндаудан гөрі, өзін әрбір ... қоя ... ... ... ... ... ... тапсырмалар арқылы сынға түсуіне
орайласқан оқу процесінде ғана баланың ойы да, тілі де ... ... Бұл, ... ... шешендік өнерден бас тарту емес, сол ... өз ... өз ... ... ... оны сөз мазмұнын, ой
түйінін жеткізетін құрал ... ... ... ... сөз. Сөз ... ғана баланың логикалық ойын дамытады, одан әрі қарай берілетін
жаттығулар арқылы тілі ширайды. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... ережелерден гөрі, сол шешендердің
сөз үлгілеріне еліктетіп, ой айтуға ... ... ... Әрі ... ... жас ... де іштей қабысып жатыр. Себебі жоғары
сатыдағы мектеп оқушысы үшін темірдей теорияларды қабылдаудан ... ... ... отырып ой түйіндеулерін жасау, жеке ой ... ... да ... ... ... олар ... жағдаятта да өз
бетімен жол табуға құштар. Оның ... XXI ... ... ... жас ... білімнің сипаты немесе тиістілігі емес, өзінің оқу
еңбегінің ... ... ... ... ... Бұл әрине, өте табиғи
талап. Егер тұрлаусыз уақыттың сынынан сүрінбей өтудің бір ...... өз ... ... дәлелдей білу болса, онда соған қажетті тілдік
талғамды, сөйлеу қабілетін тек практика арқылы дамытуға болатыны ... ... да ... ... ана ... ... ... үйрету
теория түрінде емес, жүйелі түрдегі эмпирикалық ережелерге, заңдарға ... ... мен ... ... ... жаңа ... мазмұнында ұлттық дәстүр мен жалпы адамзаттық
құндылықтардың бір-бірімен түйісіп, өзара сабақтасып берілуі де маңызды
талаптардың ... ... Олай ... ... ... ... ... жүйесіндегі сөз әдебімен, жазба тіл ... ... ... ... негізінде де жас ұрпақтың бойына
халықтық салт-сана мен жаңа ... ... ... ... ... ... талғамын қалыптастыруды уақыттың бүгінгі талаптарымен
үндестіру, ізгілендіру, ... ... ... ... да ... ... ... маңызына көз
жеткізіледі. Соның нәтижесінде оқушының өз тіліне деген ... ... ... ... ана ... ... мәні мен әлеуметтік қызметі — тілдің
табиғи қызметі қарым-қатынас құралы екендігін таныту. Бұл сөйлеу ... ... ... ... ... Психологияда сөйлеудің әрекет деп
танылуы туралы қағида тілді оқыту ... ... ... ... ... ... ... әрекет, тілдік білімнің
адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасында нақты жүзеге асуы ... ... ...... ... ... ... адам қажеттіне айналуы. Сол
себепті бағдарламада оқу материалдары ... ... сөз ... ... беріліп отырады[12,53-65 б.].
Міне, осы қағидаларды топтастыра отырып, 10, 11-сыныптардағы қазақ
тілін оқытудың мақсаты — ана ... ... ... ... ... ... ... мағлұмат негізінде оқушылардың сөз мәдениетін
жетілдіру, тілді ... ... сай ... ... ... ... ... арттыру болып айқындалды. Осы мақсатты орындау
барысында оқушылардың тіл мәдениетін дамытуға интерактивті әдістер арқылы
қол жеткізуге болады.
Интрактивті әдістерге: миға ... ... ... ... ... Соның ішінде диалогқа тоқталайық. Диалогтік сөйлеуде ... ... тез ... екінші бір адамдармен пікір ... ой ... ... үйретіледі. Бір-бірлеріне сұрақ ... ... Сол ... адамның білімі, ой-өрісі оның жауабынан ... қай ... ... қалай қоя білуіне де ... ... ... ... бір ... мәселе жөнінде сұрақ
қоя алуы – ойлаудың алғашқы баспалдағы, сұрақ қоя білу - сол ... ... ... - ... ең жоғарғы қасиеті.
Диалогтік сөйлеудің тағы бір артықшылығы - оған ... топ ... ... бала ... әр ... жауапкершілікпен қарауға тырысады,
қандай мәселе төңірегінде болмасын, бұл жарыс (ой, сөз ... десе ... оның ... ... ... Оқушылардың бірі басым түсуі,
екіншісі жеңілуі де мүмкін. Жеңілген оқушы қатесін түсініп, оны ... әрі ... ... ... ... ... ... негізгі
өзекті мәселелерінің бірі - оқушының өзіндік көзқарасына негізделген сөйлеу
тілін дамыту болғандықтан, олардың тіл ... ... бір ... - ... бір тақырып төңірегіндегі өзара сынға арналған пікір ... ... ... тағы бір әдісі - дебат. Қазіргі уакытта
мектепте, жоғарғы оқу ... бұл ... жиі ... айтқанда, тілді талғампаздықпен жұмсау, дұрыс қолдану мәселелер
тілдік ... ... ... тіл ... сай заңдылықтарды
меңгертуге келіп сиятыны белгілі. Осы міндеттің дүрыс шешім табуы жоғарыда
аталған ... ... ... ... ... ... түрде
қолдану. Басты нысана етіп, тілдің дұрыс, әсем қолданысын үйретуді ... ... ... үшін ... сөйлеу, жазба тілдерін жетілдіріп, ... ... ... ... ... ... ... негізінен, тілдің
танымдық, коммуникативтік, кумулятивтік т.б. қызметтері қатар ескеріліп,
оқу ... ... сай ... ... ... ... ... мен оқыту жүйесінің бірлігі, интеграция,
жүйелілік, сабақтастық т.б. ұстанымдар негізінде ... ... ... білім мен білік негізіне оқушының жеке ... ... ... етіп ... Бұл білім берудің жаңа деңгейіндегі адам-
қоғам қатынастарындағы жалпыадамзаттық өркениет пен ұлттық ... ... сай ... ... ... қазақ тілі сабақтарында ... ... ... тәрбиелеуде қойылатын мақсат – ана ... ... мен ... ... өнердің алуан түрлі ... ... бере ... ... сөз мәдениетін жетілдіру, тілді
әлеуметтік қызметіне сай ... ... ... ... интеллектуалдық
қабілеттерін арттыру.
Осы мақсатқа сай туындайтын негізгі міндеттер:
- сөйлеу мәдениеті негіздерін ... сөз ... ... ... ... отырып, сөз әдебінің
нормаларын меңгеру;
- іс-қағаздары ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас түрлерінің сөз мәдениетімен, стильмен арақатынасын
таныту;
- шешендік өнердің мәні мен ... ... ... ... ... сөйлеуге төсемді әлеуметтік-тілдік дағдыларын қалыптастыру;
- пікірталас түрлері, олардың маңызы туралы білім беру;
- оқушыны пікірталас мәдениетіне ... ... ... сез ... ... ... ... қажетті тілдің функиионалды жүйелеріне сай сөз ... ... ... ... грамматикалық негіздері туралы негізгі
сатыда алған білімдері ... ... ... сөз ... ... ... лексикалық, синтаксистік білімдерін ... ... ... тіл мәдениетіне арналған тақырыптарда орфография
мен пунктуация, стильдер туралы ұғымдарға көбірек назар аударылады. ... ... тіл ... ... ... ... отырады.
Тіл мәдениетіне тәрбиелеу сөз мәдениеті негіздері туралы және тіл
туралы жан-жақты ұғым ... ... Сөз ... ... ... сөйлеу
тілі мәдениетімен тұтастықта танылатындықтан, адамның айналасындағылармен
табыса білуінің құпиясы қарым-қатынастың әлеуметтік-тұрмыстық және іскерлік
секілді түрлерімен сабақтастық ... Осы ... ... мақсатына
қарай тілдің қолданыс аясының өзіндік ерекшеліктеріне көңіл аударылды. Ал,
жазба тіл мәдениеті аясында, ... ... ... мен ... ... ... ... үлгілері топтастырылды. Осы
тақырыптар бойынша берілетін білім мен іскерлік-дағдылардың шығармашылық
бағытта кең өрістеуіне шешендікке ... ... ... ... ... кезекте жұрт алдында сөйлеуге ... ... ... ... ... сөз құрылымы (сөздің кіріспесі, негізгі бөлімі,
қорытындысы), тыңдарманмен байланыс ... ... ... ... ... ... мен ... көрсетіледі, пікірталасының
түрлері, олардың әрқайсысының ерекшеліктері, пікірсайысындағы өзін-өзі
ұстау, сөйлеу мәдениеті туралы, оның ... мен ... ... ... дәстүрге негізделе отырып ұсынылады. Өз ... ... ... ... тәсілдері оқушы ұғымына ... қою, ... ... ... әдіс-амалдары нақтыланып беріледі. Айтысу
шеберлігін жетілдірудің негізгі жолдары анықталып көрсетілген. Әдістемелік
жағынан, осы тақырыптарға орай ұсынылатын ... ... ... ... ... ... да ... берілуіне баса назар
аударылады. Практикалық жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... оқу материалдары жүйелілік, коммуникативтік,
белсенділік, практикалық бағыттылық, тілдік қызметтің барлық түрін ... ... ... ... ... интеграция т.б. ұстанымдар
басшылыққа алынады.
Оқытудың, білім берудің ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық мәдениетін қалыптастыру негіз етіп
алынады.
ӘДЕБИЕТТЕР ... ... Б., ... А.К. Интерактивті әдіс арқылы тіл
мәдениетін дамыту / Б. ... А.К. ... // С. ... ... ... жас ... конференциясының баяндамалары.-Өскемен: С.
Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы,2004.-392 б.
2. Балақаев М. ... ... ... ... / ... ... Сыздық Р. Тіл мәдениеті және оның проблемалары / Р. ... ... ... және оның қалыптануы.-Астана: Елорда,2001.- 230 б.
4. Педагогический словарь.-М.: Наука,1960.-774 ... ... Л.И. ... ... ... ... Л.И. Ожегов. - М.: Высшая школа, 1974. - 352 ... ... ... ... ... ... Ғылым
Академиясы,1977.-631 б. Т.11.
7. Педагогическая энциклопедия.- М.: Советская энциклопедия, 1965.-
311 с. ... ... Т. ... және ... / Т. ... ... ... А. Қазақ тілі стилистикасын оқыту негіздері.- Алматы:
Қазақ университеті, 1991.-156 б.
10. Кунапьянова А. Д., ... Л. Р. Тіл ... ... оған ... ... / А. Д. ... Л. Р. Аубакирова //
«С. Аманжолов оқулары – 2004»: ... ... ... ... С. ... атындағы ШҚМУ
баспасы,2004.-464 б.
11. Қосымова Г., Дәулетбекова Ж. Қазақ тілі: Оқыту әдістемесі. Жалпы
білім беретін мектептің 5-сынып ... ... / Г. ... ... ... ... ... Дәуітбекова Ж., Арын Е., Махамбетова Г. Қазақ тілін тереңдетіп
оқыту бағдарламасы / Ж. ... ... Г. ... ... 2003.-72 б.
13. Балақаев М., Серғалиев М. Қазақ тілінің мәдениеті: Оқулық
/ М.Балақаев, М. ... ... ... Аубакирова Л. Р. Кунапьянова А. Д. Оқушылардың тіл ... ... орны / Л. Р. ... А. Д. ... С. ... ... ШҚМУ ... жас ғалымдары конференциясының
баяндамалары.-Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы,2004.-392 б.
15. Қазақстан Республикасы ... ... ... мен ... (1998 жыл 5 - ... Тілдерді қолдану мен ... ... ... ... ... Уәлиев Н. Сөз мәдениеті / Н. Уәлиев.-Алматы,1984

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушыларды зергерлік бұйымдардың жасалу технологиясының әдістемелік ерекшеліктеріне бейімдеу40 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеу53 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту206 бет
Cүт консервілерін сақтау технологиясы4 бет
Java тілінің даму тарихы6 бет
Басқару еңбегінің мәдениеті мен этикасы жайлы мәлімет4 бет
Басқару еңбегінің мәдиниеті мен этикасы5 бет
Рухани мәдениеттің негізін салған қазақ ғұламалары7 бет
Шығармашылық дарындылық6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь