Ұлттық экономика жүйесіндегі кәсіпорын

І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
ІI. ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖҮЙЕСІНДЕГІ КӘСІПОРЫН ... ... ... ... ... ..6
2.1 Экономикалық тиімділік және оның көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
2.2 Салыстырмалы тиімділік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
2.3 Өндірістің тиімділігін арттырудың негізгі жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.4 Өндірістік бағдарлама және оның негізгі көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... 15
2.5.Өндірістің экономикалық тиімділігінің мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.6. Өндірістің экономикалық тиімділігінің көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ..24
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34

1
Қазақстан Республикасы нарықтық қатынастарды қалыптастыру кезеңіне көшті. Нарықтық экономика өзінің мәнісі бойынша еңбек өнімділгінің өсуін, өндіріс тиімділігінің барынша артуын ынталандыратын құралы болып табылады. Дегенмен, осындай жағдайда да өндіріс тиімділігін арттырудың негізгі бағыттарын, оның өсуіне әсер ететін факторларын, тиімділікті анықтау әдістерін айқындау маңызды болып та¬былады.
Жұмыстың өзектілігі. Қоғамдық өндірістің экономикалық тиімділігін арттыру дың негізгі бағыттарын дұрыс анықтау үшін тиімділіктің өлшемі мен көрсеткіштерін тұжырымдап алу қажет. «Өндірістің экономикалық тиімділігі» ұғымына әлеуметтік тиімділік те кіреді (қол еңбегі үлесінің төмендеуі, еңбек жағдайларын жақсарту және т.с.с.).
Жұмыстың мақсаты. Анықталған көлемі мен сапасы бар белгілі бір өнімді (жұмыс орындау, қызмет көрсету) белгіленген мерзімде шығару кез келген өнеркәсіп орнының ісәрекетінің мақсаты болып табылады. Бірақ өндіріс көлемдерін анықтағанда бұл өнімнің халық шаруашылығы мен жеке бастың кажеттілігімен қатар оның тиімділік деңгейінің неғұрлым жоғары болғанын қамтамасыз ету қажет. Сондықтан өнеркәсіп орны жұмысының сапасын, ең алдымен, өндірілген өнімнің экономикалық тиімділігін анықтау арқылы бағалаған дұрыс.
Жұмыстың маңыздылығы. Нарыққа өтумен байланысты Қазақстандағы экономикалық катынастардың өзгерісі өндіріс тиімділігін анықтаудың әдістемелік негіздерін нақтылап алуды талап етеді. Жоспарлы экономикадан нарықтық қатынастарға ауысу өндіріс тиімділігінің мәніненгөрі шаруашылықты жүргізудің жаңа жағдайындағы тәжірибесін қайта бағалаудың қажеттілігіне алып келіп отыр.
Қазіргі кезде кәсіпорындар, әсіресе өнеркәсіптік, әр түрлі себептерге байланысты күрделі жағдайда түр. Олардың ішінен төмендегілерді бөліп көрсетуге болады:
- инфляция мәселелері;
- ресурстардың болашақтағы бағаларының белгісіздігі;
- төлеу қабілеті бар сұраныс;
- ел экономикасының дағдарыстан шығуының нақты бағдарламасының жоқтығы;
- инвестициялық саясатты қалыптастыру тәжірибесінің нашарлығы;
- инвестициялықбағдарламаларды кұрастырудың әдіс темелік мәселелерінің жеткіліксіз зерттелмегендігі;
- каржыландыру көздерін іздестірудің күрделілігі және т.б.
Осы жағдайда кәсіпорынның ұзақ мерзімді болашаққа
. Кәсіпкерлік негіздері. М.Б. Бисенғазиев, А.Ш. Хамитов. Орал – 2006 жыл.
2. Кәсіпорын экономикасы. Г.Ө. Жолдасбаева. Алматы, Экономика – 2007 жыл.
3. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. В.К. Радостовец, Т.Ғ. Ғабдуллин, В.В. Радостовец, О.И. Шмидт. Алматиы – 2010 жыл.
4.Экономика предпринимательсва. В.И. Кушлин, П.Д. Половинкин, А.Н. Фоломьев, В.Н.Архангелский, А.И.Марголин, Ю.В.Яковец, А.В.Зозулюк. Гуманитарный издательский центр Москва – 2010 год.
5. Управление малым предпринимательством. О.С.Сабден, А.Н. Токсанова. Астана – 2001 год.
        
        ЖОСПАР
І.
КІРІСПЕ.....................................................................
.........................................4
ІI. ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖҮЙЕСІНДЕГІ КӘСІПОРЫН......................6
2.1 Экономикалық тиімділік және оның
көрсеткіштері.....................................6
2.2 Салыстырмалы
тиімділік...................................................................
...............9
2.3 Өндірістің тиімділігін арттырудың негізгі
жолдары...................................12
2.4 Өндірістік бағдарлама және оның ... ... ... ... ... ... ... КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы нарықтық қатынастарды қалыптастыру кезеңіне
көшті. Нарықтық экономика өзінің ... ... ... ... өсуін,
өндіріс тиімділігінің барынша артуын ынталандыратын құралы болып табылады.
Дегенмен, осындай ... да ... ... ... ... оның ... әсер ... факторларын, тиімділікті анықтау
әдістерін айқындау маңызды болып табылады.
Жұмыстың өзектілігі. ... ... ... ... дың ... ... ... анықтау үшін тиімділіктің өлшемі мен
көрсеткіштерін тұжырымдап алу қажет. «Өндірістің экономикалық тиімділігі»
ұғымына ... ... те ... (қол еңбегі үлесінің төмендеуі,
еңбек жағдайларын жақсарту және т.с.с.).
Жұмыстың мақсаты. Анықталған ... мен ... бар ... бір ... орындау, қызмет көрсету) белгіленген мерзімде ... кез ... ... ... мақсаты болып табылады. Бірақ өндіріс
көлемдерін анықтағанда бұл ... ... ... мен жеке ... ... оның тиімділік деңгейінің неғұрлым ... ... ету ... ... ... орны ... ... ең
алдымен, өндірілген өнімнің экономикалық тиімділігін ... ... ... ... ... өтумен байланысты Қазақстандағы
экономикалық катынастардың өзгерісі ... ... ... ... ... ... талап етеді. Жоспарлы экономикадан
нарықтық қатынастарға ауысу өндіріс тиімділігінің ... ... жаңа ... тәжірибесін қайта бағалаудың қажеттілігіне
алып келіп отыр.
Қазіргі кезде ... ... ... әр түрлі себептерге
байланысты күрделі жағдайда түр. Олардың ішінен ... ... ... ... ... бағаларының белгісіздігі;
төлеу қабілеті бар сұраныс;
ел экономикасының дағдарыстан шығуының нақты бағдарламасының жоқтығы;
инвестициялық саясатты қалыптастыру тәжірибесінің нашарлығы;
инвестициялықбағдарламаларды кұрастырудың әдіс темелік ... ... ... ... күрделілігі және т.б.
Осы жағдайда кәсіпорынның ұзақ мерзімді ... ... ... және ... ... ... қалыптастыру ерекше маңыз ға ие болып отыр.
Кәсіпорынның саясаты керісінше емес, ... ... ... ... кажет. Айтылған кәсіпорын бірінші кезекте белгілі мерзімнен кейін
жеткізгісі келетін даму ... және оны ... ... ... деп ... қажет.
Экономикалық реформаны өткізу, өнеркәсіп өндірісінің ... ... ... ... ... ... ... күрделі салымдарды
іске асырудың нәтижесінде қамтамасыздандырылады.
Курстық жұмыстың құрылымы. ... ... ... ІІІ ... және ... әдебиеттерден тұрады.
ІI. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1 Экономикалық тиімділік және оның көрсеткіштері
Нарық жағдайында, ... ... әрі ... ... ... ... ... олардың өсу факторлар мен
тиімілікті анықтаудың ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттырудың маңызды бағыттарын дұрыс
айқындау үшін, тиімділіктің негізгі көрсеткіштерін біліп алуымыз қажет.
Экономикалық тиімділіктің ... ... ... ... жатады. Қоғамдық еңбектің өнімділігі ұлттық табысты, материалдық
өндіріс саласында жұмыс жасайтын адамдардың орташа ... бөлу ... ... ... ... тиімділіктің аса маңызды көрсеткіштері
ретінде еңбек сыйымдылығы, материал сыйымдылығы, капитал ... ... ... ... еңбек сыйымдылығы материалдық өндіріс саласында жұмсалған еңбек
санын, шығарылған өнімнің ... ... бөлу ... ... ... ... ... еңбек саны;
Q – шығарылған өнімнің жалпы көлемі.
Қоғамдық еңбектің материал сыйымдылығы шикізат, материал, отын, энергия
және т.б. шығындарының ... ... ... ... ... ... анықталады:
Мсый=Ш/Q,
Мұндағы: Мсый – материал сыйымдылығы деңгейі;
Ш – шикізат, материал, отын энергия және т.б.
Капитал сыйымдылығы халық ... ... ... ... ... жалпы көлемінің өсіміне бөлу арқылы анықталады:
Ксый - өнімнің капитал сыйымдылығы;
К – капиталдық салымдардың жалпы ...... өнім ... ... қор сыйымдылығы халық шаруашылығындағы негізгі өндірістік
қорлардың орташа құны, шығарылған ... ... ... бөлу ... =F/Q,
Мұндағы: Қсый - өнімнің қор сыйымдылығы;
F – халық шаруашылығындағы негізгі өндірістік
қорлардың ... ...... ... жалпы көлемі.
Тиімділік – жалпы және салыстырмалы болып бөлінеді.
Жалпы тиімділік – ... ... ... ... ... әсердің жалпы
көлемін көрсетеді және оны инвестициялардың әрбір объектілері ... ... ... ... бір өндірістік және шаруашылық есептерді
шешуде, екі немесе бірнеше шешім варианттарының ішінен біреуін таңдап ... Ол бір ... ... ... салыстырғандағы
экономикалық қолайлылығын көрсетеді.
Жалпы тиімділіктің ... ... ... ... ... іс-әрекеттің тиімділігін көрсететін
көрсеткіштер, кәсіпорынның пайдалылығын және ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді
міндеттемелерді орындау мүмкіншіліктерін, ... ... ... көрсеткіштер;
✓ қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері, кәсіпорынның
активтерін қаржыландыруда ... ... құру ... ... ... ... ... көрсеткіштер.
Өндірістік іс-әрекеттің тиімділігінің көрсеткіштері. Бұл ... ... ... ... ... ... мен
тиімділігін сипаттайды. Бұлардың көмегімен кәсіпорынның іскерлік
белсенділігін ... ... Ол үшін ... отырған кәсіпорынның
қызметтік іс-әрекетін басқа да кәсіпорындармен салыстыру қажет. Мұндағы
сапалық критерийге кіретіндер: ... сату ... ... экспортқа
шығарылатын өнімнің көлемі; кәсіпорын репутациясы және т.б.
Сандық ... екі ... ... ... көрсеткіштер бойынша жоспардың орындалу деңгейі;
• кәсіпорын ресурстарын қолданудың ... ... ... ... көптеген абсолюттік және
салыстырмалы көрсеткіштер арқылы ... ... ... ... – пайда көрсеткіші болып есептелінеді. Пайда әрбір кәсіпорынның
іс-әрекетінің негізгі ... және ... ... ... ... ... ... беру кезеңіндегі пайда / өнім өткізуден
алынған ақша ... х 100%). Бұл ... ... ... ... осы өнімді сату бағасының арасындағы ... ... ... ... беру ... таза пайда / есеп беру
кезеңінің соңындағы активтер х 100%). Бұл көрсеткіш ... ... ... және ... капиталының) қолданылуы тиімділігін
көрсетеді.
Негізгі капиталдың рентабельдігі (есеп беру кезеңіндегі таза пайда ... беру ... ... ... ... минус амортизация х100%),
кәсіпорынның негізгі қорларының қолданылу ... ... ... рентабельдігі (есеп беру кезеңіндегі таза пайда /
есеп беру ... ... ... ... х 100%). ... өзінің
қаржыландыру көздерінен инвестицияланған капиталдың қолднылу ... ... ... активтердің айналымдылығы (сату көлемі / ... ... құны х 100%) ... ... бар активтердің негізінде
шығарылып, сатылу мүмкіншіліктерін сипаттайды.
✓ Негізгі капиталдың айналымдылығы (сату көлемі / ... ... ... ... ... ... көрсетеді;
✓ Айналым қаражаттарының айналым коэффициенті (сату көлемі /
айналым капиталы), ... саны ... ... ... ... ... ... жылдамырақ және ағымды
операцияларды жүргізуге қаражат мөлшері де аз ... ... - ... запастардың айналым коэффициенті (сату
көлемі / ... ... ... жылдық, айналым санын көрсетеді.
Өтімділік көрсеткіштері
✓ Меншіктік айналым қаражаттарының көлемі немесе таза ... ... ... / ағымды міндеттемелер). Кәсіпорынның
меншік капиталының, ағымды активтерді жабу ... ... ... сипаттайды.Бұл көрсеткіш коммерциялық іс - әрекеттермен,
шұғылданатын ... үшін аса ... ... ... ... қаражаттарын көбейтудің ең негізгі және тұрақты көзі –
пайда.
✓ Қолданылып жүрген немесе таза ... ... ... ... / таза ... ... ... айналым
қаражаттарының ақша түріндегі формасын, яғни абсолюттік өтімділігі
бар қаражаттарды сипаттайды. Бұл көрсеткіш 0 мен 1 ... ... Жабу ... (ағымды активтер / ағымды міндеттемелер).
Активтердің өтімділік жалпы ... ... ... ағымды
активтерінің қанша теңгесі, ағымды міндеттемелерінің 1 теңгесіне
келетінін көрсетеді.
✓ Тез өтімділік ... Бұл ... жабу ... ... ... ... активтердің аз–маз бөлшектерімен
есептелінеді, есептеуден - өндіріс запастары алынып ... ... ... ... ... ... / ағымды
міндеттемелер). Кәсіпорын өтімділігінің ең ... ... ... қарыз міндеттемелерінің қай бөлігі, қажет болған
жағдайда, тез арада өтеле алатынын көрсетеді.
✓ Запастарды жабудағы меншіктік ... ... ... ... ... / ... мен ... меншіктік айналым қаражаттарымен жабылатын бөлігін
көрсетеді.
Қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері
Кәсіпорынның қаржылық ... ... бір ...... ... оның іс - ... ... Ол кәсіпорынның жалпы
қаржылық құрылымымен және оның кредиторлар мен инвесторлардан тәуелділік
дәрежесіне байланысты. ... ... ұзақ ... ... және ... ... қаражаттардың арақатынасымен сипатталады.
Көрсеткіштері:
✓ Меншік капиталын шоғырландыру ... ... ... ... ... қажетті қаражаттардың жалпы
көлеміндегі, ... ... ... көрсетеді. Бұл коэффициент
неғұрлым жоғары болса, кәсіпорын сыртқы кредиторлардан неғұрлым
қаржылы тұрақты және тәуелсіз.
✓ Қаржылық тәуелділік коэффициенті ... / ... ...
меншік капиталын шоғырландыруға кері коэффициент. Бұл көрсеткіш
динамикада өсуі, ... ... ... ... ... ... Егер оның маңызы бірге ... ... 100%), онда ол, ... иелерінің өз
кәсіпорынын толық қаржыландырып отырғанын көрсетеді.
... ... ... ... ... ... / ... капитал). Меншіктік капиталдың қай бөлігі,
ағымдық іс - әректтерді қаржыландыруға жұмсалатынын көрсетеді.
✓ Ұзақ мерзімді салымдардың құрылымдық коэффициенті (ұзақ мерзімді
міндеттемелер / ... ... және ... да ... ... Бұл ... негізгі қаражаттар мен басқа да
айналымнан тыс активтердің қай бөлігі сыртқы инвесторлар ... ... яғни ... ... ... ... тиесілі.
✓ Меншіктік және ... ... ... ... ... / ... капитал). Бұл
коэффициент кәсіпорынның ... ... ... ... Оның ... тең ... кәсіпорынның
активтеріне кіргізілген, меншік қаражаттарының 1 теңгесіне 15,5
тиын қарыздық қаражаттар келетіндігін ... ... ... іс - ... ... ... бағытын таңдап алу үшін,
салыстырмалы тиімділік көрсеткіштерінің жүйесі қолданылады. Салыстырмалы
тиімділік көрсеткіштеріне – ... ... ... ... өзіндік құны,
күрделі қаржы қайтарымдылығы, табыс пен шығындардың арақатынасы жатады.
Үлестік күлделі қаржылар іске қосылатын өндірістік ... ... ... ... өнімнің өсіміне есептелінген күрделі қаржылардың
көлемін сипаттайды. Инвестицияландыру варианттары бойынша алынған үлестік
күрделі қаржылар азайту критерийлері арқылы ... ... Бұл ... ... мен технологияны қолдану мүмкіншіліктері, өндірістік
объектілерді жобалау және конструкциялау ... аса ... ... жолдары қарастырылады.
Өнімнің өзіндік құны – кәсіпорынның өнім өндіруге және жеткізуге
жұмсалған шығындарының ақшалай ... ... ... тұтынушыларға тасмалдау шығындары кіргізілген толық өзіндік құнды
қолданған жөн.
Инвестициялық жобаларды салыстырып, олардың ішінен тиімділерін
таңдап ... ... ... ... арқылы шешкен жөн:
✓ таза табыс (интегралдық әсер);
✓ табыстылық индексі (ТИ);
✓ табыстылықтың ішкі нормасы ... ... ... ... ... басқа да көрсеткіштер.
Инвестициялар варианттарының тиімділігін ... ... ... ... ... келтіру қажет, себебі, ақша
түсімдері мен ... ... ... уақыт аумақтарында әртүрлі болып
келеді, мысалы ертерек алынған табыстың құны, кейінірек алынған табыстың
құнынан ... ... мен ... ... ... оларды дисконттау
коэффициентіне (Кt) көбейту арқылы жүзеге асырылады. Тұрақты ... Е ... = 1 / ... t – ... алынған мерзім мен салыстыру мерзімінің
аралығындағы уақыт, жыл.
Дисконт нормасы Е – ... ... ... ... ... қаржыға бөлу). Бұл жағдайда, басқа инвесторлар өз қаражаттарын
басқа да осы тектес жобаларға салуға ... ... ...... есеп ... ... ... жиынтығы ретінде анықталады, интегралдық ... ... асып ... мына ... Σ(Нt – Шt) / (1+Е) ... Ht – есеп ... t – уақытындағы нәтижелер;
Шt – сол уақыттағы шығындар;
Е – есеп айырысудың уақыт кезеңі.
Инвестициялардың табыстық индексі (ТИ) ... әсер ... ... бөлу ... ... ТДТ / К,
мндағы: К – инвестициялар көлемі;
Егер ТИ= 1 ... ТИ › 1, онда ... ... ... ... ал
егер ТИ ‹ 1 – тиімсіз деп есептелінеді.
Таза дисконтталған ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Сондықтан да ТДТ – лары шамамен бірдей жобалардың ішінен біреуін
таңдап алуда ол өте ыңғайлы және қолайлы.
Инвестициялар ... ішкі ... ... – Е ... ... ... мен келтірілген күрделі қаржылардың көлемінің
тепе – ... ... ... табыстылық нормасының көлемі, инвестор талап ететін
капиталға берілетін табыс көлемімен салыстырылады. Егер ИТІН ... ... тепе – тең ... не ... одан көп ... онда ... алынған
вариант тиімді деп есептелінеді.
Инвестициялардың қайтарым мерзімі (Т қай) – инвестициялық ... ... ... ең аз ... ... ... ... экономикалық әсер (ТДТ) пайдалы болып есептелінеді, яғни
қайтарым мерзімі – ... ... іске ... ... ... ... мен ... да инвестициялық жобаға кеткен шығындар,
олардың жиынтық ... ... ... ... ... ... варианттарды сапа жағынан талдағанда, әлеуметтік
тиімділік факторларына көңіл аударылады.
Әлеуметтік тиімділік бойынша, ... ... ... талдау процестерінде, жұмыс жағдайын жақсарту және жеңілдету, ... ... ... ... мәдени – техникалық
деңгейін өсіру сияқты факторларға ... ... ... ... ... арқылы варианттар таңдау мүмкіншілігі туады.
Өндіріс тиімділігін әлеуметтік талдау жасаудың ... ... үшін ... ... ... ... ... талдау объектілері:
✓ жоба бойынша, тұрғындардың ... - ... ... ... ... ... іске ... ауданында халықты ұйымдастыру, жұмыс күшінің
саны, ресурстарды бақылауды қадағалау;
✓ жобаның жергілікті мәдениетке сай қолданылуы;
... ... ... ... тобы мен ... ... қамтамасыз ету стратегиясы.
Тиімділікті есептеудегі, өндірістің әлеуметтік нәтижелерінің
негізгі түрлері:
✓ аймақтағы жұмыс орындары санының өзгеруі;
... үй – ...... ... ... ... ... жағдайының өзгеруі;
✓ өндірістік персоналдың құрылымының өзгеруі;
✓ халықты тауарлардың жеке ... ... ... ... ... мен ... халықтардың денсаулық деңгейінің өзгеруі;
✓ халықтың бос уақытын үнемдеу.
2.3 Өндірістің тиімділігін арттырудың негізгі жолдары
Еліміз нарық экономикасының орнауы ... ... мен ... сату және ... ... ... ... пайда болып,
дамуына жағдай жасайды. Экономикалық іс - ... ... ... мен ... сай келетін, өндірістің ... ... ... ... пен ... ... нарық жағдайларына байланысты тауар
өндіріп, қызмет атқаратын кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... оның ... оны ... байланысты.
Республиканың «Мемлекеттік өнеркәсіп саясатының 1999-2003 жылдар
аралығындағы негізгі бағыттарына» сәйкес, өнеркәсіптік ... ... ... ... мақсатқа жетуде, жаңа жұмыс орындарын ашуға,
тауар нарықтарында ұлттық өнеркәсіптің үлесін арттыруға ... ... ... бір ... ... өндіру, сату
көлемдерінің ауытқуы, өндіріс қарқынының ... ... ... ... ... ... ... тактикаларды
кездестіруге болады:
Қорғаныс тактикасы – оперативтік қорғану ... ... ... ... - ... пен сатуға, негізгі қорлар мен
персонал ұстауға кеткен шығындарды азайту, сонымен бірге ішкі ... ... ... ... тәртіпті нығайту, кемшіліктерді жою
және т.б. шаралар. Бұл тактика, ... ... ... бір ... ... ... кәсіпорындарға тән. Бірақ, сонымен бірге бұл
тактика, өйткені қорғаныс тактикасын жаппай ... ... ... ұшыратуы мүмкін, себебі көп жағдайларда крезистік ситуациялардың
себептері кәсіпорыннан тыс болады.
Ал басып алу тактикасы тиімдірек саналады. Мұнда ... ...... ... сатудың жаңа нарықтарын табу,
жоғарырақ баға қою, модернизациялау арқылы ... ... ... ... ... ... жаңа ... енгізу.
Қоғамдық өндірістің тиімділігін арттырудың негізгі факторлары ...... ... ... ҒТП – ның ... ... жаңа ... – мембрандық, плазмалық, лазерлік, жоғарғы
қысымды технологияларды кеңінен игеру;
... ...... техникасын, роторлық, роторлы
– конвейерлі линияларды, ... ... ... ... ... ... метал ұнтақтарының,
керамиканың және де басқа ... ... жаңа ... ... қолдану.
Өндірістің экономикалық тиімділігін арттырудың келесі бір факторы –
үнемдеу ... яғни ... ... ... ... ... ... ресурстарын үнемді қолдану, жоғары тиімді аз қалдықсыз ... ... ... ... ... өндірістің тиімділігін
арттыратын факторларға:
✓ өндіріс процесінде негізгі қорларды қолдануды жақсарту;
✓ экономиканың ... ... ... ... саясат;
✓ ұйымдық – экономикалық факторлар;
✓ басқару;
✓ өндірістік әлеуметтік инфрақұрылымды әрі қарай дамыту;
✓ өнімнің сапасын арттыру және т.б. жатады.
Кәсіпорынның даму ... ... ... ... ... шығару жоспары (өндірістік бағдарлама) – негізгі бөлім
болып саналады. Бұл бөлімде әртүрлі ... ... және ... ... ... және өнім сапасын арттыру қарастырылады. Сонымен бірге
кәсіпорындарды мамандандыру, ... ... ... мен ... ... жоспары. Бұл бөлімнің негізгі маңызы –
ғылыми – ... ... ... ...... ... таза ... шығаруды жоспарлау, прогрессивті технологияларды
қолдану, өндіріс процесін автоматтандыру, ... ... ... ... ... ғылыми түрде ұйымдастыру. Бұл бөлімге
стандарттандыру мен метрологиялық өлшемдерді жоспарлау да жатады. Ғылым мен
техниканы дамыту ... ... ... ... ... ... ... және автоматтандыру деңгейі, жұмысшылардың
санын салыстырмалы түрде азайту, өндірістің техникалық жағдайын жақсарту
арқылы еңбек ... ... және ... ... өзіндік құнын азайту,
өнімнің сапасын арттыру, құрал – жабдықтарды, материал сыйымдылығын, табиғи
өлшемдегі еңбек өнімділігін қолдану және т.б. ... ... ... ... ... Бұл ... ... тиімділігін арттырудың жалпы көрсеткіштері – нақты
еңбекті, негізгі қорларды, айналым қорларын, ... ... ... ... ... беріледі. Бұл бөлімнің ...... және таза ... ... ... ортақ тұрақтылық,
еңбек өнімділігінің өсу қарқыны, қор сыйымдылығы, айналым ... ... ... және ... сыйымдылығы.
Күрделі қаржы және күрделі құрылыс жоспары.Ол жаңа кәсіпорындар ... ... және ... ... ірі цехтар мен объектілерді
кеңейтуді, өнеркәсіпті ... ... ... ... ... ... мен ... қамтиды.
Негізгі көрсеткіштері - өндірістегі негізгі қорлар мен өндірістік қуаттарды
іске қосу, жеке объектілер мен ... ... ... ... ... ... ... көлемі, құрылыс – монтаж жұмыстарының көлемі,
аяқталмаған өндірістің көлемі.
Материалдық – техникалық ... ету ... Оған ... ... кеткен шығындарды есептейтін материалдық есептеулер
жүйесі жатады.
Өндірістік өнеркәсіпке қажетті материалдық ... ... ... қолдану арқылы есептеп шығарады. Бұл жоспарда шикізат,
материал, отын, энергия және т.б. ... ... ... ... және ... жоспары. Бұл жоспар өндіріс көлемі ... ... ... ... ... ... ретінде еңбек өнімділігін
жүйелі түрде ұлғайтуды қарастырады.
Еңбек өнімділігінің көрсеткіші салыстырмалы бағадағы нормативтік таза
өнімнің жылдық ... ... ... ... ... бөлу арқылы
анықталады.
Бөлімнің негізгі бір көрсеткіші – ... ... ... жұмысшылардың
орташа еңбекақысы анықталады. Осы жоспар арқылы жұмысшы кадрлар саны мен
қосымша өндіріске қажетті жұмысшылар саны ... ... ... Бұл ... ... - ... ... көлемін анықтап, осы арқылы ... ... ... табу және ... ... және қаржы ресурстарын пайдалы түрде
қолдану.
Қаржылық ... ... ... ... ... ...... қорларын есептеу, олардың айналымын тездету;
кәсіпорынның ... ... ... – қатынасы; негізгі өндіріс
қорларын салу және қолдану; пайданы есептеу.
Қаржы ... ... ... – несие жоспары.
Кәсіпорын ұжымының әлеуметтік даму жоспары. Жұмысшылардың әлеуметтік
жағдайын, демалысын ұйымдастыруда жоспарлау ... ... ... және табиғат ресурстарын пайдалы қолдану жоспары. Су
ресурстарын, жер ресурстарын, материалдық ресурстарын және әуе ... мен ... ... ... бірге аз қалдықты және қалдықсыз технологиялық процестерді
ұйымдастыру, ... ... ... ... ... шикізат
және материалды кешенді түрде қолдануды жоспарлайды.
2.4 Өндірістік бағдарлама және оның негізгі көрсеткіштері
Кәсіпорынның даму ... ең ... ... - өнім ... ... ... ... Өндірістік бағдарламаның көрсеткіштері –
тауар өнімдерін ... өсу ... ... ... сапасы, өнім
шығаруды арттыру.
Жоспардағы құн өлшемдегі өнім көлемін ... үшін өнім ... ... ... ... ... Табиғи өлшемдерге – тонна,
метр, квт/сағат, ... ... ... ... ... ... ... сапалы және экономикалық тиімді өнімдерді ... ... ... ... ... ... жолдарын қамту керек.
Жоспарда берілген өлшем бірліктер жоспарлау мен ... ... ... үшін міндетті түрде сақталу керек. Бұл
өндірістік бағдарламаны белгілеген ассортиментте келісім ... ... ... және өндірістік бағдарламаны өнімнің ... ... аса ... шығару жоспарының маңызды бір бөлімі - өнімнің ... ... ... ... ... – экономикалық көрсеткіштерімен, еліміздегі
және шетелдердегі техниканың жоғарғы жетістіктеріне сай ... ... ... ... өндірістегі ескірген, қазіргі заман талабына сай емес,
тұрып қалған өнімдерді ... ... ... ... ... ... ... сай болу қарастырылады.
Өндірістік бағдарламаның құн көрсеткіштеріне:
• сату көлемі;
• тауар өнімі;
• жалпы өнім жатады.
Сатылған өнімнің көлеміне байланысты, ... ... ... ... іс - ... жасап жатқан қызметтері анықталады.
Сатылған өнімнің ... ... ... ... ... ... тиісті дайын өнімдер, жартылай дайын өнімдер және
өзінің күрделі құрылысына ... ... ... ... ... ... мына формула арқылы анықтайды:
Сө = Тж + Ож.б – Qж.а ... Тж – ... ... ... тауар өнімінің көлемі;
Сө - жоспар бойынша берілген тауар ... ... – Qж.а – ... ... ... және жылдың аяғындағы қалдықтары.
Тауар өнімінің көлеміне: сыртқа шығарылып сатылатын дайын ... ... ... өнімдердің құны; өнеркәсіп жұмыстарының құны, (сырттан
тапсырыс беріп жасалынған) жатады.
Жалпы ... ... ... ... белгіленген жұмыс көлемін
қамтиды.
Жо = То – Аб + Аа ... Тө - ... ... Аа – ... ... және жылдың аяғындағы
аяқталмаған өндірістің көлемі.
Таза ... ...... ... ... ... шығындар мен
негізгі қорлардың тозуын (амортизациясын) алып тастау арқылы анықталады.
Таза о = Мш + Ан.қ ... Мш – ... ...... ... тозуы.
Кәсіпорынның шекті мақсаты пайда табу. Пайда табу үшін қоғамға керекті
тауарлар мен қызметтерді өндіру ... тек қана ... емес ... ... ... жеңетін, бағасы жоғары тауар мен қызмет болуы керек.
Баға бәсекелесінде пайда табу үшін ... ... ... ... аз ... ... өнім ... керек. Егер кәсіпорын зиянмен жұмыс істесе ол
банкрот болуы мүмкін.
Таза ... ... Таза ... = ... түсім алу (өнімнің ... ... құны + ... ... ... + айып ... ... түсім:
n
W = ∑Ni Ci (3.1)
i = 1
Ni – өндірілген өнім саны;
Ci – өнімнің бағасы;
n – ... ... ...... тауар түрі.
Кәсіпорын пайда табу үшін төрт тәсілді ... ... баға ... ... ... өнім ... ... өнімнің ассортименті мен номенклатурасын таңдау.
Егер кәсіпорын төлем мүмкіндігі жоқ ... яғни ... ... ... ... ... және тағы басқа төлемдерді қайтара алмаса,
ол ... ... ... ... ... ... шара ... 1) қайта құрумен байланысты сыртқы басқарушы ... ... ... (18 айға төлемді шегіндіру); 2) алажақтардың
бақылауымен, немесе абритаж сотының қаулысымен шешім қабылданды; 3) ...... ... мен ... арасында төлемді кейінгі мерзімге
қалдырады, әлде бережақтан шегеру ... ... ... бөлу ... ... ... абритажға және конкурспен басқарған орган еңбегіне төлем;
- азаматтарға денсаулығына зиян келтіргені үшін бережақ;
- жұмысшыларға еңбек ақы;
- бюджетке немесе ... ... ... ... мүлкінде үлесі бар кәсіпорын мүшелеріне;
- басқа меншіктілерге;
- басқа қалған талаптарға төлем төлеу.
Пайда табу үшін жұмысты неден бастау керек?
Қандай болмасын ... ... үшін ақша ... Оған ресурстар
алынады: ғимараттар, жабдықтар, шикізаттар және жұмысшылар жалдау.
Кәсіпкердің басты ... ... ... ... өсім алу. ... ... ... – Тауар ,...Ө...Т¹...А¹
жұмыс күші
Ақша – бастапқы ... ... – оған ... ... ... құралдары, жұмыс күші;
Ө - өндіріс процесі; Т ¹ – жаңа тауар көлемі;
А¹ – жаңа тауарды сатқаннан түскен ақша. ... = А + ... – бұл ... құн, ... ... ... ... құн. Ол
социализімде қоғам пайдасына, ал капитализмде – меншік иелеріне ... ... ... қоғамға қосымша байлық жоқ. Онда біреуі
жейді, екіншісі желінеді.
Қосымша құн қайдан пайда болады? Жұмысшыны қанаудан, яғни тауар ... ... V + m бұл таза ... ... ... құн, ... ... ауыспалы капитал, жұмыс күшінің құны (қажетті уақыт), m – ... ... ... ... ... ... ... үшін жасақталған құн. Жұмыс күні
қажетті уақыт, қосымша уақыт болып ... ... ... экономикада
қосымша құн пайыз, өсім, кәсіпкерлік пайдаға бөлінеді.
Пайданы өсіруге ықпал жасайтын факторлар:
- ... ... ... ... ... ... айналым жылдамдығы;
- прогрессивті техника мен жаңа технологияны өндіріске енгізу
- өндірістік шығындарды азайту;
- өндірістік қатынастар жүйесі;
- қосымша өнімнің өсуі;
- нарық ... ... ... ... ... рентабельдік деңгей арқылы бағалауға
болады.
таза пайда, салық ... ... ... ... ... х ... ... Бірінші қор жинау. Қор жиналып, өндірісті ұдайы ұлғаймалы
өндірістік жағдайға келтіру керек (C + V + m). Тек жай ... ... ... қана ... ... ... ... (C + V). Ал егер зиянмен
аяқталса, онда C ± V, яғни ... ақы да ... ... ... қор ... резерв қорына жинақталады.
Заңды мекемелер, кәсіпорындар бірлестігіне кәсіпорындар бірлестігі ... ... ... финанс - өнеркәсіп топтары,
холдингалық компаниялар т.б. жатады.
Бірлестіктерге ... ... ... ... ... мекеме праволығын ... ... ... органдары
кәсіпорындарға әміршілдік билік құра алмайды және өз функцияларын тек ... ... – шарт ... жүргізеді. Олардың міндеттері:
- мемлекеттік кәсіпорындардың ісін бақылау;
- технологиялық және кооперативтік байланысты қадағалау;
- елдегі инвестициялық белсенділікті жандандыру.
Ассоциациялар – ... ... ... жету үшін жасақталған
кәсіпорын, мекемелер одағы.
Концерн – капиталистік монополияның бір ... ... ... ... көптеген өнеркәсіп, финанс, сауда кәсіпорындарының
бірлестігі, шын мәнінде финанстық бақылауда болады және бірлестікке ... ... ... ...... монополияның бір түрі, өзара уақытша келісім
жасау негізінде ... ... ... ... өнеркәсіп
кәсіпорындарының бірігіп кредиттерді (несиелерді) орналастыруы, финанстық
немесе коммерциялық операцияларды ірі ... ... ... ең ... ... іске ... үшін ... – бұл АҚ, өз капиталын басқа компаниялардың акцияларын сатып
алуға пайдаланады. ... ... ... АҚ ...... бас ... және ... туыстастық кәсіпорындар. Бұл
капиталды шоғырландыруға әкеледі, көпшілік финанс, шаруашылық мәселелерін
шешуге көмектеседі және ... ... ... ... жұмыс
істеуінемүмкіндік береді . Холдингтер кәсіпорындар құрамынан оның
бөлімдерінің дербес ... ... ... ... ауысуы, тәуелсіз
кәсіпорындардың акция пакеттерін біріктіріп, дербес АҚ құру мүмкіндігі бар.
Финанс - өнеркәсіп топтары – ... ... ... ... ... ... байланыстарды қалпына келтіруге,
өндірістің тиімділігінарттыру үшін құрылады. ... ... ... ... ... ... деңгейінде құрылады, ал екінші кезеңде оның
шеберінің басқа елдердің кәсіпорындарын және ... - ... ... өсуі ... ... заңды тұлғалар қызмет ... ... ... ... болушылығымен, мамандану дәрежесімен,
ұйымдастыру тәсілімен, механизация және автоматизация ерекшеліктерімен,
ұйымдастыру – ... ... т.б. ... ... ... жату сипаттамалары
|Белгілері ... ... |
| ... ... ... Тұтынатын шикізат сипаттамасы |1. Қазып шығаратын өнеркәсіп |
| |2. ... ... ... Әзір ... ... |1. ... ... ... |
| |2. ... ... ... ... ... ... |1. ... ... ... |
| |2. ... ... ... |
|4. Жыл ішіндегі жұмыс уақыты |1. Жыл ... |
| |2. ... ... ... ... |1. Ірі 2. ... 3. Шағын ... ... ... |1. ... |
| ... (жан ... |
| ... ... байланысы жоқ |
| ... |
| |3. ... ... ... ұйымдастыру әдістері |1. Үздіксіз 2. Мөлшерлі |
| |3. ... ... ... ... ісі |1. ... 2. ... 3. ... |4. ... 5. ... т. б. ... Экономикалық мақсаты ... және ... емес ... ... ... көп ... болу кез ... мемлекеттің
экономикасының тиімді қызмет істеуі негізін құрайды.
Заңды мекеме кәсіпорын деп ... ... ... ... болса;
2) өзінің мүлкімен алған міндеттемеге жауап бере алатын болса;
3) өзінің меншікті ресурсымен айналымға шыға ... ... өз ... ... қоя ... және сотта жауапкершілікті өзіне ала
алатын болса.
Заңды тұлғалар мақсаттарына байланысты мына екі категориялық ұйымдардың
біріне ... ... ... ... ... өзінің іс-әрекеттерінде негізгі мақсаты пайда
табуға бағытталған заңды тұлғалар кіреді. ... ... ... және ... ... ... ... және
муниципалдық формаларында құрылады.
Коммерциялық емес мекемелер өздерінің алдында ... ... ... ... ... Коммерциялық емес заңды тұлғаларға
тұтынушылар кооперативтері, қоғамдық, діни ... ... ... ... және ... да ... жатады.
Шаруашылық серіктестіктер және қоғамдар – ең көп тараған ұжымдық
кәсіпкерлік форма.
Азаматтық кодекс ... ... ... және ... болып
жарғылық капиталы құрылтайшылардың салым үлесіне ... ... ... ... мен ... жалпыға бірдей ерекшелігі
болады:
- құрылтайшылар есебінен құрылған, ... ... ... ... ... ... ... өндірілген және сатып
алынған мүліктер оған меншіктік право ретінде қолданылады;
- олардың барлығы жалпы меншіктік праволылығы бар ... ... ... және қоғамдар заңды тұлғалар ретінде басқа ... және ... мүше бола ... ... және ... өздерінің мүліктеріне иелігі болуымен
байланысты, олардың ... ... ... ... бар,
бірақ мүлікке заттық праволық ретінде емес.
- Шаруашылық серіктестіктер және қоғамдар ұйымдық – праволық шаруашылық
жүргізу формалары жағынан өте ... ... ... ... бар. ... ... олардың түбегейлі өзгешеліктері бар:
серіктестіктер – бұл ... ... ал ...... ... ... ... мен қоғамдардың ... ... ... ... оның ... кәсіпкерлік іспен айналысуы
дербес кәсіпкерлікпен немесе коммерциялық ұйымдар болуы ... ... бір адам ... ... ... ... - өзара жасақталған шарт бойынша кәсіпкерлік іс
жүргізетін қатынасушы адамдар және ... ... ... ... ... ... серіктестік мекеме, кәсіпорын
қатынасушылардың өзара жасаған, қол қойған құрылтай ... ... және ... істейді. Басқару жұмысы өзара келісілген келісім
бойынша жүргізіледі және ... ... бір ... ие ... ... зияны қатынасушылардың қосқан капиталының ара
салмағына ... ... ... ... ... семьялқ
кәсіпкерлік формада орын алады.
Шаным негізіндегі серіктестік – толық серіктестіктің бір түрі, бірақ
оның мынадай ерекшеліктері бар. ... ... қол ... ... ... ... және жұмыс істейді. Басқару жұмысы өзара
келісілген келісім бойынша ... және ... ... бір дауысқа ие
болады. Серіктестіктің пайдасы, зияны қатынасушылардың қосқан ... ... ... ... мұндай серіктестіктер көпшілігінде семьялық
кәсіпкерлік формада орын алады.
Шектелген жауапкершілікті қоғам – бұл бір ... ... ... уставтық капиталы, құрылтай құжаттары мен ... ара ... ... мүшелері қоғамның іс жөніндегі
міндеттемелерге ... ... және ... ... ... ... ... үлесіне қарай жауап бертін қоғам.
Қоғамның уставтық капиталы қатынасушылардың салған салымдарынан тұрады.
Уставтық капитал – бұл несие берушілердің мүддесін ... ... ... мөлшері. Уставтық капиталдың мөлшері қоғам ... ... кем ... ... ... капиталға заң бойынша
капитал қойылған талаптар болады. Сонымен бірге уставтық ... ... ... ... кем ... ... жауапкершілігі бар қоғам – бұл шын ... ... ... бір ... ... бұл ... маңызды ерекшелігі
мынада: қоғамның мүлкі ... ... ... ... үшін ... ... ... жауапкершілікке ынтымақты
негізде қосымша тартылуы мүмкін. Бірақ бұл ... ... ... дербес меншіктеріне тиюге болмайды, ол тек толық серіктестіктерге
тарайды. Қосымша жауапкешілікті қоғамның ... ... ... ... ... ... қосымша дербес
жауапкершіліктері бар.
Акционерлік қоғамдар – бұл ... ... ... бір акциялар
санына бөлінген қоғамдар. АҚ қатынасушылары қоғамның жұмыс ... ... ... ... бермейді. Акционерлік қоғамнан
шығарда өзінің үлесіне ... ... ... ете ... шығу үшін ... ... сату, немесе беруі мүмкін. Сондықтан АҚ, ... ... ... ... ... шығуымен байланысты АҚ-
ның негізгі капиталы кемиді. АҚ ұсақ салым ... ... ... шоғырландыруға мүмкіншілігі бар. Жылдам мүлікті меншіктен алу
және акцияларды әсіресе биржа механизмі арқылы алу және ... ... көп ... бір саладан екінші салаға жылдам ауысуын конъюктураға
байланысты ұйымдастыру мүмкіншілігі бар.
АҚ ашық немесе ... ... ... АҚ ашық түрі ... ... ... ... алуға барлығына бірдей мүмкіндік береді. АҚ жыл сайын
жылдық ... ... ... ... мен зиян ... ... АҚ ... тек алдын-ала белгілі адамдар арасына тартылатын
қоғамды жабық АҚ дейді. Жабық АҚ қоғам мүшелері заң ... ... ... ... ... Олай ... ол ашық ... айналады
немесе жабылады. Жабық АҚ-да жариялы іс жүргізілмейді. Уставы ... ... ... басқа құрылтайлық құжаттар керегі жоқ. Жабық АҚ-ның
жоғарғы органы акционерлер қозғалысы.
Акционерлер саны 50-ден асқан АҚ-дарда бақылау ... ... ... ... көздейді және АҚ директорларының іс - ... ... ... жалпы жиналысының қаулысы бойынша жойлуы
немесе шектелген жауапкершілігі бар ... әлде ... ... ... ... ... ... – беркілген мүлікке меншіктік
право берілмейді. ... ... яғни ... ... ... Унитарлық кәсіпорынның мүлкі бөлінбейді, қандай жағдайда ... ... ... ... сәйкес, соның ішінде унитарлы кәсіпорын
мүшелеріне де бөлінбейді. ... ... ... ... ... ... ерекше мүліктік статусы: мүлікке иелікті тек
ұстаушыға ... және ... ... ... ... тек ... жағдайында мүмкін (шаруашылық істі ... ... ... ... басқарудың өзіндік ерекшелігі бар. Ол кәсіпорынды
басқару органы тек бір кісіге, оның бастығына беріледі, ол ... ... оның ... ... тағайындалады және оған есеп ... ... екі ... ... ... ... иесінің
берген правосына байланысты: 1 ) ... ... ... 2 ... басқару правосымен.
Шаруашылық жүргізу правосы – бұл мекеме немесе муниципалдық унитарлық
кәсіпорынның меншік ... ... ... ... ... және ... заңмен басқа праволық актілер шеңберінде жүрзізу болып табылады.
Оперативті басқару ... – бұл ... ... ... ... ... иесінің мүлкіне иелік етуге, қолдануға, ... ... заң ... ... мақсатына сәйкес іс ... ... ... ... бар ... ... ... правосынан кең тәуелсіздігі бар.
2.5.Өндірістің экономикалық тиімділігінің мәні
Өндірістің жоғары тиімділігі ... ... ... ... ... және ... алғы шарты болып табылады.
Өндіріс тиімділігі жалпы өндірістің және ... жеке ... ... ... ... ... байланысты болатын нарықтық
экономиканың басты са наттарының біріне жатады.
Экономикалық теория тиімділік санатын өндіріс ... ... ... ... ... ... түрі нің ... ретінде
көрсетеді. Жалпы түрде өндірістің экономикалық тиімділігі екі ... іс ... ... мен ... ... ... ... өзара қатынасын білдіреді. Тари хи түргыдан қарағанда
өндірістің барлықтәсілдерінде меншік ... ... ... шығындар мен өз ісәрекетінің нәтижелері арасындағы каты ... ... ... арттыру мәселесінің мәні: барлық
ресурстарды пайдалану үдерісіндегі ... ... ... ... ... арттыруды қамтамасыз ету.
Экономикалық тиімділікті арттыру экономиканың басты ... Көп ... ... және ... ... табысты шешу үшін
бүкіл коғамдык өндірістің тиімділігін шұғыл арттырудан басқа жолы жоқ.
Сонда «экономикалық тиімділіктің мәні неде және оның ел ... ... ... ... ұйғарылады?» деген сұрақ туады.
Өндірістің экономикалықтиімділігінің мәні қоғамның мүдделеріне сай ең
аз ... ... ... ... ... ... жету ... көпшілігімен түсіндіріледі. Сондықтан ондірістің
экономикалықтиімділігін ... ... ... осы ... ... ... және ... уакыттағы еңбектің тұтас шығындарымен
салыстыруға негізделуі кажет.
Өнім өндірісі еңбек затқа ... және ... ... ... ... ... және барлық жерде, шаруашылықтың кезкелген саласында,
өнім өндіру үшін бір ... және ... ... ... ... Мұндағы
шығындардың шамасы көптеген жағдайлар мен факторларға байланысты ... ... пен ... ... ... әр ... техникалық
құралдардың көме гімен, көлемдері, саласы, құрылымы бойынша ерекшеле нетін
кәсіпорындарда, еңбек пен өндірісті ұйымдастырудың әр ... ... ... ... өнімнің халық шаруашылығының және жеке бастың кажеттіліктерін
қанағаттандырудың жолдары мен әдістерін ... ... оның ... ең аз ... ... яғни осы ... жұмсалуы ең үлкен
экономикалықтиімділік әкелуі керек.
Кез ... ... ұйым ... ... ... арасындағы қандай қатынас болатыны үлкен қызығушылықты
тудырады. Қоғамдық ең бекті барынша ... ... ... ... ... әрбір берілген бөлігінде қоғамдық кажеттіліктердің онда бар
материалдық, еңбектік және қаржылық ... асып ... ... бар ресурстармен, оларды барынша үнемдеу арқылы ең үлкен
дәрежеде өсіп жаткан қоғамдық ... ... ету ... экономикалықтиімділіктің мәні шығады.
97 ♦ 3тарау. Өндірістің экономикалықтиімділігі
ҒТП-тің өндіріс тиімділігіне әсер ету нәтижесін, ... ... ... және ... ... әр ... ... өндірістің экономикалықтиімділігін көрсететін қорытынды
көрсеткіштеріне тигізетін әсерін неғұрлым толық және ... ... ... ... ... кең ... бұл
мәселені тез шешуге мүмкіндік бермей отыр.
Өндіріс тиімділігі мәселесінің ерекше маңыздылығы: нақты өндірістің
барлық ... мен ... ... ... мен ... ... алу және ... қажеттіліктің көлемін алдын ала анықтауға мүмкіндік
береді. ... ... ... ... оны алу үшін ... ... ... Бұл ... ... ... талдау және
өлшеу әдістерін қолдануды талап ететіндігін көрсетеді, ал ол ... ... ... ... ... ... экономикалық тиімділігінің көрсеткіштері
Өндіріс тиімділігін анықтау үшін оның өлшемін, ... ... ... ... ... ... дан ... Өндірістің
экономикалық тиімділік өлше мінің мағынасы кәсіпорынның ... ... ... ... ... нәтижелерді барынша кө бейту ... ... ... ... аз ... қажеттілігінен шығады.
Мұндай мақсаттар ретінде өмір сүруді және ... ... ... ... ... құру, әлеуметтік стратегия жәнет.с.с. түрлері болуы
мүмкін. Осы ... ... ... ... ең ... нәтижелерге жету, ұзақ мерзімді даму болашағын ескере отырып,
пайданың мол көлемін табуға ... ... ... болып табылады.
Осыдан өндіріс тиімділігінің негізгі сандық өлшемі ре ... ... ... ... ... мөлшері болып табылады:
Е = П х ЮО / К = (Б ӨҚ) х 100 / ... Е ... ... ... ... мөлшері,%;
П жылдьщ пайда, теңге;
К пайда алуды қамтамасыз ... ... ... ... өнім ... ... көлемі, теңге;
ӨҚ бір жылда шығарылған өнімнің толық өзіндік кұны, теңге.
Пайда мөлшерінің есептеп тапқан сандық мәндері капиталдың ... ... ... ... және ... да ... ... отыруы мүмкін. Өндіріс тиімділігінің өлшемі ретінде жұмсалған
капиталға шаққандағы пайданың мөлшері ... ... әр ... ... үшін және нарықпен жалғыз ғана нұсқаны таңдау үшін де
қолданылады. Қабылданған олшеммен шығындар және ... ... ... өндіріс тиімділігінің нақты ... ... ... ... ... нәтиженің шамасын
және оған қол жеткізуге ... ... ... көмектесетін
көрсеткіштер жүйесін кұруды талап етеді.
Шаруашылықты жүргізудің тиімділігінің ... ... ... ... материалдық ресурстар мен негізгі өндірістік қорларды пайдалану
тиімділігіндегі өзгерістердің ... ... ... ... беретін
өндірістің экономикалық тиімділігінің көрсеткіштер жүйесін жасау қажет.
99 ♦ ... ... ... ... қол жеткізген тиімділік деңгейін, сонымен ... ... өсу ... оған ... ... өсу ... қарқынды факторларының есебінен нақты және өткен уақыттағы
еңбектің тұтас шығындарының жалпы үнемделуін, осындай ... ... және ... өсімін анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... көрсеткіштер тобын негіздеп алу керек.
Әр түрлі нұсқалардың экономикалықтиімділігі мен жалпы тиімділік ... ... ... өнімнің белгілі түрінің шығаруына кеткен ... яғни құн бере ... ... ... үшін әр ... ... қолданылады. Олардың жиынтығы шығындар шамасымен қатар мүмкін
болатын нәтижені көрсетеді.
Өндірістік үдеріске ... ... мен өтеу ... бойынша барлық
шығындар ағымдағы және бір мезгілді болып бөлінеді.
Ағымдағы шығындар өз ... ... ... циклден бастап, сол
циклде аяқтайды, тұрақты түрде қайта жаңарып тұрады және өндіріс шығындарын
кұрайды (өзіндік құн). Олар ... ... ... ... жүмыскерлердің еңбекакысына, негізгі қорлардыңамортизациясына
кеткен шығындарды қамтиды және тұтынылған ресурстар түрінен тұрады.
Ағымдағы шығындармен ... бір ... ... әрқашан
негізгі және айналмалы қорларды толықтыру үшін сатып алынатын және ... ... ... ала ... ... ... болады. Бір
мезгілді шығындар негізгі корларды іске қосудан көп ... ... ... ... ... ... алынып тасталынады жәнеосы уақыт
кезінде нақты нәтиже бермейді. Оларға кіретіндер: ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қоймаларындағы
өндірістік қорлар түріндегі айналмалы қорлар, материалдық резервтер және
кұрылыста ... ... ... ... ... Демек, өндіріс
тиімділігінің өсуіне ағымдағы шығындарды (тұтынылып ... ... ... ... ... ... жатқан капиталды және капиталға
(қолданылған ... ... жаңа ... ... жақсы пайдалану
аркылы қолда жеткізуге болады.
Жұмсалған капиталдан ең көп пайда алу кәсіпорынның ұзақ ... ... ... ететін нарықтық іс әрекетінің маңызды экономикалық
нәтижесі болып табылады. Пайда мен бір ... ... ... ... шын ... арттырудың бастапқы негізі ... ... ... заңдарына сәйкес ... ... ... ... деп қарастыруға болмайды.
Ақырында экономикалық тиімділігін еңбек өнімділігінің осу арқасында
көруге ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Еңбек өнімділігі жоғары
болған ... ... ... ... ал ... шығындарының экономикалық
тиімділігі жоғары болады.
Еңбек өнімділігі нақты еңбек шығындарының көрсеткіші. Оны ... ... ... ... персоналдың бір жұмыскеріне (бір
жұмысшыға емес) бөлу арқылы анықталады. ... ... ... ... еңбек өнімділігі емес, сағаттық еңбек өнімділігі арқылы
сипаттаған дұрыс, себебі ... ... ... ... ... ... болғандыктан, бүл уақытта оны дэлірек анықтауға мүмкіндік туады.
Өнімді ... ... ... болатын еңбек өнімділік деңгейінің
қателіктерін болдырмау үшін ... ... ... ... ... ... ... өндірістің нақты салаларында еңбек өнімділігі тауарлық
өнімнің көлемі бойынша есептелінеді. Қоғамдық ... ... ... ... ... көрсеткіштердің салыстырмалы болуын
қамтамасыз ету кажет. Бұл жағдайда ұлттық табысты салыстырмалы ... ... ... еңбек өнімділігінің деңгейі қоғамдық өндірістің алдыңғы
кезендерінде жұмсалған еңбек шығыны және шикізатта, материалдарда, ... ... ... ... ... ... экономикалық
тиімділігінің қоры тынды өлшемі болып табылады.
Өнімнің еңбек сыйымдылығы нақты еңбек өнімділігінің көрсеткішіне кері
шама, ол ... ... ... ... ... шығынының
өндірілген өнімнің жалпы көлеміне қатынасы арқылы аныкталады:
ЕС = Е / Q,
мұнда: ЕС өнімнің еңбек сыйымдылығы;
Е ... ... ... ... еңбек тің шамасы;
Q өндірілген өнімнің жалпы көлемі (эдетте жалпы өн імнің).
Еңбектің аз шығынымен қажеттіліктерді қанағаттандырылуына себеп болатын
шығындарды ... деп ... ... Ол тұтыну мен жинактау қорларының
оңтайлы қатынасындағы ... ... ... ... өндірісте
қолданылған ресурстарға қатысты нәтиженің мүмкін болатын жоғары өсімін
алуда ... ... ... ... ... ... өнімділігінің өсуі әр түрлі өнім өндіретін салалар арасында
қаржыларды экономикалық ... ... ... және ... ... бар өнімді (бірінбірі алмастыратын өнімдер) шығаратын өндірістің
бір саласының немесе әр ... ... ... қаржыларды
пайдаланудың ең үнемді нұсқасын таңдауға байланысты болады. Сала ішінде
үнемді нұсқаны таңдау және ... ... ... тиімді бөлу өзара
тығыз байланысты.
Еңбек өнімділігі адамдардың өндірістік ісәрекетінің нәтижелілігін
білдіреді және өнім ... ... ... және ... ... еңбек
шығындарының шамасы мен анықталады. Осыдан еңбек өнімділігі тек ... ... ... ... ... ал ... өсуі ағымдағы және бір мезгілді шығындарды қамтитын барлық
ресурстардың пайдаланылуын сипаттайды. Сонымен катар бір ... ... ... және ... ... ... түсініктерінің өндіріс
үдерісінде алынатын пайда есебінен осы ресурстардың өтелуінің ... ... ... ... ... ... ... сыйымдылығы, материал сыйымдылыгы, капитал сыйымдылығы және қор
сыйымдылығы ... ... ... ... ... ... табылады.
Қоғамдық өнімнің материал сыйымдылығы шикізат, материал, отын,
энергияның және ... да ... ... ... ... қоғамдык өнімге
қатынасымен анықталады. Сала (бірлестік, кәсіпорын) өнімінің материал
сыйымдылығы ... ... ... ... ... ... анықталады:
МС = М / Q,
мұнда: МС өнімнің материал сыйымдылығының ... өнім ... ... материалдық шығындардың жалпы ақшалай
түріндегі көлемі;
Q өндірілген ... ... ... ... ... көлемі.
Өнімнің капитал сыйымдылығы мен қор ... ... ... деңгейде өзара жақын болып келеді. Өнімнің ... ... ... ... ... ... өнім ... өсіміне
катынасын көрсетеді:
КС = K/AQ,
мұнда: КС өнімнің капитал сыйымдылығы;
К күрделі салымдардың жалпы көлемі;
AQ шығарылған өнім көлемінің ... ... ... ... ... ... ұлттық табыс
өсіміне қатынасы бойынша да есептеуге болады.
Өнімнің қорсыйымдылығы ... ... ... ... орташа құнының өндірілген өнімнің жалпы көлеміне қатынасы
ретінде анықталады:
ҚС = НҚ/Q,
мұнда: ҚС ... қор ... ... ... негізгі өндірістік қорларының орташа құны;
Q өндірілген өнімнің (әдетте жалпы өнімнің) жалпы көлемі.
Қор сыйымдылығын, капитал сыйымдылығы ... ... ... ... қатынасы бойынша да есептеуге болады.
Халық шаруашылығында, оның жеке ... атап ... ... сыйымдылығы көрсеткішіне кері болып табылатын қор қайтарымының
көрсеткішін ... ... Қор ... ... өнім көлемінің
негізгі өндірістік қорлардың орташа құнына қатынасы ретінде анықталады.
Өндіріс ... ... ... ... сипаттайды.
Көрсеткіштер жалпы және жеке болуы мүмкін, мысалы құралжабдық ... ... ... ... коэффициенттері, негізгі
кұралжабдық өнімділігінің көрсеткіштері және т.б. ... бұл ... ... ... ... ... ... тиімділігін жанжақты бағалауға, бұл ... ... әр ... мен ... ... ... нәтижесін анықтауға мүмкіндік
бермейді.
Сонымен қатар, аталған ... ... тек жеке ... ... мен ... ... ал өнім өндірісінің
үдерісінде болса олардың бүкіл жиынтығы қатысады.
Нұсқалардың жалпы және салыстырмалы экономикалық ... ... ... ... ... экономикалық тиімділік өлшемін
еңбек өнімділігінің өсуін, яғни берілген өнім түрінің өндірісіне кеткен
енбек ... ... көп ... көрсетуі қажет. Осы талапқа аталған
көрсеткіштердің ешқайсысы да жеке ... ... ... ... кұн көрсеткішінде тек кәсіпорынның өнім өндірісіне
кеткен шығындар жайлы болады, ал алынған пайда ... ... ... ... ... ... ... шығындары көрсетілмейді;
меншікті күрделі салымдар көрсеткішінде пайдалану кезінде болған шығындар
есепке алынбайды, сондықтан да экономикалық тиімділікті ... ... ... ... ... тек өндірістің емес, тауарды ... оның ... ... де ... ал бұл жағдай нақты
экономикалық тиімділікті бұрмалауға әкелуі мүмкін.
Қор сыйымдылығы мен ... ... ... ... ... пайдаланылуын ғана сипаттайды. Күрделі салымдардың, техника
мен өндірісті ұйымдастырудың әр ... ... ... ... ... ... ... жалпы тиімділігі
көрсеткіштер (құндық және табиғи) жүйесінің көмегімен анықталуы мүмкін.
Салыстырмалы экономикалық тиімділіктің негізгі көр ... ... ... ... ... өзіндік құны; еңбек
өнімділігі; қосымша күрделі салымдардың өтелу мерзімі (немесе ... ... ... ... жатқан өндірістік қуат бірлігіне,
табиғи немесе кұндық ... ... өнім ... ... ... ... ... сипаттайды. Келтірілген меншікті күрделі салымдар
өндіріс түрлеріне ... ... ... күрделі салымдар, өндірістік
қуаттар немесе өнім шығарудың жылдық ... ... ... ... ... ең жаңа ... мен технологияларды,
өндірісті ұйымдастырудың ең ... ... ... ... жобалау мен құрастыру барысындағы үнемді шешімдерді ... ... ... ... салыстырылып жаткан нұсқалар бойынша күрделі
салымдардың айырымы ретінде анықталады.
Күрделі салымдар көлемін ... ... ... құралжабдықтар,
механикаландыру және автоматтандыру құралдарының кұны нысандарға сәйкес
келісім бағалары бойынша анықталады.
Өнімнің өзіндік құны, осы өнім ... ... ... дар ... ... өндірістің тиімділігін сипаттайтын жеткілікті толық
көрсеткіші деп ... ... ... құн өз кұрамында өнімді ... ... ... ... ... амортизацияға,
еңбекакыға кететін шығындар) шоғырландырады, оны осы өнімнің тиімділігін
бағалау көрсеткіші ретінде пайдалануға мүмкіндік ... ... ... ... ... кұнын калыптастыратын ресурстардың жеке түрлерін пайдалану
тиімділігінің деңгейін ... ... де ... ... ... ... көлемі белгілі болады, яғни ең ақырында оған табыстылық
деңгейі де ... ... ... өнім ... ... ... ... деп
санайтын болсақ оның өсуі өнімнің өзіндіқ кұнының төмендеуімен көрсетіледі.
Сонымен, дәл өзіндік құнды ... оның ... ... ... ең ... ... деп ... дұрыс болар еді.
Әр түрлі нұсқалар бойынша шығарылған өнімнің өзін дік құн ... ... ... ... қамтамасыз ету ... ... және ... да материалдық
шығындарға бірдей бағалар колданылып, бірдей мамандығы бар жұмыскерлерге
бірдей еңбекақы ... ... ... ... ... басқа да шығындарын есептеу үшін бірыңгай ... ... ... кұн ... бұл ... түрі ... ... есеппен
саналған барлық жұмсалған шығындар енгізіледі.
Бірақ, өзіндік құн деңгейінің қалыптасуы (жаңа құрылыс жағдайында)
немесе оның ... ... ... ... ... әдетте, бір
мезгілді (күрделі) шығындарды ескеру қажеттілігінен іс күрделене ... ... ... ... ... ... көрініс алады, бірақ ол көп
жағдайда кәсіпорында немесе мемлекетте өзіндік құн ... ... ... ... ... қатар халық шаруашылығына күрделі салымдар жасау
мүмкіншіліктері шектеулі болғандыктан, өндіріс тиімділігін анықтау кезінде
ағымдағы ... ... ... ... бір ... ді ... салыстыру кажет болады, ол қазіргі уакытқа ... ... ... келтірілген шығындар көмегімен іске асырылады.
Нұсқалардың салыстырмалы экономикалық тиімділігін анықтау барысында
аталған негізгі көрсеткіштермен қатар ... ... ... ... ... ... ... табиғи көрсеткіштерде колданылады. Мұндай
көрсеткіштер ретінде өнім бірлігіне шаққандағы шикізат, материалдар, отын,
электр ... ... ... өнім ... жақсаруы, өндіріс
қуатының бір шаршыметрден алынған өнімі, құрылыс салу коэффициенті және
басқалары болуы мүмкін.
Өнеркәсіптің әрбір ... және ... түрі үшін оған тән ... ... таңдап алынуы мүмкін. Осылайша, өнеркәсіптің еңбек
сыйымдылығы саласын алсақ мысалы ... ... ... бір ... өнім шығару көрсеткішін қолдану маңызды болып ... отын ... мен ... ... ... үшін ... ... және энергетикалық коэффициенттері көрсеткіштерінің, отын
мен энергияның меншікті шығындарының мәндері аса маңызды болып ... ... ... үшін ... ... ... ... материал сыйымдылығы саласы үшін шикізат пен материалдардың
меншікті шығындары. ... ... ... пен номенклатураның
пайдаланылуын жақсарту, өндірістік циклдің ұзақтығы, өндірістік алаңдар ... ... ... ... ... ... барлық
салалары үшін маңызды.
Табиғи көрсеткіштердің үлкен ... ... ... нұсқалардың тиімділігін бағалау кезінде қосымша көрсеткіш
ретінде қарастырған дұрыс. ... ... ... ... бар, ... ... экономикалық көрсеткіштердің, атап айтқанда, өнімнің өзіндік
құны мен меншікті күрделі салымдардың дұрыстығын ... ... ... ... ... ... аймагымен, өндірістік қуаты мен, ондірістің
техникасымен және технологиясымен, ... ... және ... ... ... нұсқаларын басқаларымен салыстырғанда
нұсқалардың бірі екіншісіне Карағанда ... ... ... дәл ... ол ... ... ... аз, өзіндік құны неғұрлым төмен нұсқаларды табуға көмектеседі.
Осындай жағдайда осы нұсқаның ... ... ... Мұнда тек
жақсы нұсқаның корсеткіштерін берілген өндіріс ... ... ... кәсіпорындарында қол жеткізген ең жоғарғы көрсеткшітерімен
салыстыру кажет болады.
Бірак, әдетте, осы ... ... ... өзіндік кұн неғұрлым төмен
болған сайын меншікті күрделі салымдарда солғұрлым жоғары ... ... ... ... нұсқаға қажетті қосымша күрделі салымдарды
өнімнің озіндік құнының төмен болу ... ... ... ... үнемділігімен салыстырады. Осындай салыстырулар қосымша күрделі
салымдардың өтелу ... ... ... ... анықтау арқылы
іске асырылады.
Қосымша күрделі салымдардың өтелу мерзімі ... ... ... ... ... ... осы нұсқалар бойынша
шығаратын ... ... ... ... ... Бұл ... ... күрделі салымдардың өнімнің өзіндік
құнының ... ... ... есебінен өтелетін мерзімін
көрсетеді.
Қосымша күрделі ... ... ... ... бойынша өнімнің өзіндік кұны шамалары бойынша айырмасының күрделі
салымдар шамаларының ... ... ... Бұл көрсеткіш
күрделі салымдардың әрбір ... ... ... ... ... болатын үнемдеу түріндегі нәтижені сипаттайды.
Өтелу мерзімі ӨМ және тиімділік ... Е ... ... ... = (ІС, К2) / (ӨҚ2 ... = ... және К2 бірінші және екінші нұсқалар бойынша күрделі салымдар,
теңге;
ӨҚ және ӨҚ, бірінші және екінші ... ... ... ... ... құны.
Өтелу мерзімінің көрсеткішін (тиімділік коэффициенті) жаңадан салынатын
және қайта кұрылатын кәсіпорын жобаларының нұсқаларын, жаңа ... ... ... ... жаңарту кезінде және жұмыс істеп жатқан кәсіп
орындарда ұйымдастыру техникалық ... іске ... ... ... үшін өте маңызды болып табылады. Есептеу арқылы анықталған өтелу
мерзімі ... ... ... ... ... нормативтік
ӨМм көрсеткішімен (Ен тиімділік коэффициентімен) ... ... ... бар нұсқа (бірінші нұсқа) осы күрделі салымдар ағымдағы
шығындардың үнемделуінің арқасында өтелетін уақыты ӨМ нормативті уақытынан
ӨМн ас ... ... ғана ... ... К2)/(ӨҚ2 ӨҚ,) Ен.
Күрделі салымдардың экономикалық ... ... ... ... ... ... 0,12 ден ... болмайтындай
деңгейде бекітілген (өтелу мерзімі 8,3 жылдан жоғары болмауы керек). Жаңа
техникаға қатысты соңғы үлгі ... ... ... ... ... деңгейде бекітеді (өтелу мерзімі 6,7 жылдан жоғары
болмауы керек, бұл, ... ... ... ... ... ... бекітілген нормативтік коэффициентінен ауытқулар
бағалардың, еңбекақының айырмашылықтарында және ... ... ... ... ... ... ынталандыруға негізделе
отырып өзгеруі мүмкін.
Күрделі салымдардың экономикалық тиімділігін анықтаудың ... ... ... ... кіші ... ... ... анықталатын бір өлшемге келтірілген шығындар көрсеткіші берілген:
ӨҚ.+ ЕнК. = ... К. і ... ... ... ... сол нұсқа бойынша жылдық өнімнің өзіндік кұны.
Келтірілген шығындар формуласын тиімділік ... ... ... Әрбір нұсқа бойынша келтірілген ... ... ... ... ... ... ... салымдар мен
ағымдағы шығындардың қосындысын ... ... Ен ... ... ... өзіндік құнның жылдық өлшемімен сәйкестендіріледі.
Келтірілген шығындар көрсеткішін ... ... ... асу ... ... пайдаланған ыңғайлы. Шығындар қосындысы ең төмен ... ... ... ... ... тек ең ... нұсқаны таңдау үшін
ғана емес, сонымен қатар ... ... оны ... ... жылдық
экономикалық нәтижесін анықтау үшін де қолданылады.
Таңдалған нұсқабойынша жылдық экономикалық нәтиже Эж ... ... ... ... + ... + ЕК2)] в2,
Мұнда К1және К2 – нұсқалар бойынша меншікті ... ... ... және ӨҚ2 – ... ... ... өзіндің құны, теңге;
В2 – таңдап алынған (екінші) нұсқаға ... ... ... көлемі,
табиғи бірліктер.
III. ҚОРЫТЫНДЫ
Кәсіпорын – экономиканың даму сатысының негізгі бір ... ... ... ... қоғамға қажетті өнім шығарылады және
жұмысшы мен жұмыс құралдарының арасында байланыс орнатылады.
Кәсіпорындар белгілі бір өндіріс өнімін ... ... не ... жұмыс
атқару үшін, әртүрлі қызметтер көрсетулер арқылы ... ... және ... табу мақсатында құрылады.
Кәсіпорын (фирма) – бұл өнім өндіру үшін құрылған дербес шаруашылық
жүргізетін субъект, өндірген ... ... ... ... ... ... кейін қалған пайданы керегіне жаратады.
Қазақстан Республикасы АК-ке байланысты заңды тұлғалар болып шаруашылық
жүрзізуде немесе жекешеленген мүлікке ... ... ... өзінің
міндеттемелеріне мүлкімен жауап беретін, өзінің атынан мүліктік және ... емес ... ала ... ... ... және ... міндетті
атқара алатын кәсіпорындар аталады.
Шаруашылық серіктестіктер және қоғамдар – ... ... ... ... бөлінген коммерциялық ұйымдар. ... ... ... бірге коммандитті болуы мүмкін, ал қоғамдар –
шектелген жауапкершілікті, акционерлік болады.
Унитарлық кәсіпорын – ... ... ... меншіктік правосы
берілмеген коммерциялық ұйымдар.
Коммерциялық ұйымдар кәсіпкерлік істерінде үйлестік жасау ... ... ... шарт ... ... мүддесін қорғау және өзін көрсете
алу ретінде коммерциялық емес бірлестіктер құрады.
Кәсіпорын ... ... ... үшін төрт ... еркін қимыл жасай
алады:
- бағаны тағайындау;
- тиімді шығын мөлшерін жасақтау;
- өнімдердің ... мен ... ... өнім ... анықтау.
Кәсіпорын пайда табу кепілдігі маркетинг бойынша тиімді жұмыс негізінде
сату көлемін арттыру, сонымен қатар өнімнің ... ... және ... ... ... ... ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Кәсіпкерлік негіздері. М.Б. Бисенғазиев, А.Ш. ... Орал – ... ... экономикасы. Г.Ө. Жолдасбаева. Алматы, Экономика – 2007
жыл.
3. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. В.К. Радостовец, Т.Ғ. ... ... О.И. ... ... – 2010 жыл.
4.Экономика предпринимательсва. В.И. Кушлин, П.Д. Половинкин, А.Н.
Фоломьев, ... ... ... ... ... ... ... – 2010 год.
5. Управление малым предпринимательством. О.С.Сабден, А.Н. Токсанова.
Астана – 2001 год.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дене тәрбиесі жүйесіндегі қазақтың ұлттық ойындарының орны10 бет
Ұлттық Банктің банк жүйесіндегі алатын орны30 бет
Ұлттық есеп жүйесiндегi негiзгi ұғымдар мен категориялар16 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
Қазақ тіліндегі араб, парсы сөздерінің терминденуі23 бет
ҚР Ұлттық банкінің сыртқы саясаты және даму жолдары29 бет
ҚР-ның Ұлттық қоры және оның даму тенденциясы23 бет
Ұлттық есепшот жүйесінің мазмұны7 бет
Макроэкономиканы құрудың негізгі заңдары. Ұлттық экономика жүйе ретінде8 бет
Экспорт пен ұлттық экономика68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь