Тілдік бұзылуларды нейропсихологиялық тұрғыдан коррекциалау жұмыстары

Мазмұны

Кіріспе

1 бөлім. Нейропсихологиялық тұрғыдан коррекциялық оқытудың принциптері мен әдістері.
1.1. Коррекциялық оқытудың принциптері мен әдістерінің нейропсихологиялық тұрғыдан қазіргі кездегі қарастырылу жайы.
1.2. Алаллиядағы коррекциялық жұмыстар.
1.3. Психикалық дамуы шектелгендер (ПДШ) мен тіл дамуы шектелгендердің (ТДШ) коррекциялық жұмыстары.

2 бөлім. Тілдік бұзылуларды нейропсихологиялық тұрғыдан коррекциалау жұмыстары.
2.1. Дислексия мен дисграфиядағы коррекциялық оқыту жұмыстары.
2.2. Тілдік дизатрияны коррекциялау жұмыстары.

Қорытынды.

Әдебиеттер.
Кіріспе

Білім беру жүйесінің өзіне тән ұйымдасу ерекшелігіне қарай өзіндік оқыту принциптері мен әдістері болады. Оны айтпас бұрын оқыту әдісі мен принциптеріне біршама тоқталып өтейік.
Оқыту әдісі деген сөздің өзін талдап көрейік. Әдіс – гректің «методос» зерттеу немесе таным жолы, тәсілдер деген сөзінен шыққан. Әдіс – жалпы алғанда мақсатқа жету тәсілі, анықтап айтқанда әрекеттік білдіретін ұғым – бұл оған берілген философиялық анықтама.
Сонда әдіс оқыту барысында мұғалім мен оқушының ынтымақтасу нәтижесінде оқу - тәрбие жұмысының бір мақсатқа жетуін реттеуші тәсілі ретінде көрінеді.
Оқыту әдісі арқылы оқушының оқып білу әрекетін ұйымдастырылады, ол оқытушылардың қолындағы тәсіл ретінде, оқушылардың танымдық қабілетін дамуына мүмкіндік туғызуы тиіс, оқушының ойын дамытып, өз бетінше ізденуіне, жаңа білімді меңгеруіне ықпал жасайды.
Ғылымда теориялық жағынан көрсетілген заңдылықтар, тәжірибеде орындалатын (істің) әрекеттің принциптері болады. Принцип – зерттеудің алғы шарты емес, ал оның нәтижесі деп айтылып келеді. Сонымен, принцип – бұл оқытуға қойылатын талаптардың бастапқы белгілі жүйесі. Педагогикалық процеске тән: Мақсаттылық, байланыстылық, ғылыми, түсініктілік, жүйелілік пен бірізділік, сапалылық пен белсенділік, көрнекілік, бағыттылық принциптерін педагогика ғылымы арқылы білеміз. Арнайы білім беру жүйесінде пайдаланылатын арнайы педагогикалық принциптеріне: педагогикалық оптимизм, педагогикалық көмек, ойын, тілі мен коммуникациясын дамыту, коррекциялық – компенсациялық, дифференцация және лық жеке тұрғыдан кему арнайы педагогикалық басымдылықты қажет ету принциптері бар. Әр ғылымның өзінің зерттеу пәніне байланысты өзінің зерттеудегі принциптері мен әдістері болады. Осы орайда педагогика, арнайы педагогика және психология ғылымдарының осы тараптағы ұстанымдарын басшылыққа ала отырып, белгілі бір зақымдануға ұшыраған адамдарға тін ерекшелігіне қарай өзіндік принциптер мен әдістерге жүгінеді.
Э.Г. Симерницкая оқытудағы қиындық көретін балалардың нейропсихологиялық – логимкалық профилінің үш түрлі типін көрсетеді.
1. Сол жақ жарты шардың шүйде бөлімінің жетімсіздігі.
2. Оң жақ жарты шардың шүйде бөлімінің жетімсіздігі.
3. Психикалық іс - әрекет өзгерісінің билатаральдық сипаты.
Т. Г. Визель нейропсихологиялық тұрғыдан коррекциялық оқыту мен қалпына келтіру оқытуының негізгі принципі мен әдістер жан – жақты ашып көрсетеді. Біз осы Т. Г. Визельдің тек коррекциялық оқытуына қатысты принциптер мен әдістерге тоқталалық.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Семирницкая Э.Г. Мозг человека и психические процессы в отногенезе. М., 1985г.
2. Лурия А.Р. Нейропсихология. 1975.
3. Хомская С.Д. Нейропсихология. 1987.
4. Цветкова Л.С. Методика нейропсихологической диагностики детей. М., 2000.
5. Основы нейропсихологии. Т.Г.Визель. М., 2005.
6. Выготский Л.С. Развитие высших психических функции. М., 1960.
7. Актуальные проблемы нейропсихологии детского возраста. М., 2006.
8. Хрестоматия по нейропсихологии. (Под ред. Е.Д.Хомской). М., 2004.
9. А.Л.Сиротюк. Нейропсихологическое и психофизиологическое сопровождение обучения. М., 2003.
10. Выготский Л.С. Развитие высших психичеких функции. М., 1960.
11. Лурия А.Р. Высшие корковые функции человека. М., 1969.
12. В.М.Астапов. Введение в дефектологию с основами нейро- и патопсихологии. М., 1994.
13. А.Р.Лурия. Высшие корковые функции человека и их нарушения при локальных поражениях мозга. М., 2000.
14. А.Г.Маджуга, А.О.Шоманбаева. Курс лекции по нейропсихологии. Шымкент2001.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 бөлім. Нейропсихологиялық тұрғыдан коррекциялық оқытудың принциптері мен
әдістері.
1.1. Коррекциялық оқытудың принциптері мен әдістерінің
нейропсихологиялық тұрғыдан қазіргі кездегі ... ... ... ... жұмыстар.
1.3. Психикалық дамуы шектелгендер (ПДШ) мен тіл дамуы шектелгендердің
(ТДШ) коррекциялық жұмыстары.
2 бөлім. Тілдік ... ... ... ... ... мен ... коррекциялық оқыту жұмыстары.
2.2. Тілдік дизатрияны коррекциялау жұмыстары.
Қорытынды.
Әдебиеттер.
Кіріспе
Білім беру ... ... тән ... ... ... ... принциптері мен әдістері болады. Оны айтпас бұрын оқыту әдісі мен
принциптеріне біршама ... ... ... ... ... өзін ... көрейік. Әдіс – гректің «методос»
зерттеу немесе таным жолы, тәсілдер ... ... ... Әдіс – ... ... жету ... анықтап айтқанда әрекеттік білдіретін ұғым ... оған ... ... ... әдіс ... ... мұғалім мен оқушының ынтымақтасу нәтижесінде
оқу - тәрбие жұмысының бір ... ... ... ... ретінде
көрінеді.
Оқыту әдісі арқылы оқушының оқып білу әрекетін ... ... ... ... ... оқушылардың танымдық қабілетін
дамуына мүмкіндік туғызуы тиіс, оқушының ойын ... өз ... жаңа ... ... ... жасайды.
Ғылымда теориялық жағынан көрсетілген ... ... ... ... ... болады. Принцип – зерттеудің алғы
шарты емес, ал оның нәтижесі деп айтылып келеді. Сонымен, принцип – ... ... ... ... белгілі жүйесі. Педагогикалық
процеске тән: Мақсаттылық, байланыстылық, ғылыми, түсініктілік, жүйелілік
пен бірізділік, ... пен ... ... ... ... ғылымы арқылы білеміз. Арнайы білім беру жүйесінде
пайдаланылатын арнайы педагогикалық принциптеріне: педагогикалық ... ... ... тілі мен ... ... ... ... дифференцация және лық жеке тұрғыдан кему ... ... ... ету ... бар. Әр ... ... ... байланысты өзінің зерттеудегі принциптері мен әдістері
болады. Осы орайда ... ... ... және ... осы ... ұстанымдарын басшылыққа ала отырып, белгілі бір
зақымдануға ұшыраған адамдарға тін ерекшелігіне қарай ... ... ... жүгінеді.
Э.Г. Симерницкая оқытудағы ... ... ...... ... үш түрлі типін көрсетеді.
1. Сол жақ жарты шардың шүйде бөлімінің жетімсіздігі.
2. Оң жақ жарты шардың шүйде ... ... ... іс - ... ... ... ... Г. Визель нейропсихологиялық тұрғыдан коррекциялық оқыту мен қалпына
келтіру ... ... ... мен ... жан – ... ашып көрсетеді.
Біз осы Т. Г. Визельдің тек коррекциялық оқытуына қатысты ... ... ... ... ... ... коррекциялық оқытудың принциптері мен
әдістері.
1.1. Коррекциялық оқытудың принциптері мен әдістерінің нейропсихологиялық
тұрғыдан қазіргі кездегі қарастырылу жайы.
ЖПФ бұзылулары балалармен жүргізілетін жұмысты – ... ... ... ... – дефектілік функцияларды қалыптастырып қоюдан басқа, оны
(коррекциялау) түзету – арнайы оқыту әдістерін пайдалана ... ... ... ... бұзылғандардағы түзету оқытуының ұзақ тарихы бар. бұл
педагогика мен психологияның ерекше ... ... ... Оның ... ... және ... дамуында ауытқуы бар балаларға
көмек көрсетуде қажетті ... ... ... неврология, психиатрия, психология, іргелі ғылыми ... ... ... ... ... Түзету оқытуының бастауында
психология мен дефектология саласының көрнекті ғалымдары тұрды:
Олар: Л.М.выготский, Ф.А.Рау, С.С. ... ... ... ... ... және т.б. Осы аталынған ғалымдар түрлі
зақымдар белгілі бір деңгейлерін жеңіп шығуға болатындығына сенді және ... ... ... ... идея ... әсіресе афазия
ауруын (востанавительные) қалпына келтіру оқытуы түсінігінің деңгейінде ... ... ... ... ... ... ... келтіру
оқытуына стратегиялық және тактикалық жағынан едәуір айырмашылық ... ... ... – ол үлкендер мен балалардың психикалық іс-
әрекетінің мидағы ... ... ... ... ... балаларда ұзақ мерзім бойы мида интеграцияланады. Олар ... ... ... ... ... ... ... және
оны реттеп отыратын мидың алдыңғы бөлігі болса, ол ... ... ... реттеп отырады. үлкендер дағдылану нәтижесінде
автоматтануға ие болып, есте ... ... ... ... ал ... ... арқылы жүзеге асырады. Міне, осы себепті балалар оқытуында
негізінен ойлау ... ... ... ... ... ... ... балалар жас ерекшелігіне сай
пайдаланылатын әдістердің лайықты болуы сияқты принциптер принципті ... ал бұл ... ... ... бір ... ие ... де ол ең
негізгісі болып табылмайды.
Сонымен бірге бар дефектілерді ... ... ... ... ... ... сай ... бар. Функциясы
бұзылған ересек ауруларда ауруына дейін ол ... және ... ... ... ... ... ... Міне осы байланыстар
компенсаторлық мақсатқа сай қатыстырылады және пайдаланылады. Ал балаларда
мұндай байланыстар жоқ, сондықтан оны ... ... ... бір ... ... ... екінші жағынан плюсі де бар.
Минусы – ... ... ... есте ... іздерінің
болмағынанда, енді оны қайта жандандырудың маңызы жоқ. Плюсы – ... ... ... ... ... ... балалар миы икемделгіш ... ... олар ... ... ... Сол ... ... іс-әрекетке жеңіл
кіріседі.
Ал ересек адамдарада жаңа мақсатты шешуі ми құрылымына қатысты қиынға
соғады. Ми ... ... ... ... тек ... ретінде
ғана қарауымыз керек. Балалар миныңы икемделгіш сияқты ... ... тіке және ... әдістерінде пайдаланылады. Тікелей әдіс – жалпы
педагогика, дидактика заңдарына қарай құрылып сәйкестенеді. ... әдіс ... ... ... ... істен шығуына байланысты және басқа
бөлімдерді (ализаторлар мен ... ... ... қосымша
кірістіруге қатысты болады.
Мидың нақты құрылымын таңдауда Л.С.Выгодскийдің жақын және алыс даму
аймағы туралы ассоциативті ... ... және асып түсу ... мәнін
ескеріп отыру керек. Ең соңғысында жаңа іс-әрекет түрі сол ... ал ... ... ... бітпейді. Олай болса,
түзету оқуында балаларда мыналар қатыстырылады:
- мидың функционалдық ролі жағынан ең жақыны, және олай ... ең ... ... ... ... ... зардап шеккен функцияға қатысы жоқ;
- (опержающие) асып түсу дамуын қамтамассыз ететін ми аймақтары.
Алыстағы аймақ пен (опержающие) асып түсу ... ... тек ... даму ... ... ... функционалды салғырт болғанда ғана
қатыстырылады.
Балалар денсаулығының тұтастай жағдайы тікелей психикалық ... ... ... ... ... Сондықтан, бала психикалық дамуында
медициналық араласушылықтың маңызы жоқ. Тек сол «профиль» мамандарының ғана
емес, ... да ...... ... ... және ... да жиі араласуын қажет етеді.
Мысалыға логопед – тіл бұзылушылығын жоюға ... ... ... алу үшін ... ... ... әлеуметтік
қызметкерлердің маңызды рольге ие. Бұл мамандар тек емдеп тілдік ... ... қана ... ... ... ... мекеме тілінің қажет
екенін айқындауы да керек.
Аталынған мамандар бөлектеніп ... ... ... ... ... алмайды. Психикалық және тілдік дамуындағы ... ... ... шақтан) дұрыс диагностикаласа бара-бар кешенді әсер ету
арқасында ... ... ... ... ... Дегенмен, күрделі, ұзақ
мерзімді емдік – психологиялық -педагогикалық іс-шараларды қажет ... де ... ... ең бірінші жоспарлау жұмысында балаларды өмір сүруге
бейімдеу (адаптация) белгіленеді. Осы ... сай ... ... ... ... ... ... бұл арнайы үйлер балаларды
әлеуметтік қамсыздандыру мен мектептер – соқыр, керең, кем ... ... ... ... ... ... ... ата-анасымен қатынаста болған екі жасқа қараған бала тілінің
шықпауы қорқынышты сигнал ... ... Бала ... ... келген
күннен бастап адам дауысын есітуі тиіс, ... ... ... ... ... байқайды. Осындай «алғашқы сабақтан» үміттенген нәтижені
көре алмасақ онда балаға арнайы көмек қажет.
Алалия балаларын емдеу мен ... ... ... мен ... бұл осы тіл ... ... туындайды. Бұл (алалия) мидағы тіл
аймағының зақымының нәтижесінде болады. ... ... ... ... компенсация ретінде «дені сау» аймақты ... ... деп ... ... ... ... тілдің құрылып пайда болуында
ми ... ... ... ... немесе қиындығы болуы, және
негізгі болатын бағыт.
Қажетті ассоциациялық байланыстың ... мен ... ... ... ... ... деп ... Қандай жағдай болғанда
да логопедиялық, психологиялық, ... ... ... қажет.
Алалиядағы логопедиялық жұмыс тілдік дамуында артта қалушылық
белгіленген ... өте ерте ... ... Ең ... оқыту тілдік
дыбыстардың айтылуымен шектелмеуі керек. Оқытудағы ең маңыздысы – ... ... ... ... тіл ... ... ... дайындау тәсілі т.б.
Логопедтің пайдаланатын әдістері мектептегі мұғалім пайдаланатын
әдістен өзгешелеу болады. Логопедиялық ... мәні – ... ... оқуға, жазуға оқыту емес, бұзылған каналдарды тілдік іс-
әрекетке қосу сақталып ... ... және ... ... ... ... үш есе ... олардың жұмыс істеуге міндеттеу.
Москваның тіл логопедиясы мен нейрореабилитизация орталығының алалик
балалармен жүргізген іс-тәжірибесі көрсеткендей ... С.Г. ... және т.б) ең ... ... өту ... әдіс ... және бұл әдісте функцияның жүзеге асуы тәсілінің қайта құрылуына
бағытталады.
Сенсорлы алалиядағы мұндай қайта құрылуда – ... емес ... ... ... айырып алу қабілетін дамытылады, бұл тілде
маңызды болып табылады. Мұнда негігі ...... ... ... ... бір мезгілде картинаны, сөзді, бірден көзге көрінетін үлкен
әріппен жазылған баспа әріп және оның ... ... де ... ... ... ... осылай құрылады. Сөз баланың бас
ерекшелігіне қарай сай ... ... ... ... ... ... ал ... балаларға стильдік элементі ... ... ... түрлі модалдықтағы «ұту» сөздері
мидың ... ... ... ... ... тиісті байланыстың
жасалуына ықпал етеді. Яғни мұнда тіке әдіс ... ... әдіс ... ... – екі үлкен жарты шардың ... ... ... ал оның мәнін түсіну – екі үлкен шардың маңдай бөлігінің
жұмысына себепші ... ... ... ... (ПДШ) мен тіл ... ... ... жұмыстары.
Бұл тіл дамуы бұзылғандармен негізгі мақсатымыз, психикалық ынталандыру
мен тілді белсендіру болып ... ... ... құрылымының, терең
функциялық жетісіздігінен, одан басқа ... ... ... мен ... жағдайларына әлсіздік байланысты туындайды.
Аффектілік әлсіздіктің болуын психикалық және ... ... ... ... болады. Мұның себебінің өзі түрліше:
1) мидың белсенділік деңгейінің тұқымқуалаушылықты әлсіздігі;
2) олардың құрсақтағы және туу кезіндегі зақымдануы;
3) нәрестелік кезеңіндегі нервтік, ... және ... ... психикалық және тілдік даму нормаға сай еместігі белгілі болса,
онда оларды ынталандыру жұмысы тым ерте ... ... ... ... ... ... аз мөлшердегі модкльдік бір айқайдан екіншіге
ауысуы. Осы антогенез кезеңі туралы қорытынды жасауға ... ... ... бөлімінің толық мәнді емес болуы немесе аффектілік
жағдайдың жетімсіздігі ішкі жағдайдың ... ... ... ... ... ... ... жағдайларды фонопед немес логопед байқап
бөледі. Осы жағдайларды түзету жұмысында ... ... ... ... ... көмектеріне жүгінеді.
Екі-үш айлық нәрестенің гуілдей бастауы дыбыстағы ... ... ... ... ... немесе оның мүлде болмауы да
қабыршықасты ... ... ... ... Мұндай жағдайда
арнайы ынталандыру ... ... ... ... ... ... болатын жұмыста толыққанды гуілдеу үлгілерін тыңдату қажет.
Бұл қасындағы балалардың белсенді гуілдеуінен; дұрыс-анық ... ... ... сондай-ақ үлкендердің иммитациясынан, мысалы
бламен ойлап жатқандағы: «гу-гу-гу-гу» сияқты ойындық ... ... ... ерте ... ... ... ... пайдаланылады.
Бұл сияқты нейропсихологиялық позицияларға қажеттіліктің болуы ... ... ... ... жауап беруге мүмкіндіктің жасауына
итермелейді. Жұмысы ... ол ... оның ... ... да ... ... айлық сәбидің былдырының болмауы, былдырлауды ынталандыруда
постцентральды (төбеден төмен) және премоторлық ми ... ... ... ... ... үшін ... түрлі заттар дыбысын тыңдатуға
мүмкіндік жасалынады. Мысалы: сылдырлақ, ... т.б. ... ... ... оны ... ... формасында жасауға тырысады.
Былдырлаудың бірден-бір көзі – бет ... ... ... ... ... Айту ... сәби жақсы еститіндей болуы керек.
Ба-ба-ба, да-да-да, га-га-га,
Ту-ту-ту, па-па-па, бу-бу-бу,
Би-би-би, бы-бы-бы, абу-абу, абы-абы. Сондай-ақ бала бет ... ... ... ... ырғақпен айтылады. Буындар итеративті ырғақта болады
және ол ... ... ... ... ... қабыршақ асты
құрылымдарының іс-әрекетке ... ми ... ... ... ... ... мисдың самай (есіту) бөлігін ынтландырады. Соның негізінде
тілдік ... ... ... ... ... ПДШ мен ТДШ – ке ... жұмыс
бағдарламасына тілдік емес функцияда қатысты нейропсихологиялық диагностика
нәтижесіне сүйенеді. Мысалы: ... ... ... артикуляциялық
апрауаляны жою; көру, естуагнозиясы, конструктивті – ... және т.б ... ... ... Олар ... ... кейінгі сабақтарда айтылады.
Графикалық (әріптік образ) сөздер – ... екі ... ... ... ... ... Есіту образы – сол жақ самай және оң жақ
самай аймағымен терең-сараң қатасымында өңделеді.
Ассоциативті байланысқа қай көру ... ... ... мен ... ... екі жарты шардың төбе-шүйде аймағына ... ал сол ... ... ұғыну. Маңдай аймағы арқылы
құрылатынын нейропсихологиялық көзқарастардан дәлелдейді. Физиологиялық
қажеттіліктің келісушілігі бла ... ... ... ... деп ... ... ... ал нақтылап айтсақ
графикалық – артикуляциялық байланыс туындайды.
Баланың ең алғаш айтқан, сондай-ақ адамдардың ең ... ... ... ... ... есіту модалдығын функциясын ... ...... ... ... ... ... Артикуляциялық актілер біртіндеп нормалық есіту тілдік
қамтамасыз етуге ауысады.
VIII Картинада Алалиядағы ... ... ... ... ... ассоциативті байланыстың нейропсихологиялық ... ... ... ... ... ... ... тұрып, оларды
оқуға және жазуға үйретеді. Яғни, тілдік антогенді кезеңін аттап өтіп
жүргізіледі. Кей жағдайларда ... ... өту» ... ... ... ... алуына мүмкіндік бере бермейді, дегенмен, алға басушылықтың
өзі аса маңызды болып саналады.
Мұның өзі бланың өмірге бейімделуіне және алынған ... ... ... ... белгілері – бір іс-әрекетте пайдаланумен мүмкіндік береді.
VIII суретте балалардың моторлы және ... ... сын ... ... ... көрсетілген.
Компенсация алгаритміне:
1. Шүйде бөлігінің және үлкен сол жақ жарты шардың централды аймағының
аралық ассоциативті байланысы: дыбыстық еліктеудегі әріптік-артикуляциялық
байланыс.
2. ... ... мен сол жақ ... ... премоторлы аймағы аралығындағы
ассоциативті байланыс артикуляциялы-графикалық байланыс (сөзді оқуда).
3. Сол жақ жарты шардың постцентралды аралығы мен оң жақ ... ... ... ... ... ... еліктеудегі артикуляциялық
– акустикалық байланыс.
4. Сол жақ жарты шардың премоторлы аймағы мен самай аралық бөлігінің
ассоциативті ... ...... ... ... белгілер акустикалықтан емес, дыбыс тілдері мен
образдардан болады. яғни, ... ... ... ... ... алады.
Олай болса, дұрыс тілдік дамуда самай және оң жақ, сол жақ ... ... ... ... ... ... ... Тілдік бұзылуларды нейропсихологиялық тұрғыдан коррекциалау
жұмыстары.
2.1. Дислексия мен дисграфиядағы коррекциялық оқыту жұмыстары.
Дислекция – оқу процесінің жартылай бұзылуы.
Дисграфия – жзу ... ... ... ... де жазбаша тіл бұзылуына жатады. Ауызекі сөйлеу тілінің
потологиясы сияқты жахзу тілде де ... ... ... бала ... ... ... және оқып кете ... Қандай бір бала болмасын
мектеп табалдырығын ... ... ... ... ... ... бірақ оларды табиғи және заңды қателіктер. Ал егер ол ... ... ... ... ... ...... шашка
және т.б. күрделі ойындарда ешкіммен қалыспайды.
Дислекция мен дисграфиядағы түзету жұмысындағы жүйесінде ең негізгісі
профилактика. Баланы белгілі бір жеке ... ... ... ... ЖП ... ... ... адекватты ерекшеліктерін нақты
білумен шектеледі. Мұнда, біздің ... ... ... екі ... ... сөз ... ... кездегі жинақталған тәжірибелер бойынша ... ... ...... ... ... - ... буындық
басқа – глобальдық оқыту тәсілі әлдеқайда ... ... ... – сол ... ... ал ... – оң жақ ... ... деп ... да ... ... ... танымай-ақ кітаптардағы сөздерді де біле алады.
Ал кейбірі әріптердің барлығын меңгерместен-ақ жеңіл оқи ... ... ашық ... мен ... да көрініс береді. Солақайлар
патенциалы процеспен белгісіз. Ал ... ... ... ... қабілетсіз. Оларға жекелеген әріптерді есте сақтаған оңай,
сондай-ақ оларды буынға, буыннан сөзге ... ... ... ... ... ... мидағы ұйымдасуының түпкі ерекшелігін ескеріп отыру
керек. Мұндай қорытындыға зейінді педагогтар мен психологтар ... ... ... ... ... келеді. Осындай оқыту тезхникасы
арқылы «Зайцев кубики», пайда болады. Егер глобальды ... ... ... онда оны ... ... ... ... Ал ең
негізгісі баланың оқуға ... ... ... ... ... ... ... ал ынталандыру тәсілдері табиғи
қабілеттің төмендеуі лайықсыздығын көреміз.
Ал егер табиғатына «күшті» глобальды оқытуға ... ... онда ... ... ... ... меңгеріп, (комбинированный)
құрастырылған. Оқуға еркін ауысады, яғни глобальды және ... оңай ... Ол ... ... ... оқыту дәл
қажеттілікті қамтамасыз те алмаған кезде пайдаланады. ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері мен дәл оқылатын
мәтіні қажетті жасалған оқыту ... ... ... ... сауатты,
жеңіл оқушы адам осынлдай тактиканы пайдаланады.
Осылай болса жарты шарлардың қайсысы алғашқы оқуға оқыту ... ... ... ... ... ала диагностика жасалынады және
соған сай ... бір ... ... пайдаланылады. Осының арқасында
екі топтың да балалары аналитикалық және ... ... ... ... ... ... бірі – алғашқы сапалыққа ие болатын
біреуін таңдау қажет.
Соған қарамастан, оқыту және жазу ... қай түрі ... ... ... ... Фонологиялық (есіту) дислекция (дисграфияда)
фономатикалық дифференция дамуына байланысты ... ... ... - ... ... ... ... жұмыс жүргізіледі.
Фонологиялық қабілеттің бұзылуында қажетті фономатикалық бір-бірімен
есіту арқылы салыстыратын ... ... ... ... ... да маңызы зор. Бұл арқылы бала сол дыбыстың
қандай әріппен таңбаланатынын еске ... Ол үшін ... ... ... ... ... функционалдық ролін күшейту қажет.
Есіту аймағын -ауызша сөйлеу тілін дамытуға қатысты ... ... ... ... - ... штрихтары әріп пен сөздерді тану және оны қайта
жасауға қатысты тренингтер ... ... ... фонологиялық
қабілетпен бірге отырып кездейсоқ емес, жүйелі түрде ... ... ... ... ысқыру-сыбырлау және т.б.
жүргізіледі. Дыбысты пайдаланудың бар вариаттар ... өте ... ... ... ... ... ... артынан буын мен сөзді қайталау;
2. олардың оқу;
3. Диктовка бойынша жазу;
4. ... ... ... ... ... ырғақпен оқу әдісі тиімді.
Яғни, сөзді буынға және жазылуына сай ... ... ... ... Сөз бен ... орфографиялық (релизирование)
айтылуындағы буындалу былай ... ... ... яғни сөйлем кәдімгі тәсілмен айтылады, ал бала оны
буындап қайталайды;
б) көру ... ... бала ... сөзі ... сөйлемін қарап,
сосын оны есте сақталғаны бойынша жзылған ... ... ... ... тек ... қана ... ырғақталынған мәтінді есіткені де пайдалы. Осы
жағдайда ... ... ... екі ... ... екеуіне де беріледі. Буындық
ырғақ, тәжірибе көрсеткендей еске сақтауға қолайлы ... ... ... - әріптік талдау және бухтабирлілік сияқты кең ... – сол жақ ... ... ... ... ... дыбыстық
құрылымын меңгеруге ынталандыруда. Төбе асты және ... ... ... ... ... ... ... мен біріктіру
жаттығулар арқылы вербальдық деңгейге дейін көру бейнелерін, геометриялық
фигура, сан және т.б ... ... ... ... күшейтуде
пайдалы.
Ерекше ролге ие болатын мәселе – оқыту мен жазу актіндегі іс-әрекет
темпі. Ата-ана мен педагогтің ... ... ... бұл ... ... қуу көп балаларда жағымсыз рольге диспекция.
Ол біршама қиындық және оны ... шығу ... ... әкеледі.
Дислекция және дисграфиялық белгілері жоқтардың өзі мектептік ... ... ... ... бола ... ... мен ... дамуына әкеледі. Бұл нейродинамикалық ... ... ... ... ... ... ... мен
спастигнось байқалады. Бұл оқу және жазудағы екіншілік бұзылудың ... ... ... тән ... ... байланысты болады. Мысалы:
фонологиялық, оптикалық, апраксиялық, акуломоторлы (көру қозғалысы) және
т.б. базалық функцияның жетімсіздігіне байланысты ... ... ... сөздің дыбыстық-әріптік құрылымына бағдарлана алады, күрделі көру
бейнелері жеңіл дифференциалайды.
Оларды қимыл-қозғалыста, оның ішінде ... ... ... мен ... ... ... ойындардың маңызы зор. Олар
баланың сабаққа деген жағымсыз қатынасының болмауына және ... ... ... береді.
Әріптік агнозиялық жеткілікті қалыптасуын Ж.И.Шиф ұсынған дәстүрлі
тәсіл арқылы жойылады. Әріпті еске ... үшін ... ... ... ... мәндік тірегі пайдаланылады. Ол үшін әріптің белгілі ... ... ... ... ... ... «С» әрпі ... ұқсайды, «Ж» әрпі қоңызға ұқсайды және т.б. Тірек мәндік мұнда әріптер
картинаға айналып тұратын ... ... ... Сабақта
жекелеген бөлшектерге байланыстар әріпті құрастыруда пайдаланады, оған
палочка, бұрыштар, ... және т.б. ... ... және ... ... ... ... құрылу жеке ерекшелігіне байланысты болады. конструктивті
кеңістіктік тіректерді ... да ... зор, ... сөздегі әріптің
графикалық құрылымын (проговоривать). Мысалы: «Бұл таяқша үстінде, біреуі
астында, біреуі оңға, ал мынау солға...»Әріптің жазылу ... ... ... бөлшектерін орналасуына қарай бейнелеп немесе көрсету арқылы
дыбысты әріптік таңбасын белгілеу.
2.2. Тілдік дизатрияны коррекциялау жұмыстары.
Ең алдымен ... – ол ... ... ... ... сөйлеу тілдегі дыбыстарды айту кемістігін
айтамыз. Дизартрия – гректің «артрон» - ... және ... ... - бұзылу мағынасын білдіреді.
Сонымен:
- сөйлеу тлі дыбыстардың бұзылуы;
- дауыстың пайда болуындағы кемістіктер;
- сөйлеу тіл шапшаңдығындағы кемістіктер;
- сөз сарынындағы ... ... ... көріністеріне жатады.
Дизатрияның шығу себебі – баланың құрсақтағы және жас кезіндегі жетіліп
келе жатқан ... ... ... ... тигізетін зиянының
нәтижесінде орталық жүйке жүйесінің органикалық ақымдануынан болады.
- толғақ кезіндегі келеңсіздіктен бала ... ... ... ...... ... оттек жетіспеушілік, интоксикация т.б.
- екіқабат кезіндегі токсикоздық және жатардағы зақымданулар.
- резус-фактордың қосылмаушылығынан да пайда болады.
- бала өмірінің алғашқы ... ... ... ... ... да болады, бірақ бұл сирек кездеседі.
- сол ... ... ... жиі ... ... бойынша 65-85% дизатрияға ұшырайды екен.
Сондықтан, дизатрияны сипаттаудың өзі қиын, ол жеке ауру ... ... бір ... ... ... сияқты көрінеді. Біз
әдістерді сипаттауда логопедиялық тұрғыдан емес, ... ғана ми ... ... ... арттикуляциялық органдардың
иннервациясына, сонымен бірге оның ... ... ... бойынан өткізуі және оның айнадағылармен қатынас жасауына
шектеушілік ... ... ... ... ... ...... әсер ету – ... ... ... болу ... ... ... де, ... де білуге тиістісі ол дұрыс интеллект оның толыққанды
қатынас жасауына қабілеті бар. оған қол жетерлік ... ... ... ... ... пиктограмдық, инновациялық.
Бульбарлық және псевдобульбарлы дизатриядағы коррекциялық жұмыстарда
мыналар қамтылады:
- артикуляциялық оргондарды массаждау;
- артикуляциялық гимнастика;
- тілдік дыбыстардың ... ... ... ... алу мен ... ... мәнерлі тілдік жұмыстары.
Ең жиі пайдаланбайтын массаждың екі түрі: белсендіруші ... ...... ... ... ... пайдаланылады.
Бульбарлы дизатрия – ол сопақша ми дизатриясы ... ... ... ... ... ... сопақша мидың қабыну немесе ісіну ... ... ... миға орналасқан бас сүйек пен миға қатысты
қимылдатушы тіласты, тіл жұтқыншақ кейде үш ... ... ... ... ... бұзылады.
Сопақша ми дизатриятсы – жұтқыншақ көмейдің, тілдің, жұмсақ таңдайдың
бұлшықеттерінің сол болып немесе ... ... ... ... ... бар ... тамақты жұтуында (сұйық және қою) және
шайнауында қиындық ... ... ... және ... таңдай болып
бұзылады да, әлсізденіп ыңылдап естіледі. Сөйлеу тілінде ұяң ... ... ... саладарынан іштен шығатын ауаның ағыны
мұрын жолы арқылы еркін өтеді де айтылатын ... ... ... ... ... – бұл ... ... бұл ет тонусының
көтеріңкілігінде ... ... ... кәдімгі
гимнастикалық жаттығуларға ұқсайды.
Бульбарлы және псевдобульбарлы дизартрияда ... ... ... Е.С. Алмазова және т.б. дисфония мен афония жеңіп ... ... мен ... ... ... жаттығулар
пайдаланылады. Мысалы, аруға дауысын «маскіге» бағыттауды міндеттейді.
Мұнда дауысты беру, жоғарғы ... деп ... ... іске қосу ... ... мен афониядан айырмашылығы дизартрияда «мұрындық
оттекке» күшейтіледі, дизартриядағы бірден-бір ... бұл ... ... ... ... ... көрсетіп отырғандай дауысты қосуға астыңғы-
қабырғалы арқа резонаторларын күшейту ... ... Бұл ... үшін ... ... ... пайдаланып, ол еттердің
босаңсуына алып ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Ең бір қиын мақсаттардың бірі ... ... ... ... дизартрияда ет ... ... ... ... ... ... ... күрделендіру
(ұлғайту) едәуір қиындықтар тудырады. Әдістемелік күрделіліктің туындауы
артикуляциялық позаға арналған ... ... ... ... ... ... ... ауруларында артикуляциялық еттер гипертонусы
– ол осы аурудың ең негізгні паталогиялық симптомы ... ... оны ... тйым ... ... ... бірден-бір жолы –
жаттығуды берудегі дефектологиялық тәсіл.
Мұнда белгілі бір позада, еттің ... ... мен ... ... рет ... ... ... арқасында болатын үзіліс етке түскен
салмақты рефлекторлы алып тастап тұрады. ... ... ... ... ол буын мен сөздерді айтуда пайдаланылады. Әрбір
позаның дозировкасын ұлғайту сөз немесе ... ... ... ... ... қыртысы асты дизатриясының сипаттамасы – ол бас ми ... ... ... ... ... ... бұл ...
бұлшық еттер күш-қуатының ширығуының әсер етуінен және ... ... – ол ... ... сөйлеу тілі мүшелеріндегі
және мимикалық бұлшық еттерінің еріксіз күшпен қимылдауы. Бұл, тыныш тұрған
жағдайда байқалады, бірақ әдетте бұл ... ... кез де ... ... ... тұратын ерекшелігі мен гиперкинездің бар болуы
сөйлеу тілі ... және ... ... ... ... ... ... жағдайына байланысты
әсерлілікпен дыбыстарды дұрыс айтуы мүмкін, бірақ ... ... ... айта ... қалады. Сөйлеу мүшелері құрысады, тілі тартылады,
дауысы үзілмелі болады. Кейде еріксіз айқайлап ... ... ... шығатындығы да байқалады. Балалар сөзді, сөйлемді жалдамдатып тез-тез
сөйлейді немесе ... ... ... ... Сөйлеу тілі
мүшелерінің бірқалыпты қимылдай алмауынан ... ... ... ... дауысының күші мен саздылығының бұзылуынан да болады.
Сонымен ми қыртысы асты ... ... ... ... ... ... Ми ... асты дизатриясында болатын
коррекциялық жұмыстардың сипаты өзгешелеу.
Қорытынды.
Коррекциялық оқыту – ЖПО бұзылуы бар ... ... ... ... функцияны қалыптастырып қана қоймай оны ... ... ... ... ... ... отыру керек. Осы орайда
коррекциялық оқыту тарихына, ондағы ... мен ... ... ... ПДШ мен ТДМ, диклексия мен дисграфия, дизартиядағы және
тұтықпадағы тіл ... ... ... ... Осы ... ... ... арқылы осы зақымдалған, зардап шеккен ... ... ... олар ... ... ... мен
әдістерді ашып көрсетеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Семирницкая Э.Г. Мозг человека и психические ... в ... ... ... А.Р. ... ... Хомская С.Д. Нейропсихология. 1987.
4. Цветкова Л.С. Методика ... ... ... ... ... ... Т.Г.Визель. М., 2005.
6. Выготский Л.С. Развитие высших психических функции. М., 1960.
7. Актуальные проблемы нейропсихологии детского возраста. М., 2006.
8. Хрестоматия по ... (Под ред. ... М., ... А.Л.Сиротюк. Нейропсихологическое и психофизиологическое сопровождение
обучения. М., 2003.
10. Выготский Л.С. Развитие высших психичеких функции. М., 1960.
11. Лурия А.Р. Высшие корковые функции ... М., ... ... ... в ... с основами нейро- и
патопсихологии. М., 1994.
13. ... ... ... ... ... и их ... ... поражениях мозга. М., 2000.
14. А.Г.Маджуга, А.О.Шоманбаева. Курс лекции по ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нейропсихологияның зерттейтін пәні мен бағыттары16 бет
XVI-XIX ғасырларда Қазақстан аумағын физикалық-географиялық тұрғыдан зерттеу11 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет
Іскерлік дағды қалыптастыруға арналған тілдік құрылымдар6 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты21 бет
Бала тілінің және тілдік қорының дамуына әсер ететін фактор8 бет
Балалар әдебиеті кейіпкерлерінің тілдік тұлғасы20 бет
Баспасөз жарияланым аттарының тілдік – стильдік ерекшеліктері62 бет
Баға және табиғат ресурстарын экономикалық-географиялық тұрғыдан бағалау теориялары64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь