ТМД елдері халқына сипаттама

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 ТМД халқына этнодемографиялық сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.1.
1.2. ТМД халқының өсу динамикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ТМД халқының жастық.жыныстық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... .
2. Қазақстанның халқына жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1. Қазақстанға басқа ұлт өкілдерінің қоныстану тарихы ... ... ... ... .
2.2 Халықының жастық.жыныстық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Қазақстандағы демографиялық детерменизм ... ... ... ... ... ... ... ...
3 Қазақстан Республикасының демографиялық мәселелері

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Дипломдық жұмыстың тақырыбы қазіргі өзекті тақырыптардың бірі. Қазіргі кезде ТМД елдернің халқының саны жылдан-жылға азайып, табиғи өсім төмендеуде. Мұндағы негізігі мәселе табиғи өсім деңгейін көтеру, ал оны көтеру үшін ең алдымен халықтың әл-ауқатын көтеру қажет. Қазіргі кезде ТМД елдерінде 450 млн. жуық халық тұрады, бірақ олар әркелкі орналасып, өздерінің тілдік, этностық, діни құрамы бойынша әркелкі орналасқан.
Бітіруші жұмыстың негізгі мақсаты дүние ТМД елдері халқына этнодемографиялық сипаттама бере отырып, оның өсу қарқыныныана тілдік және этникалық құрамына талдау жасау.
ТМД елдерінің халқының 30 пайыздан астамы Ресейде қоныстанған, сондықтан осы аймақта халықтың қоныстану тарихына ерекше тоқталып өткен. ТМД елдерінің ішінде Қазақстан Республикасы халқына ерекше көңіл бөлінген.
Біріуші жұмыстың негізгі міндеті:
- ТМД елдері халқының өсу динамикасын;
- табиғи және механикалық өсімін;
- жастық-жыныстық құрамын;
- тілдік құрамы мен этникалық құрамын айқындап, талдау жасау.
Бітіруші жұмысын жазу барысында статистикалық, аналитикалық, сараптау, экологиялық, әлеуметтік-экологиялық тәсілдер қолданылған.
Бітіруші жұмысында көптеген статистикалық мәліметтер пайдаланыла отырып, оларға сараптама джасау негізінде дүние жүзі елдеріндегі демографиялық саясат пен демографиялық жағдайларға көп көңіл бөлінді
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Брук С.И. Население мира (этнодемографический справочник).- М.,Наука,1981
2. Голиков Н.Ф.,Двоскин Б.Я., Спектор М.Д. Проблемы расселения населения Казахстана.- Алматы,1989
3. Демографический ежегодник Казахстана (статистический сборник).- Алматы,2004
4. Демография: Современное состояние и перспективы развития (учебное пособие) Под ред. Д.И. Валентея. – М., 1997
5. Искаков У.М. Города в системе расселения Казахстана (экономико-демографический аспект).- Алматы, 1992
6. Копылов В.А: География населения М.,1999
7. Народы мира (демографический справочник) .- М,.1997
8. Покшишевский В.В. Население и география.- М.,1978
9. Страны и народы (популярная энциклопедия).- Санкт-Петербург,1997
10.Тәтімов М.Т.Халықнама немесе сан мен сана.- Алматы.,1992
11.Увалиев Т.О. Халықтар географиясы (оқу құралы).- Алматы., 1997
12. Шалекенов У.Ш. Әлем халықтарының этнографиясы.- Алматы.,1994
13. Шувалов В.Л. Геогафия населения.- М., Просвещение, 1985
14. Весь мир Минск Литература 1998.
15. Весь мир Минск Хорвест Москва 2001.
16. Гладкий Ю.Н, Лавров С. Б. Все мирная экономическая и социальная
география. «Мектеп» 2002.
17. Максаковский В.П. Всемирная экономическая и социальная география А,
Рауан 1998.
18. Максаковский В.П. Географияческая картина мира М., 2004.
19. Страны мира Смоленск «Русич» 2003.
20. Страны и народы. Зарубежная Азия. М., «Мысль» 1982.
        
        ТМД ЕЛДЕРІ ХАЛҚЫНА СИПАТТАМА
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
...........................
|1 |ТМД халқына этнодемографиялық | |
| ... |
| ... | ... |ТМД ... өсу | ... ... |
| |. | |
| |ТМД ... жастық-жыныстық | |
| ... | ... ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ұлт ... ... | |
| ... | ... ... ... | |
| ... | ... ... ... | |
| ... | |
|3 ... ... ... ... | |
| | | |
| ... | |
| | | |
| ... ... | ... жұмыстың тақырыбы қазіргі өзекті тақырыптардың бірі. Қазіргі
кезде ТМД елдернің ... саны ... ... ... ... ... негізігі мәселе табиғи өсім деңгейін көтеру, ал оны
көтеру үшін ең алдымен халықтың әл-ауқатын көтеру қажет. ... ... ... 450 млн. жуық ... ... ... олар әркелкі орналасып,
өздерінің тілдік, этностық, діни құрамы бойынша ... ... ... ... ... ... ТМД ... халқына
этнодемографиялық сипаттама бере отырып, оның өсу қарқыныныана тілдік және
этникалық құрамына талдау жасау.
ТМД елдерінің халқының 30 ... ... ... қоныстанған, сондықтан
осы аймақта халықтың қоныстану тарихына ерекше тоқталып ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлінген.
Біріуші жұмыстың негізгі міндеті:
- ТМД елдері халқының өсу ... ... және ... ... ... құрамын;
- тілдік құрамы мен этникалық құрамын айқындап, талдау жасау.
Бітіруші жұмысын жазу ... ... ... ... ... ... ... жұмысында көптеген статистикалық мәліметтер пайдаланыла отырып,
оларға сараптама джасау негізінде ... жүзі ... ... пен ... жағдайларға көп көңіл бөлінді.
1. ТМД халқына этнодемографиялық сипаттама
1.1. ТМД халқының өсу динамикасы
Әрбір елде, әсіресе ... ... ... ... есепке алу
ұдайы екі бағытта: кезеңдік жалпыға бірдей халық ... ... ... ... ... есепке алу түрінде жүзеге асырылады. Одан
басқа халық ... ... ... ... ... ... ... кезінде
іріктеме зерттеу жүргізіліп отырады.Ресейде және ТМД ... ... ... ... ... 1897 жылы жүргізілді және одан бері санақ жеті
рет (1926,1939,1959,1979,1989,1999) өткізілді. Қазіргі кезде ТМД ... 450 млн. жуық ... өмір ... ТМД ... ... қарасақ, біраз өзгерістер болғандығын байқауға болады. Соңғы
жылдары ТМД елдерінде табиғи өсім күрт ... ... ... ... оның ... ... сипатқа ие болды. Қазіргі кезде ТМД
елдеріндегі халық санын ... ... ... ... ... ... |Туу ... деңгейі|Урбанизация |
| |млн. ... %|% | ... ... |147 |9 |16 |73 ... |10,3 |11 |13 |70 ... |4,3 |15 |12 |51 ... |52 |11 |14 |70 ... |7,3 |23 |7 |56 ... |3,7 |16 |7 |69 ... |5,4 |12 |10 |58 ... |15,5 |19 |9 |59 ... |4,4 |26 |8 |39 ... |5,8 |33 |9 |32 ... |4,5 |33 |8 |45 ... |22,7 |31 |7 |41 ... ТМД ... жастық-жыныстық және тілдік құрамы
СССР-де, XIX ғ. Аяғында Ресейде ерлер саны ... ... аз ... жылы ... ... бойынша - әр 1000 ер адамға орта ... ... ... ал европалық бөлiгiнде – ерлер әйелдерге қарағанда ... ... ал орта ...... (1000 ... ... I дүние
жүзiлiк соғыс және ұлт-азаттық соғыс кезiнде – ... ... 1926 ... ... ... ... ... қарағанда 5 млн-ға ... 1939 ж бұл ... өстi. ... ... - ... II дүние
жүзiлiк соғыс кезiнде пайда болды. Ерлердiң ... ... 30 ... дейiн
сақталынып, 60жасқа жеткенде әйелдер саны басым болады. 1913 ж әйелдер
ерлерден 1 ... көп ... ал 1950 ж- бұл ... 21,5 млн өстi, 1984 ж
-әйелдер мен ерлер арасындағы санының азаюы – 17,2 млн ... ... ... де ТМД ... ... ... әйелдердің саны басым.
Тілдік құрамы. Дұние тұрғындарының жартысы сөйлейтiн тiл-үндi европалық
семьяда және ол ең жақсы зерттелген. Олар саны жағынан ТМД ... ... Үндi ... ... ... ... ... тобынан пайда
болған, оларды таратушылар б.э.д. 3 мың жылдықта оңтүстiк Батыс Азия мен
Солтүстiк ... ... ... маңы ... ... жеттi.
Үндi европалық тiлдiң шығыс бұтағына –үндi арийлiк тiл ... ... ... маратхи, пандтаби, раджастхани, арий, уткали) ... ... ... ... ... ... фарси, тәджiк, курд, белуджия,
таттық, талыш т.б. ; шығысы – дари, пушту, ... ... , ... ... ...... шугнан, шикашим тағы басқалар);
олардың арасында – нуристандық тiлдер (кати, вайгали, ... ... ... грек және ... тiлдер жатады.
Үндi европалық семьяның батыс бұтағына – романдық, ... ... ... ... және батыс үндi европалық тiлдер арасындағы кезеңдiк тiлдi ... ... ... олар балтылық (батыс балтылық -өлi ... ... ... ... ... тiлi) және славяндық болып бөлiнедi.
Славяндық топқа –Шығыс славяндық (орыс,украин, беларусь), батыс славяндық
(чеш, словакия, ... және оған ... ... , лужицк), оңтүстiк
славяндық (ескi славяндық, болгар, македония, серб-харват, ... ... ... топ –екi ... бұтақтан тұрады – шығыс және батыс; ... және ... ... ... ... ... абхаз-ады және наждагестанның топ жатады.
Бiрiншiсiне – ... ... ... ... және ... тiлдер
кiредi. Екiншi топқа кахстiк (чечен, ... ... ... ... 30 ... ... топшалар болып бөлiнедi. Дагестандық
топшаға – авар ... ... ( авр тiлi кең ... ... ... және
т.б.), лакс – даргиндiк (лакс және дарган ... және ... ... және ... , ... т.б.) ... тiл ... – географиялық жағынан Ресейдiң европалық
бөлiгiнде Европаның орталық ... ... ... ... мен Скандинавияның солтүстiгiне) таралған. Ол екi топтан ... ... ... ) және сомалиндiк; фин угорлық топ ... ... ... ... саамдық), вольжестiк(эрзия-
мордовия, макша-мардавия, марий луговой және марий таулы), ... ... ... және ... және ... ... маншiлiк), сомадильдiк топқа неция, ... ... ...... ...... тiлдерсмен жақын туыстық тiл –
алеуеттiк тiл жатады. Олардың ...... ... ... ... ... территориясында және Азияның қиыр солтүстiк шығысында
орналасқан.
Алтай тiлi семьясына батыста Туркия мен шығыста ... ... ... ... ... ... ... тiлдер жатады. Түрiк
тiлдерi келесi топшаларды қамтиды: чуваш немесе булгар (чуваш тiлi ) ... ... ... ... түркiмен, самар, т.б.), қыпшақ
немесе солтүсттiк батыс(татар,башкир, қазақ, қырғыз,қарақалпақ, карачаево-
балкар,құмық, ноғай және ... ... ... ... ... және домандық, оңтүстiк сiбiрлiк алтай хакас, тувин
т.б.).
Қазiргi кездегi ... ...... Азиялық аудандарда таралған-
монғол, бурят, қалмақ және оған жақын ойрат т.б. тiлдер жатады.
Чукот – камчат семьясына – Ресейдiң қиыр ... ...... ... және т.б. ... ... Қазақстан халқына жалпы сипаттама
2.1. Қазақстанға басқа ұлт өкілдерінің ... ... ... көп ... ... ... XVIғ. басталды. Бұл
кезде Ресей өкіметінің қудалауынан қашқан орыстар, украиндықтар, татарлар
және басқа ... ... ... ... деп ... бірікті. 1890
жылдары Ресей мен Украинадан келген шаруалардың отарлауы күшейе ... ... және ... экспансиясының барысында салынған
бекіністердің негізінде негізін ... ... және ... ... отарлық қалалар пайда болды.
1881-1883 ж.ж Қытайдың солтүстік-батысынан 50 мыңдай дүнгендер мен
ұйғарлар ... ... жылы ... пен ... ... ... бұл ... Ресей
империясының орталық губерниясынан орыс және ... ... ... ... бастады. Қоныстанушылардың басым көпшілігі суғармалы
егіншілікпен таныс емес еді, сондықтан облыстың оңтүстік-шығысындағы барлық
өзен алқаптарын ... ... ... XIX ғ. ... он жылында және ХХғ
басында Столыпиндік аграрлық реформаға байланысты ерекше ... ... ... ... (1871 -1917 ж.ж) ... 1,6 млн. Адам ... ... қалды,
олардың негізгі көпшілігі 1907-1916 жылдарға келеді. Осының ... ... ... және XX ... ... ... 60-тай ұлтың өкілдері
тұрды, олардың ішінде ... ... ... ... ... қырғыз,
қарақалпақ, татар, башқұрт т.б.) басқа неміс, поляк, мордва, дүнген, тәжік,
еврей және т.б . бар еді.
1926 жылы ... ... ... Қазақстанның қазіргі шекарасында 6198,4
мың адам тұрды, ... 58,5 ... ... 20,6 ... ... ,2,1 ... 1,3 процент -татар, 1,0 процент-ұйғыр,
0,8 процент-неміс және т.б.
1928-1934 ж.ж ... ... ... ол көшпенді және жартылай
көшпелді елді отырықшыландыру, сол сияқты қолдан урбанизациялау істерін
зорлап ұжымдастыру саясатымен ұштастыра жүргізуі ... ... ... ... ... ... және ... ұлт өкілдері қырылды, бірақ
қырылғандардың негізгі көпшілігі қазақтар болды. ... бар есеп ... 2610 мың ... ... 1935-1938 ж.ж. әлеуметтік және саяси
репрессияның салдарынан 135 мың адам жойылды. Қазақтардан барлық шығын 2750
мың адам ... ж.ж. ... жаңа ... ... совхоздарға елдің әртүрлі
облыстарынан 65 мың отбасы көшіп келді. 1940ж. Украина мен РКФСР-дің жері
аз ... ... ... ... ... жэне ... ерік ... шаруаларды ұйымдасқан түрде көшіріп әкелу
басталды.
30 ж.ж. ақырында бірсыпыра этностық топтардың жер ... ... бір ... ... жер ... 1937 ж. қыркүйек-қазан
айларында Қиыр ... ... 110 мың ... Азербайжан мен
Армениядан 2,4 мыңнан астам ирандық, әзірбайжан, ... ... ... ... ... ... ... жер аударылды.
1939 ж. халық санағы бойынша ... үлес ... 1926 ... 20,5 ... құлдырап, 38%-ке тең, украйндердің үлесі 13,9-
дан 10,8%-ке, өзбектер 2,1-ден ... ... ... ең ірі ... ... ... олардың үлес саны
20 дәрежеге өсіп, ... ... ... ... корейлер 1,6,
белорустар 0,5% болды.
Соғыс жылдары ... ... ... ... шұғыл артты.
Жаппай жер аударудың қарсаңында, 1939 жылғы ... ... ... 54696 ... 3569 ... 808 ... және т.б. ... Елдегі
неміс халқының да тағдыры осылай болып ... 1941 ... ... 349713 ... ... әкелінді, олардың жалпы саны 441713
болатын. Қалған немістер Қазақстанға 1944-1945 ж.ж. ... ... ... ... және ... ... жерлерінде жалпы саны 2,5 млн.адам
неміс және жапон әскери тұтқындары жұмыс ... Азия мен ... 1944 ж. ... және ... ... ... - ... қырым татарлары,
қарашайлар және басқа халықтар күштеп көшіріліп әкелінді.
1957 ж. чечен жэне ... ... ... ... ... ... олар ... Кавказға қайта көше ... ... ... ... ... жатты. Гректердің, месхет
түріктерінің, ... ... ... ... Еділ ... бір бөлігі Орта Азия мен Қазақстанда қалды.
1954-1962 ж.ж. тың және тыңайған ... ... үшін ... 2 ... ... олар ... ... Европалық бөлігінен келді. Жұмысшылардың
көпшілігі Украинадан, Белоруссиядан, ... және ... ... ж.ж. халық санағы арасында Қазақстандағы ең саны ... ... ... келген. 1939-1970 ж.ж. арасында ... ... ... ... ... болып келді .
Орыстар, татарлар, корейлер негізінен ... ... ... ... да, ... немістер,өзбектер, әзербайжандар ауыл селолық этностар
болды.
Қазақстанның оңтүстік, ... ... шөл және ... ... ... ... бөлігінен, Сібір мен Қиыр Шығыстан
көшіп келушілер үшін ұнамсыз болды. Алайда бұл облыстар қалаларына КСРО
орталығы ... күш ... ... ... ... ірі ... ... құрылыстар жүргізуге жаңа қоныстаушылар
жіберіліп жатты.
1951-1970 ж.ж. жалпы алғанда ... ... ... ... ... процесінің бәсеңдеуі байқалады.
Қазақстаннан басқа республикаларға көшіп кетушілер арасында 1988-1990
ж.ж. орыстар 53-55%, украиндар 9-12% , ... 6-8 %, ... ... ... ... арасында орыстар 48 , украиндар 8%, немістер
5% қазақтар 20% болды.
1991 жылы Қазақстаннан қазақ емес халықтар ... ... ... ... ал ... Түркменстан және Ресейден қазақтар көшіп
келуі нәтижесінде өсе ... ... ... елдерінен келген маман
жұмысшылар Қазақстаннан кетіп ... ... ... ... табу ... ... және ... қытайлар келіп жатты.
1979-1989 ж.ж. этнодемографиялық құрамының ағымы мынаны көрсетеді: 1979-
1989 ж.ж. халықтың жалпы өсімінде қазақтардың үлес саны 70, ... 13, ... ... 3 ... ... жастық-жыныстық құрамы.
Әлеуметтік – экономикалық тұрғыдан қарағанда үлкен ынталық көрсететін
халықтың ... ... ... ... ... ... ... мектеп жасындағы балаларды (зейнеткерлерді: оларға материалдық жағынан
қамтамасыз ету үшін қажетті қаражаттарды анықтау мақсатында) есептеп ... ең ... ... ... ... ... әр жаңа туған 100-қызға шаққанда 104-107 ер
баладан келеді. Физиологтардың ... ... ... ... ер баланың
организмі қыз баланың организмінен әлсіздеу ... ... және ер ... ... ... көбірек болады.
Өмірдің бұл кезеңі қыз балада 0-12
Ол ұл балада 0 – 5, 6 – 14 жас. Бұл екі ... ... ... Осы екі ... қыз бала немесе Ұл бала арасындағы алшақтықтар айќын
байқалады. Бұлай ... ... ұл ... ... ... өлім-
жітім көп болып, жыныс органдарыныњ кеш дамуы байќалады, қыз балалардың
организмінің жыныстық жағдайының толық ... ... ... ... ... ... шақ ... шақ. Жас ерекшелігіне және
физиологиялық дамуына байланысты ер бала мен қыз бала арасынғы ... ... ... шақта өлім-жітімнің түрі өзгереді. Дамыған елдерде
жарақаттану мен кәсіптік аурулардың жол апат оқиғаларының ... ... ... ... өлім-жітім көп болады. Сондай-ақ, алкоголизм мен
темекі тартудың себептері бойынша еркектердің өлім-жітімі көбірек болады;
дамушы ... ... ... көп ... Бұл ... ерте некеге
тұруынан бала тууынан, ауыр еңбекпен айналысуынан, ... ... ... ... ... тең ... ... көбейді.
Осы жас аралықта жыныстық құрылымдар толық жетіліп, отбасы ... ... Осы ... қыздардың бала тууға организмі толық жетілген
кезі болады. Қазақ менталитеті бойынша ертеректе қыз баланы 13 жастан кейін
күйеуге ... Бұл қыз ... неке ... толық құқы бар болған шақ.
Ал қазіргі кезде қыз балалардың тұрмысқа ... 18-19 ... ... жүргізілген статистикалық мәлімет бойынша 2005 ж
туу көрсеткішінің ең жоғарғы деңгейі 23-25 жас ... ... ... ... қыз ... ... ЖОО бітіргеннен кейін немесе соңғы
курстарда күйеуге шығатынын көрсетеді.
Бірақта қазіргі экологиялық және ... ... ... қыз ... 13-16 жас аралығындағы ... ... ... ... ... ана мен бала өліп, көп
жағдайда екеуі де бірге өліп кететін жағдайлар кездеседі.
Ер балаларға ... ... 16-36 жас ... ... ... ... олардың өмірге деген құлшыныстардың артуына өзін ... ... ... Осы ... 16-25 ... ұл балалар оқуды
аяқтап, ЖОО, армияға алыну кезењі ж‰реді. Орта жаста, қыз ... ... көп ... ... Шылым шегуге, алкоголизмді қабылдауды
және одан әрі нашақорлыққа салынып ... ... ... Бұл
жағдайлардың көпшілігінің соңы өлімге жетіп соқтырды немесе ер ... ... алып ... ... ... ... қатынасқа
байланысты жастардың кеш үйленуі белең алып келеді, ол демографиялық
ахуалға зиянын ... ... ... өлім-жітімінің көп кездесетін түрлері
бойынша Қазақстанда ... ... ... ... ... – қан ... (жүрек-тамыр жүйесі) ауруларынан болатын өлім-жітім тұрады
(жартысына жуғы); екінші орында–қайғылы оқиғадан, ... ... ... ... ... ісік ауруларынан болатын, өлім – жітім
тұрады.
Еңбек жасындағы халықтың өлім-жітімінің құрылымы осындай.
Еңбек жасындағы еркектердің ... ... ... ... ... болып келеді. Бұл ... ... және ... ... ... ... мұндай секірмелі өлуі соғыс болған жағдайда көптеп кездеседі.
Бұрын ... ... ... ... ... ... ... алшақтықты байќаймыз.
Пирамидаға қарай отырып, 1000 адамға шаққандағы туылған
сәбилер бойынша ұл балалар көп ... 20-25 ... ... екі ... ... байланысты теңесе бастайды. 25 жас аралығынан ... ... саны ... ... ... ... артықтығы 600 мың
адамда болған (1000 әйелге- 900 ... ... ... ... ... ... те, ал, ересек адамдар арасында әйелдер ... ... әлі ... дейін екінші дүние жүзілік соғыстың, соғыстан
кейінгі ... ... ... соғысқа қатысқан елдердің
ересек адамдар арасындағы әйелдердің артықтығы табиғи құбылыс жесірлік пен
жалғызбастылық көптеген әлеуметтік-психологиялық ... ... ... құрылымына көші-қон айтарлықтай ықпал әсер етеді.
Бұл жағдайда еркектер әйелдермен салыстырғанда шымырлау келеді. ... ... ... ... ... көбірек болады. Осыған байланысты жаңа
игерілген ... қала мен село ... ... құрылымының
айырмашылығы байқалады.
Халықтың жынысы мен жасы жөнінде құрамы туралы ұғымдар оның жастық-
тыныштық пирамидасында ... ... ... ... бойынша
ұдайы өсіп-өнудің типі туралы ... ... ... І ... тұрақтануы, станционарлық жастық құрылымы жіңішкеге созылған кескін
деп немесе төменгі жіңішкелеу жағын, халықтың азаюы, ... ... деп; ІІ ... қарапайым жас құрылымы, пирамиданың үш бұрышты
сұлбасы деп айтуға болады.
2.3. Қазақстандағы демографиялық ... ... ... ... ... газетіне осындай тақырыппен
көпшілікке арналған "О чем не ... ... ... ... ... Ондағы мақсат ұлттық республиканың ... ... ... ... Қазақстандағы қаралы кезеңнің қасіретін орыс тілді
оқырмандарға жеткізу еді. Бірақ оның ... 1989 ... 14-17 ... ... бетінде ресми түрде сірескен тақырыппен партия
тарихшыларының үлкен мақалалары ... Онда ... ... ... ... ... болғандардың саны әдейі екі еседей
азайтылып көрсетілді. Былайша ... ... ... ... қазақ
халқының алдындағы ауыр кешірілмес күнәсін екі еседен артық "жеңілдетті"
деген сөз.
Мұндай үлкен ... ... СОКП ... ... ... ... ғана жіберген деу шындыққа жанаспайды. Себебі, олар
бұдан да, қазіргі кезеңнің өзінде де ... ... ... ... ... ... 2,3 миллионы тек қазақтар) жазықсыздан қырылуына
себепкер болған сол кездегі ВКП (б)-ның өлкелік партия ... мен ... ... енді ... алмаса да, қалайда "жеңілдетуге" тырысып
келген болатын. Тіпті, партия тарихшылары ғылыми-санақ (статистика) есебін
айлакерлікпен ... ... ... ... ... саяси-
әлеуметтік науқан кезіндегі адам шығынын екі есе төмендетіп ... Олар ... ... де осындай партия жолын дәріптеуге ... ... ... тобын құрады.
Кейінгі кезде ізденімпаз жас ... ... ... т.б. ... ... ... ... табылды.
Ол деректер бойынша біздің бұрынғы ғылыми демографиялық ... ... ... 1924 ... ... бойынша 1932 жылы Қазақстандағы ауыл-село
халқының саны 4,2 миллион адам ... тиіс еді. Ал 1933 ... ... ... ... ... басшылары қанша қосып жазуға тырысып,
өлген адамдардың санын азайтқысы ... ... ... тірі ... ... 1,5 миллионнан асыра алмады. Қазақстанда ашаршылықтан 2,54
миллион адам өлді деген дерек шындыққа өте жақындайды. 1926 ... ... ... ... болған адамдардың санын 1937 жылға ... ... ... ... төрт ұлт ... ... деректер келтіруге
болады. 1926-1937 ж.ж. қазақтар - 3,627,6 ... 2,181,5 ... ... ... 549,6 мыңға дейін, ұйғырлар-63,4 мыңнан 33,4 мыңға
дейін өзбектер 129,4 мыңнан 110,0 мыңға дейін кеміп кетті.
Ал ... ... ... ... (орыс, неміс, татар, белорусь), олар
ашашылықтан ... ... бос ... ... ... ... Сөйтіп, бұрынғы олқылықтарының орнын толтырып қана
қоймай, ... саны онан ... ... өсе ... Алайда, біздің
қоғамтанушы ғалымдарымыз күні ... ... ... ... "жедел индустрияландыру" саясатының кесірінен
Қазақстанның байырғы халқының мүлдем ... ... ... мен ... бір ... қырып-жойып құрту арқылы екінші
халықтың өркендеуіне ашықтан-ашық жол ашты. Соның бір ... ... ... ... орта ... отырықшы тұрақты егіс алқабына
айналдыру болып табылады.
Қорыта айтқанда бірқатар қоғамтанушы ... ... ... ... ... күні ... дейін қазақ халқының ұлттық дамуы
демографиялық детерменизм, яғни санға тәуелділік жағдайында қалып қойғанын
өз мақалаларында ... ... ... Сол ... кәріптікті жеңіп,
дертті жазбайынша қазақты ... ... ... ... жан-жақты дамуы демографиялық детерменизм жағдайында тұр.
Қазақстандағы ерлер мен әйелдер саны ... ... тең ... балалардың дүниеге келуі басым болғанымен, әйелдер саны 30-34 жастан
бастап айтарлықтай көбейеді, 60-69 ... бір ... есе, 70 ... 3 ... ... алмағанда, республикада әйелдер саны ерлерден басым.
Қазақ халқы жас ... ... Оның жас ... ... 9 ... ... 22,0 %, ал ... алғанда, 19 жасқа дейінгі жастар 43,9
%; 60 және одан жоғары жастағы тұрғындар үлесі-6,1%. Орташа ... ... 25 жас. ... ... ... ... ... бөлігі-балалар
мен жастар.
Қазақстан тұрғындарының бейімділік индексі және сауаттылық көрсеткіші
өте биік деңгейде. Мысалы, 1990/1991 оқу жылы ... 55 ... ... саны ... ал ... ... саны 365,4 мың ... жетті.
Соңғы онжылдықта жергілікті тұрғындардың білім алуында серпіліс пайда
болды. Әрбір 1000 адамның 126-сы жоғары ... ... ... ... ... есебінен күрт өсуі 90-жылдардың басынан басталды.
Қазіргі кезде ... оқу ... ... ... саны ... Бұл ... олардың жоғары оқу орындарындағы үлесі 67 %, бұдан ... онша көп ... ... ... ... деңгейі, бір жағынан, ... ... ... ... жағынан, бәсекелестікті
тудырып, халық ... ... ... мамандардың кәсіптік
деңгейінің көтерілуіне ықпал етті. ... ... ... ... ... және орта ... білімділер үлесі айтарлықтай өсті: егер
1989 ж. 1000 адамға шаққанда жоғары білімділер саны орта ... 130 ... ... 1999 ж. - 212; орта ... ... ... 234 және 296
болды. Тек орта немесе толық емес орта біліммен еңбек ететіндер саны ... есе ... ... ... ... білім беретін мектептерде 3101,4 мың
оқушы оқиды, олардың 1661,3 мыңы ауылдық жерлерде білім алуда.
1997 ж. ... ... ... ... жеке ... (мемлекеттік
емес) мектеп саны 124 болды, онда 13,5 мың ... ... ... ... 3455 мектеп мемлекеттік тілде жұмыс істейді.
Онда 1530,1 мың ... ... ... ... 2522 ... орыс ... ... (1461,4 мың оқушы); 78 өзбек (77,2 мың оқушы); 14 ұйғыр
(22,3 мың оқушы); 3 ... (2,5 мың ... 1 ... (0,1 мың ... ... жүргізілетін мектептер және аралас тілде оқытатын 2112
мектеп бар.
Қазақстан үшін табиғи өсім ... саны ... ... көзі болып
табылады.
Табиғи өсім қазақ халқы өсімінің басты факторы болып қала ... ... ... оң ... 1989 ж. ... ... бүкіл
табиғи өсімінің 63,5% -ін құраған болса, 1991ж.-72,4%, 1993ж.-88,2%, 1995
ж. -88,0 % ... ... ... ... көрсеткеніндей жұбайлардың, әсіресе
жастардың әлеуметтік-білім деңгейі неғұрлым ... ... ... ... ... ... деген ұмтылыс айқын байқалады. Әдетте орта арнаулы немесе
жоғары білімі бар әйелдер тек ... ... ... ... ... тең ... ... ырысады, соған орай өндіріс
саласына көп ... ... Олар бос ... ... ... және ... қарай білім алуға және баларларының дұрыс дамып
жетілуі үшін олардың ... ... ... барынша тырысады.
Қазақстан экономикасындағы өзгерістер ... ... ... ... ... ... реформа жылдары республикада ... ... жаңа ... ... ... кезде экономика
саласында еңбек етушілерге акционерлік ... ... ... ұйымдарда), меншік түріне қарамастан шағын
және біріккен ... ... ... ... ... ... ... қызметімен, жеке қосалқы шаруашылықтарда және жеке адамдарға
қызмет ... ... ... ... барысында қосымша жұмыс істеу үрдісі кең тарала
бастады. Қоғамда бірнеше ... ... ... ... ... ... ... табыс көздерін табу мен іздестіру мүмкіндіктері пайда
болды.
Қосымша жұмыс бастылық, әсіресе, шағын кәсіпорындарда кең ... 1997 ж. ... 26,5 мың адам ... ... ... ... 12%-
і, есепті жылдың қаңтар-маусым айларында 23 мыңнан ... адам ... ... бойынша және қосарлы жұмыс істеген.
Қазіргі уақытта қоғамда ең алдымен меншік нысанының өзгеруі мен ... ... ... ... ... байланысты жаңа еңбек
қатынастары қалыптасып дамып келеді.
Республикада жұмысшы күшін ... бөлу ... ... яғни, "жалдамалы
жұмысшылардың" саны азайып, өзінің жеке ісінде (жалданбай ... ... ... немесе дербес жұмыс істейтін адамдар саны артуда. Мәселен,
1995-1999 ж.ж. аралығында бұл категорияның саны 2,5 есе ... егер 1995 ... ... ... 11,7% -ін ... 1999 ж. 3 1,9 %-ке жеткен.
3.Қазақстан Республикасының демографиялық мәселелері.
Қазақстан халқының саны 2000 жыдың ... 14896,1 мың адам ... ... 1999 жылы 16199,2 ... ... 14953,1 мың ... азайды.
Шындығында жеке облыстар, қалалар және ауылдар арасында халықтың аумақтық
қайта бөлінумен қатар жүретін халық ... ... елді ... желісі мен
жүйесінің қалыптасуына елеулі өзгерістер туғызады. Қазақстан халқының
динамикалық аймақтар ... ... ... ... Соңғы екі
халық санағының арасында еліміздің аймақтарының 80% -да (78,6%), ... ... ... 85,6%, ... ... -78,6%-ға дейін,Солтүстік
Қазақстан аймағында едәуір халық санының төмендегені байқалады. Тек Атырау,
Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл облыстарда да халық саны салыстырмалы
азаюда. Екі ... ... ... он ... ... саны недәрі 5,3%-ға
ғана өсті. Халық санының және оның ... ... ... ... ... халықтың тұрмыс ... ... ... сақталуы мүмкін.
Әзірше елімізде және оның аймақтарында халықтың сыртқа жаппай қоныс
аударуы байқалып, туу деңгейі төмендеуде.
Экономикалық ... ... ... өзгерістер (өнеркәсіп,
оның ішінде өндеуші салалар кәсіпорындарының жабылуы) урбандалу үрдісіне
едәуір әсер етті. Еліміз және оның ... қала ... ... ... оның керісінше жедел төмендеуі байқалуда. Жалпы алғанда ... ... саны екі ... ... арасында 8,85%-ға төмендесе,
еліміздің өнеркәсібі дамыған аймақтарында қала ... ... ... 13,3%-ға Ақмола облысында -24,3%-ға азайды.
Қала халқы санының қысқаруы орташа және шығыс қалаларда көбірек болды.
Олардың халық саны қысқарып қана ... ... ... ... ... ... Халықтың саны 10 мың болатын қалалар (1989ж. 67 ... 60-қа ... Ал ... саны 20 мың болатын қалалық елді мекендер
он жылда 17 ... ... ... ... орташа қалалар 42%-ға күрт
азайды. 12 қаланың орнына 1999 жылы 7 ғана қала ... ... ... саны да, ... Республикадағы осы қатардағы 25 үлкен ... ... бір ғана ... ... қалды. Реформа кезеңінде 500 мыңнан
төмен тұрғыны бар қалалар Қарағанды қаласы жатты (1989 жылы 507,3 мың ... 1999 жылы - 436,9 мың ... ... ... ... қала ... негізінде елімізден тысқары
жерлерге көшіп-қонуы есебінен қысқарды.Қызылорда мен Оңтүстік Қазақстан
сияқты екі ... ... бір шама ... өсу және ... ... ... ішілік қоныс аударуы есебінен жүзеге асуда.
Экономиканың құлдырауы, еліміз аумағы бойынша салыстырмалы түрде ... ... ете ... қала ... ... ... ) күшейтуде.
Ауылдық қоныстану үрдесі қалыптасуының ... ... ... 1999жылғы статистикалық мәліметке сүйенсек, ауыл
халқының ең ... үлес ... ... ... ... ... Осы екі ... үлесіне ауылдық мекендер тұрғындарының 35,6%
келеді. Қазақстанның жеке аймақтарында ауыл ... ... ... әрқалай.
Мысалы, 1989-1999жылдар аралығында Солтүстік Қазақстан облыстарында орташа
ауыл халқының саны 19,5%-ға ... ... ... Шығыс
Қазақстан облысында -14,2%-ға азайғандығы байқалды.
Ауылдан халықтың қалалық мекендерге кетуін ... ... ... ауыл ... кемуі заңды болып табылады. Бірақ Қазақстанда соңғы
жылдардағы ауыл шаруашылығы саласындағы дәлелсіз ... ... ... ... ... ... жеделдеуімен байланысты
ауылдық мекендердің елсізденуі орын алуда. Солтүстік Қазақстан, Қарағанды
және ... ... ... ауылдық мекендерінен халықтың кетуі
соншалықты, ауылда еңбекке жарамды адамдар қалмауда. ... ... сай ... бұл аудандарда халықтың ауылдық көші- қонуын реттеу
мәселесі орын алуда. Халықтың динамикасы мен құрлымы ерекшілігін ... ... туу ... ... Қазіргі кезіңде туу мыналармен
анықталынады:
-1988 жылдан бастап туудың жалпы деңгейінің төмендеуге едәуір қарқынды
болды. Тек 1990 ... 1992 ... ... ... ... ... ... едәуір қарқынды болды. Тек 1990 жылға ... ... ... ... ... бойынша 9,3%-ды құрып, яғни туу коэффициенті осы
кезеңде 1990 жылғы 21,7%-дан 1992 ж.19,2%-ға төмендеді. ... ... ... ... ... ... ... туу коэффициенті 23,8%-ға, яғни 18,2%-дан ... ... ... ... қала және ауыл хақына тән болды. Және де бұл ... ... ... және қала ... ... 1990 ... 1992 ... ал ауылдық қоныстарда 1994 пен1996 жылдар ... ... Бұл ... бір ... ... қоныстарда әйелдердің төменгі ұдайы
өсу (туу мүмкіндігі), ал ауылдық қоныстарда оның әлі де болса ... ... ... ... ... ... онда әрі
жалпы, әрі қалалық және ауылдық қоныстар бойынша туудың ең жоғары төмендеуі
Шығыс Қазақстан, ал ең ... ... тән ... ... жас ... сай туу мүмкідігі дәрежесінің төмендеуі
30 жастан бастап құрт төмендейді (1996 ж. статистикалық мәлімет ... 30-34 жас ... туу ... 20-24 және 25-29 ... ... болып келеді);
-әйелдердің жас айырмашылығына сай туу мүмкіндігінің тек орыс ... ... ... ... ... ... ... да төмендеуі. Мысалы,
1996ж. статистикалық ... ... ... ... туу ... 35 ... ... аяқталады (баланың тууының 90,9%-ы 35 -ке ... ... ... Орыс ... туу қабілеті 30 жасқа таман аяқталады
(барлық туудың 84,1%-ы 30 жасқа дейінгі аналарға келеді). Мұндай тенденция
қалаға да және ... да ... бала ... ... ... ... қалалық қоныстарда
екі баламен және ауылда үш баламен шектеледі. ... ... ... қоныстарда үш баламен (90,0%) және ... төрт ... ... ... ... ... туралы.
Қазақстан Республикасының статистикалық мәліметіне жүгінсек, соңғы
мәліметтер біршама қуантып, ... ... саны ... ... саны 01.12 ... ... адамды құрады. 2004 жылдың
басынакн салыстырғанда халық саны 116,9 мың адамға өсті.
Халықтың өсуі ... ... ... ... азаю ... ... табиғи өсімі 23,2% өсіп, өлім-жетім 2,2% төмендеді. Некелесу
процесі төрт есе өсті. 2004 жылдың 11 айының ішінде ... саны ... 63,9 мың ... ... Ал кеткендердің саны 12,1% азайып, 61,1 мың
адамды құрады. Жұмыссыздықтың ... 8,8% ... ... ... 69,9% ... 7,2 ... ... белсенді
халықтың 7,2 миллион адам жұмыспен қамтылды.
Қазақстанда 7 млн.704 мың әйел бар-51,8 %, ерлердің саны-7 млн.158 мың
300 ... 2002 ... 554 ... дүниеге келеді.
42 мың әйел-85 жас өмір сүріпті. Орташа жасы ... ... жас. ... -55,6% ерлердің -62,3% отбасылы, әйелдердің-
21,6%-ерге шықпаған, 30,4% ерлер үйленбеген. Әйелдердің 8,1%,ерлердің -4,4%
ажырасқан. Орташа ... ... ... жігіттер-26,6 жаста үйленеді.
Әрбір отбасы орташа есеппен 4 адамнан тұрады. 2002жылы-2-124 500 ... ... ... 5 554 ер, 181 әйел СПИД пен ... ... бүкіл қоғамдық өміріне әсер етіп, оның салдары
көп түрлі. ... ... ... 2030 жылы 40 миллионға жетпек, Қытай көрші
мемлекет 2050 жылы 1,5миллиардқа ... ... ... 2050 жылы 144 ... бұл аз ... ... Ел басы Н. ... 2030 жылы ҚР-ң халық
саны 25 миллионға өсу ... ... ... ... ... сәйкес
демографиялық дамуды дұрыс жүзеге асырмасақ, ... ... ... қиын ... ... ... дамытуда демографиялық фактор шешуші роль
атқарады. Кез-келген мемлекет ... ... ... ... ... Қазіргі 47 пайыз экономикалық белсенді еңбек ресурстары
балаларды, зейнеткерлерді, оқып жатқан жастарды асырап ... Бұл ... тек өсуі үшін ... ... ... тек ... ... сонымен қатар Қазақстан барлық аймақтарында жүзеге
асырылуы ... ... жою үшін өсіп келе ... ... ... ... ... көтері, оларға қалдау ... ... ... ... орны мәселесін шешіп, олармен бірге жүйелі түрде жұмыс
атқарсақ нұр үстіне нұр ... еді. ... осы ... ... ... ... жастарының, қазақ харқының санын өсіруіне толық ықпалы тиер еді.
Қазақ халқының ... ... және ... ... ... ... ... идеологиясына айналуы керек, мемлекетті
мемлекетіне қарап емес, ұлттылығына ... ... ... халқының үлес
салмағын оңтүстік региондағы бес облыстар - Атырау, ... ОҚО, ... ... Осы ... ... тууған барлық балалардың
тең жартысынан артығын береді. Туған баланың ең көп саны ... ... ... тиеді, ал Солтүстік Қазақстан ... ... ... - 15,2%, Қостанай облысы - 22,9%, Павлодар-28,5%, ... ... ... ... үлес ... - 57% ... ал тарих
деректеріне жүгінсек, қазақ халқы 1897 жылы-81,8% құраған. Ресей ... ... 1959 жылы ... ... өз ... үлес ... ... кетті. Қазақ халқының демографиялық өмірбаяны өте ... ... ... ... ... ... қажет. Демографиялық саясат
жастарға, өсім бере алатын ауыл ... ... ... бес ... ... ... жақсы облыстардың (ОҚО, Ақтөбе, Жамбыл, ... ... ... үлес ... ... ... айқын. Ал қазақ халқының ұлттық
менталитеті, демографиялық мінез-құлқы, ислам дінінің әсері, ата-бабалардың
салт-дәстүрі-баланы ... ету, ... сүю, оның ... ... ... үлес салмағы 66%, Қызылорда-94%, Атырау-89%, Маңғыстау-78%, Ақтөбе-
70%. Ал қазақ халқының үлес салмағы аз облыстар: СҚО-29%, Қостанай-3 1%).
Қазақстан-Орталық Азиядағы ... мен ... ... азаюына
әкеліп отырған жалғыз мемлекет. Депопуляция, сондай-ақ халықтың ... ... ... ... ... жуық ... ... Болжамдарға сәйкес бұл процесс тағы 10-15 жылға созылуы мүмкін. Осы
аралықта Қазақстан ... ... ... (1,5-2 млн) ... ... ... еуропалық диаспора арқылы жүзеге асады. Еуропалық даиспора
1989 жылы 9 миллионға сәл жетпейтін еді. 1999 ж 6 млн ... ... ... 4,5 млн ... ... 1999 ... басында тұңғыш ұлттық халық санағы өткізілген
болатын. ... ... ... 10 жыл ... ... ... ... Солтүстік облыстарда халықтың көшіп кетуі кеңінен
байқалды. Тек қана Оңтүстік Қазақстан мен ... ... ... жергілікті халықтың табиғи өсімінің арқасында халықтың өсімі сақталып
қалды. 1993 жылдың басымен салыстырғанда 9 жыл ... ... жуық ... жерлерге қоныс аударған. Бұл әрине кейбір ұлт өкілдерінің өздерінің
табиғи отанына оралуымен тікелей ... ... айта ... ... ... ... көшіп кету соңғы жылдары үдей түсті:1994
ж-410 мың, 1995 ж-238 мың, 1996 ж-176 мың, 1992 ж-270 мың, 1998 ж-200 ... ... ... ... ... ... ... адам
біржолата көшіп кетті.
Өткен ширек ғасырда 1967-92 жылдары Қазақстаннан 1,5 млн адам
кеткен болса, 1992 ж-2000 ж. Осы ... ... ... ... ... 2,0 млн адамға кеміп, ол 1992 жылы 17 млн ... ... 2000 ... 14,9 млн ... ... Қазақстандағы соғыстан кейінгі уақытта бұрын-соңды
болмаған кемушілік жағдай. Оны ғылым тілінде ... деп ... ... ... миграция есебінен болып отыр.
Республикадағы ең басты этностың-қазақ пен ... ... ... ... бір-бірімен үлкен айырмашылығы бар. Қазақтар
арасында жастар мен балалар ... ... ... ... ... жасы үлкендер басым. 1999 ж ... ... ... ... жасы 23 ... орташа Арифметикалық жасы 28%-ді құрады. Бұл
бойжеткеннің тұрмысқа шығып, жігіттің отау құратын ... ... ... өтпелі кезеңнің қимылдығына тап болып, ... ... ... ... өз ... ... ... төмендеуіне әкелді.
Яғни онсызда саны аз халықтың ... ... ... ... ... ... ... тұратын шығыс халықтарының үлес салмағының өсуі мен қаладағы
еуропалық ... ... ... ... ... Мәселен түркі тектес
халықтар 1982 ж 23%-дан 2002 жылы 65 жетті. Алдағы кезеңде, яғни 2010 ... олар ... ... ... ... үш ... астамын құрайтын
болады.
Қазақстандағы демографиялық ақуалдың өзгеріс құрылымының
маңыздылығы соншалық, бұл деректердің өздері ... ... ... ... мен ... ... ... соңғы он жыл ішінде 2,1 млн адамға азайып, шығыс халықтары керісінше
1,6 млн ... ... ... ... ... ... ... Егер де қазақ халқыынң өсімі 1488,1 мың адам ... ... ал оның ... халқының арасындағы үлес салмағы 40,1%-дан
53,4%-ға өсті. Өз кедергінде орыстар-1582,4 мың адамға (26,1%), ... мың ... (62,7%), ... мың ... (7,5%), ... ... (22,4%), ... мың (37,1%) арасында табиғи өсім кеңінен
байқалуда. Мыс: Күрдтер-29,1%, дүнгендер-23,3%, ұйғырлар-15,9%, өзбектер-
12%-ға сондай-ақ түріктер мен ... да өсуі ... ... жер ... ... (2724,9км2) болғанымен, сирек қоныстанған
елге жатады. Оның ... 1 ... 5,5 ... ... ... табиғат жағдайы неғұрлым қолайлы өңірлер-Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл
және Алматы облыстары.
Мұнда Республика тұрғындарының 37,8%-і орналасқан, ... 1км2 16,9 6,9 және 7 ... ... ... ... көп келесі аймақ Солтүстік Қазақстан-
Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Ақмола, Павлодар облыстарының аумағы, ... ... 24,8%-і ... тұрғындарының тығыздығы 1км2-ге 5,2,
7,4, 5,7 және 6,5 ... ... ... Қазақстанда Республика
тұрғындарының 10,2%-і тұрады, тұрғындар тығыздығы 1км2-5,4 адамнан келеді.
Ең аз қоныстанған ... ... ... Атырау, Орал, Ақтөбе
және Оңтүстік ... ... ... ... ... 17,7%
орналасқан, 1км2 келетін орташа тығыздығы, тиісінше 1,9, 3,7, 4,1, 2,3 ... ... ... ... санақ жүргізілген ккезде ... ... ... ... оның әкімшілік-территориялық
бірлігінен 84 қала және 200 ... 2036 ... және 7684 ... ... ... ... статистикалық мәлімсеттер бойынша Қазақстан
тұрғындарының 56%-і қалалық елді мекемеерде, 44%-і ауылдық елді ... ... ... жағдайы ауылдық жерлерде тұрады. Сондықтан
онжылдықтағы олардың қалалықтарға айналу қарқыны жоғары.
Консульдық қызмет ... ... ... ... ... әрбір үшінші қазақ шет елдерге тұрады. Алыс және жақын
шетелдердегі жалпы қазақтың саны 6 млн 100 мың ... 2000 ... ... ... саны:
Қазақстанның өзінде 8 млн 590 мың.
Бұрынғы посткеңестік, Қазіргі дербес республикаларда 3 млн 837 мың.
Шалғай ... 2 млн 263 мың. Ал 1999 ... аяғы мен 2001 ... ... ... мен ... ... исі қазақ саны 15 млн-
ға толады. Соның 12,5 млн таза ... ... ... ... ділі шала ... ... бойында санын көрсетсек: Алыс шетелдерде және жақын
шет елдердегі қазақтар.
Жақын шет елдерде.
Өзбекстанда 2560 ... 1000 ... 140 ... 95 ... 15 ... 5 ... 4 ... 3 ... 3 ... 2,5 ... шет ... 2000 ... 100 ... 30 ... 25 ... 14 ... 10 ... 9 ... 7 ... 9 ... 5 ... және ... ... ... саны 6 млн 100 мың ... ... бірге).
Қазақстанға миграциялық ағым осы Республика мен елдер жағынан
біртіндеп күшейе түсуде.
Біздің есептеуіміз бойынша ... ... ... ... ... ... бірі, Түркіменстандағылардың үштен
екісі өздері шыққан ... ... ... Бұл процес осылайша
стихиялы түрде жүре отырып 2020-2030 жылдары қазақтың етек жеңі ... ... ... ... ... алдағы он жылдықта Қазақстанға
300 мыңдай қазақ қайтуы ... 1996 жылы ... 130 ... ... ... ... ... миграцияның 12-17 мыңдық мөлшері жыл сайын алда сақтала бермек.
Дәл бүгінгі күні жыл сайын ... ... ... ... ... жық ... қайтып оралуда. Ол 1992 ж 24 мыңға ... ... осы ... өз ... ... ... ала келетін “Майтабандар” көші-
қоны бұданда кең етек жояды. Бұл қозғалыс жақын болашақта Республикамыздағы
қазақтар саны келесі ... ... ... 4-5 млн ... үлес ... ... ... жолдауы бойынша әр жыл ... ... ... кең ... 15 ... үстінде ұстап отырып,
экономикамыздың дамуына орай квоталар санын бұдан 2 ... ... ... ... ... елге ... ... демографиялық
мәселені шеше алмаймыз. Демографияның басты локомативті бұл табиғи өсім
болуда. Халықтың динамикасы мен ... ... ... ... туу ... табылады. Қазіргі кезеңде туу мыналармен анықталынады:
-1988 жылдан бастап туу-дың жалпы деңгейінің төмендеуге едәуір ... Тек 1990ж ... ... ... қарқыны 9,3%-ды құрады. Бұл
тікелеу әлеуметтік жағдайларға байланысты болды.
-Әйелдердің жас айырмашылығы тікелеу әлеуметтік жағдайларға байланысты
болды.
-Әйелдердің жас ... сай туу ... ... 30 ... ... күрт ... (1996жылғы статистикалық мәлімет
бойынша әйелдердің 30-34 жас ... туу ... 20-24 және ... салыстырғанда төмен болып келеді.)
-Әйелдердің туу мүмкіндігінің тек орыс әйелдері ғана ... ... ... әйелдерінің арасындала төмендеуі. Мысалы:1996ж статистикалық
мәлімет бойынша Қазақ әйелдерінің туу қабілеті негізінде 35 ... ... ... ... ... туу ... 30 жасқа таман аяқталады.
(Барлық туудың 84,1% 30 жасқа дейінгі амаларға келеді) ... ... да, ... ... бала ... қысқаруы. Орыстар негізінде қалалық қоныстарда
екі баламен және ауылда 3 баламен шектеледі. Қазақ әйелі ... ... үш ... (90,0%) және ... төрт ... (91,4%) шекелуде.
-Әйелдердің арасында аборттың көбеюі. Мыс: 1992-93 ... ... ... ... әр жыл сайын орта есеппен 200мың бала ... ... ішке ... ... ... ... ... ал 30мың әйел тумаудың
амалын жасап, жатырына “сақиналатқан”.Егер мұндай шектеулерге үзілді-
кесілді тиым ... жыл ... ... ... саны ... 25 ... ... тастауға әбден мүмкіндік бар.
4.Демографиялыќ болжам
Кез-келген ғылымының ... ... білу ... ... халық санына байланысты болжамға ... ... ... ... орта ... және ұзақ мерзімді болады.
Демография азды-көпті нақты болжамды 25-30 жыл алдын-ала ... ... ... уақытта алдыңғы буын аға ұрпақ өкінішке қарай тұтастай ... кеми ... ... ... ары кеткенде 20-15-10-5 жылға
яғни қысқа мерзімі қамағат тұтатын саяяси, әлеуметтік, ... ... ... озық ... өтен ... ... салыстырғанда,
келешекте халықтың кемуі ұзаққа созылады жәгне мехнизмінен аңғарғандай оның
өз заңдылығы бар-қарапайым орын алмастырудан ... көп ... ... ... ... ... ... қартайған халықтың табиғи кемуі-сәйкес
емес.
Егер екінші мыңжылдық жер ... ... ... ... “Нomo ... деп ... онда соңғы ХХ ғасыр ... ... тез ... ... Адамзат баласының санының тез
өсуімен ... әлем ... саны 4есе ... ... ... жетуі ең аза мерзім ішінде өсті, небары-11 жылда. (1988-1999).
Алайда, ... ... ... ... ... еңсеру қажет және сол арқылы барлық халық міндетті түрде
көпбалалыққа (1-2 баладан) ... ... Бұл ... ... ... ғаламдық өзгеріске ұшырауы хақында 1999
жылдың ... ... адам ... ... ... ... ... газітне алғашқы рет жазған болатын.
әлемдік “демографиялық жаратылыс” ... ... ... ... оның ... ... шарпыса, одан кейін демографиялық ... ... ... ... ... оның ... 1 кезекте Османдық
түріктерді қамтыды. Одан көп ... ... ... жылдамдатылған өсімін
қазақтар, сонан соң да ... Азия ... ... кешті.
Жуық аоада 2010 жыл олардың ... ... 50жыл ... саны 3 есе көп болса, ал 80 жылдан кейін керісінше түркілер 2
есеге дейін ... ... де ... мен түркітілдес этностардың
ақырғы және шешуші позициялары бірдей болып ... Бұл ... даму ... ... ... жатыр. Орталық Азия немесе
Түркістан ... 6 млн км2 ... бір ... ... ... ... және ... бөліктерін қоса есептеген халықтарының саны 75млн
адамға шейін жетеді.
Орталық Азия халықтарының қатарына өзбек, ... ... ... ... т.б. ... халықтары жатады.
Демографиялық болжамның қазқақ ұлының 2030 ... ... ... ... 1989ж ... 1999ж (санақ)-7985, 2005ж
(санақ)-8650, 2010ж (қысқа мерзімді) –9300, 2020ж (орта мерзімді)-10700,
2030ж, (ұзақ ... ... көре ... біз ... 70%-ды ... ... ... кезеңін оралмандар мен ішкі табиғи өсім беріп отыр.
Қорытынды
ТМД елдерінде қазіргі таңда демографиялық ... ... ... дағдарыс мәселесі алдыңғы орында тұр.
Негізі проблема халық санының бар ресурстарға қатынасында болып тұр.
Қазіргі ұдайы өсу деңгейі ... ... ... ... ... ... қауіп төндіреді. Сондықтан дамушы ... ... ... қадағалайтын саясатты дұрыс жүргізу, ресурстарды үнемді пайдалану,
әлеуметтік қауіпсіздікті сақтау болып келеді.
Ғалымдардың болжамы бойынша 2100 жылы біздің ... ... саны ... адам, ал тығызыдығы 1 км2-ге 120 адамнан келеді. Олар бұл проблемадан
шығудың басты амалы ... өз ... және ... бала ... бас
тартқызу деп санайды.
Біздің мемлекетіміз Қазақстанның негізгі демографиялық саясаты- ... ... ... ... ... демографиялық көрсеткіштердің сапасын
көтеру. Сонымен қатар, ... ... ... ... ету, денсаулық сақтауды қарастыру, айналадағы ортаның ... ... ... ... ... ... ... демографиялық
проблема екеніне көзіміз жетті. Біздің ойымызша, дүние жүзінің көзі ... ... де және ... ... бұл ... қолға алып, айналадағы
ортаны ластануын тоқтатып, табиғи ресурстарды үнемді пайдалансақ, келешекте
осы проблема жоғалып кетпесе де, ... ... осы ... ... ... ... ... болады. Барлық ұрпақатр осы проблеман шешіуді ... етіп ... ... дұрыс шараларды қабылдап біріксе, бұл проблема
шешілуге тиіс.
Қазақстан - көп ұлтты ... ... ... ... ұлт пен ... өмір ... ... отанына айналған біздің кең байтақ еліміз
қашан да өзге ұлт өкілдерін құрметтеп, ... ... ... ... халықтарының өсіп-өну процесін бақылап, зерттеу демограф
ғалымдардың еншісінде.
Қазақстандағы соңғы ... ... де бес жыл ... Бұл жылдардағы
экономикалық-әлеуметтік салалардағы өзгерістер ... ... ... ... ... болды. Сондықтан да өз басым
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... ғылыми ақыл таразысынан өткізіп отырамын дейді белгілі
демограф-ғалым Мақаш Тәтімов. Биылғы зерттеу ... да сол ... бір ... Егер оның ... ... ... ... жауап берер
болсақ, ол "көңіл көншітпейді" деген сөз болып шығады. Бір этноста болмашы
өсу болса, келесісінде азаю орын ... ... ... ... Сондықтан мемлекеттік деңгейде бір шұғыл шара ... ... ... ... ... деу бос сөз болып шығады. Әлі
күнге дейін табиғи өсімнің азаюы түйінді ... ... ... ... тууының азаюы халықтың қалыпты өсімін тежеуішке ... орта ... ... орай бала мен ана ... азайса да өлім
көбейген. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дегенімізбен ақырындап болса да ... ... ... ... ... де еуропалық этностар тууды
дәстүрлі түрде шектеуіне байланысты олардың ... ... ... ... барады. Бұл шамамен 35 мың адам немесе үлкен бір ... ... ... ... ... ... ... кетіп, кәрілер қалуда.
Бұл республика тұрғындарының орта жасын ұлғайтып, өлімді ... ... ... ... ... ... де аймағымыз үшін
дәстүрлі болып ... көп ... ... саны ... ... Олар
да еуропалықтар соңынан ергендер. ... ... да ... ... жағдай.
Осынау тұйықтан шығудың жолы туралы әңгіме ... ... ол ... бар. Ең алдымен жас шаңырақты бала ... ... ... ... сай ең кемі үш ... ... ынталандыру керек. Таяуда
парламент мінберінен сөйлеген Тәтімов мырза жастарға тұрғын үй несиесінберу
мәселесіне өзгерістер ... ... ... ой тастады және ол несиені
баланың дүниеге келуіне орай, мәселен, үйлерде бала туу аз ғой. ... ... ... те, ... те ... Дегенмен, екіншісі ұсыныстарды
толық күйінде қабылдамады. Демографиялық жағдайды түзеудің екінші бір жолы-
елімізде ... ... ... ең болмағанда біріншісін түсікке
айналдыруға тиым салу. Өйткені алғашқы ... ... ету, ... енді ... соқтыратын жолдарының бірі екені белгілі ғой. Бүдан ... ... ... ... орта шенінде жасанды түсік
тірі туған балалардың санынан асып жығылған екен. Халық ... ... ... ... ... ... де ... оңып түрған жоқ,
жылына 150 мыңдай түсік тасталынады екен. ... және ... ... ... ... ... күнә дейді. Демек, қоғамдық
санаға осы жағынан да қозғау салу қажет.
1994 жылы Каирде өткен ... ... ... ... конференцияға болды.
Исламның жасанды түсікке қалай қарайтындығы жайлы мәселеге көңіл
аударсақ, шарана қимылдаған ... ... ... ... да оны ... ... ... өлтіргенмен тең. Бала туу мөлшерін көрсететін арнайы
коэффициент 1999 жылы ... ... яғни ... шектен құлдырап кеткен
болатынбыз. Сол тұста ... ... мен ... ... ... ... (схема) "қақпан" бейнесі шыққан! Шошынасың! 1999 жылы ... ... ... ... қала жаздады. Мұны көру сұмдық еді.
Қазір сол ... ... бір ... ... те бола ... ... өлім ... туу көбейе бастады. ... көп ... ... еуропалық дәстүрге келе жатқанын да қосу керек.
Енді біз келесі сұраққа шығамыз, яғни баяғы азиялық дәстүрдің, ... ... ... ... табамыз ба деген сауалға жауап іздейміз.
Меніңше, біз: "Көп ... қош!" ... ... ... қатынас
кезіне көп баланы өсіріп тәрбиелеу мәселелері қиындай түседі. Әр ... бала ... да ... Ол үшін де ... ... ... ... жағдайдың болуын қамтамасыз етуге тиіспіз. Жалпы алғанда
Қазақстан тұрғындарының шектен шығып бара ... жер ... ... аз ... қала ... енді этносарлық түсіністік демографиялық жағдайға әсер ете ме дейтін
сұраққа келетін болсақ, жауап дайын-әлбетте! Мысалға ... ... ... ... ... пен батыстық пікір түйісіп ортасынан жаңа ... ... ... ... ... Бұл ... ... көпір. Оның
демографиялық түйінді шешуге оң әсері болары сөзсіз. Қазақстандағы орыс
отбасы мен ... орыс ... ... ... ... ... аз, біздегіде көп. Немістерге байланысты да осыны айтуға ... ... ... ... кем емес қой" деп ойлайды да жақсылыққа
қадам жасайды.
Қазақстан Еуразия суперконтинентіндей этнодемократияның ... ... ... барлығы дерлік ... ... ... ... ... ... бүкіләлемдік үлгіге алынуы
да мүмкін. Бұл жайлы ... ... ... ... айтып өз
еліңнің болмысымен, ертеңімен ғана емес бүгінгімен марқаюыңа болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Брук С.И. ... мира ... ... Голиков Н.Ф.,Двоскин Б.Я., Спектор М.Д. Проблемы расселения населения
Казахстана.- Алматы,1989
3. Демографический ежегодник Казахстана (статистический ... ... ... ... и перспективы развития (учебное
пособие) Под ред. Д.И. Валентея. – М., ... ... У.М. ... в системе расселения Казахстана (экономико-
демографический аспект).- Алматы, 1992
6. Копылов В.А: ... ... ... ... мира (демографический справочник) .- М,.1997
8. Покшишевский В.В. Население и география.- М.,1978
9. Страны и народы ... ... ... ... ... сан мен ... Алматы.,1992
11.Увалиев Т.О. Халықтар географиясы (оқу құралы).- Алматы., ... ... У.Ш. Әлем ... ... Алматы.,1994
13. Шувалов В.Л. Геогафия населения.- М., Просвещение, 1985
14. Весь мир Минск Литература 1998.
15. Весь мир Минск Хорвест Москва ... ... Ю.Н, ... С. Б. Все ... ... и социальная
география. «Мектеп» 2002.
17. Максаковский В.П. Всемирная экономическая и социальная география А,
Рауан 1998.
18. Максаковский В.П. ... ... мира М., ... ... мира ... ... ... Страны и народы. Зарубежная Азия. М., «Мысль» 1982.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің салықтық қызметінің құқықтық негіздері, мемлекеттің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне ұсынылатын жеңілдіктері және мемлекеттің осы саладағы саясатының бағыттары69 бет
Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті (Тарих. Теория. Практика)45 бет
Қазақстандағы саяси процесс7 бет
Қазақстан мен ТМД елдерінің сыртқы экономикалық байланыстарының дамуы48 бет
Міржақып Дулатов6 бет
Міржақып Дулатов (1885-1935)4 бет
Халықаралық антиядролық қозғалыс3 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
Азия елдеріне жалпы шолу4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь