Қатты денелердің қарапайым және күрделі қозғалысы

І Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
ІІ Негізгі бөлім
2.1. Қатты дененің ілгерлемелі қозғалысы және оның қасиеттері ... ... ... ... ... .4
2.2. Қозғалмайтын осьтің төңірегінде қатты дененің айналмалы қозғалысы...6
2.3. Орташа бұрыштық жылдамдық, айналу жиілігі, бұрыштық үдеу ... ... ... .11
2.4. Нүктенің салыстырмалы, тасымал және абсолют қозғалыстары ... ... ... ..14
2.5. Жылдамдықтарды қосу туралы теорема ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.6. Үдеулерді қосу туралы теорема ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
Пайдаланған әдебеиттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
Кинематикада статикадағы сияқты абсолют қатты денелер қарастырылады, яғни қозғалыс кезінде дененің кез келген оң нүктесінің арақашықтығы тұрақты болады.
Абсолют қатты дене кинематикасын зерттеу-мынадай мәселелерді қарастырұға келтіріледі:
- қатты дененің қозғалыс түрін анықтау;
- қозғалыстағы қатты дененің кеңістіктен орнын анықтау;
- дененің әр түрлі нүктелерінің траекторияларын анықтай білу;
- дене нүктелерінің жылдамдықтарының өзгеру заңдылығын анықтай
білу;
- дене нүктелерінің үдеулерінің өзгеру заңдылығын анықтай білу. Kейбір жағдайларда кез келген дененің қозғалысын зерттеу барысында оның бip ғана нүктесінің қозғалыс теңдеулері арқылы, дене қозғалысының кинематикалық моделін тұтас беруге болады. Көптеген жағдайда дененің әр бip нүктесінің қозғалыс тендеуі әр түрлі болғандықтан бұлай icтеуге болмайды, сондықтан бip ғана нүктенің кинематикалық параметрлерін білу жеткіліксіз. Бізді қоршап тұрған табиғи ортада қарапайым қозғалыстардан бастап күрделі қозғалыстардың алуан түрлері кездеседі. Енді қатты дененің қарапайым деп саналатын ілгерілмелі және айналмалы қозғалыстарын қарастырайық.
1. К.Б.Аркадьевич., К.В.Иванович., Н.Койшибаев Физика 10-сынып Алматы, 2003ж.
2. А.Іңкәрбеков., С.Жүнісбеков., Ә.Қадырбаев., Ж.Жұмағұлов Техникалық механика Алматы, 2009ж.
        
        Жоспар
І Кіріспе...................................................................................................................3
ІІ Негізгі бөлім
Қатты денелердің қарапайым және күрделі қозғалысы
2.1. Қатты дененің ілгерлемелі қозғалысы және оның қасиеттері.....................4
2.2. Қозғалмайтын осьтің төңірегінде ... ... ... ... Орташа бұрыштық жылдамдық, айналу жиілігі, бұрыштық үдеу.............11
2.4. Нүктенің ... ... және ... қозғалыстары..............14
2.5. Жылдамдықтарды қосу туралы теорема......................................................17
2.6. Үдеулерді қосу туралы ... ... ... ... ... ... денелер қарастырылады, яғни қозғалыс кезінде дененің кез ... оң ... ... ... ... ... дене ... зерттеу-мынадай мәселелерді қарастырұға келтіріледі:
- қатты дененің қозғалыс түрін анықтау;
- қозғалыстағы қатты дененің кеңістіктен орнын анықтау;
- дененің әр түрлі нүктелерінің траекторияларын ... ... дене ... ... ... ... анықтай
білу;
- дене нүктелерінің үдеулерінің өзгеру заңдылығын анықтай білу. Kейбір жағдайларда кез ... ... ... ... барысында оның бip ғана нүктесінің қозғалыс теңдеулері арқылы, дене қозғалысының кинематикалық моделін тұтас беруге болады. Көптеген жағдайда ... әр бip ... ... ... әр ... болғандықтан бұлай icтеуге болмайды, сондықтан бip ғана нүктенің кинематикалық параметрлерін білу жеткіліксіз. Бізді қоршап тұрған табиғи ортада қарапайым қозғалыстардан бастап ... ... ... түрлері кездеседі. Енді қатты дененің қарапайым деп саналатын ілгерілмелі және ... ... ... ... ... ... ... және оның қасиеттері
Дененің онымен өзгерместей болып бекітілген түзуі ... ... ... ... ... ... ... ілгерлемелі қозғалыс деп атайды. Мұндай қозғалыста дене нүктелерінің сызатын траекториялары, берілген уақыт мезетіндегі ... мен ... ... ... Мысал ретінде авто - мобиль қорабының жолдың түзу сызықты бөлігіндегі, велосипед педалінің және ... ... ВС ... ... ... бо - ... Яғни ... қозғалыстағы дене нүктелерінің траекториялары кисық сызықты да ... ... ... ... АВ педалі (2,а-сурет) қозғалғанда, өзінің бастапқы қалпына параллель ... ... яғни ... нүктелерінің траекториялары түзу болмаса да педаль үлгерлемелі қозғалыста болады.
2-сурет
С нүктесінің траекториясы центрі О нүктесінде ... ... ... ... мысалы басқа А және В нүктелерінің траекториялары да центрлері О1 және О2 нүктелерінде орналасқан шеңберлер ... ... Бұл ... ... ... тең, өйткені олардың траекториялары да бірдей болуы қажет.
Сонымен ... ... дене ... ... ... мен ... әрбір уақыт кезінде мәндері мен бағыттары бірдей, яғни дене нүктелері конгруентті қозғалыста болады.
2.2. Қозғалмайтын осьтің төңірегінде қатты дененің ... ... ... теңдеуі. Дененің бұрыштық, жылдамдығы мен үдеуі. Егер қозғалыстағы дененің кем дегенде екі нүктесі қозғалмайтын ... онда ... дене ... (қозғалмайтын) остен айналмалы қозғалыста болады. Осы қозғалмайтын нүктелер арқылы жүргізілген түзудің ... ... ... ... ... және ол ... оci деп ... Дененің айналу өсінде жатпайтын барлық нүкте траекториялары, центрлері осы осте жататын, ал жазықтықтары осы оске ... ... ... ... ... қиын емес. Енді қозғал - майтын естен айналмалы қозғалатын ... ... ... ... Ол үшін ... ... айналып тұрған дененің (3-сурет) қарастырайық.
3-сурет
Айналу оci С нүктесінде цилиндрлік подшипникке, В ... ... ... ... ... орны ... оci арқылы ететін, қозғалмайтын Q және денеге бекітілген Р жарты жазықтықтар арасындағы сәйкес таңбамен ... eкі ... φ ... ... Егер Аz ... осінің оң жақ ұшынан қарағанда дененің айналу бағыты сағат тілі айналысына қарама-қарсы болса, онда φ бұрышы оң шама деп, ал ... ... ... сағат тілі айналуымен бағыттас келсе, онда φ бұрышы тepic шама деп есептелінеді. φ бұрышы әруақытта радианмен өлшенеді. ... кез ... t ... ... анықтайтын, бұдан былай айналу бұрышы немесе бұрыштық; координатасы деп аталатын жазық φ ... мен ... ... ... ... ... айналмалы қозғалысының теңдеуі немесе айналу заңы болып табылады.
Егер ∆t уақыт аралығындағы φ бұрышының өсімшесі ∆φ ... онда ... ... ... осы уақыт аралығындағы орташа бұрыштық жылдамдығы деп аталады. Осы шаманың ∆t-->0 шегі, яғни
lim∆t-->0∆φ∆t=dφdt=φ=ω
немесе
ω=dφdt=φ
дененің берілген уақыттағы ... ... ... дененің айналмалы қозғалысының бұрыштық жылдамдығы деп аталады да, гректің Ohm, ω (омега) әрпімен белгіленеді. Бұрыштық жылдамдық ... dφdt ... ... ... ал 3-суретте dφdt>0 жағдайдағы оның оң бағыты көрсетілген.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... бұрышының өзгеру шапшаңдығын сипаттайтын шама екендігін көреміз.
Бұрыштық жылдамдық радс немесе радиан өлшеушіс шама болғандықтан 1с пен өлшенеді.
Қатты дененің ... ... ... ... бойымен бағытталатын вектор түрінде қарастырұға болады.
ω=ω∙k=φk.
мұндағы: k -- Bz өсінің бойымен бағытталған бірлік орт. Осы ω ... ... ... ... айналуы сағат тип айналуына қарама-қарсы бағытта екенін көреді, яғни ω векторының бағыты оң бұранда ережесімен ... ... ... ω ... ... ... ... да, оның кез келген нүктесінде әсер етеді деп саналады, яғни бұрыштық жылдамдық векторы сырғымалы вектор болып ... Егер ... ... шамасы өсетін болса, онда ω векторы айналу оci ... В ... С ... ... ... ал ... болса онда бұрыштық жылдамдық векторы кepi қарай бағытталады. Олай болса бұрыштық, жылдамдықтың векторы кез келген уақыт кезеңінде дененің айналу өсі, ... осы ... ... ... және дененің бұрыштық жылдамдығының модулін анықтайды.
Енді бұрыштық үдеу ... ... ... Егер ∆t ... аралығында бұрыштық жылдамдық өсімшесі ∆ω болса, онда
∆ω∆t=εорт
шамасы дененің осы уақыт аралығындағы орташа бұрыштық үдеуі деп аталады. Осы ... ∆t --> 0 ... ... ... уақыттағы бұрыштық үдеуі деп аталады да, гректің Е, ε ... ... ... ... ... туынды таңбасымен анықталады, ал ... dωdt>0 ... оң ... ... ... ... үдеу ... бірлік уақыттағы бұрыштық жылдамдығының өзгеру шапшаңдығын сипаттайтын шама екенін көреміз.
Бұрыштық үдеудің ... ... ... 1с2 ... үдеуді айналу өсінің бойымен бағытталған dωdt=ε векторымен өрнектеуге болады (3-сурет). Дененің ... ... ... ω және ε ... ... ал ... қозғалысында қарама-қарсы болады.
Бірқалыпты айналмалы қозғалыс. Егер айналмалы қозғалыстың барлық кезеңінде бұрыштық жылдамдық тұрақты (ω = const) болса, онда ... ... ... ... Мұндай қозғалыс тендеуін анықталған интеграл табу арқылы анықтаймыз:
φ = ... φ0 - ... ... бұрышы (t=0 кезіндегі).
Бірқалыпты айнымалы айналмалы қозғалыс. Егер айнал - малы ... ... ... ... үдеу ... (ε= const) болса, онда айналмалы қозғалыс бірқалыпты айнымалы (үдемелі немесе ... ... Бұл ... ... тендеулерін ε=dωdt екенін ескере отырын, екі рет анықталған интеграл табу арқылы ... ... ... ... (t=0 ... φ ... бұрышы мен N айналым саны және бұрыштық ... пен ... жиі ... айналу жиілігінің n, айнмин араларындағы механика есептен шығаруда пайдаланатын байланыстарды қарастырайық.
Дененің айналу осінде жатпайтын кез келген нүктеге ... ... дене өз ... бір рет айналғанда φ = 2PI радианта (360°) бұрылады, ал N айналым санына сәйкес айналу бұрышы
φ = 2PI N
Егер ... бip ... ... ... n, ... деп алсак, онда дененің радс пен өлшенетін бұрыштық жылдамдығы
ω=2PIn60=PIn30
2.3. Орташа ... ... ... жиілігі, бұрыштық үдеу
Айналмалы қозғалыстағы дене нүктелерінің жылдамдықтары мен үдеулері айналу z осінен h қашықтығында жататын М ... ... (4, ... Дене айналғанда М нүктесі радиусы h -қа тең ... ... ... ... ... ... ... Бұл шеңбердің О центрі айналу осінде жатады. М нүктесінің өзінің ... ... ... Q ... ... жататын бір А нүктесінен есептелінетін s доғалық координатасымен анықтаймыз. s доғасы есептелуінің оң ... ... ... φ ... оң ... ...
4-сурет
5-сурет
Онда s доғасының ұзындығы
s = hφ = h φ(t)
формуласымен анықталады. М нүктесінің жылдамдығы (9.26) формула бойынша
νМ=dsdt=hdφdt=hω.
М ... осы ... ... ... ... деп ... айналмалы қозғалыстағы дене нүктесінің сызықтық жылдамдығы дененің бұрыштық жылдамдығы мен нүктенің айналу осіне ... ... ... тең. ... ... векторы шеңбердің М нүкте - сінен жүргізілген жанаманың бойымен айналу бағытына қарай бағытталады.
Бұрыштық жылдамдық ... ... ... ... ... ... бойынша айналмалы қозғалыстағы дене нүктелерінің жылдамдықтары осы нүктелердің айналу өсіне дейінгі қашықтықтарына пропорционал ... және (9.34) ... ... ... ... және нормальдық үдеулерін табұға болады:
aτ=dvdt=hdωdt=hε ... ... ... үшін ... ... үдеу векторының модулі:
aτ=hε
мұнда ε - бұрыштық үдеудің абсолют шамасы. Дененің үдемелі айналмалы қозғалысында жанама үдеу ...... ... v ... ... ... (4-сурет). Дененің кемімелі айналмалы қозғалысында aτ және v ... ... ... ... ... нүктесінің нормальдық үдеу векторының модулі
an=an=hω2
Нормальдық an үдеу ... ... М ... ... ... ... бойымен айналу осіне қарай бағытталады.
Нүктенің толық үдеу векторының модулі
a=aτ2+aτ2=hε2+ω4.
a векторының бағыты осы вектордың М нүктеcі сызатын шеңбердің ОМ радиусымен жасайтын α ... ... (10.6) және (10.7) ... ... ... ... және ... қозғалыстары
Осыған дейін нүкте қозғалысы шартты түрде қозғалмайтын деп алынган санақ жүйесінде қарастырылып келді. Көп жағдайда нүкте ... ... ең ... жүйесіне қатысты қарастырылады. Осы санақ жүйелерінің бірi негізгі немесе шартты түрде ... ... ... деп алынса, екінші (қозғалмалы санақ жүйесі) осы негізгі санақ жүйесіне Қарағанда ... бір ... ... Бip ... ... және қозғалмалы санақ жүйелеріне Қарағанда қозғалысы зерттелетін нүктенің немесе дененің қозғалысын күрделі (абсолютты) қозғалыс деп аталады. ... ... бара ... су ... ... ... бара жатқан шардың жағаға қарағандағы қозғалысын күрделі қозғалыс деп есептеуге бо - лады. Бұл ... ... - лыс ... ... ... санақ жүйесіне) қарағандағы қозғалысы мен шардың кемемен ... ... ... - тын ... ... ... ... құралады. Осылайша шардың күрделі қозға - лысы ең қарапайым және оңай ... ... ... деп ... Oxyz ... санақ жүйесінде, орын ауыстыратын қозғалмалы O'x'y'z' санақ жүйеіне Қарағанда қозғалып бара жатқан М нүктесін (6-сурет) қарастырайық. Осы санақ жүйелерінің әрқайсысы ... ... ... денелермен байланысты болады. Нүктенің қозғалмайтын Oxyz санақ жүйесіне қарағандағы қозғалысын күрделі немесе абсолютті деп, ал O'x'y'z' ... ... ... ... ... ... деп атаймыз. Қозғалмалы санақ жүйесінің қозғалмайтын санақ жүйесіне қарағандағы қозғалысы бұл нүкте үшін ... ... ... Олай ... ... осы сәттен тасымал қозғалысын анықтау үшін, дәл осы кезден бастап оны O'x'y'z' ... ... ... ... ... деп жорамалдауымыз керек, яғни нүкте тек қозғалмалы санақ жүйесімен біргe қозғалады дейміз.
Демек, М ... ... ... деп қозғалмалы O'x'y'z' санақ жүйесі бекітілген дененің сол сәттен осы М ... дәл ... ... ... нүктесінің қозғалмайтын Oxyz санақ жүйесіне қарағандағы қозғалысын айтамыз.
Нүктенің күрделі қозғалысын зерттеген кезде абсолют, тасымал, салыстырмалы жылдамдықтар және ... ... ... үдеулер деген ұғымдар енгізіледі.
М нүктесінің абсолюта жылдамдығы v және ... ... a деп оның ... ... ... ... ... қозғалысының жылдамдығы мен үдеуін айтады.
М нүктесінің салыстырмалы жылдамдығы vr және ... ... ar деп оның ... O'x'y'z' санақ жүйесіне қарағандағы салыстырмалы қозғалысының жылдамдығы мен үдеуін айтады.
М нүктесінің тасымал жылдамдығы ve және тасымал үдеуі ae деп қозғалмалы O'x'y'z' ... ... ... ... осы ... М нүктесінің дәл келіп (басып) тұрған нүктесінің жылдамдығы мен үдеуін айтады.
Осы ... ... ve және ... үдеу ae ... кез ... ... қозғалыс үшін қолдануға болады. Тасымал қозғалыс ілгерлемелі болған жағдайда қозғалмалы санақ жүйесімен байланысқан барлық дене нүктелерінің жылдамдықтары мен ... ... ... Сондықтан тек осы жағдайда ғана қозғалып бара жатқан М нүктесінің тасымал жылдамдығы ve және ... ... ae оның ... ... ... ... ... тәуелсіз болады. Демек, бұл жағдайда М нүктесінің тасымал жылдамдығы мен тасымал үдеуі деп қозғалмалы санақ жүйесінің абсолютті жылдамдығы мен ... ... ... ... ... ... ... болғанда кинематиканың негізгі мақсаты, нүктенің салыстырмалы және тасымал қозғалыстарын біле отырып оның күрделі қозғалысының ... мен ... ... ... ... ... қосу туралы теорема
М нүктесі қозғалмайтын Oxyz санақ жүйесіне қарағандағы қозғалып бара жатқан дененің бетіндеп АВ қисығының бойымен қозғалатын болсын. М ... ... ... ... АВ ... бойындағы салыстырмалы қозғалысы мен нүктенің АВ ... ... ... Oxyz ... ... ... ... қозғалысының қосындысына тең.
7-суретте АВ қисығы және қисықтың с орнындағы М нүктесінің орны t ... ал А1В1 ... және оның D ... ... M1 орны t1 = t +∆t ... ... келеді.
М нүктесі ∆t уақыт аралығында ММ1 абсолют шамасына орын ауыстырады.
7,а-сурет 7,б-сурет
Нүктенің тасымалды қозғалысындағы орынауыстыруы үшін t уақыт кезеңінде АВ ... с ... ... ... ... сс1 = Мс1 ... ... Нүктенің салыстырмалы қозғалысының орынауыстыруы үшін нүктенің АВ траекториясының бойындағы АВ қисығында анықталатын ММ1 ... ал А1В1 ... с1М1 ... ... және |ММ1| = | с1М1 ... векторлық үшбұрышынан алатынымыз ММ1=Мс1+с1М1. Осы теңдіктің екі жағын ∆t-ға бөліп және ∆t ... ... ... ... ...
lim∆t-->0MM1∆t=lim∆t-->0Mc1∆t+lim∆t-->0c1M1∆t
Анықтамалар бойынша
lim∆t-->0MM1∆t=v, lim∆t-->0Mc1∆tve
AB қисығы ∆t шексіз нөлге ұмтылғанда қисығымен беттесуге тырысады, ал ММ1 ... с1М1 ... ... келеді.
lim∆t-->0с1М1∆t=lim∆t-->0MM1∆t=vr
Сонымен нүктенің абсолют v жылдамдығын (11.1) векторлық өрнек бойынша мынадай түрде жазуға болады:
v=ve+vr.
(11.2) тендігі ... қосу ... ... ... ... деп аталады.
Сонымен, нүктенің күрделі қозғалыстағы абсолютті жылдамдығы салыстырмалы және тасымал жылдамдықтардың векторлық (геометриялық) қосындысына ... ... vc және vr ... ... ... ... бойымен бағытталады.
Жылдамдық векторының модулі
v=vc2+vr2+2vevrcosvevr
Eгep ve және vr ... ... ... ... ve және vr ... бір ... ... бірыңғай бағытталса
v = ve +vr
Eгep ve және vr векторлары бір түзудің бойымен қарама-қарсы бағытталса
v = ve-vr
2.6. Үдеулерді қосу ... ... ... ... ... ... анықтау үшін оның абсолют жылдамдығынан (11.2 формула) уақыт бойынша алынған бірiнші ... ... ... vr және ve ... ... ... және тасымалды қозғалыстардың өзгеруіне байланысты өзгеріп отырады. Осы жағдайды ескере отырып (11.7) ... ... ... ... ... сыртындағы қозғалыс түрінің индекстері, жақшаның ішіндегі жылдамдық векторының сол қозғалыстарға байланысты өзгеруін сипаттайды.
Анықтама бойынша нүктенің ... ... ... оның ... санақ жүйесіне қарағандағы салыстырмалы жылдамдығының өзгеруін сипаттайды; сондықтан ar=dvrсалdt . Дәл ... ... ... ... үдеуі, оның тасымалды жылдамдығының тек қана тасымалды қозғалыста өзгеруін ... ... ... ... бақа ең ... нүктенің кориолистік үдеу деп аталатын қосымша үдеуді береді.
aс= dvrтасdt+dvесалdt
(11.9) теңдіктің оң жағындағы өрнектердің ... ... ... ... ... көруге болады. М тиегі О нүктесі арқылы өтетін естен тұрақты ω бұрыштық жылдамдығымен айналып ... OA ... ... ... ... Тиек ymin ... ... қозғалысы тасы - малды, ал сырықтың бойымен тиектің сырғымалы қозғалысы салыстьрмалы қозғалыс ... ... ... ... тиек ... vr ... - малы жылдамдығымен қозғалады. Сырық φ бұрышына бұрылғанда М тиегінің О ... ... ОМ1 ... ... ... ал тасымал қозғалыстағы жылдамдығы vе1=ωОМ1 шамасынан vе2=ωОМ2 -ге дейін өзгереді. Тасымал қозғалыс жылдамдығының модулі тиектің ... ... ... қозғалысқа әсерінен (салыстырмалы қозғалыстың нәтижесіншде тиектің тасымалды қозғалыстағы айналу радиусы үздіксіз өзгеріп отырады) өзгереді. Өз ... ... ... ... шамасы тұрақты жылдамдығының бағыты тасымал қозғалыстың есебінен өзгереді.
8-сурет
Қарастырылып отырған vr және vе векторларының өзгеруі корио - листк ... ... ... ... болады.
Сонымен тасымалды қозғалыста нүктенің салыстырмалы қозғалыс - тағы vr жылдамдық векторының, ал салыстырмалы қозғалыста нүктенің тасымал қозғалыстағы vе ... ... ... сипаттайтын aс үдеуі нүктенің кориолистк үдеуі деп аталады.
Сонымен теңдік мынадай түрге келтіріледі
a=ae+ar+ac
(11.10 ) теңдік үдеулерді қосу туралы ... ... Бұл ... ... ... қозғалысы кез келген түрде берілетін қозғалыс болып табылады.
Сонымен, күрделі қозғалыстағы нүктенің абсолюті үдеуі тасымал, салыстырмалы және кориолистт ... ... ... ... тең. Бұл теорема Кориолис теоремасы деп аталады.
Егер қозғалмалы O'x'y'z' ... ... ... Oxyz санақ жүйесіне қарағанда ілгерлемелі қозғалатын болса (ωе=0) , онда
a=ae+ar
яғни нүктенің ... ... оның ... және салыстырмалы үдеулерінің векторлық (геометриялық) қосындысына тең.
Кориолистік үдеу векторы ωе тасымал бұрыштық жылдамдық векторы (қозғалмалы ... ... ... ... мен ... vr ... жылдамдық векторының екі еселенген векторлық көбейтіндісіне тең.
aс=2 ωе+vr
Кориолистк ... ... мен ... екі вектордың векторлық көбейтіндісі ережесімен анықталады. Үдеудің модулі
|ac| =2ω2 vrsin ωе, vr
Кориолистк aс үдеу ... ωе және vr ... ... М нүктесінде түсірілген перпендикулярмен оң винт ережесіне сәйкес бағытталады. Демек aс ... оң ... ... ωе векторының vr векторымен беттесуі үшін ең аз бұрышқа бұрылуы сағат тілінің айналысына кepi бағытта болуы ... ... ... үдеудің бағытын басқа әдіспен де көрсетуге болады. Бұл әдіс бойынша (Н.Е. Жуковский әдісі) aс векторының ... ... үшін ... М ... ... ωе ... перпендикуляр етіп Н жазықтығын жүргізейік (10-сурет). vr векторының осы ... vrH ... Н ... тасымал айналыс бағытында 90°-қа бұрсақ, онда aс векторының бағытын аламыз.
9-сурет
10-сурет
(11.13) формуласынан кориолистк үдеудің шамасы үш жағдайда нолге тең болатынын ... ωе = 0, яғни ... ... ... ... vr = 0, яғни ... ... тыныштықта, немесе салыстырмалы жылдамдық нөлге тең болатын кездегі уақыт мезеттерінде;
3)sin ωеvr=0, яғни нүктенің салыстырмалы қозғалысының vr жылдамдық векторы қарастырылып отырған ... ... ... ... болады.
Қорытынды
Айналмалы қозғалыстың теңдеуі. Дененің бұрыштық, жылдамдығы мен үдеуі. Егер қозғалыстағы ... кем ... екі ... ... ... онда ... дене ... (қозғалмайтын) остен айналмалы қозғалыста болады. Осы қозғалмайтын нүктелер арқылы жүргізілген түзудің барлық нүктелері тыныштық қалпын сақтайды және ол айналу оci деп ... ... ... ... ... ... ... траекториялары, центрлері осы осте жататын, ал жазықтықтары осы оске ... ... ... екенін байқау қиын емес.
Айналмалы қозғалыстағы дене нүктелерінің ... мен ... ... z ... h ... жататын М нүктесін қарастырайық (4, 5-сурет). Дене айналғанда М ... ... h -қа тең ... ... ... ... ... шеңбер сызады. Бұл шеңбердің О центрі айналу осінде жатады. М нүктесінің өзінің траекториясындағы орнын қозғалмайтын Q жазықтығында (3-сурет) жататын бір А ... ... s ... ... анықтаймыз. s доғасы есептелуінің оң бағыты ретінде айналу φ бұрышының оң бағыты қабылданады.
Осыған дейін ... ... ... түрде қозғалмайтын деп алынган санақ жүйесінде қарастырылып келді. Көп жағдайда ... ... ... ең ... ... қатысты қарастырылады. Осы санақ жүйелерінің бірi негізгі немесе шартты түрде қозғалмайтын санақ жүйесі деп алынса, екінші (қозғалмалы ... ... осы ... санақ жүйесіне Қарағанда белгілі бір заңдылықпен қозғалады. Бip ... ... және ... ... ... ... қозғалысы зерттелетін нүктенің немесе дененің қозғалысын күрделі (абсолютты) қозғалыс деп ... ... ... ... К.В.Иванович., Н.Койшибаев Физика 10-сынып Алматы, 2003ж.
2. А.Іңкәрбеков., С.Жүнісбеков., Ә.Қадырбаев., Ж.Жұмағұлов Техникалық механика Алматы, 2009ж.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Термодинамика – биофизикалық ілім8 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
Сұйық пен қатты денелер22 бет
Сұйықтар. Қатты денелер5 бет
Қатты денелер10 бет
Қатты денелер жайлы43 бет
Қатты денелердің ішкі құрылысы және байланыс күштері18 бет
Қатты денелердің қирауының кинетикалық концепциясы39 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь