Эквиваленсіз лексикалық аудармасы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
I БӨЛІМ. ЭКВИВАЛЕНСІЗ ЛЕКСИКАЛЫҚ АУДАРМАСЫ ... ... ... ... ... .5
1.1. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКА ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК ... ... ... ... ...5
1.2. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКА ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
II БӨЛІМ. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКАНЫ АУДАРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
2.1 ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКАНЫ АУДАРУДАҒЫ ҚИЫНДЫҚТАР ... ...9
2.2. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКАНЫҢ АУДАРЫЛУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... .6
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
ҚОСЫМШАЛАР
Өзінің ерте кездегі дамуынан бастап аударма адамзат үшін ең маңызды әлеуметтік қызмет атқарды, әр түрлі тілдік топтарға жататын адамдардың қарым-қатынасы үшін көмектесті. Жазу пайда болғаннан кейін аударма адамдарға өзге мәдениет жетістіктеріне жол ашты. Әдебиет пен мәдениеттердің қарым-қатынасы тек қана аударманың көмегі арқылы шындыққа айналды.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Қазіргі таңда лингвоелтану және лингвомәдениеттану ғылымдарына көп көңіл бөлініп келеді. «Тіл және мәдениет» проблемасын зерттейтін барлық ғалымдар тілді мәдениетпен байланыстыра отырып зерттеу қажеттігін айтады. Бұл тілдің ұлттық-мәдени спецификасын анықтауға көмектеседі.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Енді тақырып бойынша баламасыз аударма туралы сөз етейін. Лексикадағы ұлттық бояуы бар пластқа эквивалентсіз лексика жатады.
Бұл тақырыпқа көптеген лексикология саласының алдыңғы қатарлы мамандары өздерінің зерттеулерін арнады.
Берілген курс жұмысының мақсаты эквивалентсіз лексика түрлері, олардың классификациясы мен аударылу тәсілдерін анықтау.
Осы мақсатты орындау барысында төмендегідей міндеттерді шешу көзделді:
1. Мағынасында мәдени компоненті бар эквивалентсіз лексика сияқты сөздер бойынша ғылыми әдебиетті зерттеу, cонымен қатар, оларды аударудың бар және мүмкін болатын тәсілдерін қарастыру.
2. Көркем шығарманың мәдени фонын құруда эквивалентсіз лексиканың рөлін (мәнін) анықтау.
3. Көркем шығармаларды аудару кезінде осындай лексикалық бірліктердің берілу тәсілдерін сарыптау, фондық сөздердің берілулерінің басым тәсілдерін анықтау.
1. Амосова Н. Н. «Основы английской фразеологии», Ленинград,- Издательство ленинградского университета, 1963.
2. Арнольд И. В. «Стилистика современного английского языка», Л., - Просвещение, 1981.
3. Антипов Г.А., Донских О.А., Марковина И.Ю., Сорокин Ю.А. Текст как явление культуры. – Новосибирск: Наука. Сибирское отделение, 1989.
4. Бархударов Л. С. «Язык и перевод», М.,- Международные отношения, 1975.
5 Бреус.Е. В. «Основы теории и практики перевода с русского на английский язык», М.,- УРАО, 2000.
6. Белянин В.П. Введение в психолингвистику. – М.: ЧеРо, 2000.
7.Виноградов В.С. Язык и перевод 2001.
8. Верещагин Е.М., Костомаров В.Г. Язык и культура: Лингвострановедение
в преподавании русского языка как иностранного. М.: Русский язык,
1976.
9. Влахов С., Флорин С. Непереводимое в переводе. - М.: Международные отношения, 1980.
10. Васютина Н. «Культурная непереводимость: проблемы и решения», М., -1998
11.Влахов С., Флорин С. Непереводимое в переводе. /Монография. –
12.Виноградов В.С. Лексические вопросы перевода художественной прозы.
М.: Издательство Московского университета, 1978.
13. Гальперин И. Р. «Стилистика английского языка», М.,-Высшая школа, 1981.
14. Казакова Т.А. Практические основы перевода. – СПб.: Союз, 2002.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
.....................................3
I БӨЛІМ. ЭКВИВАЛЕНСІЗ ЛЕКСИКАЛЫҚ АУДАРМАСЫ.....................5
1.1. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКА ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК...................5
1.2. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКА
ТҮРЛЕРІ......................................................6
II БӨЛІМ. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКАНЫ АУДАРУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ...............................................................
..................................9
2.1 ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКАНЫ ... ... ... ... ... ... ... ерте кездегі дамуынан бастап аударма адамзат үшін ең
маңызды ... ... ... әр түрлі тілдік топтарға жататын
адамдардың қарым-қатынасы үшін ... Жазу ... ... ... ... өзге ... ... жол ашты.
Әдебиет пен мәдениеттердің қарым-қатынасы тек қана ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері. Қазіргі таңда лингвоелтану
және лингвомәдениеттану ... көп ... ... келеді. «Тіл
және мәдениет» проблемасын зерттейтін барлық ... ... ... отырып зерттеу қажеттігін айтады. ... ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі. Енді тақырып бойынша баламасыз аударма
туралы сөз етейін. Лексикадағы ұлттық бояуы бар пластқа ... ... ... ... ... ... ... қатарлы
мамандары өздерінің ... ... курс ... мақсаты эквивалентсіз лексика ... ...  мен   ... ... анықтау. 
Осы мақсатты орындау барысында төмендегідей міндеттерді шешу
көзделді: 
1. Мағынасында ... ...  бар ... ... ... ... ... әдебиетті зерттеу, cонымен қатар, оларды аударудың
бар және ... ... ... ... ... ... мәдени фонын құруда эквивалентсіз ... ... ... ... ... аудару кезінде  осындай лексикалық бірліктердің
 берілу тәсілдерін  сарыптау, фондық  сөздердің берілулерінің ... ... ... ... ... ... тәсілдерінің тиімділігі
не тиімсіздігін анықтау. 
Эквивалентсіз лексиканың жаратылысы, типтері мен оларды аудару
тәсілдері ... әлі ... ... толық зерттелмегенін көреміз. Сонымен
қатар, мәдениет аралық қарым-қатынас ... ... ... мәні өте зор. ... ... ...  әдістемесінің қазіргі
 дамуы шетел  тілін оқыту кезінде туған тіл мен оқытылатын тілдің ұлттық
мәдениетін  үйлестіріп оқытуды ... ... ... тіл білімі мен
 лингводидактикалық лингвоелтану саласы кең таралуда.  Оқытушының міндеті –
оқушыны басқа мәдениетке,  басқа ... ... ... оның ... ... ... ... белгілі бір фондық елтанушылық
ақпаратты иеленіп,  белгілі бір ассоциацияларының пайда болуына сілтеу.
Ұлттық-таңбаланған ... мен ... ... яғни мағынасы
басқа тілдің тәсілдері арқылы қиын берілетін бірліктер тіл мен ... ... ... ... ... ... және байытады.
Эквивалентсіз лексиканы аудару тәсілдерін  олардың көркем ... ... ... ... қызығушылыққа ие, берілген курс
жұмысының жаңалығы да осыған негізделген. 
Зерттеуде қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... түпнұсқамен салыстыра талдау тәсілі
қолданылған.
Зерттеу ... ... ... ... кіріспеден, ІІ бөлімнен,
қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттерден және қосымшалардан тұрады.
I БӨЛІМ. ЭКВИВАЛЕНСІЗ ЛЕКСИКАЛЫҚ АУДАРМАСЫ
1.1. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКА ТУРАЛЫ ... ... кең ... ... ... сөзі мен осы ... ... ретінде салынған, сақталған және ... ... ... ... бері  тек ... ғана емес, басқа да
ғылымдардың өкілдерін қызықтырған.  Халық пен ел ... ... ... кіші ... ... ... осы  халықтың тілінде көрініс
табады. Сондықтан да  тіл кез келген ұлт ... ... ... дешенді батыл айтуға болады, тіл кез келген халықтың  ұлттық-
мәдени кодын береді. Мағынасында тіл мен ... ... ... ... ... ... ...  Олар семантикалық тілдік
бірлігінің  мәдени  компоненті деп аталады.
Дүниетанымдық элементтерді өз бойына мол дарытқаны да, ... ... ... ... ... ... мен ... да
және философиялық мазмұнның тереңдігі жағынан ... ... ... ... де – ... ... ... лексика -  ғасырлар
шежіресі, ауыз әдебиетінің бір түрі. Онда халық тарихы, оның әлеуметтік
тіршілігі, ... ... мол ... ... эквивалентсіз лексика
дәлдігімен, тереңдігімен, ықшамдылығымен ерекшеленеді. Мұнда ... ... ... баға ... ... ... ... халықтың ғасырлар
бойғы тәжірибесі қорытылады. Олар – қолдану әдісі мен аясына ... ... мәні ... сан – ... ... ... көне де күрделі жанр.
Эквивалентсіз ... ... ... ... ... мен қолдану аясының кеңдігінде ғана емес, мыңдаған ... ... ... ... ... ... тәжірибе тезінен
сұрыпталып өткен сұлу мүсіні мен ой маржандарының тазалығында ... да ... ... төрт ... ... ескерген
жөн[1].
1. Эквивалентсіз лексика объективтік дүниені көркемдік тұрғыдан
жалпылай  қорытады.
2. Эквивалентсіз лексиканың ... ... ... ... ... ... ... ашылып отырады.
3. Эквивалентсіз лексиканың тура және ауыспалы, бейнелі мағыналарының
қатынасын қатаң еске алып, олардың біріншісінен екіншісіне ауысу  ... ... ... ... өзгеру құбылысымен байланысты қарау
керек.
4. Эквивалентсіз лексика дүниені көркемдік тұрғыдан бейнелегенде өзіне
тән ... ... ... ... ... ... ТҮРЛЕРІ
Тілдің лексикасында қаралатын лексикалық бірліктерден (жеке сөздерден)
басқа тіл бірліктерінің тұрақты сөз ... деп ... ... ... түрі ... ... тіл білімнің фразеология саласы
зерттейді. Фразеология ... ... phrasis ... және logos сөз, ... ... ... тіл білімінде екі мағынада қолданылады. Бірінші,
тілдің фразеологиялық құрамын ... ... ... ... ... фразеологизмдердің жиынтығы дегенді білдіреді.
Осы күнгі тіл білімінде ... ... ұғым кең ... 1990 жылы ... ... ... ... мынадай анықтама берілген: «Фразеологизм дегеніміз формасы
жағынан синтаксистік құрылымдармен ... ... ... ... ... ... кезінде жасалмай, даяр қалпында қайталап ... және ...... ... ... сөз ... ... Осы анықтамаға қарағанда фразеологизмдерге кең мағынада
тілдегі мағына бірлігін ... ... сөз ... түрлері мен
сөйлемшелер, коммуникативтік тұрақты қолданыстағы әр түрлі коммуникативтік
бірліктер, қос сөздер мен қосарлы тіркестер, ... іс ... даяр ... т.б. ... ... мүмкін.
Фразеологизмдердің осы айтылған түрлерінің құрылымдық, ... ... ... ... ... ... Сондықтан
тәжірибе жүзінде фразеологизмдер тар және кең мағынада қарастырылады.
Бұлайша бөліп қарастырудың мәні ... ... ... ретінде
танылатын атауыштық сөзбен мағыналық байланысына, сол ... ... ... ... ... ... ... мағынасы біртұтас,
даяр қалпында қолданылатын, лексикалық бірліктермен (атауыштық сөздермен)
мағыналас, сырттай жай (еркін) сөздеріне ұқсас тұрақты сөз ... ... ... ... ... ... отырып, сөз
мағынасына жақын не парапар мағынаны білдіреді.
Көркем сөз өнерінің тілдік және поэтикалық ... ... ...... мән – ... ... өткірлігімен, өміршеңдігімен
ерекшеленеді. Көлемінің ықшамдылығына қарамастан, бейнелі тілдік бірліктер
нақты да күрделі ойдың ...... ... өнер ... мен ... қатар білдіреді. Онда халықтың тарихы, саяси өмірі,
тыныс – тіршілігі, дүниетанымы, рухани және материалдық мәдениеті жан ... ... ... Терең ойды алдай қалыпқа сыйғызған халық ... мен ... ... ... да осы ... сипатқа ие мәдени
ентаңбалы (маркерлі) тұрақты ... ... ... ... ... сан алуан өзгерістер тілдің лексикалық – ... ... із ... ... ... алайда, өзінің біртұтас
жүйесін, тұлға – тұрпаты мен мән мағынасын сақтап ... ... ... ... құрамдағы мақал – мәтелдер.[5,31]
Тарихи тұрғыдан қарағанда ... ... ...... ... ... көз болып табылады. Осы күнгі мақал – мәтелдерде ақылгөй,
дана адамдардың аузынан шығып, ... бойы ... ... ... ... ... біздің заманымызға жеткен қанатты сөздер
сияқты, бірақ олар бастапқы қалпын, авторларын ... ... ... ... ... ... – мәтелдер тектес әртүрлі формада
кездеседі.
Мақал ...... ... ... ... ... ... мазмұны жағынан ғибрат, өсиет сияқты, ізгі қасиеттерді
уағыздайтын, құрылымы жағынан әрі көркем, әрі ырғақты, ... ... ... ... ... аяқталған сөйлем іспеттес. Мақалдардың көпшілігі екі
компонентті, яғни құрмалас сөйлем типтес ... ... ... ... кештік мал жина; ер бір рет өледі, ез мың рет өледі т.б.) ... екі ... ... ... ... әр ... жайы ... жағдайы, шарты байымдалса, кейінгі бөлімінде соған қатысты
қорытынды, ... ... ... (бір кісі ... ... қырық кісі
атқа отырады; ер арыса аруақ, ат арыса тулақ т.б.). Бірақ мақалда айтылатын
ойдын өзара шарттылығы ... ... ... ... бір – ... ... құбылыстар оның екі бөлімінде де байымдау түрінде ... ... ... ... АУДАРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКАНЫ АУДАРУДАҒЫ ҚИЫНДЫҚТАР
Мақалдар    ... ... ... ойының   шежіресі мен
халықтың рухани өмірінің практикалық энциклопедиясы. Мақалдар мен ... ... ... ... ... мен ...... қорытылған жиынтығы, даналық ойдың шежіресі мен халықтың рухани
өмірінің  практикалық энциклопедиясы. Олар - әлеумет өмірінің алуан ... ... ... ... ... ... сәбилік дәуірінен сыр тартып,
ұрпақтар үнінің жаңғырығынан елес ... ... ... ... ... ұрпақтан – ұрпаққа таралып, еңбекші бұқараның
құдіретті еңбек ұраны мен ... ... ... келісті көркем сөз
кестесін  халыққа әрқашанда қасиетті мұра ретінде қастерлеп ... ... ... – кеткен бейнет»
«Ер тынысы –еңбек, ез тынысы –ермек» сияқты еңбектің неше ... ... ... алып ... ... ... ... сөз құдіретті, табиғатын терең меңгерген поэтикалық ... ... ... ... туындаған бұл шығармалар –
еңбекші халық  болмысының аса бір биік шыңы.
Түптеп келгенде, мақалдар мен ... ... ... ... ... бар. Оны ... ... белгілерден көреміз: біріншіден,
мақалдар объективті өмір құбылыстарын қоғамдық – тарихи тәжірибе негізінде
жалпылай қорыту ... ... Осы ... келгенде, мақалдар –
жалпылай қорыту ... ... ... ... ... жалпылауыштық қасиеті тікелей емес, ауыспалы, астарлы мағыналарда
көрінеді. Өйткені белгілі  бір ... ... ... өмір шындығы
типтендіріліп алынатындықтан, ол ... ... бір ... ... ... ... бірі сол, ... қолдану
орындары мен ауыспалы мағыналары әр түрлі ... мен ... ... сәйкес өзгеріп отырады.
Қазақша, орысша және ағылшынша мақал-мәтелдердің ... ... ... үндестік, айырмашылық болады. Егер біз бір тақырыпта 3 түрлі тілде үш
мақал алсақ, 3 мақалдық ... ... ... ... ойы бір. Яғни өзара
үндестік. Мысалы 3 тілге де ортақ еңбек тақырыбына мақал мәтелдер алайық.
Care killed the cat ... ... ... ... старит, а забота
Еңбек қажытпайды, қайғы  қажытады
Былай қарасақ 3 мақалдың да түпкі бір үндестік ... ... ғана ... ... жеңе ... ... ... ойланып, үңіліп қарасақ,
орысша және қазақша мақал-мәтелдер бір-біріне едәуір жақын және бір-бірінің
тура аудармасы болып табылады. Ал ағылшынша ... осы ... ... ... ... ... and ... и учись)
Век живи-век учись
Оқусыз білім жоқ,
Білімсіз күнің жоқ
Бірақ бәрі бірде бұл ... ... ой ... Яғни ол ... ... жоқ, оқы, оқы және оқы деп ... Түпкі мағына бір деп ... ... ... ... және ағылшынша мақал-мәтел бір-біріне
көбірек ұқсас, бір-бірінің тура аудармасы.
Мысалы:
Better late than never
All is not gold that ... ... чем ... все то ... что блестит
Ештен кеш артық,
Жылтырағанның бәрі алтын емес
Яғни бұл жерде мақалдар тура ... ... әрі ... ... көрсетеді. 3 тілдегі мақал-мәтелдердің құрылысы, мағынасы жағынан
үндестігі мен айырмашылығын ... ... ... ... ... ... pains, no gains .     Без труда нет плода.   Еңбексіз өнбек жоқ.
Little strokes fell great ... труд все ... tree is known by its ... ... познается  по плоду.    Еңбегіне
қарай өнбегі.
Two heads are better then one.
Ум хорошо, а два ... ... тон ... ... word to the ... Умному – палик.      Ақылдыға- ишарат.
(Мудрому одно слово).    Глупому- толчок.     Ақымаққа- тоқпақ.
Батырлық, ... ... favous the ... ... горы с ... тау ... жер, Отан туралы:
East or West home is best.
Нет земли лучше Родины, нет людей лучше чем  на  ... ... жер ... ... ... ел болмас.
Thereis no place like home
Все земли- хороши.
А своя- всех лучше.
Ел- елдің бәрі жақсы
Өз елің бәрінен де  ... ... ... ... транскрипция дегеніміз – бастапқы лексикалық бірліктердің
аударма тіліндегі фонемалар арқылы фонемалық ресми қайта жаңғыруы, негізгі
сөздің фонетикалық ... ... ... ... ...
бастапқы лексикалық бірліктерді аударма тілінің әліпбиі арқылы ... ... ... ... ... әріптік имитациясы. Бұл жерде бастапқы
сөз аударма мәтінінде аударма тіліндегі айтылу сипатына сай түрде беріледі.
Мәселен, Shakespeare – ... ... ... ... ... ... тілі
дыбыстарының оқылу заңдылықтарына ішінара сәйкестенсе, ... ... ... ... ... ... ұқсас түрлеріне
түрлендіріледі. Мұндай транскрипция амалы ағылшын есімдерін қазақ тіліне
аударуда ... ... ... ... ағылшын тіліне аударуда орын алады.
Мысалы, қазақ тіліндегі ж, х, ю, я, і, ә, ң, ғ, ү, ұ, қ, ө ... ... ... ... ... ... ... туғызады. Сонымен бірге патша
есімдері мен титулдарын ... ... ... ... ... да ... қиындықтар орын алады. Осы салада
XIX ғасыр ... ... ... ... есім ... қатысты жалпы
тіларалық транскрипция ережелері бар. Мәселен, ағылшын ... James ... ... ... ... 1 ... деп ... соңғы жылдары
баспасөз беттерінде Яков 1 есімі кездеседі. Дегенмен, бұл ішінара дәстүрлі
түрден ауытқу шын есім ... әлі ... жоқ, яғни ... ... ... әзірге қолданыс аясында кездеспейді.
Аударма тәжірибесінде жалқы есімдердің ... үшін ... және ... тәсілдері жеткіліксіз болып келеді. Егерде
жалқы есімдер негізіне символдық қызметтер жатса, яғни ... ... ... ... есім ... ... қосымша есім орнына қолданылса, онда олар
жалпы есімге айналады. ... есім ... ... ... ... білдіреді. Мұндай жағдайларда транскрипциядан басқа немесе ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Мысалы, ағылшын мәтіндерінде кездесетін Chief White Halfoat ... ... ... тәсілдер арқылы жеткізуге болады: Чиф Уайт Хафоут
(транскрипция), ... Ақ Сұлы ... ... ... Уайт
Хафоут (аралас аударма: семантикалық аударма мен ... ... ... Catch – 22 ... бұл есім ... қолданылған: мұнда Chief кейіпкердің үндіс екендігін білдіретін
қосымша есіммен бірге, ... ... ... тіліне аударылмайтын
ресми негізгі үндістердің ... ... ... White Halfoat тегі
үйлескен. Осы жерде қолдануға қажетті тәсіл – ... ... ... ... білдіретін half-bread, half-blood сияқты әдіспен жасалып
Хеллердің сатиралық «атына заты сай» Halfoat ... өз ... ... есім мен кейіпкерді суреттейтін контексттік тәуелділікті ұстанады[2]:
Chief White Halfoat was a handsome, swarthy Indian from Oklahoma with ... ... face and tousled black hair, a ... Creek ... ... ... ... жалқы есімдерден басқа
бірліктер тобына мамандардың көпшілігі халықтар мен тайпалар ... ... ... мекемелер, компаниялар, фирмалар, мерзімді
басылымдар атауын, хоккей және басқа спорттық команда ... рок ... ... топтары мен мәдени объектілер атауларын және т.б.
жатқызады. Салыстырмалы түрде, мұндай атаулардың ... ... ... тәсілдері арқылы оңай аударылады:
Bank of London - Бэнк оф Лондон
Minnesota - ... Street Journal – Уолл ... ... Red Wings – ... Ред ...... Capitol – ... – Метрополитен, және т.б.
Шындығында транслитерация ... ... ... ... ... және ескірген атау түрлерімен байланысты болып келеді:
Illinois – Иллинойс (Илиной ...... ... ... ... тізіміне байланысты аударманың дәстүрлі түрлері
қалыптасты. Олардың бірі негізгі атаумен ішінара сәйкес болса,
Мәскеу – ... Hague – ... – St. ... негізгі тілдегі атауымен мүлде сәйкес келмеуі мүмкін:
England – Англия
The English Channel – Ла-Манш және т.б.
Жағрапиялық ... ... ... екпіннің аударма
тілінің фонетикалық заңдылықтарына сәйкес орнын ауыстыруы ... ... ... ... ... ... ... (екпін бірінші буында)
Вашингтон (екпін соңғы буында).
Егер атаудың ... ... сөз ... онда ... аударма, яғни
транскрипция және семантикалық аударманың үйлесімділігі қолданылады деген
ереже бар:
Gulf of Mexico - ... ... Thames - ... ... Pacific Ocean - Тынық мұхит
Hilton hotel - Хилтон қонақ үйі
Mayflower Restaurant - Мейфлауэр рестораны.
Дегенмен, осындай шарттардың ... ... ... мүмкін. Мысалы,
Бостон қаласындағы No Name Restaurant ... ... ... болады? Ноу
Нейм рестораны ма, әлде «Есімсіз» ресторан ба? Ымыраға келуге болады: ... ... ... ... баспа, автомобиль маркалары, мерзімді
басылымдар атауларын ... ...... Mustang – Форд ... Оn File – Фэктс Он Файл
Жас Алаш – Zhas Alash
«Атамұра» - Atamura.
Бірақ, оқу орындарының атаулары ... ... ... ... ... ... Michigan University
Батыс Мичиган Университеті
Cherry Hill High School
Черри Хилл орта мектебі
Ақтөбе Мемлекеттік Университеті
Aktobe State University.
Әртүрлі елдердегі ... ... беру ... ... ... ... аудару біршама қиындық тудырады. Мәселен, американдық
білім беру жүйесінде school сөзі ... және түрі ... ... ... ... ... ... high school шындығында ... ... ... school of law – ... институты», graduate
school – «аспирантура» не «магистратура». Осыны есепке ала отырып ... of Law – ... ... ... ... ... деп ... құқық мектебі дегеннен гөрі үйлесімді болады. Мұндай ... ... ... ... ...... мәселе. Әзірге оқу
орындарының түрлерін атау ... ... ... ... ... жоқ.
Аударма транскрипциясын аударманың дәстүрлі аясында ... ... бірі – саны аз ... ... немесе өзге ұлттық-
мәдени феномендерді аудару. Мәселен, Американың негізгі халқының атауын
аударуда әртүрлі ... мен ... бар: Cheyenne – ... ... ... ... деп жағдайға сай аударылса, Cherokee –
черок, чероктар, ... деп ... ... ... таңға сай
аудармалары – шайендер және чероктар болады, өйткені осы атаулар ... ... ... ұқсас. Дегенмен, ағылшын ... ... ... ... ... ... ... табылады.
«Черокездер» нұсқасы, шындығында екі Cherokee және Iroquois ... және тек ... ... ғана ... сонымен бірге черокез тілінің
жанұясына тілдік туыстығын ... ... етіп оқу ... тайпа
атауларын аударуда, яғни семантикалық және транскрипция ... ... Flathead – ... не ... ... ...... не қара аяқтылар(жалаңаяқтар).
Жалқы есімдерді аударудағы ... ... ... байланысты болады: өзге мәдени атауларды ағылшын
тіліне транскрипциялау ... ... ... ... ... Осындай
атаулардың қазақ және ағылшын тілінің мәдениетіне сай дәстүрлі түрлері
әртүрлі болып келеді. Мысалы, ... ... ... хан ... ... Genghis Khan ... деп ... екпін бірінші буынға түседі,
Қытай астанасы Пекин атауын ағылшын тіліне аударғанда мүлдем өзгеше Beijing
деп аударылса, ... ... ... ... тілінде тануға қиын кейіпте Bel-
shaz-zar (екпін екінші буында) деп, Amenophis IV (Ikhnaton) қазақ ... не ... ... ... Мұндай сәйкессіздіктер тізімі біршама
үлкен болғандықтан, аудармашыдан тілдік және жалпы ... ... ... етуі орынды.
Аудармашы қиын мәселелердің бірі деп басты назар аударатын ... ... ... ... сай, ... аударма тілінің мәдениетінде мүлде
кездеспейтін ұлттық-мәдени объектілер атауы – реалийлер. Кең ... ... ... бұл ... ... ... ... аударуда транскрипция не транслитерация әдістерін
қолданған қолайлы.
Әдетте мұндай реалийлер, яғни бастапқы тілдің ... ... ... ... ... толықтай шет тіліндегі түрінде болады, максималды
«шетелдіктен» бастап бірнеше сатылы жолдан өтеді. Мәселен, бастапқы балама
транскрипциядан ... ... ... бірліктер тілдің сөздік қорына
енеді. Аудармашылардың үлкен тобы мен түпнұсқа ... ... ... ... ... бірлікті семантикалық аудармамен бірге не
түсіндірмемен сақтау немесе транскрипцияны түсіндірмемен ... ... ... ... ... түсінік түрлері қазіргі таңдағы ... ... ... сай ... ...... келіп, Хиптар онда бағдарламаны басқарып,
«Innocent Victom» ... ... ... ... «Free Me» -
коммерциялық рок үлгілі шығарма ... ... ... ... асты сызылған сөздер белгілі бір халықаралық рок
музыка әлемінің реалийлерін ... ... ... ... ... не аударма транскрипциясы не аралас аударма түрінде берілгені
кездейсоқ емес.
Өнертану мәтіндерін аударудың да ... ... бар. ... ... өнер үлгілері атауларын, мешіт, шіркеу атауларын,т.б.
аударуда қиындықтар туындайды. Бұл ... шешу жолы – ... ... не аралас аударма.
Аударма тілінде сәйкес үйлесімділігі болмайтын ... ... үшін ... ... ... ... калькалау тәсілі де
қолданылады. Калькалау дегеніміз – сөздің құрам бөліктері ... ... ... аударма тілінің элементтеріне сәйкес
аударылатын біріккен сөз ... ... сөз ... ... ... ... ретінде транслитерация белгілі бір себептермен
эстетикалық, мағыналық не басқа да ... ... ... мәдениетаралық коммуникация жағдайында үлкен көлемдегі әртүрлі кірме
сөздердің енуіне негіз болды.
Тілдердің даму тарихы көбіне функционалдық белгідегі тіларалық ... ... ... ... ... ... ... –шы, -ші,
-кер, -гер, т.б. ... ... ... –er, - or, - ist ... ... -сіз, -сыз ... ... un-, in/im-, non- түбір
алды жұрнақтарына сәйкес. Үдемелі тіларалық өзара әрекеттестік ... ... ... ... морфемалар енді: -ист, -изм, -ор, дис-,
-ион, т.б. Көптеген түбір морфемалардың қазақ және ағылшын ... ... де ... – ақша, window – ...... table – ...... war – ... және ... ... және ... ... сөз тіркестерінің көпшілігі
калкалаудан тұрады:
Үкімет ... – head of the ... Сот – Supreme ... ... – mixed ... шешіміне сенімсіздік – non-confidence vote, т.б.
Транскрипциядан калькалаудың ерекшелігі – оның негізгі ... ... ... ... жәй ... салу ... еместігі және көбіне
кейбір өзгертулерге жүгіну керектігін білдіреді. Ең ... бұл ... сөз ... ... ... ... сөздердің орын
тәртібінің, сөздің морфологиялық және синтаксистік атқаратын қызметтерінің
өзгерістерін қамтиды. Мәселен, ағылшынның skinheads не ... ... ... ... ... ... ... арқылы жасалып,
тықырбастылар не бәкібастылар деп ... ... ... сөз ... two-
thirds majority морфологиялық та, синтаксистік те өзгеріске ұшырап ... ... ... ... болып калькалау арқылы ... ... ... ... ... тілінде сын есім белгілерін
білдіретін өзіндік белгілерге ... ... ... үрдісіне қажетті
өзгерістерді ендіреді:
Misdistribution of costs
шығынды бұрыс тарату
maltreatment
сапасыз ем
Non-taxable income
салық салуға ... ...... модификация (түр өзгерісі)
Жоғарыда айтылған сөздер мен сөз ... ... ... ... ... түрде контекстке немесе тілге тәуелсіз бастапқы және аударма
тілдерінде бір түр мен мазмұнға ие тұрақты және ... ... ... ... үшін ... ... аударылуында кейбір
келіспеушіліктер әдетте еленбей қалады. Дегенмен, олар сөз формасы немесе
мағына мен форма ... ... ... ие ... ... ... ... орын алады. Транскрипция мен калькалау арқылы
жеткізілген хабардың аз түрде мағыналық кемістігі бар ... да, ... ... «шетелдік кейіп» береді.
Бастапқы мағынаны тарылту не нақтылау негізгі бірліктің ақпараттық
реттелу мөлшері аударма тілінде ... ... ... ... ... төмен болған жағдайда қолданылады. Мәселен, қазақ тілінің
зерттеу ұғымы әртүрлі ... ... ... және көп ... сай ... ал ағылшын тілінде оған контекстке байланысты
әртүрлі тар ... ... ... ... explore ( ... зерттеу – to explore the environment )
to investigate (нарықты зерттеу – to ... the ... research into ... ... ... ... – tо research ... classical literature).
Ағылшын тілінің man сөзінің мағынасы кең және қазақ тілінің сөздің
нақты мағынасын талап ететін контексттерінде де ... ... ... is a man of ... жоғары талғамды адам
All the king’s men
Патшаның барлық әскерлері
Then you will be a man, my ... ... ғана сен ... ... ұлым және ... ... ... не жалпылау негізгі бірліктің ақпараттық
реттелу мөлшері аударма тілінде мағынасы жағынан ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, қазақ тілінің ем
сөзі ағылшын тілінің ... кең және ем ... ... ... ... реттелуі үшін арнайы контекстті талап ететін
treatment сөзімен сәйкес ... ... ... және ол толықтай жазылды
The treatment turned to be successful and she ... ... ... ... ... of the ... ата-анасына аса құрметпен қарады
His treatment of his parents was very ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншілігі жағынан
сәйкеспеушілігі туындаған сәтінде аудармада қиындық туындайды. Мысалы, ... girl ... сай ... ... ... етуі мүмкін: сиыр
көзді қыз немесе бота көзді сұлу.
Біріншісі теріс мәнерлілікті тудырса, екіншісі оң мәнерлі. ... ... ... аса ... ... мүмкін, бірақ ол қарым-қатынас
мазмұнына зор ... ... оны ... абай ... ... даулы
жағдайларда бұл тәсілге қарама-қарсы мағынаның эмционалды-бағалау құрамды
бөлігін нейтралдау (бейтараптау) ... ... ... ... ... a cow-eyed girl сөз ... мәні ... болса,
оны үлкен көзді қыз деп бейтарап нұсқамен беруге болады.
Латын және грек ... ... ... бір ... және ... ... эмоционалды-бағалау бояуына ие болған және жалпы мағынасын
сақтаған сөздер тізбегі бар.
Pompous – мерекелік және үлпілдек
Ambitious – атақ ... және ...... және ... жоқ ... қуақы іспен айналысушы
адам.
Оларды толықтай «аудармашының жалған ... ... ... ... олар ... ... сақтаған. Десек те эмфазаның болу не
болмауымен байланысты ... ... ... ... ... айқындалады.
Аударма үрдісінде лексико – семантикалық мәселелерді шешу ... ... ...... ... болып табылады.
Бұл тәсілді қолдану қажеттілігі бастапқы контекстке ... ... бірі де ... жағдайда туады. Мәселен, ағылшынның the
relaxation of the ... rest ... ... ... ... тудырады, өйткені ешбір ағылшын – ... ...... ... ... мағыналары бұл контекстке үйлеспейді:
relaxation - әлсіреу, босаңсу, тыныс алу, аяңдау. Олардың ... ... ... ... ... ... ... еңбек сіңген
демалыспен рахаттану.
Функционалдық баламаны іздеу баламасыз лексикамен, яғни ... ... бір ... ... ... ... маңызға ие болады. Көбінесе бұл ... ... ... ... ... мен ... ... қайта құрылған және
әлі де болса сөздікке енбеген сөздер ... ... ... ... ... зор ... мен оларды аударудағы
қиындықтың куәсі көптеген жазушылар, журналисттер және де ... да ... ... ... сөз тіркестерін қолданып қана қоймай, оларды
шығармашылықпен қайта құрып, өзгертуінде. ... Soames doggedly let ... come – no easy task for one ... that time was flying, ... in the bush no nearer the hand, no issue from the web ... мысалында автор ағылшынның “a bird in the hand is worth two in ... ... ... ... ... ... ... қосымша
адамгершілік қасиеттерін сомдап, түсінігі мол, табысы аз, ойға сыймайтындай
ешбір ұпай ... ... ... ... сол ... ... аяушылығын
туғызып, күнәсіз іскер адамның барлық адам секілді ... ... ... сөзбе сөз аудару мүмкін емес, өйткені «бұтадағы құстар қолға
түспейді» деген сөйлем «қолдағы бір құс ... ... ... сөйлемі
секілді оның қазақ тіліндегі мағыналық бірлігі бола алмайды. Осыған ... тек ... ... ... мазмұнды немесе жақын, ... ... ... бола алмайтын мақалды қолдана алады: ... ... ... ... ... ... аудармашыға қос тұзақ құрады, өйткені ... ... ... болса да, сөздіктерде жазылмауы мүмкін немесе олардың
байланысқан және еркін бірліктерінің екі рет қолданылу мүмкіндіктерінің бар
болуында. ... ... ... on the wall” сөз тіркесі нақты
мағынаны (қабырғадағы жазу) білдіре ... сол ... ... ... де ... алады (қорқынышты болжам, болашақты болжау). Бірінші
жағдайда бұл бірліктің ассоциациялық байланысы бірде эмоционалдық жағынан
бейтарап ... ... ... енді ... эмоционалдық
жағынан теріс әсер береді (келеңсіз жазуға толы қабырға). Екінші жағдайда
ауыспалы мағына ... ... ... осы ... ... діни ... мен ... байланысқан өзгеше кейіпте болады
(маңдайына жазылған, жазмыш). Мұндай сөз тіркесі ... ... анық етіп сөз ... ... көрсете бермейді.
He saw it as clear as а handwriting on the wall.
Осы сөйлемде бастапқы сөз ... тура және ... ... ... ... мүмкін. Сонымен бірге, аудармашы сөз
тіркесінің ассоциациялық байланыстарына көп мән ... ... ... ... оның көз алдына қабырғада жазылған жазудай анық көрінді.
Ол осының бәрінің қайтып келмейтіндігін анық ұқты.
Бұл оның санасында ... ... ... ойды ... ... ... рөл ... және сөз тіркесін
беру тәсіліне әртүрлі рең береді. Олар ... ... ... оны
көркемдеп, белгілі бір ... ... әсер ... мәдени
ассоциациялар тудыра алады. Көп жағдайда фразеологизмдер ... ... ... көмектеседі. Фразеологизмдерді аударудағы қиындықтар оларды
мәтін ішінен табудан басталады. ... ... екі, ... ... ... ... ... мағына беру семиотикалық
үрдісінің көп сатылылығымен түсіндіріледі. Мысалы, ағылшынның “to ... with flying ... сөз ... тура ... «барлық жолды
желбіреген ту астында жүріп өту» болса, осы бірлік қайта құрылған мағынаға
ие болады: «жұмысты ... ... ... ... «түбі»). Сонымен
бірге, кейбір жағдайларда мазмұнын эмоционалдырақ етіп береді: «мінезін
көрсету» (фразеологизмнің үшінші «түбі»).
Шын ... ... ... фразеологизмдердің бірнеше деңгейі бар:
• сөздікте бар және баршаға белгілі;
• сөздікте бар, бірақ қолданыс ... ... ... белгілі, бірақ белгісіз бір себептен сөздікке енбеген;
• белгілі бір қоғамдық топқа ғана ... ... ... саны ... да көп ... ... ... қандай жағдай
болса да бірінші және ең басты шарт – мәтін ішінен фразеологизмдерді басқа
еркін тілдік бірліктерден айырып, таба ... ... жазу ... ... ... ... ... елдің ұлттық ... ... ... мен сөз тіркестері жатады. Эквивалентсіз лексикаға
спецификалық ... ... тән, олар ... екі түрлі мәдениет
бір-біріне ұқсамайтынын тануға болады.
Эквивалентсіз лексиканы және ... ... бар ... ... білу ... ... ... етеді. Эквивалентсіз
лексиканы аударудың ... ... бар. ... ... ... ... ... аудару үшін транслитерация,
транскрипция, калькалау, сипаттап ... ... ... ... ... түрлері қолданылады. Берілген заттың ... ... ... олар ... ... ... жұмысының объектісі ... ... және ... ... ... алынды. Олардың ұлттық спецификасы
сөз мағынасының ... ... ... әр ... ... лексика қарым-қатынас жасауда ең бір кедергі
келтіруші ... ... ... ол шет ... тұлғаға оның
әлеміне, ... тән емес ... ... мен ... ... ұлттық мәдениетін дұрыс жеткізу үшін ... ... ... білімі болуы тиіс. Олар ауызша ... ... ... ... керек (энциклопедиялық,
фондық, т.б.).
Осыдан шығатын қорытынды, эквивалентсіз лексиканы дұрыс ... сол ... ... ... ... ... білу қажет.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Амосова Н. Н. «Основы английской фразеологии», ... ... ... 1963.
2. Арнольд И. В. «Стилистика современного английского языка», Л., -
Просвещение, 1981.
3. ... Г.А., ... О.А., ... И.Ю., ... Ю.А. ... ... ... – Новосибирск: Наука. Сибирское отделение, 1989.
4. Бархударов Л. С. «Язык и перевод», М.,- Международные отношения, 1975.
5 Бреус.Е. В. «Основы теории и ... ... с ... на английский
язык», М.,- УРАО, 2000.
6. Белянин В.П. Введение в психолингвистику. – М.: ЧеРо, 2000.
7.Виноградов В.С. Язык и ... ... ... Е.М., Костомаров В.Г. Язык и культура: Лингвострановедение
в преподавании русского языка как иностранного. М.: Русский ... ... С., ... С. Непереводимое в переводе. - М.: ... ... ... Н. ... непереводимость: проблемы и решения», М., -1998
11.Влахов С., Флорин С. ... в ... ... ... В.С. Лексические вопросы перевода художественной прозы.
М.: Издательство Московского университета, 1978.
13. Гальперин И. Р. «Стилистика английского ... ... ... ... Казакова Т.А. Практические основы перевода. – СПб.: ... ... ... ... С., ... С. ... в переводе. - М.: Международные
отношения, 1980.
[2] Комиссаров В.Н. Слово о переводе. – М.: Международные отношения, 1973.
... ... ... ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Эквивалентсіз лексика объективтік дүниені көркемдік тұрғыдан
жалпылай  қорытады
Эквивалентсіз лексиканың негізгі атқаратын қызметі сөйлеу практикасында
қолдану ерекшелігі арқылы ашылып отырады
Эквивалентсіз лексика ... ... ... ... ... ... ... арқылы бейнелейді

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың «Қара сөздерін» қазақ тілінен ағылшын тіліне аударудың прагматикалық аспектілері22 бет
Аударма барысындығы сөйлем мүшелерін өзгерту21 бет
Лексиканы аудару ерекшеліктері18 бет
Сөйлемнің дәлме-дәл аудармасы20 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайлы4 бет
Абайдың «желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайында3 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Артикльдердің аудармасы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь