Сөйлемнің дәлме-дәл аудармасы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
I БӨЛІМ СӨЙЛЕМНІҢ ДӘЛМЕ.ДӘЛ АУДАРМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 КАЛЬКИРЛЕП АУДАРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 НЕОЛАГИЗМДЕРДІ АУДАРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
II БӨЛІМ АТАУЛАРДЫ ЖӘНЕ ЕСІМДЕРДІ АУДАРУ ... ... ... ... ... ... ... ..9
2.1 КӨП МАҒЫНАЛЫ СӨЗДЕРДІ АУДАРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
2.2 СӨЗ АУДАРМАСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Курстық жұмысымның өзектілігі. Аудармашының негізгі қасиеттерінің бірі аударма тәсілдерін қолдана білу. Жас аудармашылардың ең көп тараған қатесі – мәтінді сөзбе- сөз аударуға ұмтылуы.
Аудармашының кәсіптілігі спецификаға байланысты болады. Мысалы, әрбір аударма түрлерінің аудару барысында қандай да бір қабілеттерге ие болу қажет. Мысалы: көркем эдеби тілде аудару үшін, эдеби тілді жете меңгеру керек. Болмаса аударма даярлау жазбаша түрде ешқандай мәнге ие болмайды. Әдеби аудару эрдайым жазбаша жүзеге асыруды талап етеді. Әдеби аударма шығармашылықты талап етеді, олай болса, аударманы аудармашы бірнеше рет түзетуге тура келеді.
Ғылыми техникалық аударманы жүзеге асыру үшін аудару қажетті ғылымның саласын меңгеру қажет. Әрине бір адам бірнеше саланы игере алмағандықтан әр саланың өз аудармашылары бөлек болады.
Жалпы саяси аударма өз алдына бір ғылым деуге болады. Бүл аймаққа ақпараттық, сонымен бірге ғылымилықта жатады. Бүл аймақтың аудармашыларына тек қна ғылым, немесе саясат айналасындағы сөздерді ғана емес сонымен бірге аударма қатысты тілдердің ортақ жэне өздеріне тәнэквиваленттерге ойын тез ауыстыруды талап етеді.
Ағылшын тілінде ертеректе қолданылған қазіргі кезде көп
қолданылмайтын сөздер кездеседі. Бұл сөздердің дерлік көпшілігін біз өңдеп,
жаңартып қайта қолданысқа енгізіп келуі. Сөйлемнің дәлме дәл аудармасы – бұл жаңа сөздерді аудару үшін олардың мағыналарын анықтау үшін аудармашы алдымен оның қайдан шыққанын анықтап алу керек. Қазіргі соңғы сөздіктерде сөйлемнің дәлме дәл аудармасы көптеп берілмейді және олардың қайдан шыққаны көрсетілмейді.
Курстық жұмысының мақсаты. Аудару үрдістері әр алуан және әрқилы. Осыған байланысты аудару түрлерінің өз ерекшелігін мінездейтін әртүрлілігі туралы айтуға болады. Кезек – елген жіктелім (классификация) белгілі бір обьективті белгілермен постулаттарға негізделуі қажет. Егерде аударма түрлері туралы айтар болсақ, онда берілген үрдістің әр түрлі белгілерін қарастыруға болады.
. Аудармашы мәтінді шартты белгілеулер арқылы «жасырынып» түрған мәліметтер арқылы жаңадан жасап алуы. Бүл кезде аудармашы аударуға тиісті тілдің тілдік шарттарына сәйкестендіріп тілдік нормаларына сүйенеді. Осы жағдайда сөзбе - сөз аудару қолданылмайды, ерекшелейтін белгілерді - түбір сөз, түрлі мәнерлер. Аударудың транскрипциясы бұл формальды фонемнің қайта жасалуындағы негізгісі лексикалық бірліктің фонем арқылы аударылуын тілдің фонетикалық имметацияның негізгі сөзге сүйене жасалуында. Аударма транскрипциясының ережесі бойынша көптеген есімдер орыс, қазақ тілінен ағылшын тіліне аударуда қиындық соқтырады.
Жұмыс құрылымы. Курстық жұмыс кіріспе, үш тарау, қорытындыдан, қазақ және ағылшын тілдерінде пайдаланылған әдебиет тізімінен тұрады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Аманбаева А. Интонациялық бірліктердің прагмалингвистикалық сипаты: филол. ғыл. канд. ...дисс. 10.02.02. – Алматы, 2006. - 119 б
2.Айтбаев Ө. Ағылшын тіл білімінің мәселелері // Аудармадағы фразеологиялық құбылыс. – Алматы: Арыс, 2007. - 617 б.Есенова Қ. Қазіргі медиа-мәтінінің прагматикасы (баспасөз материалдары негізінде). – Алматы: 2007. – 450 б.
3. Әлкебаева Д.А. Ағылшын тілінің прагмастилистикасы. – Алматы: Қазақ университеті, 2008. - 258 б.
4. Буркитбаева Г.Г. Текст и дискурс. Типы дискурса: учебн. пособие для
магистрантов и аспирантов филол.фак. – Алматы: Дайк-пресс, 2006. - 384 с.
5. Базарбаева З.М. Қазіргі ағылшын тілі интонациясының негіздері. – Алматы, 2002. – 248 б.
6. Жүнісбек Ә. Ағылшын фонетикасы. – Алматы: Арыс, 2009. - 344 б.
7. Жунисбек А. Введение в сингармоническую фонетику. – Алматы: Арыс, 2009. – 108 б.
8. Жүнісбек Ә. Ағылшын тілінің дыбыстары // Қазақ грамматикасы. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. – Астана, 2002. – 784 б.
9. Садирова Қ.К. Ағылшын тіліндегі көп пропозициялы дискурстың құрылымдық негіздері. –Ақтөбе: Қ.Жұбанов атындағы АқМУ РБО, 2008. – 428 б.
10. Кибрик Е.А. Лингвистические предпосылки моделирования языковой действительности в интелектуальных системах. – М.: Наука, 1987. –33 с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
I БӨЛІМ СӨЙЛЕМНІҢ ДӘЛМЕ-ДӘЛ АУДАРМАСЫ................................5
1.1 КАЛЬКИРЛЕП
АУДАРУ......................................................................
...........5
1.2 НЕОЛАГИЗМДЕРДІ
АУДАРУ......................................................................
.7
II БӨЛІМ АТАУЛАРДЫ ЖӘНЕ ЕСІМДЕРДІ АУДАРУ..............................9
2.1 КӨП МАҒЫНАЛЫ СӨЗДЕРДІ
АУДАРУ......................................................9
2.2 СӨЗ ... ЖӘНЕ ... ... ... Аудармашының негізгі қасиеттерінің бірі
аударма тәсілдерін қолдана білу. Жас аудармашылардың ең көп ... ... ... ... сөз ... ... ... спецификаға байланысты болады. Мысалы, әрбір
аударма түрлерінің аудару барысында қандай да бір қабілеттерге ие ... ... ... ... ... ... ... эдеби тілді жете меңгеру
керек. Болмаса аударма даярлау жазбаша түрде ешқандай мәнге ие ... ... ... ... ... ... ... етеді. Әдеби аударма
шығармашылықты талап ... олай ... ... ... ... ... тура ... техникалық аударманы жүзеге асыру үшін аудару қажетті ғылымның
саласын меңгеру қажет. ... бір адам ... ... ... ... әр
саланың өз аудармашылары бөлек болады.
Жалпы саяси аударма өз алдына бір ... ... ... Бүл ... ... ... ғылымилықта жатады. Бүл аймақтың аудармашыларына
тек қна ғылым, немесе саясат айналасындағы ... ғана емес ... ... қатысты тілдердің ортақ жэне өздеріне тәнэквиваленттерге ойын ... ... ... ... ... ... ... кезде көп
қолданылмайтын сөздер кездеседі. Бұл сөздердің дерлік көпшілігін біз өңдеп,
жаңартып қайта қолданысқа енгізіп келуі. ... ... дәл ... ... жаңа ... ... үшін олардың мағыналарын анықтау үшін аудармашы
алдымен оның қайдан шыққанын анықтап алу ... ... ... ... ... дәл аудармасы көптеп берілмейді және олардың қайдан шыққаны
көрсетілмейді.
Курстық жұмысының мақсаты. Аудару үрдістері әр ... және ... ... аудару түрлерінің өз ерекшелігін мінездейтін әртүрлілігі туралы
айтуға болады. Кезек – елген ... ... ... ... ... ... негізделуі қажет. Егерде аударма
түрлері ... ... ... онда ... ... әр түрлі белгілерін
қарастыруға болады.
. Аудармашы мәтінді шартты белгілеулер арқылы «жасырынып» түрған мәліметтер
арқылы жаңадан жасап ... Бүл ... ... ... ... ... шарттарына сәйкестендіріп тілдік нормаларына сүйенеді. Осы жағдайда
сөзбе - сөз аудару қолданылмайды, ... ... - ... ... ... Аударудың транскрипциясы бұл формальды фонемнің ... ... ... ... фонем арқылы аударылуын тілдің
фонетикалық имметацияның ... ... ... ... Аударма
транскрипциясының ережесі бойынша көптеген есімдер орыс, қазақ тілінен
ағылшын тіліне аударуда қиындық ... ... ... жұмыс кіріспе, үш тарау, қорытындыдан, қазақ
және ағылшын ... ... ... ... ... ... СӨЙЛЕМНІҢ ДӘЛМЕ-ДӘЛ АУДАРМАСЫ
1.1. Калькирлеп аудару
Аударма бірліктерін анықтау аударманың тура ... ең ... ... ... ... ... тек қана сөз емес, бүкіл мәтіннің
мағынасы бола алады. Сөздік аударма тәсілінде бір сөздің ... ... ... ... ... бір аудармасын ғана таңдап аламыз.
Аударудың транскрипциясы бұл формальды ... ... ... ... ... фонем арқылы аударылуын тілдің фонетикалық
имметацияның негізгі сөзге ... ... ... ... ... ... есімдер орыс, қазақ тілінен ағылшын ... ... ... ... щрыс дыбыстары ж және х ағылшын
дыбыстарында zh және kh ... ... Орыс ... Юрий ... ... Yuri ... Көп ... әріп y және g берілуінде
көптеген қиыншылықтар тудырады. Осындай кездерде есімдердің дұрыс аударылуы
үшін ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде есімдердің дұрыс қолданылуында аударма
транскрипциясы немесе транслитерациясы ... ... ... ... есім ... ... есімі ретінде қолданылса мұндай жағдайда
транскрипция, семантикалық аударма калькирлеумен қолданылады.
Сhief White Halfoat – ... Ақ ... Bank of London – Бәнк оф ... Capital – ... қалпында қолданылып қалған сөздер транслитерацияда сирек кездеседі.
Транслитерация – формальдық әріптік негізгі ... ... ... ... көмегі арқылы жасалады. Бұл кезде негізгі сөз аударма
тестте ... бір ... ... Мысалы, Москва – Moscow, Гага – Gaga.
Кейде белгілі бір ... ... ... ... ... ... Florida – Флорида, Pskov teachers training college – Псков атындағы
педагогикалық институт.
Бұл аударуға келмейтін ... сөз ... сол ... ... ... ... мағыналық басқа тұрғыдан кейбір сөздер аударуға
келмейді. Каклькирлеуде көптеген сөздер әр ... ... ... ... бұл ... сөздердің саны, септік формалары, реттері өзгеріп кетуі
мүмкін. Калькирлеуге әдеби шығармалар, саяси партияларда ... ... ... ... ... терминдерді, ұмытылған аттарды аударуда да
калькирлеу тәсілі қолданылады. ... ... ... ... ... құру үшін және сол ... сақтауда қажет жағдайда қолданылады.
2. Калькирлеу географиялық атауларды, тарихи, мәдени атауларды,
мекеме, оқу ... ... ... ... Кейбір уақытта калькирлеу ... және ... ... ... ... ... калькирлеу арқылы аударым бірліктерін көбейтуге және азайтуға
болады. Орыс тілінде: - ель, - чик, - щик, - ник, - ец, ... ... ... мынаны береді: - er, - or, - ist; нет, без: un, im, none,
in.
Ағылшын тілінде кейбір сөздерді ... ол ... орыс ... тілінде аудармасы мүлде болмауы мүмкін. Осындай жағдайда аудармашы
бұл сөздің мағынасын бейнелеп, суреттеп аударуына болады, яғни сол ... ... ... ... ... бір ... аудармасы
бірнеше сөз де, тіпті сөйлем де ... ... ... ... ... ... ... ал бейнелеп аударсақ ағылшын
парламентінің күші дегенді мағынаға сай ... tutor - ... орыс ... ... ... - сөз ... жоқ, сондықтан біз оны бейнелеп
аударамыз. Бұл сөз Англия немесе Америкадағы жоғарғы оқу орнындағы ... ... атақ ... ... ... Неологизмдерді аудару
Неологизмдер – міне осы жаңа сөздер. Бұл жаңа ... ... ... ... ... үшін аудармашы алдымен оның қайдан шыққанын
анықтап алу керек. ... ... ... ... ... және ... қайдан шыққаны көрсетілмейді. Олардың қай сөзден
шыққанын анықтай отырып бізге оларды аудару оңай ... ... және ... ... ... ... ... келген сөздерді кездестіргенде сөздікке қарап, ондағы префикс
және аффикстің ... ... ... Неологизмдерді аудару көбіне
бейнелеп аудару ... ... « ship » - бұл ... тап ... ... ... сын және
сапа мағынасындағы зат есімді білдіреді:
brinkmanship - соғыс ... өнер ... ...... ... ... білу қабілеті.
oneupmanship – бірінші болуға тырысушылық.
ә) « dom » - бұл суффикс газеттік лексикада жаңа сөздерді анықтау үшін
қолданылады: bangdom - ... ... ...... ... « со » - ... two actresses co-star in the new film – жаңа ... бұл ... ... де ... ... ойнайды.
в) « - ise, - ize » - бұл суффикс әсіресе американдық тілдегі ... көп ... itemize – ... ... ... ... – ашық ... шығу
г) « pre » - дейін «post» - кейін
ғ) мағыналары бір - ... ...... ... қолданылатын
префикстер:
demilitarization – remilitarization
nazification – denazification
д) Соңғы уақыттағы газеттерде non – префиксімен көп сөздер қолданылып
жүр: non – ... country – ... ... ел
non – partian – ешқандай партияға жатпайтын
Неологизмдер көбіне конверция мен келеді, яғни ... ... ... ... ... орай зат ... етістік немесе сын
есімдердің, етістік зат есімнің ... ... ... ... үшін оның жаңа ... ... ... анықтау керек:
The river is bridged n two places – Өзен арқылы екі көпір ... be such a hush parent , ... father ... ... болмаңыз әке!
Әке деп атама!
Неологизм кейде қысқартылған сөз күйінде келеді:
TV – теледидар
MS – Motorship ( теплоход)
Libs – Liberals ( либералдар)
Кейде ... ... ... ... camelry – түйе ... Бұл сөз camel – түйе және cavalry – каавалерия деген ... ... ... басқа әдістермен неологизм сөздердің мағынасын өзгертуде
қолданылады. Ол сөздердің валенттік байланысына немесе ... әр ... ... ... ... Неологизмдердің бұл түрі
көбіне газет статьяларында және ... ... болу үшін ... ... және ... ... ... қолданылады.
II БӨЛІМ АТАУЛАРДЫ ЖӘНЕ ЕСІМДЕРДІ АУДАРУ
2.1. Көп мағыналы сөздерді аудару
Аудармада ең көп қиындық туғызатын сөздер – бұл ... көп ... ... ... yet сөзі ... ортасында немесе алдында келсе «әлі», «әліге
дейін» деген мағынаны білдіреді: He was not come yet – Ол әлі ... ... ... егер yet сөзі ... ... ... ауыспалы
мағынасында келсе « сол кезде» ... ... ... Yet he didn’t ... Ол сол ... ... жоқ.
ә) « the» анықталған артикль бола тұрып анықтауышпен бірге келсе онда
салыстыру мағынасында «қаншалықты ...... ... ... ... ... The more machine we have the easier will be the work, the ... be the working day – Қаншалықты ... ... көп ... ... ... әрі ... ... жеңіл болған болар еді.
б) «But» сөзі бірнеше мағына ие және әр түрлі сөйлем ... ... ... ... мағынасы «бірақ» сөзі болса, екінші мағыналары:
- тек : I have got but a few books on this subject – ... бұл ... ... ... бар.
- бар болғаны : He is but a boy – Ол бар болғаны бала.
- басқа өзгерістерге байланысты: All of us but a few have come to ... – Біз ... ... ... ... осы шешімге
келдік.
в) Now …. Now сөзі « біресе..... біресе» деген мағынаы білдіреді: Now
he sank in the waves now he appeared again – Ол ... ... ... ... ... ... Where сөзі ... «кейбір жағдайда» деген мағынаны білдіреді: ... ... may make a slip the old timers will put things straight ... ... ... қателесетін болса, ардагерлер оларға жөн сілтейді.
Ағылшын тілінде ертеректе қолданылған қазіргі кезде көп
қолданылмайтын сөздер кездеседі. Бұл сөздердің дерлік ... біз ... ... ... ... ... ... – міне осы жаңа
сөздер. Бұл жаңа ... ... үшін ... ... ... үшін
аудармашы алдымен оның қайдан шыққанын анықтап алу керек. Қазіргі соңғы
сөздіктерде неологизмдерді ... ... және ... ... ... Олардың қай сөзден шыққанын анықтай отырып бізге оларды
аудару оңай болады.
Кейде неологизмдер ... ... ... camelry – түйе ... . Бұл сөз camel – түйе және cavalry – ... ... ... арқылы туындаған.
Туындаған басқа әдістермен неологизм сөздердің мағынасын өзгертуде
қолданылады. Ол сөздердің валенттік байланысына ... ... әр ... ... ... ... Неологизмдердің бұл түрі
көбіне газет статьяларында және оқырманға түсінікті болу үшін ... ... және ... ... мағыналарында қолданылады.
Фразеологизмдер – бұл тұрақты сөз тіркестері, яғни олардың орындарын
ауыстыруға болмайды. Фразеологизмдерді ... ... оның ... ... толықтай мағынасына үңіле отырып аударуы қажет.
Фразеологизмдер кескіндік және кескіндік емес деп екіге бөлінеді.
Кескіндік емес фразеологизмге мысал:
To have a good sleep – ... ... pay ...... ... ... жайт, кескіндік емес фразеологизмдерді ... ... ... ... Ең басты қиындық туғызатын бұл кескінді
тұрақты сөз тіркестерін аудару. ... ... ... бұл сөз ... ... ... ... береді. Аудармашыға қойылатын талап тек
фразеологизмнің ... ... ғана ... сонымен қоса оның кескінін
және экспрессивтілігін жеткізу де талап етіледі.
Ағылшын тілінің ... ... және ... дифференциясы
жағынан ерекшеленіп, аудару барысында аудармашыға қиындық туғызады. Мысалы,
A bird may be known by its song – құс ... ... work one’s fingers to the bone – ... ... ... hit the bird in the eye – көзге түсу
To catch somebody red-handed – қылмыс болған ... ... ... must have good memories – ... мықты есте сақтау қабілеті
керек.
Аударма тәжірибесінде әліге дейін баршаға бірдей қабылданған атауларды
аудару ... жоқ. ... есім және ... аударғанда транслитерация
әдісі қолданылады. Бұл әдіс ... әр ... ... ... әр түрлі ұйымдардың атауын аударғанда қолданылады және осындай
атаулар қашан да аударылуы тиіс. Мысалы,
Edwards – Эдвардс
Downing Street – ... ... Motors ... – Дженерал Моторс Корпорэйшн
Басқа тілдік мәтінді лексикалық деңгейде аудару барысында ... ... ... тілде аудару тіліндегі тікелей сөздік ... ... ... ... тек ... елге ғана тән құбылыс болуы мүмкін:
2.Ұқсастық болса, бірақ толық мағынасы ашылмаса:
Hand, arm – қол;
Foot, leg - ... ... ... ... түпнұсқадағы тілге аударғанда бірнеше мағына
берген жағдайда:
Master – шебер
Сирек кездесетін – аудару ... ... ... ... ... ... сәйкестік болса ( есімдік, күнтізбелік, түсінік, жануарлар,
рулық түсінік );
Мұндай ахуалдарды шешу жолдары:
Көшірме сөз – бұл сөзбе-сөз ... ... ... ... ... ... аудару;
Skyscraper – әуескреб;
Жартылай көшірме сөз, жартылай сөзбе-сөз, ... ... ... - ... – теледидар;
Мағыналас аударма ( түптес-түрлес ауыстыру )
Mineral water – боржоми;
Қызметтік ұқсастық – қызметтік мағыналары ұқсас сөздерді ... ... clerk – ... ... ... – қақпашы;
Мазмұндамалап аудару немесе сөзді талқылау;
Silver box – ... ... ... ... ... ... ... әріптері, оқылуы, дыбыстары берілген. Аударма
жұмысында қолданылатын лексикалық құралдар лексикалық нұсқалар деп
аталады. Лексикалық құралдар нақты бір ... ... ... ... Ол қисындық-семантикалық заңдылықтарға бағынады. Қисындық
ойлаудың тәсілдерінің көмегімен жасалуын ... ... ... Кейбір жағдайларда трансформация нәтижесі сөздіктерден бекітілген:
That cat won’t ... бұл ... ... бар. Лексикалық түсінікте трансформация
лексикалық бірліктердің ( негізгі аудару ... ) ... ... тиісті тілдегі ) ауыстыру және ішкі түрлерін өзгерту ... ... ... ... түрлерін қарастырайық:
Дифференциация ( бөліну )
Конкретизация ( нақтылық )
Генерализация
Мағыналы даму
Антонимикалық аудару
Біртұтастылық
Аударма барысында жойылған шығынның өтемдері
Дифференциация, генерализация және конкретизация ... ... ... ... келесі түсініктің белгілі бөлігі болатын өатынаста
негізделеді.
Ағылшындық лексикалық ... кең ... ал өріс ... және ... сондықтанда ағылшын тілінен аударғанда нақтырақ
болады.
Нақтылық әдісі – аударма барысында нақтырақ және дәлірек сәйкестендіреді,
немесе екі ... ... де ... ... ... ... ... төмендегідей көрсетуге болады: Meal сөзі
Тамақтану
Таңғыас
Ағылшын тіліндегі көп мағыналы have, take, get, give, ... ... ... беру деген етістіктің нақты ... ... ... ... ... асады:
Give me a little wine if you please – Маған азғана шарап құйыңызшы
Get me some coffee – ... кофе ... ... етістікті таңдай тікелей қосымшалармен көрініп тұр:
шарап құю, кофе ... ... ... ( мыс, ... ... ... қажетті мәліметтің мағынасы толық ... ... ... ... ... үшін кең мағыналы контекст керек:
«Are you hungry?» I asked
«No» he said. «You know I ... eat ... right», I told him. «You can have ... ... - деп ... мен одан.
«Жоқ», - деді ол, «менің тамақтана алмайтынымды білесің ғой, Гарри»
«Жарайды», - дедім мен оған, «бір рет ауыз ти».
Кейде аудармашылар ... кең ... ... нақтылаудың екі
мағынасын ұсынады:
Will you like to take anything?
Ішу немесе ауыз тию үшін ... ... ... ... ... нақты
контексті белгілі іздеу қажет
Генерализация әдісі нақтылау тәсіліне ... ...... мағынасын ашады: Мағыналы даму; Антонимикалық ... ... ... ... ... ... ... және конкретизация бағынушы қатынаста бір
түсініктің көлемі келесі түсініктің белгілі бөлігі ... ... ... - ... ... ... жэне дэлірек
сәйкестендіреді, немесе екі тілдің сөздігінде де табылатын сөздерді табады.
Мысал ... ... ... ... ... meal
Ас
тамақтану
таңғы ас
түстену
кешкі ас
Басқа жағдайларда (мысалы, қосымша есімдіктен
түратын болса, қажетті мәліметтің мағынасы толық ашылмай қалады)
етістіктің сәйкестігін көрсету үшін кең ... ... ... you ... I ... he said. «You know I couldn" t eat ... right)), I told him. «You can have ... ашпа?))-деп сұрадым мен одан.
«Жоқ,-деді ол, - менің тамақтана алмайтынымды білесің гой, Гарри».
Жарайды, ... мен ... -бір рет ауыз ... ... ... кең мағыналы етістіктің ... ... ... Will you like to take ... ... ауыз тию үшін ... қажеті жоқпа? Аудару кезінде нақты
контексті белгілі іздеу қажет. Мысалы, ешбір сөздік facilities ... ... ашып ... ... емес. Генерализация эдісі нақтылау
тәсіліне қарама-қарсы. Генерализация - бүл түсініктің ... ... ... ... орнына аудармашы мағынасын көрсететін сөз
тіркестерді, бірнеше сөздерді қолданылуы мүмкін. Мысал есебінде ... ... ... ... ... көрсетуге болады. Бүл спорт газетінде
көрнекті жерді алуга болады.
Мысалы былай аударады: This ... gives a ... space ... бүл ... ... жэне түсінірек болу үшін «көрнекті жер» сөзін
ашып, кең мағынада көрсетуге ... Бүл ... ... сөз ... ... gives makes a feature to sports.
Генерализация кезінде тек қана түсінік беру емес, ... ... де ... ... ... жағдайларда генрализация стилистикалық
себептер арқылы қолданылады-мысалы, орыс тілінің нормасы үзындықты дэл
көрсетпейді: He was 5 foot 5 inches ... ... ... ... Ол орта бойдан сәл жогары болатын.
Генерализация дүрыс түсінбеуден қашуға ... No hanging ... алып ... ... ... ... (көтеру емес)
Мағыналы даму қысқару категориясына негізделеді, яғни, бірінші аумақтағы
түсінік екінші аумақтағы түсінігінің ішіне кіреді. Бүл тәсілдің ... ... ... ... ... ... сөзтіркестерінің
мағынасын ашу болып табылады. Оған барлық метафорикалық және метонимикалық
ауысулар ... ... деп бір ... ... екінші есімнің атауы
берілуін айтамыз, мүндай ассоциация алғашқы және соңғы ... ... ... ... ... толығырақ
қараймыз:
1. Себепті-салдарлы ауыстыру - кейде ... ... ... ... салдарлы ауыстырудың орнына
алғашқы, ал себепті ауыстырудың орнына соңғы форма жүреді,
мысалы: Бізге иесіне тыныштьщ беруге болмайды ма екен?
Shouldn't we allow the hostess to rest? ... ... және ... ... ... ... ... төменгі түймесі mom басты.
...one of the buttons on the ... coat is rusty. ... ... ... үлкен жиынтығы қолданылады: мысалы,
берілген сөйлемде етістік предикаты mom басу зат есім To be rusty ... ... South African ... are readily reached from this place.
Бұл жерде reached (процесс) себеппен ... - ... ... ... must have ... there's nobody in her room, and the ... 4 been slept ... ... ... ... бөліммен ауыстырылады. Сөйлемнен
ерекшелеп алған ... ... ... - ... ... Кейде метонимикалық байланыс алғашқы және соңғы көрсетулер
сол бір пәндік жағдайдағы әрекетпен белгілерді көрсетеді. Көп
жағдайда, ағылшын тілінде көрсетілген ... ... ... орыс
тіліне етістік предикаттары арқылы беріледі:
Don't be sentimental.
Сезімтал болмашы.
Басқа жағдайларда ағылшын мэтінінде көрсетілген белгілер орыс
тіліндегі етістіктің көмегі арқылы іс-әрекеттеріне сәйкес ... I'm ... am ... мен ... ... ... ... Ментонимикалық қозғалыс Барлық ... ... ... ... ... ... ... түпнегізгі мэтіннен аударуға
тиісті тілге аударғанда ойдың ... ... дәл ... ... ... түрі ... ... синтаксистік аударуға
қатынасты. Ол формальды-қисынды категорияға контродиктікке ... ... жэне ... ... ... ... ... болып табылады.
The woman at the other end asked him to hang ... ... ... адекватты аудармасы: түтcаны тастама. He was
slow to act.
Кей жағдайларда түсінік ... ... ... ал ... ... тілге аударғанда антонимия көп жағдайда жарамсыз қүрылымға
ауысумен беріледі:
She wasn't looking too happy.
Сөзбе-сөз аудармасы:
Ол өте бақытты болып көрінген жоқ. ... ... түрі ... ... ... ... couldn’t think of anybody to call up.
Сөзбе-сөз аудармасы:
Мен хабарласу үшін басқа ... ... ... ... ... хабарласамын деп ойладым.
Бір жағынан стилистикалық нормасы сөзбе-сөз аударуға мүмкіндік бермейді:
He didn't die till ... 60 ... ... тұтастылық мағыналы аудару тәсілінің түрленген түрі. Бүл түрлену
сөйлеудің, сонымен бірге сөйлеудің жеке ... ... ... ... сөйлеудің ішкі формалары арқылы сөзден бастап толық сөйлемге дейін
өзгереді. Мысалы:
Абайлаңыздар, есіктер жабылады!
Барлық грамматикалық ережесімен сөзбе - сөз ... Careful! ... are being closed. ... ... ... ... Watch the
doors, please. Keep clear of the doors.
Басқаша мысал:
Абайлаңыздар! Боялган!
Сөзбе сөз ... It is painted ... ... Caution. Wet ... даму ... ... ... үлкен
автонамиялығымен ерекшеленеді.
2.2. Сөз аудармасы және оның ... ... әр ... және әрқилы. Осыған байланысты ... өз ... ... ... туралы айтуға болады.
Кезек – елген жіктелім (классификация) белгілі бір ... ... ... ... ... аударма түрлері туралы айтар болсақ,
онда берілген үрдістің әр түрлі белгілерін ... ... ... ... ... Р.К. Миньяр – Белоручев ... ... ... ... ... ... мән беру.
Р.К. Миньяр –Белоручев – (1922, Тбилиси-2000, Москва) – ... ... ... ... ... ... аударманы (компьютер көмегімен аударылған)
және адам аударған аударманы айырып қарауға болады.
Адамның өзінің ... ... ... түрлерге бөлінеді. Аударма
түрлерінің түрлерін анықтау үшін ең алдымен мынадай екі шартты есепке ... ... ... қашан меңгерілді (қабылданды) және қашан аудармасы
пайда болды. Көптеген зерттеушілер екі ... ... ... ... ... ... және ... Түрлерін анықтау аударма мәліметін
аудару шартына тәуелді болуы ... Дәл ... ... ... ... ... Сонымен бірге ауызша және жазбаша аударма туралы айтуға
болады. Осы екі жіктеменің ... ... ... ... негіз
болды. Аудармашылар – ауызша аудармашы немесе жазбаша аудармашы болуы
мүмкін. ... ... ... кәсіптік ұйымда бекітілген:
Халықаралық үйлесімді аудармашылар кеңесінде және ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген аударма
түрлері нақтыланған және ешқандай сұрақ туғызбайтын ... ... ... осы екі ... ... жеткіліксіз екені анық. Сондықтанда,
аудару түрлерінің тағыда басқа түрлері бар екенін ... алу ... ... ... аудару, көре отырып ауызша аудару, ауызша айта отырып ... ... айта ... ... аудару. Аудару теориясы аумағындағы
көптеген зерттеулердің көзқарасы бойынша көрсетілген жіктелімдер берілген
сүрақтарға нақты жауап бере ... үшін Р.К. ... ... ... ... ... ... алынған ойлану ... ... ... ... көмектесетін механизмге шығу мәліметтерді
қабылдау, есте сақтау, бірінші тілден екінші тілге ... ... ... аударманың уақытша іс – әрекет ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда жүзеге асады.
Адам мәліметті есту арқылы ... ... ... ... ... визуальды қабылдауға тәуелді болуыда мүмкін. ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бір сөзбен айтқанда, Р.К. Миньяр-
Белоручев көзқарасы бойынша мәліметті қабылдау механизмі келесі ... ... ... есту ... көру ... ... мүмкін.
Мәтінді қабылдауда қайталау факторлары үлкен әсер етеді. Мәтін бір
немесе ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Мәтінді қабылдау қабылданған сөздің үзіндісінің үлкендігінің көлеміне
тәуелді. Есте сақтауға артылған ... ... көп ... болып жатса, ес
процесінде есте сақтау қабілеті күрделінеді.
Көп ... ... ... ... ... тиісті тілге ауысу,
қосылуға қажетті уақытқа тәуелді.
Уақыт ... ... ... ... ... ... кейін, келесі мәселеге аударманы даярлау шартына көп ... ... ... ... ... ... мүмкін. Көпшілігі
аудармашыда мәтінді түзетуге мүмкіншілік ... ... ... ... бір ... бірнеше сатылы болмауы мүмкін. Аударманы даярлау
аударма процесіндегі негізгі іс – әрекеттің уақытының орналасқан ... ... ... яғни ... ... ... іс – ... да қатысы бар. Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... негізгі ұсынылған мысалдар болып табылады. Аудару
жіктемелері келесі бөлініске бөлінеді:
–Жазбаша аудару
–Үйлесімді аудару
–Беттен аудару
–Ізбасарлы аудару
–Қисынды –мысалды аудару
– Екі жақты аудару
Жазбаша ... ... ... ... ... ... жасауға
жағдай туғызады. Жазбаша аудару едәуір көп алмайды және сонымен бірге, есте
сақтау процесі жүктемесі аз болады. Жазбаша аударуда сөздік ... ... ... ... кез – ... ... ... мүмкіндігі бар.
Аудармашы аудару процесінде бірнеше рет сөзінің айтылуын жөндеуі мүмкін.
Осындай факторлар жазбаша аудару ғана ең оңай және ... ... ... ... ... бұл ... толық келісуге болмайды. Сапалы жазбаша
аударманы орындауда қиындататын аз емес кедергілерде бар.
Біріншіден, жазбаша аудару жазбаша түрде даярлануы керек. Осы ... ... ... ... және ... ... ... тәжірибесіз аудармашыларға аудару ...... ... әсер етуі ... ... аударманы дәлме – дәл аударуға тырысады, бірақ, ... ... ... бола ... ... ... ... тілдік нормасымен стилистикалық көзқарасы арқылы дұрыс сөйлеу
пайда болуға жағдай жасалуы керек.
Сол үшінде, ... ... ... ... ... қабылдаумен аударманы даярлау аралығындағы сәтте белгілі ... ... ... тілінен аударылуға тиісті тілге сәтті аударуға
мүмкіндік береді. Р.К. Миньяр-Белоручев ... ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Берілген әдіс төмендегідей іс – әрекет сызбасындағы нұсқадай ... ... ... ... ... аударып жұмыс жасау үшін алдымен мәтіннен
үзінді оқу керек. Әрбір уақытта мәтіннің толық көлеміне назар аудару мүмкін
емес. ... ... ... ... ... қандай мағынада тұрғанына
өзінің бар зейінін аудара алатын үзінді алу керек (бұл ... ... ... сөз ... бас ... керек). Бірақ мәтіннің үзіндісі мәтіндегі
жатталмаған мәліметтерді естен шығармау үшін ... ... ... ... ... ... мәлімет алғашқы бес сөйлемді
қабылдағаннан кейін орнығады. Орыс тілінде ... ... ... 150-
180 жазба белгілерінен тұрады. Яғни, жазбаша ... ... ... ... түрде мәтіннен үзындығы 700-900 ... ... ... бөлу ... Мәтіннің қажетті жерін бөліп алғаннан кейін, құрмаласуын
табу қажет етеді. Құрмалас не үшін қажет? Ең алдымен, мәтінде ... ... ... ... ... құрықтанушы келешектегі аударманы орындау барысындағы ... ... ... ... ... ... ... Мәтіннен
үйлесімділікті бөліп алу аудару мәліметінің ... ... ... ... ... ... ... жүретін қағиданы
сақтайды. Мәтіндегі құрақтанудың үлгісі: Осы күні ... ... жоқ ... ... ... тауып алғаннан кейін әрбір ... ... ... ... ... ... үйлесімділігі
бір мағыналы емес екенін назардан тыс калдырмау керек. Кейбір құрақтану бір
ғана мәліметтен тұруы мүмкін. Мысалы, құрақтану «осы ... ... ... екі ... мәлімет бөлуге болады. Мысалы: «әсіресе ... ... деп ... ... болады); «маған солай көрінді»
(«солай көрінген ... деп ... ... ... Мәтіннің
құрақталуымен жұмыс жасаған кезде, бір құрақтану бірнеше мәлімет ... ... ... ... ойды ... ала білу ... Қажетті
мәліметті бөліп алу үшін, алдымен, әрбір сөйлемнің мазмұны ашылып түсінікті
болғаннан кейін анықтау. Екіншіден, ең қажетті ... ... алу ... ... ... сөздің мағынасын білу қажет. Сөзді мәнді мағынасы
арқылы, және де белгілі құрмалас сөйлем ... ... ... бір ... ... бағалауға болады.
Мысалы, «салқын қысқы жел» сөзін «жел» басқа сөздердің мәліметін
жасырып түр ... ... ғана ... жел ... түрғаны бұл сөздер болмасада белгілі). Әрбір нақты ... ... ... ... сөзді анықтап, бөліп алу – талдау
жасаудың алғашқы маңызды кезеңі деп ... ... ... ... бір емес бірнеше сөздерден ... ... онда ... ... ... ... ... айтқанда, басты мәліметті
беретін сөзді табу. Мысалы, құрмалас сөз «тіпті жаман » ... ... ... ... ... ... сөз «жарқын жүзді және мейірімді»
сөзін бір сөзбен «жақсы» деп ... ... ... ... ... ... беретін маңызды сөзді ... ... оны ... ... ... алу керек. Болмаса келешекте
аудару процесінде ұмытып қалу ... бар. ... ... ... бір
шартты белгілерді қолданады. Мұндай белгілер аудару барысында маңызды болып
табылатын уақытты үнемдеуге көмектеседі. ...... ... тек
өздеріңіге ғана түсінікті белгілеулер қолданған болады. Аударуды жазған
жарсыз қағазыңызды біреуге ... ... ... ... ... ... ... шатасып кетуіңіз
мүмкін. Сондықтан әрдайым белгілі бір жүйе ... ... ... ... алу артық болмайды. Алынған мәліметті қысқаша жазу сіз үшін
аударуға тиісті негізгі тілге ... - ақ ... ... ... ... мәліметті артық сөздерден босатып алдыңыз).
Енді өте маңызды іс - әрекетке көшуге тиісті - шартты ... ... ... көшу. Бүл уақытта аударыруға қажетті негізгі тілге бару
қажеті жоқ. Аудармашы мәтінді шартты белгілеулер ... ... ... ... ... ... алуы ... Бүл кезде аудармашы аударуға
тиісті тілдің тілдік шарттарына сэйкестендіріп тілдік нормаларына сүйенеді.
Осы ... ... - сөз ... қолданылмайды, ерекшелейтін белгілерді -
түбір сөз, түрлі мәнерлер.
Мәтінді талдап болғаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... жасау кезеңі. Ол үшін талданған мәтінді негізгі
мәтінмен ... ... ... ... мәтінге осы кезге
дейін қосылмаған мәліметті қосу керек.
Әрине, ... ... құру ... бір ғана ... ... Бұл ... бірақ, кемшіліктері де бар. Ең алдымен бұл эдіс көп уақыт талап
етеді. Аудармашының әр уақытта ... ... ... ... ... ... ашуға» уақыты бола бермейді. Аударудың басқада
тәсілдері бар. ... ... ... ... ... ... Бүл әдіс дәл сол ... аудару қажет болса өзінше бір ыңғайлы
(егерде естіген бойда аудару қажет болса). Берілген әдіс ... ... ... ... аудару мүмкін емес болса қайырма сөйлем аудару
эдісі деп те ... ... жолы ... - ... жеке қысқаша сөйлемдерді ең болмаса
қайырымды сөйлемдерді аударып алу тек қана аз ғана ... ... ... ғана ... ... сол ... ... бере алады. Егерде
аудармашы мәтінді тез арада аудару қажет болса, ол қалайда
жазу әдісін қолдануға тура ... ... ... ... ... жазу ... ... аудармашыға көмектесетін қағидалар бар; 6. Мәтінді толықтай
жазу мүмкін емес, тіпті, қажеті де жоқ. Ең бастысы ... ... ... қажетті маңызды мазмүнын үстап, сол сөздерді жазу керек.
Қажетті мәліметті ... алу ... оңай ... ... ... ... жасап отыруды талап етеді. Мысал: «Мен Роджерден хат алған
кезде ... ... ... ... екі апта ... ... өтінгені
қызықты болып көрінді... ...Сағат сегіз болатын. Киімдерім ыңғайсыздана
бастады, ... ... ... ... шамаданда ауырлай бастады. Мен
қызықты ... ... ... ... адам ... ... ... үзіндіні қалай қысқартуға болатынын қарайық: «Роберттен хат.
Демалуға мүмкіндік. Ортақ достармен бірге.
Кеш. Сағат 8.00. Жасы ... ... ... ... ... ... ... жұмысын орындау барысында кездесетін қиындықтар ... ... ... ... қысқарту тек қана мәтін жай мәтін етіп ... ... Ең ... ... одағай сөздерді («енді», «қазір») алып
тастау керек;
Үйлесімді аудару ... ... ... ... ... алып тастау керек;
Үлесімді аударуды орындауда қатысы бар, қатысы жоқ ... ... ... алып ... керек. Аудармашының іс
әрекеті тек қана ойлау механизмдерінің ғана ... ... ... бірге негізгі аударуға қажетті мәтінге, аударманың талап ететін
талаптарына тәуелді.
Аударма түрлері, жазбаша, ... ... ... ... ... ... ... асады. Дәл осы жағдайда жүмыстың
талабы, негізгі классификацияны қүрады.
Жалпы аударманың басқада түрлерін ... ... ... ... ... ... мәтіннің семасиологиялық тілдік қүралын
алатын болсақ. Онда ... ... ... ... ... мүмкін.
Негізінде Р.К.Миньяр-Белоручев үсынған анықтауышты алуға ... ... ... қаныққан, тропты мэтінді аударуды ... ... ... II. ... (атаулы сөз) сөздерден ... бір ... ... ... ... ... техникалық аударма;
III. Құрамында қүймақалып (клише), сынап жазған міәтінді аударма;
Аудармашының кәсіптілігі спецификаға байланысты болады. ... ... ... ... ... қандай да бір қабілеттерге ие ... ... ... ... ... ... ... эдеби тілді жете ... ... ... ... ... түрде ешқандай мәнге ие болмайды.
Әдеби аудару әрдайым жазбаша ... ... ... ... ... ... талап етеді, олай болса, аударманы аудармашы ... ... тура ... ... ... жүзеге асыру үшін аудару қажетті ғылымның
саласын меңгеру қажет. Әрине бір адам бірнеше саланы игере ... ... өз ... ... болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Аударманың теориялық ғылымы немесе аударма теориясы ... ... ... ... ... ... ... ғылым қазіргі
эрекетті басқару тэжірибесіне негізделеді.
Белгілі жаңашыл зерттеуші ... ... ... аударма
теориясының басты лингвистикалық ... ... және ... ... ... ... ... ғылымдардың мәтіндерін аудару
әртүрлі талдауды талап етеді. Аудару ... ... ... ... түрде
бір тілдегі мәтіннің мазмүнын екінші тілге аударып жеткізу болып табылады.
Аударма процесі мәдени, эдеби, ... ... тағы да ... ... ... Аударма түрлері, аударманы ... ... әр ... және әрқилы...
Аударма түрлері туралы айтар болсақ, онда берілген ... эр ... ... ... ... ... ... аудармасы эртүрлі
түрлерге бөлінеді. Қазіргі таңға ... ... ... ... ... зерттеушілер сүйенеді. Аудару теориясы аумағындағы
көптеген зерттеулердің көзқарасы ... ... ... берілген
сұрақтарға нақты жауап бере алмайды.
Жіктелім іс- эрекет негізге ... ... ... ... ... ... ... механизмге шығарған мәліметтерді
қабылдау, есте сақтау, бірінші ... ... ... ... білу, аударманы
дайындау болып келеді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... А. ... бірліктердің прагмалингвистикалық сипаты:
филол. ғыл. канд. ...дисс. 10.02.02. – Алматы, 2006. - 119 б
2.Айтбаев Ө. ... тіл ... ... // ... ...... Арыс, 2007. - 617 б.Есенова Қ. Қазіргі
медиа-мәтінінің прагматикасы ... ... ...... – 450 ... ... Д.А. Ағылшын тілінің прагмастилистикасы. – Алматы: Қазақ
университеті, 2008. - 258 б.
4. Буркитбаева Г.Г. ... и ... Типы ... ... ... ... и аспирантов филол.фак. – Алматы: Дайк-пресс, 2006. - 384 с.
5. Базарбаева З.М. Қазіргі ... тілі ... ...
Алматы, 2002. – 248 б.
6. Жүнісбек Ә. Ағылшын фонетикасы. – Алматы: ... 2009. - 344 ... ... А. ... в сингармоническую фонетику. – Алматы: ... – 108 ... ... Ә. ... тілінің дыбыстары // Қазақ грамматикасы. Фонетика,
сөзжасам, морфология, синтаксис. – Астана, 2002. – 784 ... ... Қ.К. ... ... көп ... ... құрылымдық
негіздері. –Ақтөбе: Қ.Жұбанов атындағы АқМУ РБО, 2008. – 428 б.
10. Кибрик Е.А. ... ... ... языковой
действительности в интелектуальных системах. – М.: Наука, 1987. –33 с.
ҚОСЫМШАР
1. Слайд-1 ... ... ... ... (Калькирлеп аудару)
3. Слайд-3 (Неологизмдерді аудару)
4. ... ... және ... ... ... (Көп ... ... аудару)
6. Слайд-6 (Сөз аудармасы және оның түрлері)

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайлы4 бет
Абайдың «желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайында3 бет
Абайдың қара сөздерінің лексико-семантикалық ерекшеліктері94 бет
Абдрахманов Сауытбектің аударма саласына сіңірген еңбегі10 бет
Аударма түрлерінің қазіргі жіктемесі17 бет
Аударманың түрлері23 бет
Етістікті тұрақты сөз тіркестер48 бет
М.Ю. Лермонтов поэзиясының қазақ тіліне аударылуы және Абай шығармасымен байланысы27 бет
Медициналық терминдердің аударылуы52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь