Көркем шығармаларды орыс тілінен ағылшын тіліне аударудағы ерекшеліктер

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

І БӨЛІМ. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАРДЫ ОРЫС ТІЛІНЕН АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕ АУДАРУДАҒЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕР ... ... ... ... .5
1.1. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАР МӘТІНІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ...5
1.2. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАРДЫ АУДАРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... 7
1.3 АУДАРМАНЫҢ ЖАЛПЫ, ЖЕКЕ ЖӘНЕ АРНАЙЫ ТЕОРИЯЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
ІІ БӨЛІМ. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАРДЫ АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕН ОРЫС ТІЛІНЕ АУДАРУДЫҢ ЛИНГВИСТИКАЛЫҚ СИПАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
2.1. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАНЫҢ ИДЕЯЛЫҚ, ЭСТЕТИКАЛЫҚ МАҚСАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.2. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАНЫ АУДАРУДЫҢ СТИЛИСТИКАЛЫҚ СИПАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.3 АУДАРМАНЫҢ ПСИХОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ КЛАССИФИКАЦИЯСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
КІРІСПЕ

Ақпаратты беру кезінде, әдетте, іс-әрекеттің мағынасын, қызметін, немесе процесті. Зерттеу жұмысының объектісі мақал-мәтелдердің ағылшын тілінен орыс тіліне аударылуы. Зерттеу жұмысы аударылу ерекшеліктері болып табылады.
Зерттеу жұмыстың мақсаты мен міндеттері – көркем шығармаларды орыс тілінен ағылшын тіліне аударудағы ерекшеліктер.
Курстық жұмыста белгіленген мақсаттарға қол жеткізу үшін келесі нұсқаулар:
-таңдалған тақырып бойынша әдебиеттерді қарастыру;
-көркем шығармаларды орыс тілінен ағылшын тіліне аудару жолдарын анықтау;
-көркем шығармаларды орыс тілінен тіліне ағылшын аудару кезіндегі мәселелерді қарастыру;
-таңдалған мысалдардың мағыналарының ерекшеліктерін, ұқсастықтарын талдау.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Берілген мақсаттарды іске асыру мақсатында берілген курстық жұмысты зерттеу. Жұмыстың практикалық маңыздылығы болып курстық жұмыстың зерттеу жұмыстарының нәтижесі табылады.
«Көркем шығармаларды орыс тілінен ағылшын тіліне аударудағы ерекшеліктер» атты бірінші бөлімде, «көркем шығармаларды орыс тілінен ағылшын тіліне аударудың лингвистикалық сипаты» атты екінші бөлімде, қорытындыда зерттеу кезіндегі басты нәтижелер тақыланады. Ағылшын тілінің рухани қоры мен мұрагерлік қазынасынан бастау ала отырып, бүгінгі танымдық ұстанымдарға үйлесе жалғасқан көркем шығарманы аудару теориясының ғылыми негіздерін анықтап талдау арқылы өзекті мәселелерді шешу, көркем шығарманы аудару теориясының өзіндік даму бағыты орыс ұлтының заңды динамикалық өсуінің, өркениетті өрлеуінің жемісі, қоршаған
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Гарбовский Н.К., Гарбовский Н.К. Теория перевода. - М.: Изд-во Моск. ун-та, 2004.
2. Дубровин М.И. Английские и русские пословицы и поговорки. - М: Просвещение, 1993. – 678с.
3. Дубравин М. Английские и русские пословицы и поговорки в иллюстрациях. – М.: Просвещение, 1995.
4. Казакова Т.А Художественный перевод. Учебное пособие Санкт-Петербург 2002
5. Комиссаров В.Н. Теория перевода (лингвистические аспекты).М.:1990.,
6. Козырев М.А Экспрессивность текста и перевод. - Изд-во Казанского университета, 1991. – 280с.
7. Копыленко М.М., Попова З.Д. Очерки по общей фразеологии. Воронеж: Изд-во Воронежского университета,1989. -192 с. Мақал – мәтелдерде ағылшын сабағына қолдану// Иностранные языки в школе, 2005
8. Кузьмин С.С., Шадрин Н.Л. Русско-английский словарь пословиц и поговорок. - М: Русский язык, 1989. – 835с.
9. Морозова Л.А. Художественные формы пословиц // Вопросы жанров русского фольклора. Москва: Изд-во Московского университа,1972. -с.3-16.
10. Пермяков Г.Л. Пословицы и поговорки народов Востока. Москва: Наука, 1979. -671 с.
11. Русские пословицы и поговорки. Под ред. Аникина В.П. – М: Издательство «Художественная литература», 1988. – 4с.
12. Федоров А.В., Основы общей теории перевода Санкт-Петербург 1999
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
........................ 3
І БӨЛІМ. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАРДЫ ОРЫС ТІЛІНЕН АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕ АУДАРУДАҒЫ
ЕРЕКШЕЛІКТЕР.................5
1.1. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАР МӘТІНІНІҢ ... ... ... ... ... АУДАРМАНЫҢ ЖАЛПЫ, ЖЕКЕ ЖӘНЕ АРНАЙЫ
ТЕОРИЯЛАРЫ..................................................................
.................11
ІІ БӨЛІМ. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАРДЫ АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕН ОРЫС ... ... ... ... ... ЭСТЕТИКАЛЫҚ
МАҚСАТЫ.....................................................................
....................13
2.2. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАНЫ АУДАРУДЫҢ СТИЛИСТИКАЛЫҚ
СИПАТЫ......................................................................
......................18
2.3 АУДАРМАНЫҢ ПСИХОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ
КЛАССИФИКАЦИЯСЫ.............................................................
........23
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
...............24
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ........................................25
ҚОСЫМША
............................................................................
.........26
КІРІСПЕ
Ақпаратты беру кезінде, әдетте, іс-әрекеттің мағынасын, ... ... ... ... ... ... ... орыс тіліне аударылуы. Зерттеу жұмысы аударылу ерекшеліктері болып
табылады.
Зерттеу жұмыстың мақсаты мен міндеттері – ... ... ... ағылшын тіліне аударудағы ерекшеліктер.
Курстық жұмыста белгіленген мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ... ... ... қарастыру;
-көркем шығармаларды орыс тілінен ағылшын тіліне аудару жолдарын
анықтау;
-көркем ... орыс ... ... ... ... ... ... мысалдардың мағыналарының ерекшеліктерін, ұқсастықтарын
талдау.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Берілген ... іске ... ... ... ... ... Жұмыстың практикалық
маңыздылығы болып курстық жұмыстың зерттеу жұмыстарының нәтижесі табылады.
«Көркем ... орыс ... ... тіліне аударудағы
ерекшеліктер» атты бірінші бөлімде, «көркем шығармаларды орыс ... ... ... ... ... атты екінші бөлімде,
қорытындыда зерттеу кезіндегі ... ... ... ... ... қоры мен ... қазынасынан бастау ала отырып, бүгінгі танымдық
ұстанымдарға үйлесе жалғасқан көркем шығарманы аудару теориясының ғылыми
негіздерін ... ... ... ... ... ... ... шығарманы
аудару теориясының өзіндік даму бағыты орыс ұлтының заңды динамикалық
өсуінің, өркениетті өрлеуінің ... ... ... ... талпынған
болмысының тілдегі көрінісі ... ... және ... ... ... ... ... ететін терминдер бір жүйеге келтіріліп,
оларға ғылыми негізде ... ... ... ... ... ... ... анықтау арқылы, оның
универсалды ұстанымдары мен ұғымдарын талдап көрсету негізінде жалпы
лингвистика ... даму ... ... ... пайда болады.
Зерттеудің нәтижелері, теориялық тұжырымдары мен ғылыми ... ... ... ... ... маңызды қорытындылар жасауға мүмкіндік
береді.
Зерттеуде қолданылатын әдістемелер негізі. Зерттеуде негізгі тәсіл
ретінде аудармалардың ... ... ... талдау тәсілі
қолданылған.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспеден, ІІ бөлімнен,
қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттерден және ... ... ... ... ... ОРЫС ТІЛІНЕН АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕ АУДАРУДАҒЫ
ЕРЕКШЕЛІКТЕР
1.1. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАР МӘТІНІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Адамзат аударма арқылы араласып - құраласады. Біз өмір ... ... ... белгілі бір жүйеге құрылғандығы, адам тіршілігінің кез келген
қимыл-әректі өзінше шағын жүйе ... ... ... ... ... белгілі. Әлем халықтары тілдерінің арасында да ... өз ... яғни ... болуы керек. Тілдер ... ... ... ең ... ...... Бұл ... аударма адамзатты біріктіріп тұрған факторлардың бірі деуге де
болады.
Көркем аударма – аударматанудағы ең бір ... де ... ... ... аударма теориясы тұрғысынан көркем ... ... ... ... пәні ретінде қарастыруды ұсынатыны тегін
емес.
Олай дейтініміз – көркем ... ... ... және мәдениеттанушылық қырлары аударманың өзге түрлеріне
қарағанда ... ... ... Ал ... ... ... жауапкершілік жүктелетіндіктен, аудармашыдан лингвистика мен аударма
теориясы саласында ... ... ... әдебиетшілік,
мәдениеттанушылық, стилистік дарын да талап етіледі.
Ағылшын тілінде жазылған көркем шығармаларды орыс ... ... ... ... ... жеткізуі мен автор ... ... тіл ... мен рухани үндестігінің сәйкес болуы.
Тіл табиғатын, сөз мағынасы мен қызметін анықтауға бағытталған аударма
зерттеушілерінің танымдық тұжырымдары ... ... ... ... теориясының басты қағидалары мен ұстанымдары.
Зерттеудің мақсаты – көркем ... ... ... концептуалдық
жүйесі мен когнитивтік парадигмасын тіл білімінің ... ... әрі ... ... ... ғылыми арнасын құрар қағидалар ... ... Ол үшін ... міндеттерді шешу көзделді:
• ағылшын тіл біліміндегі аударматану теориясының даму ... оның ... ... мен бағыттарына сипаттама беру;
• шетел ғалымдарының тілдік тұлғасын ағылшын тілі мен ... ... ... ... жан-жақты меңгерген
зерттеушілер ретінде бағалау;
• ағылшын тілінен ... ... ... ... және
когнитивтік тұжырымдамалық қорын дәстүрлі және тың бағытта негіздеп
талдау;
• аударматану теориясының танымдық негізде қалыптасып даму ... ... ... ... ... ... дүниетаныммен
сабақтастығын, идеялық және мағыналық болмысын түсіндіру;
• көркем ... ... ... ... мен ... ... сол арқылы тіл білімінің аудармалық сипатын
таныту;
Ағылшын тілінен ... ... ... ... даму ... оның ... лингвистика ұстанымдарымен сабақтасар тұстарын
зерделеу үшін ХХ ... ... ... ... саласында дүниеге
келген зерттеу жұмыстары, арнайы ... ... ... мен ... еңбектер негізге алынды.
1.2. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАРДЫ АУДАРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Көркем шығармаларды аудару мәселелерінің қалыптасып, дамуы ... ... ... ... ... бірі ... ... толығу, өзгеру үстінде болатын тұжырымдар ... ... ... ... ... зерттеу бағыттарын бір-
бірінен туындайтын логикалық байланыстар нәтижесі деп дәйектеген ғалымдар
барлық тілдерге тән ... ... ... ... ... ... жеке ... деректерді салыстыра-
салғастыра қарастыру қажет екенін ескертті. Нәтижесінде көркем шығарманы
аударудың өз даму ... ... ... ... ... ... ... - «тіл атаулының барлығына тән, күллісіне ортақ
жалпы заң»; жалқы ережелер – әрбір ... ... даму ... ... болып есептелді. Көркем шығармаларды аударудың
маңыздылығын ... ... кез ... тілдің «қоғамдық құбылыс
ретіндегі жалпы адам баласының тілін сипаттайтын ... ... ... бір ... ... тән, оны ... тілдерден бөліп қарауға
мүмкіндік беретін жеке ... ... білу ... баса ... ... ... күні олар жеке тілдік дәлелдерді жалпы тіл
табиғатын да, қызметін де, өзге ... ... ... ... ... қатарында қарастырған дұрыс деп есептеледі.. ХХ
ғасырдан бастап нормативті грамматикалармен қатар, тілге жаңа ... ... оның ішкі ... ... ... аудару, антропоцентристік
сипатын талдап қарастыру аударманы дұрыс жасау сияқты ... әсер ... ... ... ... қалыптасуы мен теориялық дамуы
алуан түрлі ... да ... ... қолданыс табуына себепкер
болды. Өзге ғылымдармен тығыз ... ... ... тіл ... қоғамдық, психологиялық терминдерді тілдік ізденістерге арқау
етіп, ғасырлар тоғысында жаңа міндеттер шешу мүмкіндігіне ие болды, ... ... ... ... ... ... белгілеумен қатар,
ғылыми тұтасудың да өзгеше үрдісін қамтамасыз етіп отыр. Бұл процестердің
астарында «адамзат ... ... ... «қоғамдық қатынастарды» жан-
жақты түсіну, «ғылыми зерттеу мүмкіндіктерін» жаңа ... ... ... В.С.Виноградовтың, Комиссаров В.Н. ... ... ... сай аударманың ерекшелігін түсіндіре
келіп, әр түрлі жанрдағы көркем шығармаларды ... ... ... ... ... ... ... нұсқау береді.Көркем
шығармаларды аударудағы кездесетін қиындықтарды атай ... ... ... ... ... ... білдіру сынды
мәселелер кездеседі . Атропоцентристік бағыттың өріс ... тіл ... әрі ... ... ... айғақталар бұл
ұғымның мағыналық болмысы бірден айқындала қойған жоқ.
«Көркем шығарманы аудару теориясы ... ... ... және
бағыттық ерекшеліктерге қарамастан, бұл зерттеулердің шын мәніндегі жаңа
өзгерістерді ... ең ... ... ... ... өзектеудегі орнын айқындап көрсетуде атқарар маңызы зор» [4; 5],-
дей ... ... ... ... ... ... ... көзқарастарды жүйелеудегі қажеттілігіне, сол сияқты тіл хақындағы
жаңа шындыққа негіз болар болмысына көңіл бөлді, соның ... ... ол ... ... топтап берді:
- аударма нақты ғылым саласында қол жеткізген нәтижелерге сүйенеді;
- ол ғылыми қауымдастықтың сол ... ... ... ... ... шығарманы аудару белгілі бір үлгі бойынша нақты мәселелер мен
олардың шешімін модельдеу идеясын қолдайды [4; 6].
«Тілдің ... білу ... сөз – оның ... ... білу ... тілдің сонау ұзақ жолда қандай өзгерістерге ұшырағанын, оған неге
ұшырағанын білу ... ... білу жай ... мақсат емес, тілді
меңгерудің бір амалы»,- деп аударматану ғылымының қалыптасу ... ... ... ... ... ... «өңіп-өскен»
негіздерін бағалау арқылы тіл ғылымының өзекті мәселелері өз шешімін табары
анық. Бүгінгі таңда ағылшын тіл білімінде ерекше ... ... ... ... етіп ... ... бірі және ... – ағылшын
тіл білімі теориясының қалыптасу ... ... ... ... даму ... аударманың әлемдік деңгейде алар орны мен қосар
үлесі. Осы тұрғыдан келгенде, сан ... ... ... орнығу
“соқпақтарына” зер салу, олардың мазмұндық сипатын жан-жақты зерделеу ... Өзге ... ... ... тілі де ХІХ ... аяғы ... ғасырдың бас кезінен бастап зерттеушілердің нысанына ілікті.
Қоршаған әлемді тану, оның тілдік ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде ағылшын тілінен көркем
шығарманы ... ... ... ... оның алғашқы әлем
әдебиетіндегі шығармалар туған ... ... сөз ... қосылды. Аударматануға орыс прозасындағы ... ... ... ... ... ... көркем шығармаларымыздың көркемдік
құралдары анағұрлым молыға түсті. ... және ... да ... ... ... ... кең құлаш жайды. Бұл ... ... ... ... ... таразылаудың әбден жөні
бар:
-ағылшын лингвистикасындағы когнитивтік парадигманың даму ... ... ... ... ... ... ағылшын
тілінен орыс тіліне аударудың жаңа бағыттарымен сабақтастығы көрсетілді;
-тілдік құралдардың танымдық қызметіне орай бес ... ... ... ... мәселелері анықталып; әр кезеңнің объективті
және субъективті алғышарттары негізінде көркем шығарманы ... әсер етер ... ... ... айқындалды;
-шетел ғалымдарының тілдік тұлғасын ағылшын тілі мен ... ... ... ... ... ... ретінде бағалау;
-көркем шығарманы аударудың әдіснамалық негізі мен когнитивтік
парадигмасын анықтау, сол ... ... ... ... ... ... ... зерделеу;
-көркем шығарманы аудару теориясының әлеуметтік ... ... ... адамзаттық танымға әсер етер өзгешелігімен дәйектеу;
психологиялық табиғатын адамдық ... ... ... ... ... теориясының халықтық танымнан бастау алар
қағидаларына мән ... ... ... «ұлттық бейне», «әлемнің тілдік
бейнесі», «халықтық дәстүр» сынды ұғымдардың қолданылу ... ... ... ... нормалар мен тілтанымдық заңдылықтардың арасалмағын айқындау,
тілді экстратанымдық факторлардың тоғысымен дәлелдеу.
1.3 АУДАРМАНЫҢ ... ЖЕКЕ ЖӘНЕ ... ... тіл ... сан ... ... ... күні тілдік зерттеулердің бағыт-бағдарын анықтай отырып, көркем
шығарманы аударуда ... ... сол ... және ... әсерлі
етіп маңызды тұжырымдар жасауға мүмкіндік беретіндіктен, олардың ... ... ... ... ... ... сұрыптау, өзге ізденістер
қатарында ағылшын тілінен көркем шығарманы аударудың алар орнын нақтылау
қажеттігі ғалымдардың ... тың әрі ... ... ... ... диалектика-динамикалық құбылыс ретінде қарастыру, оның қоршаған
әлеммен де, ... ... де ... ... ... ... аудару лингвистикасының ұлттық сипатымен ... ... ... ... ... де ... ... тигізіп
келеді. Осыған орай, көркем шығарманы орыс тіліне аударудың концептуалдық
қоры мен ... ... де ... ... ... келуін
қамтамасыз етер алғышарттар қатарын құрауда. Орыс ... ... ... ... тауып келе жатқан тілтаным теориясының ғылыми
негізде дәйектелуі де сол үзілмес байланыстың белгісі ... ... ... адам ... оның ... ... талдаған
аудармашылар тіл мен таным ұғымдарына назар аударуын, ... ... ... ... мән ... де ... ... нәтижесі деп
бағалаған дұрыс, өйткені шынайы өмірді ... оның ... ... ... ... соның салдарынан жинақталар ақпараттар мен
мәліметтерді жадыда сақталар қор ретінде жүйелеу – ... ... ... ішкі және ... ... ... ... береді. Сөйтіп, құрылымдық принциптер пәлсапалық, логикалық және
танымдық қағидаларға ұласып, тіл ғылымының өрісін кеңейте түспек. Бұл ... тіл ... ... бағытын зерделеу, оның себеп-салдарын
айғақтау, ғылыми-теориялық ұстанымдары мен ұғымдық бірліктерін ... ... ... ... анықтау өзекті тілдік мәселелер ретінде
күн тәртібіне еніп келеді. Ағылшын ... ... ... ... ... ... ... жекеленген
тұлғалардың тілтанымдық тұжырымдарымен танысу, сол арқылы орыс халқының
төл қазынасын құрайтын құндылықтарына зер ... ... ... ... ... ... топтап қарастыру – барлығы дерлік ... ... ... ... ... зерделеуге, олардың
негізін әлемдік қордың бір бөлшегі есебінде бағалауға көмектеседі, ... тіл ... ... ... ... ... ... теориясы
уақыт сұранысынан туындай келіп, қазіргі жалпы лингвистиканың көкейтесті
мәселесіне айналғаны ... ... ... ... ... аударудың атқарар қызметі де, жол
бастар соқпағы да айрықша. Оны ұсынылып отырылған көркем шығарманы ... бір ... ... ... ... ... ... ұғымдар мен бағыттар парадигмасы сөзсіз, дәйектей
түседі.
Көркем шығармаларды аударудың ...... арқа ... ... ... ... ... шешетін
сөз өнерінің өзгеше түрі. ... ... ... ... ... көркем шығармаларды аударудың ... ... ... ... ... БӨЛІМ. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАЛАРДЫ АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕН ОРЫС ТІЛІНЕ АУДАРУДЫҢ
ЛИНГВИСТИКАЛЫҚ СИПАТЫ
2.1. КӨРКЕМ ШЫҒАРМАНЫҢ ИДЕЯЛЫҚ, ЭСТЕТИКАЛЫҚ МАҚСАТЫ
Тарихшылдық ұстанымына негізделген салғастырмалы-типологиялық ... ... де ... тәржіме жәдігерліктерінің идеялық-көркемдік және
эстетикалық құндылығын анықтауға мүмкіндік беретіндігі, біз ... ... ... ... ашып ... ұмтылуға тиіс екендігіміз
айтылады. Алдағы кезде орыс әдебиетіне көркем шығарманы ... ... ... ... ... деп ... айтуға болады
Төл әдебиетімізде аударма арқылы дүниеге келген шығармалардың үлкен
бір саласы – ... ... ... ... орыс шығарма
аудармасының өзіндік ерекшелігінің келісті көрінетін бір тұсы да осы.
Ағылшын жазушысы ... ... ... қазақша аудармасы
тұтастай алғанда тілі жеңіл,сөз саптау шеберлігі тілтанудың заңдылықтарына
сәйкес. Жазушы шығармасында ... сөз сазы да орыс ... келе ... асу. ... ... ... жекелеген
тұстары, тұрақты сөз тіркестері қазақша жатық, табиғи ... ... ... ... ... тіл ... метафора айшықты ашылған.
Бір мәтіннің бірнеше рет тәржімеленуі әртүрлі мағынаны сан түрлі етіп
жеткізу ... ... ішкі мол ... аша ... де ... ... кейбір, аса күрделі шығармалардың аудармалары салған беттен
сәтті бола қалуы мүмкін емес те екендігі тағы ... ... ... ... шолу ... ... ... аударма
өнеріне тән эволюциялық бел-белестердің бәрін ұлттық аударма өнері де басып
өткені дәлелденді. Көркем шығарманы ... ... ...... Аудармаға қойылар басты талап – түпнұсқаның әсерін ... ... ... қалай қол жеткізетіні – ... ... ... ... ... ... бұл ... аудармашы түпнұсқаны
өзге тілде орындауы үшін аспапты, яғни тілді, сол ... ... ... ... ... көрсетіледі. Бұл істе түсіну,
зерттеу (идентификация) мен өзектен өткізудің ... орны ... ... ... ... мәселесінің әлі күнге шешілмегені
алаңдатарлық. Тәржіменің бірқатарында қателіктердің біразы ... ... ... ... ... ... тілдің тазалығы,
стилистикалық стилі шығарманың ... ... ... ... мен ... ... қол ... эвфонияны қалпына
келтіру, бунақ, буын, ұйқас, ырғақ, метафора, перифраз, идиома, ... ... ... ... көрсетілді.
Кезкелген тәржіме тіліне қарап сол кезеңдегі ... ... ... баға беруге болады, әрі тілдің тарихын қалыптастыруға ... ... ... ... ... шығармаларды аудару көркемдік
құралдарын қалай байытқаны бұрын бізде болмаған шалыс ұйқастан, он ... ... тың ... ... өлең ... ... ... өзіндік сипатына байланысты тәржіменің түпнұсқадан да асып түсуі
мүмкін ... ой ... ... ... ... ... Аударма – өлшемге
байлаулы өнер. Ақ өлеңнің де өзінің ішкі ... бар. Ақын қай ... да ... ... буынға, бунаққа қарамай тұрмайды. Соған орай
оның өз ойын, өз тұлғасын, өз бояуын дәйім дәл ... ... ... ... ... ... Мұның өзі ең мінсіз деген шығармалардан да
табылуы мүмкін. Сол ойдың, сол ... сол ... өзге ... өзге
ырғаққа, өзге ұйқасқа, өзге буынға, өзге бунаққа түпнұсқадағыдан ... ... ... ... де ... ... ... тарихының, тұрмысының, сенім-нанымының, әдет-
ғұрыптарының, ... ... ... ... ... ... тура ... қиындықтарының ең үлкенінің бірі ұлттық
пішіннің ерекшеліктерін дәл ұстай білу.
Дубровин М.И. «Шал мен теңіз» шығармасын мына үзіндіден:
The old man looked ... in the glimpse of vision that he had. ... took two turns of the harpoon line around the bitt in the bow and ... head on his hands…..[1]
Шал қашан көзі бұлдырағанша, одан жанарын тайдырмады. Көзінің алды
кайтадан тұмандана бастағанда, ол ... ... ... екі ... ... ... қолына сүйеді.
Осы үзіндіде тайдырмады етістігі метафоралық тәсілмен өзінің тікелей
мағынасынан шығып, ... жаңа ... ... ... ... ойды ... ... жеткізгендігі.
The fish had turned silver from his original purple and silver, and the
stripes showed the same pale violet colour as his tail. They were ... a man’s hand with his fingers spread ... ... the
fish’s eye looked as detached as the mirrors in a ... or as a ... a ... ... ... ... ... байлау үшін жіптен кесіп ... арт ... ... ... ... түсі дәл ... таза күмістей
жалтырап жатты, бүйіріндегі жолақтары құйрығы реуішті ... ... ... кере ... ... шарадай деген
үзіндідегі қаптай жүзген, балық шоғырындай тіркестері ... ... ... тек жеке сөз түрінде ғана емес, ... бір ... ... ... ... шығармада автордың тарапынан тілдің морфологиялық тұлғаларының
стильдік қолданылу жүйесі заңдылықтарға сәйкес жасалған. Мысалы ... ... ... ... ... ... ... өн
бойында септік жалғаулары да өз орындарында ... ... ... Мысалы қанатының, шалдың, балықтың, қайығының ... ... ... ... бүйіріне, діңгекке сөздері барыс септігінде
берілген.
Дубровин М.И. «Шал мен теңіз» шығармасында түйдек-түйдек,тілім-тілім,
күмп етті ... ... ... сын ... ... –эмоцианалдық
екпін туғызудың өнімді тәсілдерінің бірі ретінде берілген.
Сондай-ақ эмоционалдығы оған қоса ... бір ... ... ... ... ... білдіруінен көрінеді.Сөздің бейнелі,
мәнерлі айтылуы мен сезімге әсер ету ... ... ... ... бар жерде экспрессивтілік болады.Эмоционалдық ... бар ... ... ... масаттанушылық, есіркеушілік,
еркелік, таңырқаушылык қасиеттерін білдіруде жиі ... ... ... ... ... ... бермейді,
олар негізінен сөйлеу тілі мен көркем ... тән ... мына ... ... think, old man,” he said aloud. “Sail on this course and take it
when it comes.
- Мұны ойлап басыңды қатырма, ... — деді ... өзі ... ... ... ... тарта бер де, алдыңнан тағы кезігер қырсық болса, ... ... ... ... ... ... жолмен пайда
болған. Бірқатар сөз ешбір қосымшасыз-ақ жеке ... ... ... ... тұр. Э. Хемингуэйдің «Шал мен теңіз» шығармасының ... мол ... ... ... ... ... тарапынан қарағанда,сөз тіркестері мен сөйлемдер құрудың нысанасы –
ой айқыныдығы екендігін мына ... ... old man felt faint and sick and he could not see well. But ... the harpoon line and let it run slowly through his raw hands ... he could see, he saw the fish was on his back with his silver ... The shaft of the harpoon was ... at an angle from ... shoulder and the sea was discolouring with the red of the blood ... heart. First it was dark as a shoal in the blue ... that ... than a mile ... М.И. «Шал мен ... ... ... қызметі,тәсілдері
мол болғандықтан, әсіресе көркем шығарма ... ... ... ... мен ... ... ... – ой айқыныдығы
екендігін мына үзіндіден көреміз.
The old man felt faint and sick and he could not see well. But ... the harpoon line and let it run slowly through his raw hands ... he could see, he saw the fish was on his back with his silver ... The shaft of the harpoon was ... at an angle from ... shoulder and the sea was discolouring with the red of the blood ... heart. First it was dark as a shoal in the blue ... that ... than a mile ... it spread like a ... ұқсас емес заттарды балайды). The
fish was silvery and still and floated with the ... ... ... ... ... түк көрінбеді. Гарпунның бауын
босатып, ... ... ... қана ... Көзінің алдындағы тұман
сейілген шақта ол, бауыры жалтырап, шалқасынан сұлап жатқан ... ... ... ... сабы ... ... тұр, балықтың жатқан жері қызыл
ала қан. Қан әуелі қошқылданып, тереңде ... ... ... ... карауытып көрінді, бірте-бірте ыдырай жайылып, аспандағы түйдек-
түйдек бұлтқа ұқсады. Аппақ күмістей жайын балық толқында ... ... ... ... ... мақсатына қарай хабарлы сөйлемдер. Автор
жай және құрмалас сөйлемдер арқылы өз ... ... ... суреттейді.
Мысалы, The old man felt faint and sick and he could not see well.
Шал әлсіреп, есеңгіреп қалды, көзіне түк ... ... ... ... екі жай ... бір құрмалас сөйлемге айналып тұр. Бұл
аудармашының ойды шебер, әсірелеу ... ... ішкі ... ... ... ШЫҒАРМАНЫ АУДАРУДЫҢ СТИЛИСТИКАЛЫҚ СИПАТЫ
Көркем шығарманы аудару кезінде синтаксистік құрылыстың ойды ... ... ... ... ... ... ... сөйлемдердің қолдану тәсілдеріне қарай әр түрлі реңдері
болады.Сөздердің сөйлемдегі орын ... ... ... ... мәні.
Курстық жұмыстың тақырыбын аша отырып, үндестік табиғатта да, ән-күйде
де ... ... ... бар ... ... ... сыртында дарын
үндестігі, рух үндестігі, адам жанының үндестігі,алуан ... ... бар. ... ... жете ... ... ұлылығын тек
қана ұлы адам ғана тани ... ... ... ... ... ... әлеміндегі ұлы тұлғаларға тән екені ... ... ... ... адамзаттық ауқымда қарастырады. Аудармаға
идеологиялық әсер-ықпалға байланысты көптеген мысалдар ... ... ... ... ... идеологиялық мекемелердің билігінде
болуы белгілі бір дәрежеде аударылатын ... ... ... атап ... ... шығарма аудармасын көркем аударма деп атаймыз. Көркем
шығарманың ... ... ... бір ... ... жету және ... жасау.
Аудармашы өмір шындығын көргенде оған түпнұсқа арқылы ... ... ... қарайды. Аудармашының алдына қойылатын үш түрлі талап бар.
Біріншіден, ол шығармада бейнеленіп отырған өмір шындығын дәл ... ... ... өзін ... ... тиіс. Үшіншіден, ана тілінің
заңды жүйесіне ешқандай нұқсан келтірмеуі тиіс.
Көркем аударма жасау үшін ... ... ... (әсірелеп суреттеу),
метафора (ауыспалы мағына) және сөйлемнің ... ... ... құрылымын қамтитын түрлі тілдік тәсілдердің
орасан зор мөлшерін пайдалана алады. Көркем аударманы қабылдаушыға ... ... ... ... әдіс-тәсілдер:
1. Эпитеттер. Олардың құрылымдық және семантикалық ерекшеліктерін,
тұлғалану деңгейлерін ... ала ... ... ... ... ерекшеліктерін оған қатысты сөздердің
стилистикалық бояуын есепке ала отырып аудару кезінде қолданылады.
3. Метафора. ... ... ... ... мен ... ... мағыналық қатынасты есепке ала отырып аудару.
4. Авторлық ... ... бояу мен ... ... сақтай отырып, автор қолданған аударма
тіліндегі сөз жасаушы үлгіге сәйкес келетін қоолданыстар.
5. Диалектизмдер. ... жай ... ... ... тағы ... ... ... стилистикалық
аударылу түрін сақтайды.
Көркем мәтін- белгілі бір уақытта дүниеге келген, өмір сүрген және өзін
тудырған дәуірдің белгілі бір ... ... ... ... индивидтің (оны дүниеге келтіруші, яғни жеке автор) қолтаңбасы бар дүние
болғандықтан, аудармашыға негізгі үш ... ... ... ... 1.Мәтіннің мезгілдік ара-қатынастарын, ерекшеліктерін беру.
2.Автордың жеке стилін ... ... ... ... ... көрсету.
Бұрынғы кезде «Мәтіннің архаикалық ерекшеліктері аудармада сол күйінде
берілуі керек пе, әлде ол ... ... пе?» ... сұрақ үнемі
талас тудыратын. Аударманың қазіргі заманғы техникасы модернизациялануды
мойындамайды және бұл пікір әсер ету ... ... ... ... түпнұсқасын осы заманғы оқырман оқыған кезде алған әсері мен
аударма вариантын оқыған ... осы ... ... ... ... ... тең ... керек. Қазіргі заманғы аударма оқырманға мәтіннің өткен
ғасырда жазылғаны туралы ... ... және ... ... әдіс-
тәсілдердің көмегімен оқиға мәтінінің қаншалықты ескі екенін көрсетуге
тырысады. Мезгілдік колоритті беру процесіне ... ... ... Аудармашы мазмұн құрылымына тиіспейді, ал оны рәсімдеу формасы
түгелімен аудармашының ... ... ... құрылымның
ерекшеліктері белгілі бір дәуірдің ... ... ... ... беру ... ... ... ерекшеліктер уақытты толығымен
сипаттаушы әдіс-тәсілдер болып табылмайды, олар ең ... ... ... ... ... ... мәтіннің тілдік тарихи ... ... ... ... үшін ... ... шарттардың бірі
аударма лексикасында модернизмдердің қолданылмауы, яғни, ... ... ... ... ... ... ... болу қажет.
Өйткені, өткен дәуірлер ... ... ... бір әдеби ағымға
жататындығымен ... ... ... ... ... ... эмпрессионализм, экспрессионизм және т.б. ... ... ... ... белгілі бір кезеңдеріне
байланысты болатын көркем шығарманы қабылдау ерекшеліктерімен тығыз ... болу ... ... ... дәуіріне персонификациялаушы
метафоралардың, түр-түс символикасының, проза ритмдерінің ... ... жиі ... лексиканың «тұрақты қоры» ... ... ... ... ... бола ... ... тауып, жақсы аударма жасау үшін, ... ең ... ... ... әдебиетінің ерекшеліктері ... ... ... сол дәуірде жазылған басқа авторлардың еңбектеріне
шолу жасауы қажет. Көркем аударма ... ең ... ... нәрсе–
автордың жеке стилін беру. Олар аудармашыға стилистикалық тәсілдерге талдау
жасау нәтижесінде белгілі болатын, автор стилінің ... ... ... үлгісін бере алады. Әдетте, аналогтың ... бір ... ... ... ... ... ... пен
белгілі бір әдеби ағымның өкілдері болмауымен сипатталады.
Жоғарыда атап ... ... ... өзі ... келген дәуірдің
құндылығы болып табылады. Әр кезеңдерде және әр түрлі ... ... әр ... ... орын ... ... да ... заманға сай»
аударма да өте аз. Сирек жағдайға, Федоров А.В. «Иллиада» аудармасы жатады.
Бұл шығармадан басқа да ... ... біз, ... ... ... ... ... көре аламыз. Кейбіреулер кез-келген
аударманы, сонымен ... ... ... да бір ... ... шығарманы
басқа бір тілмен жеткізу құралы деп санайды. Дегенмен, ... ... ... ... және ... ... ғана ... тілге қатысты
көркемдік байланыстар арқылы аударылуы керек. Осыған ... ... екі ... ... ... ... ... 1.Сөзбе-сөз, нақты.
Бірақ, көркемдік жағынан толық емес ... ... ... ... ... ... ... еркін аударма. Бұл екі принцип ... ... орын ... ... лингвистикалық жағынан анықтау және
әдебиеттану жағынан анықтау[2].
Лингвистикалық аударма принципі алдымен түпнұсқа ... ... ... ... ... аудару барысында аударма тілінде синтаксистік
ауытқулар болады. Осы кезде мәтін мағынасы мен құрамы ... ... ойы ... бірақ оны жеткізу формасы тілге бөтен болады. Сөзбе-
сөз нақты аударма түпнұсқаның эмоциональді әсерін әрдайым бере алмайды. Сол
себепті, сөзбе- сөз ... пен ... ... ... ... ... аудару барысында тілдік қор мен тіл ... ... ... де ... ... ... олардың бір-
бірімен байланысына сүйенуі ... Тіл ... ... ... ... көркем аударма тек тілдік қатынастардың нәтижесі емес.
Зерттеушілер тілді көркем әдебиет материалы деп ... ... ... ... ... оның заңдылықтарына зор мән береді. Кей ғалымдар ... ... ... әдебиеттану көзқарасы бойынша сөз ... түрі деп ... және ... Осы ... ... аудармашы
түпнұсқа идеясын негізге алады. Сосын тілдің көмекші тәсілдері арқылы ойын
пайымдап жеткізеді.
Көркем аудармада маңызды, мағыналы элементтер мен ... ... ... емес. Кез келген аудармада міндетті түрде мына жағдайлар
орын алады:
1. Материалдың белгілі бір ... ... ... ... ... ... белгілі бір бөлігі дәл сол күйінде емес, басқаша етіп,
эквиваленттер арқылы ауыстырылады.
3. Түпнұсқада жоқ материал енгізіледі.
Сондықтан да, ... ... ... ... ең жақсы аударма
болып, аударманың түпнұсқамен салыстырғанда ... ... бар ... ... Осыған орай адекватты аударма мақсаты,
түпнұсқаның нақты мағыналарын тіл құралдары ... ... ... ... ойын ... үшін сөзбе- сөз аударудан бас тарту ... ... ... ... ... деп, ... ойын ... етіп,
қалпы және стилистикалық сәйкестігі берілген аударманы айтамыз.
2.3 АУДАРМАНЫҢ ... ... ... ... жоғары тұратын пәлсапалық
рефлекстер арқылы тануға ... ... деп ... ... ... толығымен жүзеге асыруға көмектесетін логика-методологиялық
рефлекстер арқылы пайымдауға сүйенетін ... яғни кез ... ... ... интра және ... ... ... ... ... ықпалымен дамыта талдау
ретінде қарыстыру нәтижеге жетудің жолы. ... ... ... ... ... аталған екі ерекшелік те
ғылыми-теориялық негізде қолданысқа енсе, онда ... ... ... бір ... ... ... талдап жүйелеу міндетін де ... ... ... ... Бұл ... ... талдаулар өзара тығыз
байланысқан екі кезең арқылы сұрыпталады. ... ... ... ... идеялық тұлғасы келер ұрпақ санасында тиісті бағасын ала ... бір ... ... ... оның ішкі ... ... ... еткен алғашқы кезеңде ең алдымен, мәтінмен жұмыстың жолға
қойылуынан басталады. Оның ерекшелігі - ... ... ... баға беру, айтар ойына тереңірек үңілу, сол ... ... ... жол ашу, ... ... деңгейде аудару. Егер
аудармашы шығармасында саналы бастауға қарағанда ішкі сезімталдылық басым
түсетін ... ... ... ... ... ой-пікірлер
бірінші кезекке қойылуы керек...» деген пікіріне жүгінер болсақ, екі
жақты ... ... өзге ... ... ... герменевтикалық
жағдайда тек бір жақты процесс байқалады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Көркем аударманың бірнеше түрі бар. Олар ... ... ... ... ... ... проза аудармасы және ән ... ... ... ... ... ... көркем шығарма саналады. Көркем шығарманы
немесе ... ... ... аудармашы бірқатар қиыншылықтарға тап
болады. Көркем шығарма мәтіні экспрессивті немесе эмоциональді, ... ... ... ... оның ... ... ... әсер ететін ерекшелігі бар. Сол себепті, аударманың
бұл түріне және көркем аударма жасаушыға ... ... өте ... ... аударғанда, әсіресе өлең жолдарын аударуда, оның ... ... бере ... ... ... ... ... аудармашы эпитет,
метафора сияқты тәсілдерді пайдалана ... ... ... ... даму ... әдеби тіліміздің өсіп-өркендеуі, бүгінгі өміріміздің
нақтылы талаптары бізді ... ... ... дәл ... ... бет
бұрғызды. Біз көркем аудармада негізінен осы әдісті қолдаймыз.Реалистік
немесе шынайылық тұрғысынан дәл аударма ... ... ... ... ең ... ... ... шығармаға қойылатын талаптарға байланысты
іздеуіміз керек. Әрбір көркем шығармадан өмірді реалистік тұрғыдан ұғынып,
шынайы түрде дәл ... ... ... Шын мәнісіндегі көркем шығарма
дегеніміз, өмір шындығының образды түрде бейнеленген нақты көрінісі. ... біз, ең ... ... ... деп ... Олай ... көркем
аударма туындысы да сол шығармада суреттелген ... өмір ... тілі ... ... ... ... ұғып, өткір сезіне отырып,
екінші тілдің образдық жүйесімен бейнелеп берген нұсқасы. ... ... да ... ... ең ... талап- өмір шындығынан дәл шығып
отыру.
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... Н.К., ... ... ... - М.: ... Моск.
ун-та, 2004.
2. Дубровин М.И. Английские и русские пословицы и ... - ... 1993. – ... ... М. ... и ... пословицы и поговорки в иллюстрациях.
– М.: Просвещение, 1995.
4. Казакова Т.А Художественный перевод. Учебное ... ... ... В.Н. Теория перевода (лингвистические аспекты).М.:1990.,
6. Козырев М.А Экспрессивность текста и перевод. - Изд-во Казанского
университета, 1991. – ... ... М.М., ... З.Д. ... по ... фразеологии. Воронеж: Изд-
во Воронежского университета,1989. -192 с. Мақал – ... ... ... ... ... в ... ... Кузьмин С.С., Шадрин Н.Л. Русско-английский словарь пословиц  и
поговорок. - М: Русский ... 1989. – ... ... Л.А. ... ... пословиц // Вопросы жанров русского
фольклора. Москва: Изд-во Московского университа,1972. -с.3-16.
10. Пермяков Г.Л. Пословицы и поговорки ... ... ... ... -671 ... ... ... и поговорки. Под ред. Аникина В.П.  – М:           ...        ... ... ... 1988. – ... ... А.В.,  Основы общей теории перевода Санкт-Петербург 1999
ҚОСЫМША 1
| ... ... ... ҮШІН ... ... ... ... САҚТАУ ҚАЖЕТ: |
| ... ... яғни ... жолдарының санын сақтау. |
| ... ... ... ... Егер ... ... ұйқас |
|болатын болса, ұйқас араластығын сақтау, ал егер, қиылыс ... ... ... ... ... ... ... аралас ұйқас халық ... ... ... ... әнге ... өлеңдерде кездеседі. |
|Ал, қиылыс ұйқас белгілі бір оқиға желісін баяндауға арналған ... ... |
| ... ... ... Аудармаларда фонемалардың қайталануын |
|сақтау керек. |
| ... және ... ... саны мен ... сақтау. |
|Қолданылатын лексиканың стилистикалық бояуы, яғни, поэтизмдердің, |
|историзмдердің, экспрессивті бояудың, ауызекі тілдің қолданылуы ... ... өте ... ... атқарады. ... ... М.И. ... и ... пословицы и поговорки. - М:
Просвещение, 1993. – ... ... А.В., ... ... ... ... ... 1999

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауызекі және көркем шығарма мәтініндегі диалог: лексикалық, синтаксистік, стилистикалық сипаттама153 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың көркемдік-шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру33 бет
Әдеби тек. эпос. лирика,драма13 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ63 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь