Ауызша және жазбаша аудармада грамматикалық және лексикалық тәсілдер

Жоспар

І Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. Ауызша және жазбаша аудармада грамматикалықтәсілдерді қолданудың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1. Ауызша аударма және жазбаша аударманың түсінігі мен түрлері ... ... ... 5
1.2. Грамматикалық материалды түсіндіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

ІІ. Ауызша және жазбаша аудармада лексикалықтәсілдерді қолданудың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.1. Ауызша және жазбаша аудармада лексикалық материалмен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.2.Лексикалық аударулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.3. Лексиканың маңызы және оны меңгеру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

ІІІ Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Кіріспе

Аударма-адам қызметінің байырғы түрлерінің бірі. Адамзат тарихында бір-бірінен тілінің бөліктігіне қарай топтасқан адамдар қауымдастығы құралысымен-ақ әртүрлі тілді қауымның, топтың өзара түсінісіп, тілдесуіне дәнекер болатын “қос тілді” адамдар-тілмаштар пайда болған. Халық тіршілігінде жазу-сызу қалыптасқан соң сөйлеушіге ілесе, қосарласа отырып, ауызша аударатын тілмаштар легіне аударуды жазбаша түрде жүзеге асыратын тәржімашылар қатары қосылды. Жазба аудару қалыптасқан тұстан бастап-ақ тәжірибе халықтың мәдени-қоғамдық өмірінің алуан тіршілігімен қатар өріліп, біте қайнасып жататын күрделі құбылысқа айналды.
Аударма-күрделі көп қырлы құбылыс. Оның жекелеген аспектілері түрлі ғылыми зерттеулерге арқау болар еді. Бұл-адамзат қызметінің ежелгі түрі. Басынан бастап маңызды әлеуметтік функцияны атқарып, тіл аралық қатынасты мүмкін етті. Қазіргі кезде сот отырысы, нотариустың қатысуымен құжаттарға қол қою сияқты маңызды іс-шараларға ауызша аудармашының қатысуы іскерлік өмірімізде ажырамас бөлікке айналды.
Аударма-халықтың рухани қызметінің, мәдени өмірінің бір саласы, халықтардың арасында үзілмейтін үрдістердің бірі. Оның тұтастай алғанда әлем әдебиетіндегі, жекелеген халықтардың мәдениетіндегі рөлі айрықша маңызды. Осы ғасырда өркениетті елдердің барлығында да аударма жұмысымен шұғылдану өте-мөте белсенділік танытып отыр, Еуропа зиялы қауымның бүгінгі дәуірді “аударма ғасыры” деп аталуында мән бар, себебі нақ сол ой-санасы жоғары қауым бұл арнаны жер бетіндегі күллі ұлттармен ұлыстардың келісім-татулығын, бейбіт қарым-қатынастарын қалыптастыруға сүйеу бола алатын басты тіректердің бірі деп таниды.
Әлемдік әдебиетпен әлемдік өркениеттегі таңдаулы мәдениет қазыналардың бірін-бірі байыту мүддесіндегі аударма ісінің маңыздылығы соншалықты, 1948 жылдан бері қарай ЮНЕСКО-да дүниежүзі тілдеріндегі
1. Артықбаева А. Қ. «Методика обучения монологической устной речи в языковом вузе» . Канд. Дисс. – М: 1982, -240.
2. Артемова А.Ф., Леонович О.А. «Английские имена собственные и поплнение словарного состава»ИЯШ, 2005, №1, 101-102 стр.
3. Andrian Wallwork “Business options” Oxford, 2000
4. Алдашева А., Әнесов Ғ., Сарыбаев Ш. «Қазақ лексикасындағы жаңа қолданыстар» Алматы, «Санат»1990, 136-бет.
5. Әбдіғалиев С.А. «Неміс тілін аударудың негіздері». Алматы, «Қазақ университеті».1992, 58-59 беттер
6. Байынқол Қ. «Сөздіктер». ҚХҚ және ӘТУ, Хабаршысы, №2, (6), 2003, 39-40 беттер.
7. Бухбиндер В.А., Штраус В.Н. «Основы методики преподавания иностранных языков». Киев, «Высшая школа»1986.
8. Бенюх О.П., Чернов Г.В. «Русско - английский словарь». Москва, 1964.
9. Белбаева М. «Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы». Алматы, «Білім»1976, 10-11 беттер.
10. Гез Н.И. «Теория обучения иностранным языкам». Лингводидактика и методика. М., «Высшая школа»; 1982, 42-46 стр.
11. Гальскова Н.Д. «Проблема целей и содержания обучения иностранным языкам». ИЯШ, 2004, №1 стр 3-4
12. Гальскова Н.Д. «Современная методика обучения иностранным. языкам». Москва, «Академия» 2000, стр. 79-85
13. Григорев В.Б. Христорожденственный // ВШ, 1986, №5, с 86.
14. Дуанина Б.И. «Аударма мәселесінің қазіргі технологиялық жақтары». Москва, «Высшая школа»1979, 34-36 стр
15. Джин Л.К. «Характеристика словаря-миниммума банковской терминологии». Вестник, 2001, №3, стр. 124-129
        
        Жоспар
І Кіріспе...................................................................................................................3
1. Ауызша және жазбаша аудармада грамматикалықтәсілдерді қолданудың маңызы......................................................................................................................5
1.1. Ауызша аударма және жазбаша аударманың түсінігі мен түрлері ... ... ... ... ... ... және жазбаша аудармада лексикалықтәсілдерді қолданудың маңызы..................................................................................................................19
2.1. Ауызша және ... ... ... материалмен жұмыс.....................................................................................................................19
2.2.Лексикалық аударулар...................................................................................22
2.3. Лексиканың маңызы және оны ... ... ... ... ... ... ... байырғы түрлерінің бірі. Адамзат тарихында бір-бірінен тілінің бөліктігіне қарай топтасқан адамдар қауымдастығы құралысымен-ақ әртүрлі тілді қауымның, топтың өзара түсінісіп, тілдесуіне ... ... "қос ... ... пайда болған. Халық тіршілігінде жазу-сызу қалыптасқан соң сөйлеушіге ... ... ... ... ... ... ... аударуды жазбаша түрде жүзеге асыратын тәржімашылар қатары қосылды. Жазба аудару қалыптасқан тұстан бастап-ақ ... ... ... ... ... ... қатар өріліп, біте қайнасып жататын күрделі құбылысқа айналды.
Аударма-күрделі көп қырлы құбылыс. Оның ... ... ... ғылыми зерттеулерге арқау болар еді. Бұл-адамзат қызметінің ежелгі түрі. Басынан бастап ... ... ... ... тіл ... қатынасты мүмкін етті. Қазіргі кезде сот отырысы, нотариустың қатысуымен ... қол қою ... ... ... ... ... қатысуы іскерлік өмірімізде ажырамас бөлікке айналды.
Аударма-халықтың рухани қызметінің, ... ... бір ... ... арасында үзілмейтін үрдістердің бірі. Оның тұтастай алғанда әлем ... ... ... ... рөлі ... ... Осы ... өркениетті елдердің барлығында да аударма жұмысымен шұғылдану өте-мөте белсенділік танытып отыр, Еуропа зиялы қауымның бүгінгі ... ... ... деп аталуында мән бар, себебі нақ сол ой-санасы жоғары қауым бұл арнаны жер ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарын қалыптастыруға сүйеу бола алатын басты тіректердің бірі деп таниды.
Әлемдік әдебиетпен әлемдік өркениеттегі таңдаулы мәдениет қазыналардың бірін-бірі байыту ... ... ... ... ... 1948 ... бері ... ЮНЕСКО-да дүниежүзі тілдеріндегі аударма әдебиетінің жылма-жылғы тізімі жасалып, ресімделіп отырады. Демек аударма ісі-қоғамдық құрылымдағы қайшылықтарға, саяси ағымның екпініне тәуелсіз. Сөз жоқ, бір ... ... ... ... ... жүктелген міндет әр заманның талап-мақсаттарына сай әр қилы ... ... ... ... ... ... ... бастапқыда ауызша, кейіннен біріңғай жазбаша қалып алған тәржіма саласынан ... ... үшін ... қоғамдық-әлеуметтік сан түрлі қызметінің екі арнаға қарай тоғысатынын көруге болады: оның бірі - ... ... ісін ... ... ... яғни ... ... екіншісі - қаза әдеби тілінің қалыптасуына, тілдің сөздік қорының, ғылыми аталымдар жүйесінің қосқан үлесі; жазба әдебиет нұсқасы ретінде тілді байыту ...
1. ... және ... ... ... тәсілдерді қолданудың маңызы
1.1. Ауызша аударма және жазбаша аударманың түсінігі мен ... ... ... ... ауызша аударуын айтамыз. Ауызша аударманың классикалық түріне аудармашы түпнұсқаны акустикалық түрде қабылдап, ауызша аударуын айтамыз. Ауызша ... ... ... ... ... немесе түпнұсқаны қабылдағаннан кейін аударылуы мүмкін. Осыған орай, ауызша аударманың екі түрі бар: ... ... және ... ... ... ... ... - аудармашы түпнұсқаның сөзін тыңдай отырып, сонымен бірге аударылатын ауызша аударманың бір түрі, синхрондық аударма техникалық базамен ... ... ... ... жүзеге асырылады. Мұнда оратордың сөзі аудармашыға наушниктер арқылы беріледі, аудармашы берілген ақпаратты микрофонға айтып аударады. Синхрондық аударма ауызша аударманың ең қиын ... ... бұл ... ... ... ... қарым-қатынасты орындауды талап етіледі: бір тілден тыңдап, оратордың сөйлеу темпінен қалмай екінші тілде аударуды талап етіледі. ... ... есте ... ... ... ... түпнұсқаның келесі бөліктерін болжау, қате кеткен болжамдарын дұрыстау және тез арада шешім ... ... ... ... ... ... ... сөзін кішігірім сегменттерін аударумен шектеледі, сондай-ақ түпнұсқаның басқа бөліктерін қарастыруға мүмкіндік берілмейді. Ілеспе аудармада аудармашы айтылған бір немесе бірнеше ойды ... ... ... ... ... ... уақыт аралығында түпнұсқаның әрбір бөлігін параллель түрде түпнұсқаның екінші бір ... ... етіп ... ... аудармашы қарым-қатынасқа түсушілер мен тілдік байланыспен жұмыс жасайды, мұнда жиі кері байланыстар ... ... ... ойдың дұрыс айтылуын, дұрыс темпін не манерін тәуелсіз қабылдап, тыңдарман мен ... ... тура ... ... ... Тағы бір аудармашыға айтылатын кеңес түпнұсқаны аудару барысында қарым-қатынас ... ... егер ... ... ақпарат болса, оны толықтыру, әңгіменің мақсаты мен алдыңғы өткен келіссөздерді ... ... мен ... ... кері ... сәті ... онда ... оратордан түсінбеген терминнің мағынасын сұрап анықтауға болады. Ал егер тыңдармандар арасында кері байланыс туындаса, онда ... ... - ... ... ... ... сөйлеу типін өзгерту, кейде оратордың темпін өзгертуіне мүмкіндік туады. Ал егер аудармашы жеке қарым-қатынасқа түсушілердің арасындағы байланыста, олардың қимылына, ... ... ... ... Бұндай сәттерде аударма адаптивтік транскодтаудың көмегімен толықтырылмайды, бұл ... ... ... ... ... ... зор.
Ауызша аударманы оқытуда үш басты бағытқа негізделеді. Зерттеудің ... ... ... ... мазмұнындағы ақпаратты қабылдауын оқытып үйретеді. Ауызша аударма дегеніміз - ауызша айтылған оратордың сөзін, ойын ауызша ... ... ... ... ... ... уақытпен, біркелкілікпен ерекшеленеді.Аудармашының толық түсінуі ритмге, паузаға және сөйлеу ... ... ... ... ... ... бөліктің ұзақтығына байланысты. Синхрондық аудармада қысқа сөздердің аудармасы жазбаша аудармаға қарағанда көп ... Ұзақ ... ... ... ... ... Абзацты немесе мәтіннің ірі бөліктерін аударғанда синхрондық аудармада өте қысқа ... ... ... да ... ... теориясы ерекше назарды сөздік қысқартуға береді.
Бұл тәсілдерді пайдаланудың өзіндік ... бар. ... ... ... ... ... аудармашыға мәтіннің толық мазмұнын аудару қиынға түседі. Екіншіден, аудармашылардың барлығы оратор секілді сөйлей алмайды. Үшіншіден, жылдам ... ... көп ... ... және ... мен ... ... кері байланыс тудыруы мүмкін.
Сөйлемді қысқарту ауызша аудармада оңай шаруалардан емес. Мұнда тек қана ... ... ... кету емес, сонымен қатар аударылатын ақпараттың маңызды элементтерін сақтай ... ... ... жеткізу.
Кейде айтылған ойда бірін-бірі толықтырып тұратын элементтер ... осы ... ... мағынасын сақтай отырып түсінуге болады. Мысалы аудармашы мына сұрақты толықтай аударды дейік: Бұл жоспар қай кезде жүзеге асырылады? Ол мынадай ... ... ... Бұл ... ... ... 1990 жылдан басталады, мұнда аудармашы қысқаша деп аударуына болады.
Ауызша аударманың басты бөлігі - ... ... ... ... ... ... ... кейбір ақпаратты өткізіп алуымен ерекшеленеді. Аудармашы мәтіндегі ақпараттардың орнына басқа ақпаратпен алмастырып, түпнұсқаның мазмұнын өзгертуі мүмкін. ... орай ... ... ... ... 1) ... ... сөздерді тастап кету; 2) мәтіндегі басты және үлкен бірліктерді тастап кету, бұл аудармашының мәтіннің бөлігін түсінбеуінен туындайды; 3) ... ... ... тастап кету; 4) оратордың сөзінен қалып қою кезіндегі тастап кетулер.
Айтылған аударманың 2 түрлі классификациясы бір-біріне ... ... ... ... жағынан мәтіннің қандай да түрі болмасын ауызша немесе жазбаша аударыла алады. Практикалық жағынан мәтіннің кейбір аударылмайтын бөліктеріне ... ... ... ... ұғымына түсінік береді. Көркем әдебиет шығармалары ауызша аударылмайды, ... осы ... жеке ... ... аудармада синхронды немесе ілеспелі түрде аударыла алады. Ауызша аудармада көркем-эстетикалық әсер беру аса қиын ... ... ... - ... ... ... ... кабинада отырып, сөз сөйленетін тілде бір рет қана айтылатын ауызша хабарламаны сөз сөйлеушімен бір мезгілде екінші тілге аударуды жүзеге асыратын ... ... ... сөзі гректің (бірге) + (уақыт) деген сөздерінің біріктірілуінен алынған, екі немесе бірнеше процесті олар өтіп жатқан ... ... дәл ... ... дегенді білдіреді. Зерттеушілердің ілеспе аударма процесінің ең мәнді бөлігі аудармашының миында жүзеге асырылатындықтан оны тікелей байқау мүмкін емес деп атап ... бұл ... ... ... ... ... ... коммуникативтік-қоғамдық саладағы сөйлеу қызметінің дербес бір түрі ретінде қарауға болады.
Ілеспе аударма - бұл оратордың ... ... ... ... аударманың түрі. Аударылатын сөздің ұзақтығы әр түрлі болуы мүмкін: әдетте 20-30 минут немесе одан да көп. Бұл ... түрі ... ұзақ ... ... ... аса ... ... есте сақтауды талап етеді. Оратордың сөзінен кейін аудармашы есінде ұстаған ақпаратты аударуға кіріседі, егер түпнұсқада айтылатын сөздің көлемі жоғарыласа, онда ... ... ... ... ... алып, оны аудара бастайды. Мысалы, сөйлемді ағылшын тілінен қазақ тіліне аударғанда Аудармашы ... ... үшін ... бастауыш пен баяндауышты күтеді.
Ілеспе аударма ауызша аударманың ішіндегі ең жауаптысы және оның бағыты ... ... ... бұл түрі ... ... және сирек кездесетін дағдылары мен білімін, сонымен қатар үлкен тәжірибесін талап етеді. Зерттеушілер (Л.Виссон, А.Ф.Ширяев, А.Д.Швейцер) ... ... ... оның басты ерекшелігі ретінде сөз сөйлеу мен аударма тілінде сөз ... ... ... жүзеге асырылуын атап көрсетеді. Бұл - дұрыс пікір. Бірақ, біздің ойымызша ілеспе аударма ... ... ... ... Ол аудармашының сөз сөйленетін тіл мен аударма жасалатын тілдегі жеткілікті тілдік құзыретіне ... ... ғана ... аударма жасау барысында қолданылатын амал-тәсілдерді, аудармашының жиын барысында туындауы мүмкін ... ... ... ... әзірлігін, ілеспе аудармашының бойында болуы керек қабілеттер мен қасиеттер жиынтығын қамтиды.
Жазбаша аудармадеп ... ... ... ... ... және ... ... аударма барысында жазылған мәтіндерге аудармашы бірнеше мәрте қарап, тексеріп, түзете алатын аударма түрі аталады. Бұл аудармашыға ... ... ... ... ... қарауына, оларды аударманың сәйкес үзінділерімен салыстыруына, аударманы Рецепторға бергенге дейін, яғни аудару үрдісінің аяқталуына дейін аударма мәтініне ... ... ... ... ... ... аударманың классикалық мысалы болып аудармашы түпнұсқаны жазба мәтін түрінде қабылдап, аударма мәтінін жазба мәтін ретінде жүзеге асыруы табылады. (Осы жерден ... ... ... атау ... ... түрде аударғанда тіларалық өзгертулер немесе түпнұсқаны еркін түрде аудару тәсілдерін қолданады. Сондықтан да ... ... ... ... ... қойылатын талаптар өзгеше: грамматика, стилистика және орфография жағынан мөлшері ойдағыдай болу керек. Жазбаша аударудан ауызша аударманың айырмашылығы ерекше. ... ... ... ... ... аудару керек:
1. Сөздіктегі сөздердің мағыналарына
2. Арнайы сөздіктен сол сөздің мағынасын іздеп табуға
3. Түпнұсқаның контекстін білу. Егер ол шығарма ... ... ... ... оқып шығу ... ... сөзі бар ... ғана оқып шығу және оны
бүкіл контекстпен салыстыру.
5. Сөздің ... ... ... ... ... аудармашының алдында болады, ол оны бірнеше рет оқып, автордың идеясын толық түсінеді. Ал ауызша аудармада аудармашы ақпаратпен сегмент арқылы ... ол ... ... ... ... ... оратормен тіл қатысып, ештеңе сұрай алмайды (мысалы: түсінбеген сөз, термин не ақпарат).
Жазбаша аудармаға түпнұсқадағы мәтіннің жазбаша түрдегі аудармасы ... ... ... және оның ... ... рет қайта оралып, керек болса түзеп, негізгі нұсқамен салыстырып, рецепторға ... ... ... тырысады.
Бір тілден екінші тілге аударылатын жазбаша мәтіндер алуан түрлі болса да, оларды аудару бір жүйені, яғни мынадай бірізділікті сақтауды ... ... - ... ... ... ... - одан соң ... типін, жанрлық және стилистикалық сипатын, тақырыбы мен білім саласын анықтап алғаннан кейін ғана аудармаға кіріседі. Қажетінше аудармашы фондық білім беретін ... ... - ... ... қолданады, мамандармен кеңеседі. Аударманы аяқтағаннан кейін аудармашы өз мәтінін тексеріп, түзетіп, ресімдеп, тапсырушыға береді. Егер мәтінді жариялау керек болса, аудармашыдан ... ... ... мен ... ... ... ауызша аудармадан айырмашылығы сол - мұнда уақыт жеткілікті болады, сондықтан түпнұсқа мен аударманың баламалығының жоғары деңгейін қамтамасыз етеді. ... бұл ... ... ... бола береді деген сөз емес. Қазіргі уақытта аудармалардың көбі жедел түрде орындалады. Жазбаша аудармашылар кейде белгілі бір ... ... ... Алдымен бұл құқықтық мәртебесі бар мәтіндерге қатысты. Сондықтан нотариалдық және сот аудармашыларының өздерінің өкілеттілігін растайтын ерекше сертификаттары мен мөрі болады. ... мен ... ... аудармашылар сол фирманың айналысатын техника және өндіріс салаларында мамандандырылады.
Жазбаша аударманың реттік құрылымы ... әр ... ... ... тіл заңдылығына сай жазба, әдеби тіл нормасының негіздеріне сүйенеді. Жазбаша аударма тілдің баюына, өсуіне, қалыптасуына септігін тигізеді. Көркем ... ... - ... ... Бұл ... ... ... көмектеседі. Оның үстіне аударма барысында аудармашы көп нәрсе ... ... ... Бір тілден екінші тілге аударылатын жазбаша мәтіндер алуан түрлі болса да, оларды аудару бір жүйені, яғни мынадай бірізділікті сақтауды талап ... - ... ... ... мәтінмен танысады; - одан соң мәтіннің типін, жанрлық және стилистикалық сипатын, тақырыбы мен білім саласын анықтап алғаннан кейін ғана ... ... ... аудармашы фондық білім беретін қосымша ақпараттарды - сөздіктерді, анықтамалықтарды қолданады, мамандармен кеңеседі. Аударманы аяқтағаннан ... ... өз ... тексеріп, түзетіп, ресімдеп, тапсырушыға береді. Егер мәтінді жариялау керек болса, аудармашыдан кейін мәтінді редактор мен ... ... ... ... құрылымы күрделі, әр сөздің қолданылуы қатаң тіл заңдылығына сай жазба, әдеби тіл нормасының негіздеріне сүйенеді. Жазбаша ... ... ... ... ... ... ... Көркем әдебиет аудармасы - шығармашылық жұмыс. Бұл әдеби тілдің өсуіне көмектеседі.
Тiл аралық коммуникацияның кең таралған тәжiрибесi, жеке ... ... ... ... ... ... ... болуы тиісті. Барлық сәйкес бірліктердің мағынасы мен қолдану саласы бойынша олардың мұқият жасалған салыстырмалы анықтамаларын беретін екі тілді ... ... және ... ... ... ... ... қатар олардың аса қажеттіліктерінің қаншалықты маңызды екенін ... ... ... ... ... арнайы теориясының шегінде аудармашы сөзінің басқа да ерекшеліктері атап өтіледі. Мұнда ... ... ... ... ... байланысты ақырын артикуляциясы, қате варианттарды таңдауы себепті туындайтын артта ... ... ... ... ... ... ... қатар, дыбыстың таза шығуына қатысты жіберілетін үзілістің жалпы ... ... ... ... ... ... түсінікті мәтінді тезірек айтуға тырысып, көбіне жоғары екпінмен сөйлейді, ал кезекті аудармада сөйлеу екпіні едәуір төмендейді, себебі аудармашы түпнұсқа мәтіннің ... ... ... ... өзінің жазбасын тексереді. Ауызша аударманың теориясында ілеспе және кезекті аударманың қысаң шарттарын орындау кезінде ерекше жігерді талап ететін аудармашы сөзінің ... ... ... назар аударылады: анық артикуляцияның қамтамасыз етілуі, ырғақтың бірқалыптылығы, екпіннің дұрыс қойылуы, тыңдаушыларға оның ... ... ... ... сөйлемнің және аударманың басқа да бөліктерінің міндетті мағыналық және құрылымдық аяқталуы.
Ауызша аударма теориясының маңызды бөлімдері аударманың әр ... ... ... ... баламалық сипатының зерттеулері болып табылады. Көрсетілгендей, жазбаша аудармада орнатылған баламалық деңгейімен салыстырғанда, ауызша ... ... ... ... ... Бұл ... алып тастауларға, қосылуларға немесе қате ақпараттың орын ауыстыруларына әкеліп түйістіреді. Ауытқулардың әрбір түрі жеткізілмеген немесе қосылған ... ... ... ... бөлінетін ұсақ категорияларды қамтиды.
Жазбаша аударуға жұмыстану аудармашыға ойлана ... ... ... жағдай туғызады. Жазбаша аудару едәуір көп алмайды және сонымен ... есте ... ... ... аз ... Жазбаша аударуда сөздік қолдануға және де жұмысты жеңілдететін кез - ... ... ... ... бар. ... ... ... бірнеше рет сөзінің айтылуын жөндеуі мүмкін.
Осындай факторлар жазбаша аудару ғана ең оңай және ... ... ... алып ... ... бұл ... ... келісуге болмайды. Сапалы жазбаша аударманы орындауда қиындататын аз емес кедергілерде бар. ... ... ... ... түрде даярлануы керек. Осы процесте аудармашының аударма мағынасы, стилистикалық және грамматикалық қателері көрініп түрады.
Екіншіден, тәжірибесіз аудармашыларға аудару ... ... - ... ... әсер етуі ... Нәтижесінде аудармашы аударманы дәлме - дәл аударуға тырысады, бірақ, сөзбе-сөз аударылған аударма сапалы бола бермейді. Жазбаша ... ... ... ... ... ... көзқарасы арқылы дұрыс сөйлеу пайда болуға жағдай жасалуы керек.
Сол үшінде, жазбаша аударманың түрімен жұмыстанатын аудармашылар, мәліметті ... ... ... аралығындағы сәтте белгілі бір уақыт үзіліс аудару тілінен аударылуға ... ... ... аударуға мүмкіндік береді. Р.К. Миньяр-Белоручев көрсеткендей осындай тапсырманы сәтті орындауға ... ... ... ... ... әдіс ... іс - ... сызбасындағы нұсқадай болуы мүмкін: 1. Жазбаша аудару негізінде аударып жұмыс жасау үшін ... ... ... оқу ... ... ... мәтіннің толық көлеміне назар аудару мүмкін емес. Мәтіннен ... ... ... ... ... ... тұрғанына өзінің бар зейінін аудара алатын үзінді алу керек (бұл аудару кезінде сөзбе - сөз ... бас ... ... Бірақ мәтіннің үзіндісі мәтіндегі жатталмаған мәліметтерді естен шығармау үшін үлкен көлемде болмау керек. Зерттеушілер дәлелденгендей ... ... ... бес ... ... ... орнығады. Орыс тілінде сөйлемнің орташа ұзындығы 150-180 жазба белгілерінен тұрады. Яғни, жазбаша аударумен ... ... үшін ... ... ... ... 700-900 ... белгілерінен түратын үзінді бөлу керек. Мәтіннің қажетті жерін бөліп алғаннан кейін, құрмаласуын табу қажет ... ... не үшін ... Ең алдымен, мәтінде мазмұндалған мәліметтердің топтастықтарын анықтайды. Р.К.Миньяр-Белоручев көрсетуі бойынша құрықтанушы келешектегі аударманы орындау барысындағы басты ұстанатын негізді, бөлімді әрбір ... ... ... Мәтіннен үйлесімділікті бөліп алу аудару мәліметінің ішіндегі бірізділікке негізделіп, басқарылушы сөздің басқарушы сөзінің ізінен жүретін қағиданы сақтайды. Мәтіндегі құрақтанудың ... Осы күні ... ... қажеті жоқ еді.
2. Мәтіннен үйлесімділігін тауып алғаннан кейін әрбір сөйлемнің үйлесімділігінен басты ... ... ... ... ... бір ... емес ... назардан тыс калдырмау керек. Кейбір құрақтану бір ғана мәліметтен тұруы мүмкін. Мысалы, құрақтану , . Басқа құрақтанудан екі ... ... ... ... ... ( деп айырбастап айтуға болады); ( деп айырбастап айтуға болады). Мәтіннің құрақталуымен жұмыс жасаған кезде, бір құрақтану ... ... ... ... ... ... ... ойды бөліп ала білу керек. Қажетті мәліметті бөліп алу үшін, алдымен, әрбір сөйлемнің мазмұны ашылып түсінікті болғаннан кейін ... ... ең ... ... бөліп алу үшін нақты құрақтануда әрбір сөздің мағынасын білу қажет. ... ... ... арқылы, және де белгілі құрмалас сөйлем басқа ... ... бір ... ... арқылы бағалауға болады.
Алып тастаулар:
1) кішігірім жеке ... ... ... алып ... аудармашы мәтіннің кейбір бөліктерін түсінбеуіне байланысты маңызды және көлемді бірліктерінің алып ... ... ... ... ... ... байланысты мәтіннің бір бөлігін алып тастау;
4) аударманың оратор сөзінен артта қалушылығына ... ... ... бір ... алып тастаулары болып бөлінеді.
Қосылулар қосылған мол элементтердің сипаты бойынша топтастырылады: жеке анықтауыштар, қосымша түсініктемелер, айтқан сөздердің арасындағы байланыс, және т.б. Ал, ... ... ... дәрежесіне қарай топтастырылады: жеке сөз аудармасының кішігірім қателігі, жеке сөз аудармасының мағыналық қате аудармасы, сөз ... ... ... ... ... сөз ... айтарлықтай өзгеруімен байланысты мағыналық қате аудармасы.
Ауызша аударманың ... ... ... өзара байланыстың ауызша формасы есепке алынады: байланысушылардың тікелей қатынасында баламалықты төмен ... ... ... өзара түсінісушілігіне кедергі келтірмейді, керісінше ауызша аударма процесіндегі жоғалған ақпаратты белгілі бір дәрежеде толықтырып отырады, ауызша аударманың ерекшелігі-фунционалды-жанрлық ... ... ... ... мен ... ... ... бір шектеулік қояды.
1.2. Грамматикалық материалмен жұмыс
Грамматикалық ережелер сөздермен жұмыс істеуге жетекші болуға тиіс. Ол үшін ... ... ... ... ... ... қамтуы керек. Әйтпесе, олар өз қызметін атқара ... ... ... ... минимумды, сонан соң сөздермен жұмыс істеуге лайықты, оларды жинақтап қорытатын грамматикалық ережелерді іріктеп алу ... ... ... тіл материалы мен тақырыптар минимумын ескере отырып, мәтіндер мен ана тілінде жоқ ... ... ... ... ... мен ... ғылымдарында әдетте продуктивті сөзде қолданылатын тілдік материал - активтік ... ал ... ... тілдік материал - пассивтік материал деп аталады. Бұлардың айырмашылығын лексиканы меңгерудегі ... ... ... ... ... бір сөзді қолдвну үшін (активтік материал) сол сөздің өзін, оның грамматикалық формаларын, мағыналарын және ең бастысы оның басқа сөздермен ... ... білу ... ... ... (пассивтік материал) сөздің тіркесуін білудің қажеті жоқ, өйткені тыңдаушы (оқырман) сөздерді өзі тіркестірмейді, тіркестер дайын ... ... Бұл ... ... (немесе жазылған) сөзді басқа сөздерден ажырата білу керек, оны танып, мағынасымен ұштастыра білу керек.
Алайда активтік сөзбен ... ... ... ... ... ... ... да әр түрлі болады. Сол сияқты грамматикалық материалдардың да ... ... ... ... мен ... түрде меңгерілетіндері бар.
Әр адамның активтік тіл материалы пассивтік тіл ... ана ... ... ... кем ... ... тілін оқытуда да продуктивтік сөз үшін қажетті активтік тіл ... ... сөз үшін ... ... ... ... кемірек болуы керек, сонымен қатар активтік түрде меңгерілетін тілдік материал (лексика, грамматика) пассивтік миинмумның құрамына соның бір ... ... ... ... ... ... теліп қарағанда кейбір заңдылықтар мынаған келіп саятын сияқты.
Дәлме-дәл формальды - грамматикалық ... ... ... ... ... ... көбіне мүмкін болмай қалады. Грамматикалық тұлғаны сол қалпы ... ... ... ... ... ... сөздердің тіркесу заңдылығына сай келмеуі мүмкін, ал кейбір жағдайда тіларалық тепе-теңдік (формалық тепе-теңдік) ... ... ... ... шығады. Әсіресе тұпнүсқа мен аудармадағы сөйлемдердің орын тәртібі мен саны, грамматикалық санаттары, негізгі мағынасы сайма-сай ... ... ... ...
And all for some reason sighed -
Неліктен екені белгісіз, бәрі де күрсінді.
Байқап, ... ... ... ... бұл ... айырмашылықтарды да байқауға болады: for some reason - неліктен екені белгісіз, ағылшын тілінің бір формасы қыстырмалық ораммен беріліп ... ... бұл сөз ... ... ... ... ... байланыста тұр.
Формалық-грамматикалық тепе-теңдік деген нәрсе аудармада тіпті өте сирек болады екен. Түпнұсқа мен аударма тілдегі ... ... болу ... ... тіл мен ... ... ... болатын айырмашылықтардың үш типі бар:
1. Түпнұсқа тілде ... ... ... тілде формалық-грамматикалық сәйкестіктердің болмауы. Мысал ретінде орыс ... ... тіл деп ... ол ... етістіктің вид категориясы, род категориясы, сын есімнің қысқа формасы т.с.с.
2. Керісінше, аударма тілде бар элементтер түпнұсқа тілде болмайды. ... орыс ... ... ... ... қазақ тіліндегі етістіктің нақ осы шағы, бұрынғы өткен шағы, өзгелік етіс, тәуелдік жалғау т.с. жатқызуға болады.
3. ... тіл мен ... ... ... ... ... сай келетін элементтер болғанмен аудару үстінде олар қызметтері жағынан әртүрлі болып келуі ... ... ... синтаксистік икемділігін қолдану. Қай тілде болсын синтаксистік құрылымдар екі қабатқа - беткей ... және ... ... ... - ... жүр-түсіндіре кетейік. Мәселен :
Құрылысшылар үй салды ( Workers built the house.)
Үй құрылысшылармен салынды( The house is built by ... ... ... (Workers who built the house... )деген сияқты синтаксистік түзілімдердің беткей құрылымы әртүрлі болғанмен ... ... яғни ... жағы бір-біріне жуық жатыр. Аударуда, әрине, осы тереңқұрылым (мағынасы, мағлұматтың мәні) өзгеріссіз қалу керек. ... ... ... ... ... ... керек деген сөз тумасқа керек, өйткені сыртқы форманың да стильдік рөлі болуы мүмкін. Ырықсыз (пассив) құрылымды ... ... ... ... гөрі ... стильде көбірек тараған. Сондай-ақ қазақ тілінде баяндауыштық орын тәртібінің ... ... ... гөрі ... ... ... тән ... болады.
Аударма үдерісінде назар аударатын синтаксистік құбылыстар, бағамдауымызша, төмендегідей. Ескерте кетер бір жайт, дәл бұл ... біз ... ... ... мақсат оқырманға бағыт беру, ой салу болды.
Сөйлемдегі сөздердің орын тәртібі шартты түрде болса еркін екені белгілі, ал қазақ ... ... әр ... ... бір қалыпты орны бар. Сондықтан ағылшын тілінен қазақ тіліне аударуда әрқашанда орын ... ... тура ... ... ... бұл тәсілде де стиль басты бағдар болуы керек скен. Аударуда тыныс белгілерін сақтау көбіне әріпқойлыққа жатқызылып жүр. Алайда аударматанушы Ә. ... ... ... ... ... ... бөлудің қажет екенін қисынын дәлелдейді.
Өйткені тыныс ... ... ... ... сөз ... ... кейіпкердің характері, беруге түпнұсқаның ырғағына қызмет етіп тұруы мүмкін.
2. ... және ... ... ... ... қолданудың маңызы
2.1. Ауызша және жазбаша аудармада лексикалық
материалмен жұмыс
Ең алдымен лексикалық материалдарды сұрыптауда олардың қай мамандықтар үшін, не ... ... ... алу қажет.
Жоғарыда айтылғандй ағылшын тілі аспектілерінің ішінде аса маңыздысы - лексика. Сөзде грамматикалық ... бола ... да, ... ... қатынас болуы мүмкін, олар бір-бірімен түсінісе алады. Демек, сөзде кейбір ... ... ... сол ... ... ... келтірмейді. Ал басқа біреудің сөзін түсіну үшін немесе өз ойын айтып жеткізу үшін қажетті лексиканы білмеген жағдайда ... бола ... яғни ... адамның сөзін түсіне алмаймыз, өз ойымызды да айтып жеткізе алмаймыз.Сондықтан ағылшын тілін оқытуда лексиканы меңгерудің маңызы ерекше. Олай ... ... көп ... бөлу ... Әрине, бұл айтылғаннан лексиканы меңгеру өз алдына оқыту мақсаты екен ... ... ... ... ... ... зор ... лексиканы меңгеру оқытудың мақсаты емес, тек сол мақсатқа жетудің өте маңызды құралы. Сонымен лексиканы лексика үшін ... оны ... ... алу үшін меңгеру керек, яғни басқа адамдардың сөзін оқып ... ... ... өз ойын ... ... ... түрде жеткізу үшін қажетті лексиканы қолдана алатындай шамада меңгеру жөн. ... ... ... сөз ... мен дағдыларын меңгеру мүмкін емес.
Өзге тілді ... ... ... ... бөлу ... дәрісханадағы оқытуға бөлінген сағат пен педагогикалық жүктемеге байланысты. Педагогикалық жүктемеге байланысты топтар 2 топқа бөлінеді: бастауыш және жалғастырушы топ.
Оқыту ... де ... ... ... әсер ... ... Оқыту кезеңінің ұзақтығы таңдалатын бірліктердің саны мен сапасын айқындайды. Бір айлық курсқа келгендер мен төрт жыл ... ... ... минимумдардың айырмашылғы жер мен көктей.
Ғалым Н.И.Никитинаның пікірінше, тіл дамыту мақсатындағы жаттығулар жүйесі тілдің қызметінің түгел түрін ... ... Атап ...
1. ... ... ... ... түрін, тыңдай білу, әрі ұғыну, жазбаша мәтінді оқу және ... ... еске ... ауызша жатқа оқу және мазмұнын айту, жазбаша жатқа жазу және ... ... ... ... ... білу, жазбаша түрде мәтінді құрастыру, шығарма жазу.
Ғалымның тұжырымдауы бойынша, әр сабақта есту, оқу мәтінінің мазмұнын айту жұмыстары ... ... ... Әр тіл дамыту жұмыстарына арналған материалдардың біріктелуіне аса ... ... ... орай ... ... ... жиі қолданылып, тіл сабақтарында мәнерлеп өлең жолдарын оқытып отыру тиімді деп есептейді.
Бастапқы деңгейдегі үйретушінің қанша ... ... ... екенін білу алдында біз мектептен шет тілі пәні бойынша белгілі бір білім қорымен келген студенттің қанша сөзді меңгеріп келгендігін білуіміз ... Жыл ... ... жүргізген анкетаның нәтижесі бойынша олар орташа алғанда 400-500 сөздің аралығында біліп келетіндігі белгілі. Осынша сөзді меңгерген студент сұрақ-жауап барысында ... ... ... ... ... Тіл үйренуші өзі жайында, отбасы, жұмыс кестесі, жұмыс орны, бос уақыты жайында ... ... ... ... ... ... береді. Яғни, бастауыш топтың өзі төменгі, аралық жоғарғы деңгей деп бөлетін болсақ, оны бастауыш деңгейге жатқызуға ... Бұл ... ... ... ... қоры бар, ... қабылдауға танымын білдіре алады. Одан әрі бастауыш (жоғары) деңгейді үйренушінің білгенін тереңдетіп, белгілі бір тақырып деңгейінде ... және тану ... ... ... ... мақсаты алға қойылады. Бұл деңгейде үйренші ағылшын тілінің сөйлеу этикеті нысандарын, коммуникативтік клишені дұрыс қолдана білу ... ... ... ... ... қатысып, өз пікірін білдіру, алынған ақпаратты басқа адамға әңгімелеу, өзіне қажетті ақпаратты алу үшін сұхбатты өрбіту бұл бастапқы ... ... ... ... ... да ... оқу орнына түскен студенттерге тілдік материалды сұрыптап беруде осы жағдайларды ескеруіміз керек.
Әдістемелік зерттеулер тілді қатынас ... ... ... ... қалады. Тілді қатысымдық тұрғыдан оқыту мәселесіне байланысты теориялық тұрғыдан және ... ... ... ... ... ... ... - қатысым мақсатына қол жеткізу үшін қолданылады және ... әлем ... ... білімдері мен ұғым түсініктерінің жиынтығын көрсете алады. Тілді үйретудегі басты мақсат - ... өз ойын ... айта ... ... ... ... ... еске ұстау керек:
1. Ағылшын тілін оқытуды жүйелі түрде (білмегеннен ... ... ... ... ... және ... кеңейтуге) жүргізу,
2. Үйрету күнделікті өмірде жиі қолданылатын контекстегі сөйлемдерден басталуы,
3. Әрбір тапсырма, жаттығу үйренушінің қабілетіне, мүмкіншілігіне қарай берілуі,
4. Оқу ... ... сай, ... тіршілік аясында алынуы.
Ағылшын тілінің базалық деңгейін білу үшін 3000 сөз қажет дейді ағылшын тілінің мамандары. Осы 3000 сөздің 500-і етістік, 500-і сын ... 1500-і зат ... ... сөз табы 500 ... құрайды екен. Тіл үйренушіге коммуникация үшін ... сөз ... ... шет елдік ғалымдар түрлі дәледер келтірген. Мысалы, Х.Кронассер ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар күнделікті қарым-қатынас барысында 2500 сөзді ... ... ... ... 1000 сөз жеткілікті екендігін айтады. М.Уэст кез-келген қарым-қатынас үшін 2000 сөз ... ... Яғни ... ... ... ... ... болады.
Лексикалық минимум 400-600 бірлік таңба
Сөзжасам. Сөз тудырушы жұрнақтар. Зат есім тудыратын жұрнақтар: er/-or, ment, -ance/-ence,-ing, - ness, - ... - ... есім ... жұрнақтар
-ous, able/-ible, -ful, -al.
Үстеудің жұрнақтары. Конверсиялық сөзжасау әдісі.
2.2. Лексикалық аударулар
Бұл ... ... ... ... лексикалогиялық тұрғысына қатысты айтылды. Сондықтан біз бір ғана жайтқа ғана тоқталамыз.
Екі тілдегі сөздердің мағыналық ауқымы әр ... ... ... ... түпнұсқа тіліндегі кең мағыналы сөздерді аударуда нақтыландыруға тура ... ... ... ... ... тар ... сөзді аудармада кең мағыналы сөзбен береміз. Бұның бірінші тәсілін - нақтыландыру (конкретизация), екіншісін жалпыландыру (генерализация) деп атайды.
Себеп пен салдарға ... ... Л.С. ... ... ... ... қарастырады. Біздіңше, бұл мәселсе сөйлем шегінде қарастырылғаны жөн. Тіл фактілері осыны ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз - түпнұсқадағы болымды мағынаны болымсыз түрде я, керісінше, түпнұсқадағы ... ... ... етіп ... ... Я ... ... - Мен ойнап айтып тұрған жоқпын. Вспомнил я об этом, когда мы уже ... ... весь ... - Мен бұны бақтан өткенше байқаған жоқпын. Болымдыны болымсыз етіп аударуға ... ... ... на ... не ... чем в ... Астронавтар ақпан болмай жерге оралманды.
Компенсация (орын толтыру). Бұл ... ... ... ... бір ... ... ... дәлме-дәл баламасы болмауына байланысты аудармашының оны басқаша тәсілдермен және дәл сол сөйлемнің ішінде емес, текстің басқа бір ... ... ... ... ... ... етеді. Бұндай жағдайда кейбір сөз суреттеле, сипаттала аударылуы мүмкін.
Қосу. Кейде түпнұсқа тілдегі құрылымда белгілі бір сөздің не ... ... ... ... ... Ал аударуда сол элементті көрсетуге тура келеді, міне, осыған байланысты қосу тәсілі қолданылады:
Слава народам Казахстана! -- ... ... ... арта ... ... сессии -- в жизнь. - Сессия шешімдерін ... ... ... тағы бір байқағанымыз аударма текстің оқырманының түпнұсқадағы берілгендер туралы ... ... ... ... ... сөйлемге осы тәсілмен деп беру ұтымды ... ... ... ... ... ... қала әлде село аты екенін айыра алмауы ықтимал. Тағы бір ... Ол ... ... күні ... - Ол ... ... ... күні келді.
Түсіріп тастау. Бұл - мәні жағынан қосуға қарсы тәсіл. Аудару үстінде ... ... ... басы ... ... ... алып тастаса да, мағына мазмұнды өзгеріске ұшыратпайтын сөздер түсірілуі мүмкін.
Мұндай басы артық ... ... ... ... болатыны байқалады. Мысалы, орыс тілінде , сияқты тіркестер қолданылады, бұларды аударуда , , деп аударуға болады, өйткені ... өзі ... ... ал апрельдің ай аты екені мәлім, пен бірақ ұтымды береді.
Келесі бір кездесетін құбылыс, орыс ... ... ... ... қазақ тілінде көрссту міндетті болмай қалады. Мысалы:
Солдаты остановилисьудома, хозяин встретил их. - ... үй ... ... тоқтады. Үй иесі қарсы алды.
Қазақ тілі синтаксистік құрылысының бір ерекшелігі сол, ... ... ... сыңарлардың жалғаулықты, жалғаулықсыз болуы көбіне мағына өзгертпейді. Ал орыс тілі синтаксисі үшін бұл - ... ... ... орыс ... кейбір жалғаулықтарды аудармай-ақ түсіріп тастауға болады. Мысалы:
Пошла бы иона в лес, но ... ие с кем ... - ... да ... ... еді, ... ... кетерешкім жоқ. Байқап отырғандай, орыс тілінде қарсылықты мағына жалғаулық арқылы ғана беріліп тұр.
2.3. Лексиканың ... және оны ... ... ... салаларының ішінде лексиканың бірінші орын алуының себебі мынада: кейбір грамматикалық материалды меңгермегендіктен, сөзде грамматикалық қателер бола тұрса да, ... ... ... ... ... олар ... түсінісе алады.
Ал басқа біреудің сөзін түсіну үшін немесе өз ойын ... ... үшін ... ... ... ... коммуникация бола алмайды, яғни басқа адамның сөзін түсіне алмаймыз, өз ойымызды да айтып жеткізе алмаймыз. Сондықтан ағылшын тілін оқытуда лексиканы ... ... ... олай ... ... көп ... бөлу ... Әрине, бұл айтылғаннан лексиканы меңгеру өз алдына оқыту мақсаты екен деген қорытынды шықпау керек. Маңызы қандай зор болғанмен, ... ... ... ... ... тек сол ... ... өте маңызды құралы. Сонымен лексиканы лексика үшін ... оны ... ... алу үшін ... ... яғни ... ... сөзін оқып немесе тыңдап-түсіну, өз ойын ауызша немесе жазбаша түрде жеткізу үшін қажетті лексиканы ... ... ... ... жөн. ... ... тілінде сөз іскерліктері мен дағдыларын меңгеру мүмкін емес.
Ағылшын тілін оқытуда лексиканы меңгертуге қойылған мақсат ... ... шет ... ... ... түсініп, газет, журнал, кітаптардағы мәтіндерді оқып, олардың мазмұнын сөздіктің көмегімен түсінулері қажет етеді. ... ... ... ... ... бірі ... ... К.А.Ганшинаның пайымдауынша, ағылшын тілін оқытуда ең алдымен ... орын ... ... ...
Ал лексика тек сол мәтіннің мазмұнын түсінуге керекті құрал ретінде ғана пайдаланылған.
Лексика сөйлем арқылы түсіндіріліп, керекті құралдармен әрі қарай ... ... ... ... Жаңа ... ... ... төмендегідей нақты іскерліктер талап етілді.
- таныс емес сөздерді ережелерге сай оқи алу;
- өтілген ... және ... ... ... ... мәтіндерді сөздіктің көмегінсіз оқи, түсіне және аудара алу;
- оқытушының ... ... ... ... ... бере алу;
- өтілген материалдарға құралған оқытушының кішігірім әңгімелерін түсіне алу;
Қазіргі кезде республикамызда демократиялық, экономикалық, саяси және әлеуметтік өзгерістер болып ... ... оқу ... ағылшын тілдерін оқыту да оған жаңа тұрғыдан қарауды талап етуде. Республикамыз өз ... ... ел ... ... ... тілдерін оқытудың жаңа кезеңі туды. Сол себепті де оқу бағдарламасы, оқу және ... ... ... ... ... ... етіп ... Бүгінде пәндерді оқытуда шәкірттердің жеке басының ерекшеліктерін, қажеттіліктерін, қызығушылықтарын ескере ... ... ... ... студенттердің елтану, лингвоелтану, экономикалық, психологиялық, мәдени-информациялық білімін көтеру арқылы оларды болашақ мамандыққа дайындауға үлкен мән берілуде.
Қорытынды
Аударма-адам қызметінің ... ... ... ... ... ... ... бөліктігіне қарай топтасқан адамдар қауымдастығы құралысымен-ақ әртүрлі тілді қауымның, топтың өзара түсінісіп, тілдесуіне дәнекер болатын "қос ... ... ... ... ... тіршілігінде жазу-сызу қалыптасқан соң сөйлеушіге ілесе, қосарласа отырып, ауызша аударатын тілмаштар легіне аударуды жазбаша ... ... ... ... ... ... ... аудару қалыптасқан тұстан бастап-ақ тәжірибе халықтың мәдени-қоғамдық өмірінің алуан тіршілігімен қатар өріліп, біте қайнасып жататын күрделі ... ... көп ... ... Оның ... ... түрлі ғылыми зерттеулерге арқау болар еді. Бұл-адамзат қызметінің ежелгі түрі. Басынан бастап маңызды әлеуметтік функцияны атқарып, тіл аралық қатынасты мүмкін ... ... ... сот ... ... ... құжаттарға қол қою сияқты маңызды іс-шараларға ауызша аудармашының қатысуы іскерлік өмірімізде ... ... ...
Аударма-халықтың рухани қызметінің, мәдени өмірінің бір саласы, халықтардың арасында үзілмейтін үрдістердің бірі. Оның ... ... әлем ... ... ... мәдениетіндегі рөлі айрықша маңызды. Осы ғасырда өркениетті елдердің барлығында да аударма жұмысымен шұғылдану өте-мөте белсенділік танытып отыр, Еуропа зиялы ... ... ... ... ... деп ... мән бар, себебі нақ сол ой-санасы жоғары қауым бұл арнаны жер бетіндегі күллі ұлттармен ұлыстардың келісім-татулығын, ... ... ... ... бола ... басты тіректердің бірі деп таниды.
Аударманың психолингвистикалық классификациясы, түпнұсқаны ... және оны ... ... ... бірге аударманы ауызша және жазбаша түрлерге бөледі.
Жазбаша аударма түпнұсқаны жазбаша түрде аудару. Аударманың бұл түрі аудармашыға түпнұсқаның ... ... ... ... ... ... аударманың классикалық түріне аудармашы жазбаша түпнұсқаны көзбен шолып, содан соң жазбаша ... ... ... ... аударманың түпнұсқаны ауызша аударуын айтамыз. Ауызша аударманың классикалық түріне аудармашы түпнұсқаны акустикалық түрде қабылдап, ауызша ... ... ... ... ... ... қабылдаумен параллель немесе түпнұсқаны қабылдағаннан кейін аударылуы мүмкін. Осыған орай, ауызша аударманың екі түрі бар: ... ... және ... ... ... ... немесе жазбаша қабылдау және аударма мәтін жасау ауызша және жазбаша ... ... ... ... осы ... ... ... басқа да түрлерінің құралдары қолданылуы мүмкін. Жазбаша ... ... ... ... ... лентадан алуы мүмкін немесе өзінің аудармасын машинистке немесе диктофонға жеткізуі мүмкін. Қандай да болмасын аударма жазбаша түрде сақталады, себебі аударма ... ... ... және ... ... ... мен толықтыруларды енгізуге мүмкіндік береді. Ауызша аудармашы түпнұсқаны ауызша қабылдап, керек жағдайда синхрондық ... ... ... ... ... Жазбаша мәтінді ауызша аудару түрі деп аталады. Мұнда аудармашы жазбаша түпнұсқаны оратордың қатысуынсыз ауызша аударады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. ... А. Қ. . ... ... - М: 1982, ... Артемова А.Ф., Леонович О.А. ИЯШ, 2005, №1, 101-102 стр.
3. Andrian Wallwork "Business options" Oxford, ... ... А., ... Ғ., Сарыбаев Ш. Алматы, 1990, 136-бет.
5. Әбдіғалиев С.А. . ... .1992, 58-59 ...
6. ... Қ. . ҚХҚ және ӘТУ, ... №2, (6), 2003, 39-40 ...
7. ... В.А., Штраус В.Н. . Киев, 1986.
8. Бенюх О.П., Чернов Г.В. . Москва, 1964.
9. Белбаева М. . ... 1976, 10-11 ... Гез Н.И. . ... и ... М., ; 1982, 42-46 стр.
11. Гальскова Н.Д. . ИЯШ, 2004, №1 стр 3-4
12. ... Н.Д. . ... 2000, стр. 79-85
13. ... В.Б. Христорожденственный // ВШ, 1986, №5, с 86.
14. Дуанина Б.И. . ... 1979, 34-36 ... Джин Л.К. . ... 2001, №3, стр. 124-129

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
5-6 жастағы балалардың грамматикалық дағдыларын қалыптастыру (2015 жылғы. 5-ке тапсырылды)56 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
«Зияты бұзылған 3-5 сынып оқушылардың жазбаша сөйлеу тілі бұзылыстарының сипаты»48 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Арифметикалық амалдарды жазбаша орындау тәсілдері18 бет
Аудармадағы грамматикалық сәйкестік19 бет
Аудармадағы лексикалық трансформациялық үлгісі19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь