Аударманың түрлері

Жоспар
Кіріспе
1.бөлім. Жазбаша аударма түрлері.
1) Көркем аударма.
2) Ақпараттық аударма.
3) Ғылыми.техникалық аударма.
4) ресми.іскери аударма.
5) Газеттік.акпараттық аударма
6) Түрмыстық аударма.
Негізгі бөлім.
2.бөлем
1. Аударманың шарттары мен түрлері.
2. Аударма
3. Аударма тілдік өзгешеліктерге байланысты ана тілден басқа тілге аудару.
4. Аударма жұмысы тәсіліне қарай ауызша мен жазбаша.
5. Аударма материалдық қажеттілігіне байланысты аударма.
3.бөлім Ауызша аударма.
1. Ілеспе (синхронды) аударма.
2. Ізбе.із аударма.
Жазбаша аударма.
1. Дәстүрлі (қолжазбалы) аударма
2. Автолық емес, авторлық аударма.
3. Машинамен (автоматты) аударма.
4. Аралас аударма.
3.Қортынды.
4. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Адамзат аударма арқылы араласып-құраласады. Біз өмір сүріп жатқан әлемнің іштей белгілі бір жүйеге құрылғандығы, адам тіршілігінің кез келген қимыл-қарекеті өзінше шағын жүйе екендігі, онсыз әлемнің тұтас жүйесі жасалмайтындығы белгілі. Адамзат тілдерінің арасында да коммуникацияның өз жүйесі, яғни трансляторы болуы керек. Тілдер арасындағы осындай байланыстырушы жүйенің ең қарапайым шешімі – аударма. Бұл тұрғыдан қарағанда аударма адамзатты біріктіріп тұрған факторлардың бірі деуге де болады.
Аударма ұғымы – кең ұғым. Зерттеуде тек көркем аударма, соның ішінде поэзия аудармасы ғана сөз етілетін болады. Зерттеудің тақырыбындағы "өлең аудармасы” тіркесі нақты өлеңнің ғана аудармасы емес, "стихотворный перевод”, яғни жалпы өлеңмен жазылған көркем шығармалардың аудармасы деген тұрғыда қолданылып тұр.
Жазбаша аударма өз ішінде екі түрге бөлінеді: Жазбаша аударма процесіндегі ең басты құрал – сөздік. Қазіргі «ақпараттар легі» ғасырында аудармашының жұмысын сөздіктерсіз елестету мүмкін емес. Сонымен қатар, аудармашы арнайы терминдерді жылдам табуы үшін, алдымен, ақпараттың қандай дереккөздері бар екенін және оларды қандай ретпен әрі қалай пайдалану керектігін білуі қажет.Зерттеудіңөзектілігі.Қазақпоэзияаудармасыныңарғы-бергідегіжүріпөткенжолын, бел-белестерінбажайлау, ізденістеріменіркілістерінсаралау – ұлттыңкөркемдікойыныңбүгінгібиігінбағамдаудың, алдааларасуларынбелгілеудіңбіржолы.
Аударманыңхалықтардостығыныңдәнекеріретіндегіқызметіалдыңғықатарғашығарылыпқарастырылғандықтан, тәржіметуындыларыбәріненбұрынәдебибайланыстартұрғысынансөзетіліп, аудармакатегориялары, нормалары, типологиясы, эволюциясы, өлеңжүйесіне, өлшемінеәкелетінөзгерістерісияқтыкөптегенмәселелерекіншіқатарғаысырылыпқалаберетін. Аударма – лингвистиказаңдылық¬тарынаарқасүйеуарқылытіларалықкоммуникацияміндеттеріншешетінсөзөнерініңөзгешетүрі. Көркемаударманыңжемісіретіндезерттеуқарастыратынпоэзиялықтәржіме – алдыменәдебиеттанунысаны.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Жұмабекова А.Қ. Аударматанудың негіздері : Оқу-әдістемелік құрал. - Алматы, 2012. - 296 б.
2. Бархударов Л.С. Язык и перевод (Вопросы общей и частной теории перевода). –М.: Международные отношения, 1975. – 240 с.
3. Тарақ Ә. Аударма процесі жайында // Аударматану (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.: Құлманов С.– Алматы: «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, 2008. –300 бет.
4. Комиссаров В.Н. Слово о переводе. –М.: Международные отношения, 1973. –216 с.
5. Көркем аударманың кейбір мәселелері (мақалалар жинағы). –Алматы: Қазмемкөркемәдеббас, 1957.
6. Тарақов Ә.С. Аударма психологиясы және мәдениеті: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 60 бет.
7. Алдашева А. Аударматану ғылымының басты ұғым-түсініктері туралы // Аударматану (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.: Құлманов С.–Алматы: «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, 2008. –300 бет.
8. Көркем әдебиет саласындағы аударма мәселесі // ҚАЕУ хабаршысы. Өскемен, 2006. - №2.
9. Сабурова Г. Аударма да рухани байлық // Қазақ тілі мен әдебиеті,2000. №5
10. Алдашева А. Аударматану: лингвистикалық және лингвомәдени мәселелер. –Алматы: Арыс, 1998. –215 б.
11.Тарақ Ә. Ғылыми-көпшілік және ғылыми техникалық аударма // Аударматану (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.: Құлманов С.–Алматы: «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, 2008.
12. Жұмабекова А., Жабағиева Г. Жазбаша және ауызша аударманың ерекшеліктері // Аударматану (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.: Құлманов С.–Алматы: «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, 2008.
        
        Жоспар 
Кіріспе
1.бөлім. Жазбаша аударма түрлері.
1) Көркем аударма.
2) Ақпараттық аударма.
3) Ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... аударма.
Негізгі бөлім.
2.бөлем
* Аударманың шарттары мен түрлері.
* Аударма
* Аударма ... ... ... ана ... ... тілге аудару.
* Аударма жұмысы тәсіліне қарай ... мен ... ... материалдық қажеттілігіне байланысты аударма.
3.бөлім Ауызша аударма.
* Ілеспе (синхронды) аударма.
* Ізбе-із аударма.
Жазбаша аударма.
* Дәстүрлі (қолжазбалы) аударма
* Автолық емес, авторлық ... ... ... ... Аралас аударма.
3.Қортынды.
4. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Адамзат аударма арқылы араласып-құраласады. Біз өмір сүріп жатқан ... ... ... бір ... ... адам ... кез ... қимыл-қарекеті өзінше шағын жүйе екендігі, онсыз әлемнің тұтас ... ... ... ... ... арасында да коммуникацияның өз жүйесі, яғни трансляторы болуы ... ... ... ... ... жүйенің ең қарапайым шешімі - аударма. Бұл тұрғыдан қарағанда аударма адамзатты біріктіріп тұрған факторлардың бірі деуге де ... ... ... - кең ... ... тек ... ... соның ішінде поэзия аудармасы ғана сөз етілетін болады. Зерттеудің тақырыбындағы ... ... ... ... өлеңнің ғана аудармасы емес, "стихотворный перевод", яғни жалпы өлеңмен жазылған көркем шығармалардың аудармасы ... ... ... ... ... өз ... екі түрге бөлінеді: Жазбаша аударма процесіндегі ең басты құрал - ... ... ... ... жұмысын сөздіктерсіз елестету мүмкін емес. Сонымен қатар, аудармашы арнайы терминдерді жылдам табуы үшін, алдымен, ақпараттың қандай дереккөздері бар ... және ... ... ... әрі қалай пайдалану керектігін білуі қажет.Зерттеудің өзектілігі. Қазақ поэзия аудармасының арғы-бергідегі жүріп өткен жолын, бел-белестерін бажайлау, ізденістері мен ... ... - ... көркемдік ойының бүгінгі биігін бағамдаудың, алда алар асуларын белгілеудің бір жолы.
Аударманың халықтар достығының дәнекері ретіндегі қызметі алдыңғы қатарға шығарылып ... ... ... ... бұрын әдеби байланыстар тұрғысынан сөз етіліп, аударма категориялары, нормалары, типологиясы, эволюциясы, өлең жүйесіне, өлшеміне әкелетін ... ... ... ... екінші қатарға ысырылып қала беретін. Аударма - лингвистика заңдылық-тарына арқа сүйеу ... ... ... міндеттерін шешетін сөз өнерінің өзгеше түрі. Көркем аударманың жемісі ретінде зерттеу қарастыратын поэзиялық тәржіме - ... ... ... ... қазақ жырындағы таланттардың бәрі дерлік тартылып, аударма арқылы ұлттық поэзиямыздың көркемдік құралдары анағұрлым молыға түсті.
1) ... ... - ... ... ... яғни ... ... оқырманға көркемдік-эстетикалық әсер ету болып табылатын мәтіндерді аудару. Бұл процестің өтуі барысында аудармашының мүмкіндігі шексіз; ол екінші тілде жасалған ... ... ... ... ... немесе көркем аударма дегеніміз - бір тілде жазылған әдеби туындыны екінші тілдің құралдары ... ... ... және ... ... ... ерекшеліктерін мейлінше нақты сақтап көрсету. Бұл жерде аудармадағы ең қиын нәрсе - лингвистикалық ерекшелігі емес, ол ... ... ... ... ... яғни аудармашы туындының образдық әлемін, автордың идеясын, позициясын және стилін нақты, дәл ... ... ... ... ... әдеби процестегі алатын орны үлкен.
Жақсы аударылған көркем аударма - сол ... төл ... ... ... жымы ... біте ... ... кетеді. Ел мен елді таныстырады, жақындастырады, ұлттық мәдениетті байытады. Мұнда автор мен аудармашы өнер жарысына түседі, тіл мен тіл ... ... ... ... аударманың төмендегідей айырым-белгілерін ұсынады:
а) көркем аударма - ойлаудың образдылық типінің жемісі; демек, мұнда ... ... ... ... бар; ... ізденістің шеңберіне шек қойылады, өйткені аудармашының алдында жатқан мазмұны-құрылымы дайын мәтін шығармашылық еркіндікке ... ... ... да төл ... сияқты эстетикалық қызмет атқаруы керек;
в) көркем аударма да төл ... ... ... ... ... ... ... аудармада қазақ тілінің табиғи күйі, сөз қолдану, емлелік нормалары сақталуы тиіс. Көркем аударма - ... ең бір ... де ... ... ... ... ... теориясы тұрғысынан көркем аударманы "Жалпы аударма" курсының дербес пәні ретінде қарастыруды ұсынатыны тегін емес. Олай дейтіні - ... ... ... ... ... және ... ... аударманың өзге түрлеріне қарағанда айрықша бедерленіп көрінеді. Жұмыста қазақ поэзия аудармасының арғы-бергідегі өткен жолы ... ... ... сараланып, теориялық тұрғыдан таразыланды.
2) Ақпараттық аударма - қандай да болмасын ақпаратты, мәліметтерді беру болып табылады. Ақпараттық аударманың өзі өз ... ... ... ... ... ... ғылыми мақалалар, монография, техникалық сипаттама жатады. Әр ... ... ... ... ... ... мәтіндік құрылымы болады. Бұл саладағы шығармаларды аударуға сөздік те аздық етеді, кәсіби маман біліміне, ... де ... ... ... ... ... ... және синтаксистік құрылымға ие, сөздің бірыңғай орамдары, біркелкі стиль ... ... ... ... көп ... білімді қажет ететіндіктен, бұған білікті кәсіби маман ретінде бейімделген жөн. Ақпараттық аударма - ... да ... ... ... беру болып табылады. Ақпараттық аударманың өзі өз ... ... ... ... ғылыми-техникалық аудармаға ғылыми мақалалар, монография, техникалық сипаттама жатады. Әр саланың өзіндік қолданылатын қалыпты стилі, термині, мәтіндік құрылымы болады. Ғылыми ... ... ... және ... ... ие, ... бірыңғай орамдары, біркелкі стиль қалыптасқан. Ғылыми-техникалық еңбектерді аудару көп салалы білімді қажет ететіндіктен, бұған білікті кәсіби маман ретінде ... ... ... ... ... ... қарапайым үлгілерінен (өтініш, арыз, мінездеме және т.б.) бастап күрделі түрлеріне (жарғы, жарлық, ереже, келісім және т.б.) ... ... ... ... ... және олар түгелдей дерлік аударма процесі арқылы жүзеге асырылады.
- газеттік-ақпараттық аударма - жаңа ... тың ... ... ... ... ... ... мәтіндер әр алуан сипатта: қысқаша ақпараттық хабарлар, ресми хабарлар, мақалалар, шағын және кең көлемді сұхбаттар, ... әрі ... бір ... ... ... хабарландыру, репортаж т.б. түрде беріледі. Алайда газет-журналдың қалыптасқан өзіндік бірыңғай, дербес стилі болады. Спорт газеттерінде спорттық ... ... сөз ... ... ... ... ... эстетикалық, өнер ғылымы мәтіндеріне негізделеді. Газеттік-ақпараттық аударма өз ішінде екіге бөлінеді. Ресми-іскери стильдің қарапайым үлгілерінен дейін қазақ тілінде ... ... және олар ... ... ... процесі арқылы жүзеге асырылады.
5) газеттік-ақпараттық аударма - жаңа мәліметтерді, тың деректерді, тосын оқиғаны оқырмандарға жеткізу. ... ... әр ... сипатта: қысқаша ақпараттық хабарлар, ресми хабарлар, мақалалар, шағын және кең көлемді ... ... әрі ... бір ... қатысты мақалалар, хабарландыру, репортаж т.б. түрде беріледі. а) Газет мәтіндерін аудару. ... ... ... ... қатаң сабақтастыру негізінде жүргізіледі. Бұл көбінесе ресми ақпараттық ... ... ... ... ... қысқасы үкіметтік маңызды құжаттарда қатаң сақталынады. Түпнұсқаға деген дәлдік тұжырымын қатаң ... ... ... Бұл ... ... ақпараттық хабарлар, саяси келісімдер, қаулы, жарғылар, қысқасы үкіметтік маңызды құжаттарда қатаң сақталынады.
6) тұрмыстық аударма ─ тұрмыстық немесе ... ... ... ... ... және ... қарым-қатынастың диалогтік формасы жағдайында туындайды. Мұндай жағдайларда негізінен қандай да бір мақсатқа қол ... ... ... ... ... ауызша мәтіндер жасалады.Тұрмыстық аударма ─ тұрмыстық немесе іскери ауызекі сөйлеу ... ... және ... қарым-қатынастың диалогтік формасы жағдайында туындайды.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Диссертациялық жұмыстың кіріспесінде зерттеу тақырыбының жалпы сипаттамасы, өзектілігі, зерттеудің дереккөздері, мақсаты мен ... ... ... нысаны, жұмыста қолданылған әдістемелер негізі, зерттеудің ғылыми жаңалығы, қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар, зерттеудің теориялық және ... ... ... ... ... мен жарияланымы туралы мағлұмат беріледі.
"Аударматанудың теориялық проблемалары" деп ... ... ... 3 ... ... Оның "Аударманың жалпыадамзаттық сипаты және рухани мәні" деп аталатын бірінші тараушасында аударманың адамзат өміріндегі алар орны ... ... ... анықтамалар айқындалады.
Өркениет пен өркениеттің, халық пен халықтың танысуы, табысуы ... ... ... табысуы сияқты. Олар бір-бірімен танысуы үшін бір-бірінен ортақ белгілер табуы керек, ал сол таныстық ұзағынан ... үшін олар ... ... ... ... де табуы керек. Көркем аударма - бір тілде жазылған шығарманы басқа тілдің құралдарымен дүниеге қайта әкелу нәтижесі, ал ... ... ... іс ... ... тәжірибені зерттей әрі жинақтай келіп, осы үдерістің, яғни шығарманы дүниеге қайта әкелудің сипатын, сондай-ақ аударманың алдына ... ... ... ... ... анықтаумен айналысады. Тарихи тәжірибе көркем аударманың бір-біріне кереғар екі ұстанымның аралығынан табылатынын көрсетеді: аударма сөзбе-сөз дәл шығуы, бірақ көркемдік тұрғыдан ... ... да ... ... ... көркемдік тұрғыдан толыққанды шығуы, алайда, түпнұсқадан қашықтап кеткен еркін баян болуы да мүмкін. Мәтінді аудару барысында ... ... пен ... кемелдік ұдайы бір-бірімен шарпысып түсіп жатады. Мәселені шешудің диалектикалық жолын іздеуге тура келеді.
Тәржіменің қоғамдық ... ... - басы ашық жай. ... ... ... қойғанда, кез келген аудармашы (бүгінгі заман аудармашыларын айтамыз) өз жұмысының жарияланатындай болуын ойлайды. Бұл ... тағы бір қыры ... ... туынды ұлт әдебиетіне қажет болуға тиіс. Өзіңде бар нәрсені өзгеден іздемейсің. Демек, аудармашы таланты оның қоғамдық сұранысты сергек сезінуінен, оқырманның нені ... ... дәл ... ... де ... ... ... бәсеке қалыпты жайға айналды. Елдер бәсекесі тілдер бәсекесіне қозғау салмай қоймайды. Қазақ тілінің сол ... ... ... үшін оның мол мүмкіндігін дәйім дәлелдеп отыру қажет. Мұның бір жолы - ... ... ... әлем ... ... әрі ... бара жатқан мына заманда бізде бөлекше құбылыс бой көрсете қалады екен деп үміт етудің жөні жоқ. Ендігі жерде ... ... ... ... ... үшін ... ... да еске алған артық емес. Бұл ең алдымен тіл өнерінің аударма саласында байқалса тіпті жақсы. Қазіргі аудармалар ең алдымен ... ... ... ... үшін ... ... ... кітаптар арқылы қазақ оқырманы мемлекеттік тілдің мүмкіндігін нақты көретіндей болуға тиіс.
"Аударма - ғылымның объектісі" атты ... ... ... аударманың қай ғылымның қарауына жататындығы жөніндегі белгілі пікірталасқа өз ойын қосады. ... ... - ... ... арқа ... ... ... әдебиеттің міндеттерін шешетін сөз өнерінің өзгеше түрі. "Кез ... ... бес ... ... ... дайындықпен жасалған мәтінге филологиялық талдаудан басталып, әдеби шығармашылықпен бітуге тиіс".
Еңбекте көркем шығарманы аударуға ... ... ... ... ескі ... ... да біршама ойлар ортаға салынған. Ойлау категорияларының әмбебаптығы сол ойды жеткізу тәсілдерінде де ортақтық орнатпай ... ... ... кез келген мәселеде тіреске түсу, буржуазия өкілдерінің кез келген сөзін қалайда теріске шығару әдеті, кешегі кеңестік кезеңде Батыс елдерінде белең ... ... бәрі ... аударуға көне бермейтіндігі" жөніндегі теорияның "тиянақсыздығын" дәлелдеуге ұмтылыс түптің түбінде аударманың бағын ашуға септігін тигізді. Кеңестік аударма мектебі әлем ... ең ... ең ... ... да қол ... ... болмайды деген шығармалар мен аударудың қажеті жоқ шығармалар дегеннің ара-жігін де ажырату жөн. Әдебиетте әу бастан тек ... ... ... ... ... ... ... да жетіп жатыр. Аударуға болады, аударуға болмайды деген ескі даудың бір дауасы - ... ... ... ... ... ... Н.Любимов аудармашы өзінің ойлағанындай нәтижеге жету үшін барша көркемдік ... ... тиіс дей ... ... не көмектеседі деп өзіне өзі сұрақ қояды да, былай жауап береді: "Бәрінен бұрын - орыс тілі кез ... ... ... ... де бейнелей алады, бәрін де жеткізе алады, бұл тіл үшін алынбайтын қамал жоқ деген ... ... қаны мен ... ... ... ... көмектеседі. Бұл сенім болмайынша, ана тіліне сүйіспеншілік болмайынша ... ... ... ... ... қалуы да мүмкін. Оны айтасыз, өзге тілдің ... ... ... да ... ... Бұл ... орыс тілінің орнына қазақ тілі деп қойып алып, өзімізге айтудың да әбден реті бар. "Аударма мәдениеті үздіксіз өсіп ... ... ... ... бар ... ... де маңызын елемей, оны "мәртебелі ғылымның" назар аударуына арзымайтын нәрсе деп кемсітуге болмайды. Ондай пікірден қауіпті қорытынды шығып кетуі ... ... ... ... ... түпнұсқаның бар қасиетін беруге болмайды деу, сөйтіп, әдебиет жайындағы ... үшін ... ... ... жоққа шығару - түпнұсқаның тілін екінші тілде бейнелеуге келмейтін әлдеқандай бір құпия жазу деп ... ... ... - ... ... ... Ешкім де барлық замандарға бірдей жарай беретін аударма жасай алмауы мүмкін. Сондықтан да әр ... өз ... ... ... ... Аудармашы өз тіліндегі оқырман үшін жазады. Ол ұлттық өлең мектебінде тәрбие алған ... ... ... ... ... ... дәстүрлерді ескермей отыра алмайды. Аудармашы өз оқырманының талғамын жаңа өрістерге тартып жатса, күнес биіктерге көтеріп жатса ғанибеттің ғанибеті. Өзге тілдегі ... ... ... ... ақын өз ... ... ... қабылдампаздығын тәрбиелеуді де дәйім есте ұстағаны, өзге ұлттық мәдениеттердің өлең өнеріндегі құнды ... ... ашу ... сол ... өлең ... ... де ... болатындай өрнектер тауып жатқаны абзал. Зерттеудің өн ... ... бір ... ... ... ... мүмкін бе өзі дегеннен бастап, көркем шығарма аударыла ма, соның ішінде өлеңді аударуға бола ма, аударылса түпнұсқаға ... етіп ... бола ма ... тұрғыда нешетүрлі пікірлер келтірілген. Солардың көбі өлең аудармасы әрі кетсе түпнұсқаға жақындай алады, өте-мөте жақындай алады, тіпті деңгейлес шығатындары да ... ... ... Ал ... өлең ... ... асып түсу кездеседі әрі проза аудармасынан гөрі көбірек кездеседі. Зерттеуші бұған нақты ... орыс ... де, ... ... де ... Бұл ... ... мәселе - тәржімеші тұлғасы.
Тәржіменің ғажап қасиетін мынадан білуге ... Адам ойы ... ... ... ... төселген тақтайдай тегіс нәрсе емес. Бір ойдың өзі бір тілде қағазға ... бар ... ... аша ... ... ... аша ... Әлем әдебиетінің айналымына түскен туындылар сан түрлі тілдерге аударыла-аударыла жүріп, мәтіннің қатпар-қалтарыстарындағы астар, ... ... ... де ... ... бір ойдың төл тілдегі көмкерілген түрінен гөрі басқа тілдегі ... түрі ... ... ... да ... ... Олай болмаған күнде де әр аударма сайын қайта бағамдалудың өзі ... ... ... ... ... көркемдік кестелерін жаңаша жайып көрсетуге көмектесетіндігі анық. Аудармаларды оқу, салыстыру, зерттеу арқылы біз түпнұсқаның өз бойындағы қасиеттерге ерекше, тың ... ... ... ... оның соны қырларын, бұрын байқамаған бояуларын ашамыз. Мәтінге қайта-қайта үңіле жүріп, түпнұсқаны оқыған тұстағыдан да гөрі ... ... Сол ... ... ... ... өкілдері де біздің ақынымыз немесе жазушымыз қалай аударылып жатыр екен өзі, ... ... ... бе деп ... ... да туған әдебиетінің қазыналарына бұрынғыдан ұсынықтылау қарай бастайды.
Диссертацияда қазақ ақындарының ... ... ... ... ... ... қапы ... жайдың бірі - сан түрлі ... ... ... ... ... де көп уақыт бойы орысшасы арқылы жасап келгендігіміз. Әрине, негізгі аударма орыс тілінен болғаны түсінікті. Соның ішінде орыс поэзиясынан ... - ... ... Егер біз ... ... ... бас ... болсақ, онда көп қазынадан құр қалар едік. Бұл тәсілден бас тартса орыс поэзиясы да жұтаң тартып ... еді. Ол ... ең ... ... көбі ... ... жолма-жол тәржімесі арқылы жасалған. Солайы - солай. Бірақ солай екен деп ... ... де ... ... ... асыл үлгілерін түпнұсқа тілін білмегенімізге бола орыс тіліндегі нұсқасынан ғана аудара беру де ... жол, ... ... ... ... ... Ол ... жасау барысында біраз дүние өзгеріске түскені, біраз нәрсенің жоғалғаны сөзсіз, сол ... тағы ... ... ... ... ... тағы сөзсіз. Бұл - тым көп шығын. ... көп ... ... Өлшемдер өзгермелі. Талғам туралы таласпайды. Өнерге нөмір жүрмейді. Әйтсе де, сөз ұстаған ұлылардың қайсысы әлем әдебиетіне көбірек ... ... оның ... өркениетіндегі алар орны қандай дегенде алдымен айтылатын бір өлшем бар: ол - ... ... ... ... Тәржіменің саны талантқа ең әділ таразы бола бермейтіні рас. Әсіресе, ... ... өз ... ... ... пысықайлардың қолы жететіні де рас. Сонда да бұл көрсеткішпен санаспау мүмкін емес.Тәржіме теориясына байланысты өз шешімін күткен мәселелер әлі де ... ... ... осы ... ... ... мыңдаған мақалалар, жүздеген монографиялар жарық көре тұра, әлі күнге ортақ терминологияға тоқтам жасалмай отыр. ... ... және ... ... ... ... ұғымдардың өзінің басы ашылмағанын жазады.Тәржіме - ... ... да, ... ... ... да ... ... күрделі құбылыс. Зерттеуде аударма әр қырынан - лингвистикалық (психолингвистикалық), әдеби-тарихи, мәдениеттанушылық, философиялық-эстетикалық, ақпараттық, текстологиялық немесе семиотикалық тұрғыдан - ... ... ... ... ... ... әр ... түпнұсқаның жаңа байыптамасы болатындықтан ғана емес, мәселе әр аударма ... жаңа ... алып ... ... ... деген: "Өзге мәдениет басқа мәдениеттің көзімен қараған кезде ғана өзін толығырақ, тереңірек ... ... Бір ... ... ... мағынамен бетпе-бет келгенде өзінің терең сырын ашады: олардың ... сол ... ... мен ... ... ... ... болады". Толыққанды ұлттық әдебиеттің толыққанды аударма әдебиетінсіз кемеліне келмейтіні сондықтан.
"Көркем аударманың алғашқы үлгілері" атты бірінші ... ... ... ... ... ... қазақ аудармасының шежіресіне орай бірқатар тың тұжырымдарды ортаға салған. Аударма ... ... атам ... ... ... ... деген сөзінен (тегінде, бұлай деп тілге мәш, яғни сөзге ұста адамдарды ... ... ... шыққан. Ұлы Жібек жолының алтын арқауы - аударма десек те артықтығы жоқ. Ал нақты ... ... ... ... ... ортақ Алтын Орда дәуіріндегі аудармалар қатарында Сарай қаласынан шыққан ақын Сейф ... ... ... ХІV ғасырдың аяғында аударғаны айтылады. Тұрсынбек Кәкішевтің: "Алтын Орда дәуіріне біз түгелдей ортақпыз. Ал оның негізгі әдеби тілі - ... тілі ... онда ... ... мен тілі ... ... ие ... қашсақ та құтыла алмаймыз" [8, 31 б.] деген пікірін есте ұстау жөн. Қазақ аудармасының бастапқы кезеңдерінде ... ... ... ... ... бір ... ... қойындасып жатады. Бұларды аударманың балама түрлері, танымал шығарманы жаңа тілде жеткізудің жолдары ретінде қарастырған орынды.
Қазақ ... ... ... жазу үшін біз міндетті түрде әлемдік аударма ... ... мен ... ой ... ... ... Аударма тарихы, оның бел-белестері, даму эволюциясы жөнінде сөз еткенде біз бұл бағытта терең зерттеулері бар орыс әдебиеттануын ... өте ... ... да еңбекте жалпы аударма тарихына қатысты мәліметтер көбірек ортаға салынып, орыс тілінде жарияланған тәржіметанушылық зерттеулерге жиі-жиі сілтеме жасалды. ... ... ... ... әдебиеттануының ғылыми айналымына түсірудің артықтық етпейтіні де есте ... ... ... ... ... ... келіп, ауызша тарап жеткен көркем сөз мұраларымызды әдебиетіміздің тарихына жатқызамыз. Сондықтан ауызша жеткен аудармаларды аударма тарихына жатқызудың жайын ... ... ... ... ... ... халықтардың арасындағы алғашқы байланыс ауызша болғанына күмән жоқ. Тегінде, аударма ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... ... аударма кезеңінен қалған ешқандай белгі жоқ. Алайда, тарихи ... ... ... арасындағы әрқилы байланыстардың есте жоқ ерте замандардан келе жатқанын пайымдау ауызша аударма жазу шыққанға дейін болған деп ... ... ... ... ... ... ... өскен халықтың, бүкіл тарихы ауызша жеткен халықтың күні ... ... ... неге ... ... ... ... бірі - Абайдың ауызша аудармашылығы. Әр ... ... ... ... оның ... ... де ... қалыптастыра бастайды. Бұл әдебиет әуелде төлтума шығармашылықпен қойындасып, араласып кетеді, жазба ... ... ... ... ... ... оқиғалық желілеріне арқа сүйеп, дамиды. Әуелгі бетте төлтума мен телтуманың ара-жігі ажыратылмай жүрсе, төл ... ... ... ... аударылған шығармалар отау үйдей бөліне береді де, енді оның өзінің дәстүрлері қалыптаса бастайды. ... ... мен ... атты ... тараушада аударманың бел-белестері, даму эволюциясы сөз етіледі. Қазақ тәржіме өнерінде өткен ғасырдың жиырмасыншы жылдарынан бастап бой көрсеткен бейімдеп аудару тәсіліне ... ... ... аударманың алғашқы ретінде белден басып кете берудің мысалдары бізде де ... ... ... сөз ... ... ... болғандықтан, оларда түпнұсқаның өлең өлшемі де, сөз саптауы да, тіпті көлемі де ... ... ... ... аудармашы шығарманың айтар ойын дәл ұстайды, сөз түйінін де дәл табады. Жалпы, еркін аударманың ерекшелігі де алдымен авторды өз ... ... ... емес, оның айтар ойын жеткізуге күш салатындығында. ... әр ... өз жөні бар. ... ... ... ... ... кетуі - ерсілік. Бәрі өлшеміне байланысты. Еркін аударманың хрестоматиялық мысалы, классикалық үлгісі - ... ... ... "Тау шыңдары". Гетедей алыптан алшақтаған, өз бетінше кеткен деп осынысы үшін ... ... ... ... ... ... аударманың ерен түрін Абайдан да табамыз. Абайдың "Евгений Онегиніндегі" ... тұс ... Абай ... оған ... ... ... ете отырып төлтума дейтіндей туынды шығаруға мүмкіндік берді.
Қазақ әдеби аудармасында әлемдік ... ... ... ... ... кездесетіні назар аударарлық. Солардың арасында бұрыннан бары - бейімдей аудару (адаптация).
Диссертацияда сөзбе-сөз аударманың ... өлең ... ... ... ықпалы нақты мысалдармен дәлелденеді. Сонымен бірге сөзбе-сөзшілдікті, әріпшілдікті жерден алып, жерге сала ... де жөні жоқ. ... - ... ... Оның да ... ... жолы-жосығы бар. Егер аударма тарихында әріпшілдік әдісі болмағанда аудармадағы дәлдік те дәл қазіргі деңгейінде болмас еді. ... ... ... ... элемент ретінде әріпшілдік өз қызметін атқарды. Негізінде, ... ... ... басқа түрлеріне дес бермей кететін тұстары көп-ақ. Ал поэзияға келгенде де әріпшілдік әдіспен жасалған аудармалардың ... орны ... ... ... ... ... (эквивалентті) аудармаға тиісінше көңіл бөлінген. Саймасай аудармада мәтіннің негізгі күш түсетін тұстарын (доминанттарын) сақтау мақсатында саналы түрде жоғалтуға көнуге тура ... ... ... әу ... ... этимонын еске түсіріп қойған да артық емес: "эквивалентті" - "күші тең" деген сөз. ... ... ... ... әсер ... тең сақтауға ұмтылуы керек. Саймасай аударманың барабар (адекватты) аудармадан негізгі айырмашылығы да түпкі нәтижеге бағдар ұстайтындығында.Еңбекте көп назар аударылған тақырыптың бірі - ... ... ... ... эволюциясы. Қазақ аудармасы да негізінен еркін аудармадан басталған. Ұлттық сөз өнеріндегі тырнақалды тәржімелер болғандықтан, ... ... өлең ... де, сөз саптауы да, тіпті көлемі де өзгеріп ... ... ... аудармашы шығарманың айтар ойын дәл ұстайды, сөз ... де дәл ... ... еркін аударманың ерекшелігі де алдымен авторды өз қалпынша қайта сөйлетуге емес, оның айтар ойын ғана жеткізуге күш салатындығында.Еркін аудармадан әріпшіл, яғни ... ... ... ... толықтай кері кету деп санау жөнсіз. Әріпшіл аударма ... ... ... ... ... ... секіріп өту мүмкін де емес еді. Осы арқылы өзге тілдегі туындыларға ... ... ... көшу ... жаңа ... көрінісіне айналды. Саймасай аударманың жиырмасыншы ғасырда біржола орнығуына адамзат ... ... ... ... де үлкен себепкер болды.
Аударма -- әдеби ... бір ... ... ... кешіріліп қайта жасалуы, басқа тілдегі түпнұсқа негізінде жазылған көркем туынды. Аударманың ... -- ... ... ... сай ... ... формаларын жеткізу. Бұл жерде басты шарттың бірі сол, түпнұсқадағы грамматикалық формалардың өзгешелігі белгілі бір стильдік қызмет атқару керек. ... ... ... таңдап алу. Қай тілді алсақ та, кейде бір мағына-мазмұн әр түрлі грамматикалық варианттар арқылы да беріледі. ... ... ... ... сияқты сөз тіркестер контекске қарай бір ғана мазмұнға ие болып тұруы мүмкін.Өйткені бір тілдегі қалыптасқан сөз ... ... ... ... көшіріп, сол түпнұсқадағы қалпын сақтап жеткізуге келе ... ... ... ... ... ... ... жеткізуден гөрі, сол әдебиетке тән ... ... ... ... сөз қолдану өзгешеліктерін дәл келтіру әлде қайда ... ... ... ... ... ... ... келетініне орай дәлме-дәл аударма, еркін ... ... ... деп ... ... ... ... аударма болсын творчестволық сипат алады, бастан аяқ ... ... ... ... ... ... ... бейнелілік әсерін неғұрлым толық жеткізу мақсат етіледі. Көркем аударманың қасиетін ... ... ... ... ... мен сезім иірімдерін, көркемдік ... ... ... ... ... ... шеберлік. Көркем аударманың бүгінгі әдеби процесте алатын орны үлкен. Осы мәселелер ... ... ... ... ... жатады:
- аудармадағы грамматикалық мәселелерді зерттеу;
- тілдердің грамматикалық және ... ... ... ... ... аудармадағы грамматикалық трансформацияның рөлін анықтау;
- аудармадағы грамматикалық трансформацияның рөлін анықтау үшін ... ... ... ... зерттеу,
- аудармадағы грамматикалық трансформацияның мәніне толық жету үшін бірнеше ... ... ... ашу және т.б. міндеттер қойылды.
Аударма тілдік өзгешеліктерге байланысты ана тілден басқа тілге аудару, өзге тілден өз тілге аудару деп екі ... ... ... ... ана ... ... ... аудару біршама қиын болады. Өйткені, аудармашылардың басым көпшілігінде өзге тілмен бейнелеу қабілеті ана тіліндегісіндей бола қоймайды. ... да екі ... ... ... ... білу әрқандай аудармашы қолжеткізуге құлшынатын биік нысана болып есептеледі.
Аударма жұмысы тәсіліне қарай ауызша ... мен ... ... ... де ... ... ... міндетті. Бірақ екеуінің аудармашыға қоятын талабы түрліше болады. Ауызша ... мен ... ... ... тән жеңілдіктері мен қиыншылықтары бар. Ауызша аудармада - аудармашыдан тез түсініп, қолма-қол аудару талап етіледі. Бірақ, сөйлеушінің ... ... ... жинақтылыққа ерекше жоғары шарт қойылмайды. Бейнелеу жағында көп еркіндікке ие болады. Бір сөзді, бір мазмұнды бірнеше түрлі синонимдермен ауыстырып ... ... Оның ... ... түсінбей қалған сөздерді біреуден сұрауға сөздіктерді пайдалануға мүмкіндігі болмайды. Ал жазбаша аудару - аудармашыдан мол ... ... ... ... ... ... дәл ... беруді, көбірек ойланып толғануды қажет етеді. Түпнұсқаға адал бола отырып, мазмұнды толық қамтуға, түпнұсқаның стиліне бойсынуға міндетті ... Сөз ... ... ... ... емлеге баса көңіл бөлінеді. Ауызша аудармаға қарағанда сөздік пайдалану, қайта-қайта қарап тексеріп шығу, өзгерту мүмкіндігі мол болады.
Аударма материалдық ... ... ... ... ... аудармасы, көркем әдебиет аудармасы, ғылыми техникалық шығарма аудармасы және іс ... ... деп ... Жанрлардың ерекшеліктеріне қарай оларға қойылатын талап та өзгеше болады.қытай тілінде әр саланың өте күшті ... ... ... ... да әрбір аудармашы ең алдымен өзі аударатын материалға қанық болуы, ... ... ... жоғары болуы, түпнұсқаның мазмұнына, ерекшеліктеріне баса назар аудару қажет.
Аударылатын материалдың қажеттілігіне байланысты аударма жұмысы деп тағы да ... ... ... ... аяқ ... ... ... аудару дейміз. Түпнұсқаның ішінара қажетті жерін ғана аудару бөліп ... деп ... ... негізгі мазмұндарын шолып аудару мазмұндап аудару деп аталады. Түпнұсқаның кейбір жерлерін аударып, пайдаланып, кейбір ... өзі ... жазу ... аудару делінеді. Бөліп аудару,мазмұндап аудару, құрастырып аудару ... ... ... бір ... ... ... - тіл қызметінің бір түрі ретінде бір тілде айтылған ойларды басқа тілдің құралдарымен соған ... ... ... құндылықта беру процесі. сөзінің астарында белгілі бір ... ... ... - ... ... ... ... сөзді басқа тілде қайталап жеткізу жатқаны белгілі. Сонымен бірге, аударма - сөйлеу қызметінің бір түрі болғандықтан, оның ... сөз ... ... ... құру ... ... ... мазмұнның өзгеріссіз жоспары сақталумен бірге, ойды жеткізу жоспары да өзгереді, бір тіл екіншісімен ауыстырылады.
Аудару принципі мен аударманың дәлме-дәлдігі туралы ұғым ... ... ... ... ... Мысалы, орта ғасырларда әріпшілдік, сіреспе аударма басым болса, бертін келе, жаңғыру дәуірінде, XVII-XVIII ... ... етек ... Одан соң ... ... ... аударма пайда болды.
Алдымен, шетелдік аудармашы, ғалымдардың аударманы қандай түрлерге бөліп, жіктегеніне аз-кем ... ... жылы ... ... ... (1631-1700) аударманың 3 түрін ұсынады:
- Біріншіден, - түпнұсқаның дәл ... ... - ... ... ... ... бағдарланып, еркін жеткізілуі,
-үшіншіден, (еліктеу) - түпнұсқа тақырыбына жазылған ... ... ... ... ... ... теориялық жағын дамытуға өз үлесін қосқан Т.Сэвори ... ... 1952) ... ... 4 ... ... ... құнды аударма - таза ақпаратты фраза хабарландырулардың аудармасы.
-Барабар аударма - ... ғана ... ... аса ... емес ... шығармалардың аудармасы. Аударманың бұл түрінде аудармашы мағынасы түсініксіз сөзді немесе тұтас ... ... ... да, ... ... ... үшінші түрінің аты жоқ. Бұл классикалық шығармалардың аудармасы. Онда форманың да, мазмұнның да сақталуы ... ... ... типі (2-ші типке) жақын. Бұл ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерден туады. Тәржіменің бұл түрі аудармашыдан түпнұсқада сөз болып отырған жайт туралы көп білуді қажет етеді.
Ағылшын аударматануындағы еңбегінің (1965) ... ... ... ... ... ... ... және ішінара аударма: Толық аудармада түпнұсқадағы бүкіл мәтін ... ал ... ... ... мәтінінің бір бөлігі беріледі.
- жаппай және шектеулі аударма: Жаппай ... ... ... тіл ... ... ... ... аудармаға ат беру ұсынылса, ал шектеулі аударма ... ... да бір ... ... ... грамматикалық және лексикалық деңгейдегі аударма дегенді білдіреді.
Американдық лингвист Дж.Касагранде өзінің (1954) атты ... ... 4 ... ... аударма. Мұнда хабарламаны барынша дәл жеткізу көзделеді.
-Эстетикалық-поэтикалық аударма. Әдеби ... ... ... ... ... - ... ... контексін түсіндіреді.
-Лингвистикалық аударма. Бұл жерде түпнұсқа морфемаларының мағыналары ... ... ... 80-ші ... ... ... С.Басснетт-Макгайр атты кітабында аударманың үш түрін көрсетеді:
-ойды басқа тілдік белгілер ... ... (бір ... ... өзі (бір ... ... ... (бір семиотикалық жүйеден екіншісіне қайта құру).
Неміс ғалымы Отто Каде ... ... бір ... ... ... ... ... аударма түрлерін ұсынды:
- . Аударма тілінің нормаларын толық сақтайды. Бірақ ақпараттардың орнын толтыру үшін түсіндірулерді қолдану мүмкін.
- . ... ... ... ... және ... ... әсер ете ... ғалым Гидеон Тури (1980) кітабында аудармашылық қатынастардың негізгі 4 түрі ... ... ... ... 2 түрі ... 1) бастапқы тіл мен аударма тілінің арасындағы (тілдік түр), 2) бастапқы мәтін мен аударма мәтінінің ... ... ... түр); ... ... ... 2 түрі ... 1) бастапқы тіл мен аударма тілінің тілдік құралдарының ... ... ... түр), 2) бастапқы мәтін мен аударма мәтін функциялары ... ... ... ... ... ... Л.С. ... мәтінде аударма тілдің қай деңгейінде жүзеге асады деген сұраққа төмендегі пікірімен жауап ... ... ... деңгейіндегі аударма;
2) морфема деңгейіндегі аударма;
3) сөз деңгейіндегі аударма;
4) сөз тіркесі деңгейіндегі аударма;
5) сөйлем деңгейіндегі аударма;
6) ... ... ... ... ... ... түсінік береміз: фонема деңгейіндегі аудармаға аударатын тілдегі бірліктерді аударылатын тілдің фонетикалық заңдылықтарына сай икемдеу болса, аударатын тілдегі бірліктерге аударылатын ... ... ... жалғау; ал қалған деңгейлердегі аударма түрлері аударма процесімен айналыспайтындарға да түсінікті деп ойлаймыз.
Сонымен қатар, Л.С.Бархударов ... ... ... ... төрт ... ... көрсетеді:
1) жазбаша-жазбаша аударма немесе жазбаша мәтіннің жазбаша аудармасы;
2) ауызша-ауызша аударма немесе ауызша мәтіннің ауызша аудармасы (ізбе-із немесе ілеспе аударма);
3) жазбаша-ауызша ... ... ... ... ... ... ... аударма немесе ауызша мәтіннің жазбаша аудармасы.
Бірінші - сөзбе-сөздік - ... ... ... ... - ... аударма, аудармашының өзіншелеп әңгімелеп отырғанына өте ұқсас келеді. Соңғысы аударманың өте-мөте қонымды ... ... түрі - ... мазмұнын да, формасын да толығырақ беретін ғылыми дәл, балама аударма. Аударманы негізінен ... екі ... ... бөлуге болады:
1) Ауызша аударма - бұл тәржіманың ... ... ... күрделірек құбылыс; ақпараттың мазмұн межесін (план содержания) және құрылым межесін ... ... ... ... ... ... ... сөздер, баяндамалар ілеспе түрде ауызша аударылады, шетелдерден келген ресми өкілдер мен қонақтардың пікір алысуына ... ... ... екі түрі бар:
-ілеспе (синхронды) аударма;
-ізбе-із аударма.
Ілеспе аударма - халықаралық конференцияда аудиториядан ... ... ... сөз ... ... бір рет қана ... ауызша хабарламаны сөз сөйлеушімен бір мезгілде екінші тілге аударуды жүзеге асыратын ауызша аударманың түрі. сөзі гректің ... + ... ... ... ... алынған, екі немесе бірнеше процесті олар өтіп ... ... ... дәл ... ... дегенді білдіреді. Ілеспе аударманы коммуникативтік-қоғамдық саладағы сөйлеу қызметінің дербес бір түрі ... ... ... ... - бұл оратордың сөзінен кейін аударылатын ауызша аударманың түрі. Аударылатын ... ... әр ... ... мүмкін: әдетте 20-30 минут немесе одан да көп. Бұл аударманың түрі аудармашыдан ұзақ уақытқа созылатын түпнұсқадан аса ... ... есте ... талап етеді. Оратордың сөзінен кейін аудармашы есінде ұстаған ақпаратты аударуға кіріседі, егер ... ... ... ... ... онда ... түпнұсқаның басты мазмұнын жазып алып, оны аудара бастайды. Мысалы, сөйлемді ағылшын тілінен қазақ тіліне аударғанда Аудармашы ... ... үшін ... бастауыш пен баяндауышты күтеді. We highly appreciate our friendship... Аударманың бұл түрін (simultaneous ... ) ... ... мамандығының жоғарғы ұшу өнері деп атайды: ол профессионал еместердің көздеріне өте күрделі де қол жеткісіз, тіпті жұмбақтылыққа толы болып көрінеді. Бұл ... ... бір ... ... ... ... түрі. Ілеспе аударма технологиясын қолданып презентациялар, форумдар, семинарлар, конференциялар сияқты шараларды ұйымдастыруға ... ... ... ... ... бұл мамандық ұзақ әрі күрделі дайындық процесін талап етеді, инженерлерден ... ... мен ... дейінгі ғылым мен техниканың әр түрлі облыстарында квалификацияланған мамандарды еліктіреді. Аударманың бұл түріне тән бірқатар ерекшеліктер мен ... бар, ... ең ... - уақыттың тапшылығы. Ілеспе аудармашыға аударма жасауы үшін кезекті аудармашыға берілетін ... 2 есе, ал сол ... ... ... ... ... 20-30 ... аз уақыт беріледі. Екінші ерекшелік - аударма ... ... ... ... сөз ... ... сәйкес қарқынмен аударма жасау талап етілуі. Үшінші ... - ... ... аударманы сөйлемдердің айтылуына қарай бөлік-бөлік сипатта жасауы. ... ... - ... ... өз ... қоса ... ... жүзеге асыру қажеттігі. Ілеспе аударманың тағы бір ерекшелігі-аудармашының нәтижелі жұмыс істеуі үшін оған залдың шуынан бөлек арнайы бөлмелерді ... ... оның ... әр ... тиімді ету қажет. Ілеспе аударма ауызша аударманың ішіндегі ең жауаптысы және оның бағыты қарапайым емес. Аударманың бұл түрі аудармашының ... және ... ... ... мен ... ... ... үлкен тәжірибесін талап етеді.
Ізбе-із аударма ─ мәтін тыңдалып болғаннан кейін жасалатын ауызша аударманың түрі. Ізбе-із аударманы шартты ... ... ... ... ... ... ... және абзацты-фразалы аударма. Ауызша аударманың бұл түрі жауапты келіссөздер, саяси, экономикалық-қаржылық, құқықтық және басқа да мәселелер төңірегіндегі ресми кездесулер ... ... ... мен ... ... кезінде жүзеге асады.
1.Жазбаша аударма.
Аударма өзге тілдегі мәтінді (жай сөзден бастап романға дейін
Аудармашы қандай сапаға ие ... ... ... ... ... мақсаты. Курстық жұмыстың мақсаты ауызша аударманы жүзеге асыру ауызша аударманың ... ... және оның ... ... ауызша аударманы жүзеге асыруда туындайтын типтік қателерді түзету мақсатында ауызша аударманы жүзеге асырудағы аудармашылардың жіберетін ... ... ... ... немесе жақсы аудармашы жауап беруі тиіс талаптары. Бұл жұмыста аудару тәсілдерін сипаттау, оның ... ... ... ... ... ... оның нәтижелері ауызша аударманың тәжірибесінде қолданылуы. Жазбаша аударма - ... ... ... ... түрі; қағазға түсірілген жазбаша мәтінді екінші тілге жазбаша түрде аудару және ... ... ... ... хат-хабар, ресми құжаттар, ғылыми және көркем шығармалар жазбаша аударылады. Түпнұсқа мәтін алдын ала танысу, көру, ... ... ... зерттеу, сөздіктерді, басқа да лингвистикалық және лингвоелтанымдық, ... ... ... ... иек арту ... ... тілге жазбаша түрде түсіріледі. Түпнұсқаның түрі мен мәніне қарай аударманың да ... әр ... ... бар.
а) ... (қолжазбалы) аударма - адам жасайтын аударма. Дәстүрлі аударманың келесі түрлері ажыратылады:
б) ... емес ... ... жай ... - ... ... ... болып табылмайтын аудармашының тәржімесі.
в) Авторлық аударма (немесе автоаударма) - түпнұсқа ... ... өзі ... ... Автор мақұлдаған аударма - автор талқылауынан өткен түпнұсқа ... ... ... ... аударма - арнайы бағдарлама бойынша компьютер жасаған аударма. Машиналық аударма негізгі үш ... ... ... [13]: ... ... лексикалық және грамматикалық құрылымы шектеулі, стандартты, тар шеңберде мамандандырылған мәтіндерді аудару үшін ... ... ... ... түпнұсқаның жалпы мазмұны жайлы түсінік беретін көп көлемді аударманы ... ... ... ... ... ... Ол мәтінді аударуға дайындайды, яғни машина үшін қиын сөздерін алып тастап немесе басқаша жазып қайта ... ... ... ... ... мен ... түзетеді.
3. Аралас аударма - мәтіннің дәстүрлі (немесе ... ... ... ... пайдалану арқылы жасалған аударма.
Аудармаға қойылатын басты талап - автордың стилистикалық өзіндігін сақтау, яғни ... ... ... бір-біріне қандай ұқсамаса, олардың сөз саптау машығы да бір-біріне сондай ұқсамайды, ... сол ... ... білу ... ... арасындағы осындай байланыстырушы жүйенің ең қарапайым шешімі - аударма. Бұл ... ... ... ... ... ... факторлардың бірі деуге де болады.
Аударма ұғымы - кең ұғым. ... тек ... ... ... ... ... аудармасы ғана сөз етілетін болады. Көркем аударма - көркем әдебиет шығармаларын, яғни негізгі қызметі оқырманға көркемдік-эстетикалық әсер ету ... ... ... ... ... ... көркем аударма - сол тілдегі төл ... ... ... жымы ... біте ... ... ...
Ақпараттық аударма - қандай да болмасын ақпаратты, мәліметтерді беру болып табылады. Ақпараттық аударманың өзі өз ... ... ... ... ... ... ... стильдің қарапайым үлгілерінен (өтініш, арыз, мінездеме және т.б.) бастап күрделі түрлеріне (жарғы, жарлық, ереже, келісім және т.б.) дейін қазақ тілінде ... ... және олар ... ... ... процесі арқылы жүзеге асырылады. - газеттік-ақпараттық аударма - жаңа ... тың ... ... оқиғаны оқырмандарға жеткізу. тұрмыстық аударма ─ тұрмыстық немесе іскери ауызекі ... ... ... және ... ... ... формасы жағдайында туындайды.
Ғылыми-техникалық аудармаға ғылыми мақалалар, монография, техникалық сипаттама жатады. Әр саланың өзіндік қолданылатын қалыпты стилі, ... ... ... болады. газеттік-ақпараттық аударма - жаңа мәліметтерді, тың деректерді, тосын оқиғаны оқырмандарға жеткізу.
Газет мәтіндерін аудару . ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Публицистиканы аудару - қоғамдық өмірдің өзекті мәселелері мен құбылыстарына арналады. тұрмыстық аударма ─ ... ... ... ... сөйлеу тақырыптарына тіларалық және мәдениетаралық қарым-қатынастың диалогтік формасы жағдайында туындайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Жұмабекова А.Қ. Аударматанудың негіздері : ... ... - ... 2012. - 296 ... ... Л.С. Язык и ... (Вопросы общей и частной теории перевода). - М.: Международные отношения, 1975. - 240 ... ... Ә. ... ... ... // Аударматану (ғылыми-практикалық көмекші құрал). Құраст.: Құлманов С. - Алматы: оқу-әдістемелік орталығы, 2008. - 300 ... ... В.Н. ... о ... - М.: ... ... 1973. - 216 ... Көркем аударманың кейбір мәселелері (мақалалар жинағы). - Алматы: ... ... ... Ә.С. ... ... және ... Оқу ... - Алматы: Қазақ университеті, 2005. - 60 бет.
7. Алдашева А. Аударматану ... ... ... ... // ... ... ... құрал). Құраст.: Құлманов С. - Алматы: оқу-әдістемелік орталығы, 2008. - 300 ... ... ... ... ... мәселесі // ҚАЕУ хабаршысы. Өскемен, 2006. - №2.
9. Сабурова Г. ... да ... ... // Қазақ тілі мен әдебиеті,2000. №5
10. Алдашева А. Аударматану: лингвистикалық және ... ... - ... ... 1998. - 215 ... Ә. ... және ғылыми техникалық аударма // Аударматану (ғылыми-практикалық ... ... ... ... С. - ... оқу-әдістемелік орталығы, 2008.
12. Жұмабекова А., Жабағиева Г. Жазбаша және ауызша аударманың ерекшеліктері // ... ... ... ... ... ... С. - ... оқу-әдістемелік орталығы, 2008.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударманың грамматикалық ерекшеліктері30 бет
Аударманың грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдық рөлі22 бет
Аударманың жасалу түрлері10 бет
Аударманың түсінігі мен түрлері20 бет
Жазбаша аударманың ережелері20 бет
ХХ ғасырдағы ауызша аударманың өркендеуі7 бет
Қазақ әдебиетіндегі аударманың орны, маңызы22 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
«Өлі жандар» туындысының аударма нұсқалары47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь