Аударма кезіндегі сөйлем құрылымын түгелдей өзгерту

І БӨЛІМ. АУДАРМА КЕЗІНДЕГІ СӨЙЛЕМ ҚҰРЫЛЫМЫН ТҮГЕЛДЕЙ ӨЗГЕРТУ
1.1. АУДАРМАДА СӨЙЛЕМ МҮШЕЛЕРІН АУЫСТЫРУ
1.2. АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕГІ СӨЙЛЕМ ҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ
ӨЗГЕРУІ
1.3. СӨЙЛЕМДІ АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕН ҚАЗАҚ ТІЛІНЕ АУДАРУ ТӘСІЛДЕРІ

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

ІІ БӨЛІМ. АУДАРМА КЕЗІНДЕГІ ЖАЛПЫ МАЗМҰН, ОНЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛІКТЕРІ ЖӘНЕ МАҚСАТТАРЫ
2.1. АУДАРМА БАРЫСЫНДА КҮРДЕЛІ СӨЗДІҢ ӨЗГЕРУІ
КІРІСПЕ

Ақпаратты беру кезінде, әдетте, іс-әрекеттің мағынасын, қызметін, немесе процесті. Зерттеу жұмысының объектісі аударма кезіндегі сөйлем құрылымын түгелдеу өзгерту. Зерттеу жұмысы аударылу мәселелері болып табылады.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері – аударма кезіндегі сөйлем құрылымын аудару болып табылады.
Курстық жұмыста белгіленген мақсаттарға қол жеткізу үшін келесі нұсқаулар:
1) таңдалған тақырып бойынша әдебиеттерді қарастыру;
2) сөйлемді ағылшын тілінен қазақ тіліне аудару тәсілдері;
3) аудармада сөйлем мүшелерін ауыстыруды талдау;
4) таңдалған мысалдардың мағыналарының ерекшеліктерін, ұқсастықтарын талдау.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Берілген мақсаттарды іске асыру мақсатында берілген курстық жұмысты зерттеу. Жұмыстың практикалық маңыздылығы болып курстық жұмыстың зерттеу жұмыстарының нәтижесі табылады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. «Аударма кезіндегі сөйлем құрылымын түгелдей өзгерту» атты бірінші бөлімде, «Аударма кезіндегі жалпы мазмұн, оның құрамдас бөліктері және мақсаттары» атты екінші бөлімде, қорытындыда зерттеу кезіндегі басты нәтижелер тақыланады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Алдашева А.М. Аударматану: лингвистикалық және лингвомәдени мәселелері. – Алматы: Арыс, 1999
2. Ахметов Ә. Ғайып болған миллион / Кристи Агата. Әңгімелер. – Алматы: Жалын, 2003
3. Бархударов Л.С. Уровни языковой иерархий и перевод.Тетради переводчика. – М., 1969
4. Бреус Е.В. Основы теорий и практики перевода с русского на английский язык: учеб. пос. – М.: Изд УРАО, 2006
5. Гарбовский И.Н. Теория перевода. – М.: Изд. МУ, 2004
6. Ермагамбетова А.С. Сущность и значения национальных слов-реалий в языке художественного произведения и способы их перевода: дисс. ... канд. фил. наук. – Алматы, 1972
7. Комиссаров В.Н. Слово о переводе: очерки лингвистических учений о переводе. – М.: Международные отношения, 1973
8. Мешков О.Д. Словообразование современного английского языка. – М.: Наука, 1976
9. Миньяр-Белоручев Р.К. Общая теория перевода и устный перевод – М.: Воениздательство, 1980
10. Попович А. Проблемы художественного перевода. – М.: Высшая школа, 1980
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..................................................................................................................3
І БӨЛІМ. АУДАРМА КЕЗІНДЕГІ СӨЙЛЕМ ҚҰРЫЛЫМЫН ТҮГЕЛДЕЙ ӨЗГЕРТУ.........................................................................................4
1.1. АУДАРМАДА СӨЙЛЕМ МҮШЕЛЕРІН АУЫСТЫРУ...............................4
1.2. АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕГІ СӨЙЛЕМ ... ... ... ... ... ... ТІЛІНЕ АУДАРУ ТӘСІЛДЕРІ............................................................................................................11
ІІ БӨЛІМ. АУДАРМА КЕЗІНДЕГІ ЖАЛПЫ МАЗМҰН, ОНЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛІКТЕРІ ЖӘНЕ МАҚСАТТАРЫ......................................16
2.1. АУДАРМА БАРЫСЫНДА КҮРДЕЛІ СӨЗДІҢ ӨЗГЕРУІ.........................16
2.2. ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ...............................................25
ҚОСЫМША
КІРІСПЕ
Ақпаратты беру кезінде, әдетте, іс-әрекеттің мағынасын, қызметін, немесе ... ... ... ... аударма кезіндегі сөйлем құрылымын түгелдеу өзгерту. Зерттеу жұмысы аударылу мәселелері ... ... ... мақсаты мен міндеттері - аударма кезіндегі сөйлем құрылымын аудару болып табылады.
Курстық жұмыста ... ... қол ... үшін ... ...
* ... ... бойынша әдебиеттерді қарастыру;
* сөйлемді ағылшын тілінен қазақ тіліне аудару тәсілдері;
* аудармада ... ... ... ...
* ... мысалдардың мағыналарының ерекшеліктерін, ұқсастықтарын талдау.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Берілген мақсаттарды іске асыру мақсатында берілген курстық жұмысты зерттеу. ... ... ... ... ... жұмыстың зерттеу жұмыстарының нәтижесі табылады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. атты бірінші бөлімде, атты екінші бөлімде, ... ... ... ... ... ...
Зерттеуде қолданылатын әдістемелер негізі. Зерттеуде негізгі тәсіл ... ... ... ... ... ... тәсілі қолданылған.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Зерттеу жұмысы ... ІІ ... ... ... ... және ... тұрады.
І БӨЛІМ. АУДАРМА КЕЗІНДЕГІ СӨЙЛЕМ ҚҰРЫЛЫМЫН ТҮГЕЛДЕЙ ӨЗГЕРТУ
1.1. АУДАРМАДА СӨЙЛЕМ МҮШЕЛЕРІН АУЫСТЫРУ
Аударма туралы толығырақ және нақты ... ... В.Н. ... ... ... төрт ... ... бар, соған сәйкесінше, ол аудармаға төрт анықтама береді: денотативті теория бойынша, "перевод есть процесс описания при помощи языка перевода ... ... на ... ... деген анықтама берген. Трансформациялық теория бойынша, "перевод есть нечто иное, как преобразование единиц и структур языка оригинала в единицы и ... ... ... деген анықтама берген. Семантикалық теория бойынша, "перевод "заключается в раскрытий сущности эквивалентных отношений между ... ... и ... ... ... ... ... деңгейлері теориясы тұрғысынан: "модель переводческой деятельности, основанную на предположений, что отношения эквивалентности устанавливаются между ... ... ... ... ... и ... деген анықтама ұсынған болатын.
Былай деп анықтама береді: "Аударма дегеніміз- түпнұсқаның басқа тілде қайта өңдеп жасалуы; тіларалық және мәдениетаралық ... ... ... ... сөз ... ... ... мынадай жағдайларға баса көңіл бөлу керек деп есептейді:
- түпнұсқа тілде кездесетін сөздердің барлығы дерлік аударма тілдің сөздік ... ... ... ... тіл мен ... ... сөздердің мағынасы тек жартылай ғана сәйкес келуі мүмкін;
- түпнұсқа тілдегі көп мағыналы сөздің берер мағынасы аударма ... әр ... ... ... ... ... уақытта аударма теориясында бірнеше үлгі (модель) жасалған. Олардың негізгілеріне денотаттық, семантикалық және трансформациялық үлгілер ... ... ... ... тіл мен өмір ... ... ... назарға алынады. Кейде аударманың жағдаяттық үлгісі деп те аталатын бұл модель өмір шындығының әлдеқандай ... ... ... ... жоқ ... да, тілдік заңдылықтардың көмегімен салыстырудың мүмкіндігі әрқашан болады деген заңдылыққа саяды. Семантикалық үлгі аударма үдерісінде сөздің ең кіші ... ... ... ... мән ... ... ... Ал трансформациялық модельді сөздердің орындарын ауыстыру, сөйлемнің құрылымын өзгерту, сөз таптары мен сөйлем мүшелерін өзгерту, сөз ... ... ... сынды әдістердің негізіндегі аударма деп түсінуге болады. Аударма теориясының зерттеу нысанының бірі болып табылатын грамматикалық трансформация жан-жақты қарастыруды қажет етеді. ... ... осы ... ... орын алар ... ... қаралады.
Аударманың трансформациялық модельдерін жасауда қолданылатын әдіс-тәсілдердің теориялық және практикалық маңызы қазіргі аударма жұмыстарының мазмұнынан айқын көрінеді.
Ағылшын ... ... ... ... ... ... берілуі олардың когнитивтік лингвистика тұрғысынан іштей трансформациялануын көрсететін құнды фактор саналады. ... ... ... ... ... трансформациялауда орын алмастыру, сөз қосу, ауыстыру, бір компонентін түсіріп тастау және т.б. ... ... ... ... ... ... қазақ тіліне аудару теориясының лингвистикалық және экстралингвистикалық бағыттары аудармаға қосымша теориялық негіз бола алады.
Ағылшын және қазақ тілдерінде күрделі сөздерді ... ... ... ... ... да бар.
Ағылшын тіліндегі зат есім және сын есім негізді сөздерге қазақ тілінен баламалар қарастыруда этнолингвистикалық факторлар және екі ... ... ... ... туыс емес екі ... ... ескерілуі тиіс.
Ағылшын, қазақ тілдеріндегі сөздердің құрылымдық сипаты мен мағыналық ... ... ... ... ... рөл ...
1.2. АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕГІ СӨЙЛЕМ ҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ
ӨЗГЕРУІ
ХХ ғасырдың екінші жартысында пайда болған генеративті лингвистика тіл ғылымы ... жаңа ... ... ... ... Тіл ... ... бағыттарының бір тармағы болған бұл бастама Н.Хомскийдің (1957) атты әйгілі ... ... ... ... ... ... ... грамматикаға елеулі орын берілген. Демек трансформациялық грамматиканың алғашқы бастаулары синтаксиспен байланысты қалыптасқандығы анық. Ал кейін соның негізінде ... және ... ... де ... әдістер қалыптасқан. Біз ағылшын және қазақ тілдеріндегі сөздердің ... ... осы ... сөз ... ... модель трансформациялық грамматика идеяларының негізінде қалыптасқан. Бұл модельді жасауда аударманы бірінші тілдің мәтінін ... ... ... ... деп ... Аудармашы түпнұсқаны қабылдап, санасында бірнеше тіларалық трансформация жасайды да, дайын аударма . Мұнда ауыстырудың ең басты операцияларының қатарына ... ... мен ... ... ... жатады. Басқаша айтқанда, түпнұсқа тілінің мәтіні бастапқы құрылымдардың жиынтығы ретінде түсініледі, әрі оларға аударылатын ... ... ... немесе бұл сәйкестіктер трансформация ережелеріне сай тиіс. Осы тұста аудармашы ... ... ... ... ... жатқанда, ағылшын тіліндегі сөздердің қазақ тіліндегі баламалары, яғни трансформациялық модельдері қарастырылып жататынын айта кеткен жөн. Оның үстіне екі ... де ... көп ... ... ... ... ... Мысалы, ағылшын тіліндегі "If he gets rid of his sweetheart, he can marry the other girl" ... ... ... ... ... оның ... sweetheart зат есімін қазақ тіліне қалай аударған дұрыс? Бұл зат есімнің құрамдас компоненттерінің мағыналарымен тікелей байланысы жоқтығы анық. Тек ағылшындардың оны ... ... ... мағыналарында қолданатыны аудармашы санасынан өтеді. Нәтижеде, бұл сөйлем ... ... ... ... ... ол ана ... ... үйленеді" деп берілген. Бұл сөйлемде sweetheart сөзі қалыңдық болып аударылған. Бұл баламалы аудармаға ... ... ... ... бұл сөз, ... sweet және heart ... құралған. Оны тікелей аударғанда, тәтті жүрек (нақсүйер) болып шығар еді. Ал бұл сөздің орнына аудармашы ... ... ... ... ... ... бұл аударманы баламалы аударма түріне жатқызамыз.
Аудармалық трансформацияны әр қырынан қарастырған анықтамалардың барлығына ортақ ... ... ... мазмұнды екінші бір аударма тіліне ауыстыру дегенге саяды. Әсіресе, Р.К.Миньяр-Белоручевтің деген пікірімен санаспауға болмайды.
Сонымен, аудармалық трансформация - ... бір ... ... және ... ... сай ... ... екінші бір тілде сөйлеушілер түсінетіндей етіп ауыстыру.
Осыдан трансформациялық әдістер, трансформациялық модельдер ... ... ... ... ... екінші тілге тиімді ауыстыру үшін қолданылатыны белгілі.
Аударма туралы толығырақ және ... ... ... А.Д. ... ... ... төрт лингвистикалық теория бар, соған сәйкесінше, ол аудармаға төрт анықтама берген.
Швейцер А.Д. аударма үлгілеріне мынадай анықтама ... ... ... ... үлгі ... көріністері мен аударма көріністері арасындағы байланысты көрсетеді;
- семантикалық үлгі түпнұсқа тіліндегі әртүрлі тұлғалардың, мағыналардың ... ... ... ... ... ... үлгі дегеніміз- тіларалық эквиваленттілік негізі бола алатын құрылымдарды ... ... ... ... ... ... ... тырысып, аударылатын тілдің ұлттық ерекшеліктеріне мән бермей қоюы, ал кей кездерде аударылатын ... ... ... ... тырысып, бастапқы шығармаға обал жасалатыны кездесіп жатады.
Аудармалық трансформацияларын ғалымдар әр түрлі ... ... ... ... Л.С.Бархударов та аударма трансформацияларын негізгі сипаттары жағынан төрт топқа ... ... ... Орын ... Сөз қосу;
* Ауыстыру;
* Түсіріп тастау (опущения).
Орын алмастыру. Бұл - аудару үстінде түпнұсқа тілдегі элементтердің орналасу тәртібін ... ... ... ... ... ... ... сөз тіркестері, құрмалас сөйлемдерді құрастырушы сыңарлардың орын тәртібі, дербес сөйлемдердің тіркестегі орны. Бұл трансформацияны мына мысалдар ... ... ... болады. "Therefore, mon ami, I fear that you must forswear your beauty sleep tonight, and join me in my ... vigil in that flat below - armed with that ... revolver of yours, bien ... ... ... ... ... тәтті ұйқыңды қиып, төменгі пәтерде менімен бірге түні бойы кірпік қақпай отыруға тура ... ... әлгі ... ... бірге ала жүрсең, абзал болар еді". Бұл сөйлемде all-night үстеуі қазақ тіліне түні бойы ... ... Бұл ... ... аударма әдісіне жатқыза аламыз. Мұндағы all-night сөзі сөздіктерде түні бойы болып берілген. Алайда бастапқы тілде екінші орында тұрған сөз ... ... ... шыққанын айта кеткен жөн. Бұл жағынан бұл аударманы орын алмастыру ... ... ... ... ... ... сөз ... сөйлем мүшелерін, синтаксистік байланыс түрлерін, сондай-ақ лексикалық ауыстыруларды (нақтылау, жалпылау, антонимдік аударма, компенсация) жатқызуға болады. Бұл ... ... ... ... ... ұғымдық-мазмұндық, стильдік және экспрессиялық қызметінде елеулі айырмашылықтар жоқ тілдік құралдардың орны ... ал енді ... ... екі ... ... теңбе-тендігіне қол жеткізу үшін мәтіндегі сөздің дәлме-дәл баламасы емес, мағынасы жуық, сөздің стильдік қызметін ... ... ... бере ... басқа сөзбен (тіркеспен, фразамен) ауыстырылатындығын айтады. Кейде түпнұсқа сөйлеміндегі нақты атаулар аудармада есімдік арқылы беріледі, кейде керісінше де ... ... Бұл бір ... ... бермеу мақсатынан туған әрекет болып саналады. Бір ... ... ... ... ... ... тіліне сол қалпында берілуі шарт емес. Тек мазмұн кемшіліксіз сақталуы ... Мына ... ... ... "Now then, school marm, she said", сөйлемін ... ... "Ал, ... мадам, сіз не дейсіз?-деді ол" деп берген.
Бұл сөйлемде school marm зат есімі мұғалім ... ... ... Бұл ... сөз ... ... жатқызамыз. Өйткені, мұнда school мектеп сөзінің орнына мұғалім сөзі берілген. ... ... ... ... орнына мұғалім мадам сөзі қолданылған.
"...and raising the revolver he fired point-blank at the woman's retreating figure just as I flung myself upon him" , "...ол ... ... ... ... бара ... ... көздеді. Дәл осы кезде мен оны бас салдым". ... ... ... сөзі ... ... ... болып аударылған. Негізінде, point-blank сөзі зат есім қызметінде тұр. Ал ... оны fire ... ... ... айналдырып аударған. Осы тұрғыдан алып, мұны сөз ауыстыру моделіне жатқызамыз. Ғалымдардың сөз ... ... көп ... сөз ... ... ... болады деген пікірін осы мысал қуаттайды.
"A returning wayfarer, slightly drunk, was lurching along the pavement and almost collided with Poirot, who said ... sharply to him which I did not catch", ... ... ... ... келе жатқан масаңдау біреу Пуароны қағып кете жаздады. Пуаро ашуланып, ... ... ... ... оның не ... ұқпай қалдым", сөйлемдегі wayfarer сөзі біреу болып аударылған. Бұл ... сөз ... ... ... ... ... wayfarer зат ... жолда жүруші деген мағынаны білдіреді. Ал қолымыздағы аудармада ол біреу деп берілген.
"A horrid thing to do, of course, and I feel quite ashamed of telling you, but you know what ... is", ... зат қой, ... ... мұны сіздерге айтуға да ұят. Бірақ түсінесіздер ғой, "басқа түссе баспақшыл" ... ... ... ... адам не ... бөгеліп қалды". Мұнда flat-hunting сөзі баспана іздеп болып аударылған. Мұнда flat пәтер сөзінің орнына баспана, ал hunting аулау, ... ... ... ... ... сөз ... ... бұл сөйлем сөз ауыстыру әдісі бойынша аударылған.
Кейде түпнұсқа сөйлеміндегі нақты атаулар аудармада әр түрлі сөз таптары арқылы берілсе, енді бірде ... ... ... ... ... ... ... тұратын аналитикалық формалар арқылы берілуі де мүмкін. Түпнұсқадағы зат есім аудармада етістік түрінде немесе керісінше де беріле ... ... ... ... ... ... АУДАРУ ТӘСІЛДЕРІ
Сөз қосу (добавления) дегенді түпнұсқада жоқ, бірақ аударма ... ... ... ... ... ... дегенді білдіреді. Мысалы, ағылшын тіліндегі "Some of them must be perfect palaces; the ... the lounges, the ... the palm courts- really, it must be hard to believe thаt one is on the sea" ... қазақ тіліне ""Ия, тамаша болар еді", - деп ... ... мен оны. "Ол ... ... сәулетті сарай десең де артық болмайды, шомылатын бассейндер, демалыс бөлмелері, мейрамханалары, пальма ағашы өсірілген саяжайлары - жан рахатының бәрі бар. ... ... келе ... да ... есіңнен шығып кетеді" деп аударылған. Cөйлемдегі the palm courts зат ... ... ... пальма ағашы өсірілген саяжайлары еркін тіркесі арқылы берілген. Palm пальма, court аула болып аударылатынын ескерсек, автор аударма мәтініне ... ... деп ... місе ... қазақ тілді оқырмандарға the palm courts зат есімін түпнұсқа мәтінінен аударма ... сөз қосу ... ... ... ... ... деп ... жөн көрген.
Келесі мысалдарды талдап көрелік: "He only actually lived in it a ... - then he ... it to be let ... "Ол да ... апта ... сосын үйді жалға беретіні жөнінде хабарландыру жасайды". Ағылшын ... a ... ... ... ... екі апта ... ... Алайда мұнда бұл екі сөздің арасында -ақ демеулігі қолданылған. Сол ... ... ... ... мәні ... ... Демек, бұл аудармада сөз қосу тәсілі қолданылған.
"It represented a tall, fair woman, with ... subtly ... in her face", "Бұл ... ... ... ... ... болатын. Бірақ бет-әлпетінен оның ағылшын әйелі емес екені байқалады". ... ... fair woman зат ... орыс ... блондинка, ал қазақ тіліне аққұба болып аударылады. Келтірілген аудармада бұл зат есім аққұбаша келген әйел деп ... Бұл ... сөз қосу ... ... ... ... сөзі қосылып отыр.
Сөз түсіру (опущения), яғни бір компонентін түсіру деп аударма барысында мазмұнға нұқсан келтірмеу ... ... бір ... ... айтамыз. Мысалы, "Why did you, a young man of thirty-three, good -looking, fond of sport, popular with your friends, devote so much of your time to an elderly woman with whom you could hardly have anything in ... "Сіз отыз үш ... жас, ... спортпен шұғылданып жүрген, достарыңыздың арасында беделіңіз бар, сегіз қырлы, бір сырлы жігітсіз, ал соншама уақытыңызды жасы жетіп тұрған кәрі ... ... ... не?". Бұл сөз ... ... жатады. Мұнда мағынасын беретін looking сөзі берілмеген. ... тек good ... ... шектелген.
"They say, "I never eat flesh", in a way that puts you right off your nice little ... ... еш ... да ет ... дегенді айтқан кезде, жегелі отырған бір үзім етті де ... ... Бұл ... ... зат ... қазақ тіліне ет болып аударылуына қарағанда, мұнда да сөз түсіру әдісі орын алған. ... ... beef ... ... ... сиыр еті ... ... түрлендіру тәсілі де ағылшын тіліндегі сөздерді қазақ тіліне аударғанда ең көп ... ... ... ... тілі мен ... тілі ... екі түрлі топқа жататын тілдердің материалдарын аудару барысында мәтінге көптеп түрлендіру ... тура ... Ол ... ... семантикалық деңгейде, кейде морфологиялық, кейде синтаксистік деңгейде болуы мүмкін. Яғни, ағылшын тіліндегі сөздер ... ... ... сөз ... ... ағылшын тіліндегі сөздердің құрылымы жағынан қазақ тіліндегі сөздермен сәйкестенуі келесі мысалдармен негізделеді. "If Sir Ambrose was intended victim, he might possibly have ... a rare ... or two that no one else would miss" ... ... ... "Ал егер оның ойы сэр ... құрту болса, ол жан адам жоқтай қоймайтын сирек қолжазбаның бір-екеуін қымқырып кетер еді" болып, "Mr.Mayherne was ... not ... He coughed again, took off his ... polished them ... and replaced them on his nose" ... "Жөтеліп қойып, адвокат көзәйнегін алып асықпай сүртіп, қайта киді" ... ... "I want you to ... for me exactly how much is ... chatter, and how much may be said to be founded on fact" ... ... ... шулатып жатқаны мен әлі де алда айтылатын әңгімелердің қаншалықты дәлелді деректерге негізделгенін анық біліп беруіңізді өтінемін" деп ... ... ... ... да аударма үдерісінде жиі қолданылады. Аударма барысында кейде түпнұсқа тілдегі белгілі бір тілдік бірліктің баламасы бір немесе ... ... ... ... ... Бұл ... аудармашы түсіндірме тәсілін қолданады.
Түсіндірме түріндегі аударма аударматанудың теориялық және ... ... ... ... ... да ... тілде мағыналық-ұғымдық көлемі жағынан сәйкес келмейтін сөздер тобын, яғни баламасыз ... ... ... ... ... және бұл ... ... ерекшелігі - түпнұсқа тіліндегі бірліктің мағынасының аударма тіліне жайылмалы синтаксистік құрылымдар арқылы берілуінде.
Түпнұсқа бірлігі мен оның аударма тіліндегі баламасының ... ... ... ... немесе бұл сәйкестік едәуір төмен болып келеді, аударма тіліндегі баламаның ішіндегі ... ... ... болады, түсіндірме түрінде аударма жасау іс-әрекетінің автоматтылығы сөзбе-сөз ... ... ... ... ... түпнұсқа мәтіндегі бірлікті аудару процесі автоматты түрде жүзеге асырылмайды деп ... да ... және ... үлгі ... ... келмейді.
Мысалы: "The trouble with you young fellows is that you are so cocksure nothing can exist outside your own ... that you get the wind up when ... occurs to jolt you out of that ... ... бір ... жері сол, ... өздеріңнің философияңнан басқаға сенбейтін сыңаржақсыңдар. Ал енді әлгі сенімдеріңді басқа біреулер жоққа шығара қалса, зәрелерің кете бастайды". Бұл сөйлемде ... зат есім әтеш және ... ... ... ... cock және sure сөздерінен құралған. Бұл күрделі сөзге аударма сөздікте өзіне сенімді деген мағына көрсетілген. ... ... ол ... деп ... яғни оған өздеріңнің философияңнан басқаға сенбейтін деген түсіндірме беріліп отыр. Осы ... ... ... ғана сену мәні ... ... отыр. Олай болмаған жағдайда тек сыңаржақ сөзінің өзі cocksure зат ... ... ... аша ... еді деп ... Сол ... ... түсіндірме тәсілі қолданылған деп санаймыз.
Келесі "Emily French had been a strong-willed old woman, willing to pay her price for what she wanted" ... ... ... ... Фрэнч өз есебіне шегедей, көңіліне ұнаған нәрсенің құнын жақсы білетін кемпір болатын" деп аударған.
Негізінде, ағылшын тілінде strong-willed сын ... ... ... ... ... өз ... қалауларына мықты немесе берік деген мағынада жұмсалады, бірақ аудармашы оны қазақ оқырмандарының түсінігіне сәйкестендіріп өз есебіне шегедей ... ... ... ... түсіндіре беріп отыр.
Алайда өз қалауларына, өз тілектеріне мықты ... ... деп ... де автор қателеспеген болар еді, өйткені ол қолданыс та ... ... жат ... ... ... ... берік деген мағыналарды шегедей сөзін қолдану арқылы беруді жөн санаған. Шеге-мықтау, бекіту, қатайту мәндерін де өз ... ... ... ... аударма - адамзаттың ой әрекетінің ежелгі ... ... ... ... ... ... сөйлейтін топтар пайда болысымен, аудармаға қажеттілік пайда болған. Екі немесе бірнеше тілді немесе диалектіні меңгерген алғашқы ауызша аудармашылар әр түрлі ... ... ... мен тайпалар арасындағы бірін-бірі түсіне алмау шектеуін шешуге ықпал еткен.
ІІ БӨЛІМ. АУДАРМА КЕЗІНДЕГІ ЖАЛПЫ МАЗМҰН, ОНЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ... ... ... ... СӨЗДІҢ ӨЗГЕРУІ
Күрделі сөздер ағылшын тіліндегі әр алуан ұғымдардың атауы ретінде ... ... ... ... ... жолдарына, мағыналық сипатына, формалық ерекшеліктеріне қарай сипатталады. Мысалы, ағылшын тілінде foot сөзінің қатысы арқылы foot way ... ... бір аяқ жол) foot wear (аяқ ... foot ball ... добы), football (футбол), footballer (футболшы), footmark (із), footpad (жүргінші ... бір аяқ жол), ... ... ... ... ... foot-warmer (аяқ жылытқыш), footnote (сілтеме), footstep (із), footprint (аяқ алынған таңба (із)), ... ... ... footpath (бір аяқ жол), footmark (із), footfall ... аяқ дыбысы), т.б. күрделі зат есімдер жасалынған. Мұнда күрделі зат есімдердің компоненттерінің бірігуі, қосарлануы немесе ... өзі ... ... ... аудартады. Бұл мысалдарда foot және ball сөздерінің ... ... ... ... бөлек жазылуы аяқпен ойнауға арналған ойын құралы ... ... ... ... бірігіп келуі, яғни бірге жазылуы доппен ойналатын ойын деген мағынаны беріп тұр. Олай ... ... ... ... сөздердің компоненттерінің бірігуі мен тіркесуі мағына ажыратушылық қызмет атқарады.
Қолымыздағы ... ... ... ... ... ... ... бойынша жасалған мысалдарын қарастырып көрейік:
- N+N моделі-екі зат есім түбірлерінің бірігуі арқылы: hand paper, tear gas, piano keys, ... ... ... boat-ride, sunbather, oak tree, coffee time, cough drops, air-rifle, motorcycle, killer shark, cane sugar;
- A+N+Suf-ed моделі-сын есім түбірі+зат есім ... сын есім ... ... ... ... lean-faced;
- Num.car+N моделі-есептік сан есім түбірі+зат есім түбірі: ten-year, two-room ... ... ... ... - s ... ... three-star, one-step, five-year, two-foot, three-hand, three-corner, four-square;
Num.car+N моделінен a) Num.car+N=N, яғни ... сан есім ... +екі зат есім ... ... ... ... ... жолы бар: five man crew, five-year period, one-step dance, three-star brandy;
- Num.ord+N моделі- реттік сан есім ... есім ... ... ... ... first aid, ... first cousin, ... моделінен төмендегідей шағын моделі жасалады:
a) Num.ord+N=N реттік сан есім ... есім ... зат ... ... ... моделі: second-hand shop, first-year-student, hundredth-year goods, first-hand newspaper;
- N+A моделі-зат есім түбірі+сын есім түбірі: world-wide, blood-thirsty, crush-proof, paper-thin, grass-green, ... ... ... ... ... ... N+PII ... есім түбірі+есімшенің ІІ формасының түбірі: ... ... brick built, ... gravity-powdered, jeep-mounted, ... ... ... ... ... ... A+A ... есім түбірі+сын есім түбірі: red-hot, dark-blue, ... ... ... ... noble-good, light-green, ... ... ... A+PI моделі-сын есім түбірі+есімшенің І формасының түбірі: ... ... ... high-flying, wide-spreading, far-reaching;
- A+N моделі-сын есім түбірі+зат есім түбірі: ... hot house, ... ... greengrocer, tenderfoot, lazy-bones, black shirt, mad house, greybeard, light-skirts;
- V+N ... ... есім ... ... ... punch card, ... call girl, turncoat, drawbridge, pushbutton, selectman;
- A+PII моделі-сын есім түбірі+есімшенің ІI формасының түбірі: ... ... ... ... ... clean-shaven;
- N+PI моделі-зат есім түбірі+есімшенің І формасының түбірі: egg-lying, water-holding, date-processing, top-selling, epoch-making, coal-forming, ... ... ... ... V+V моделі-екі етістік түбірлерінің бірігуінен: hearsay, makebelieve;
-PI+N моделі-есімшенің І формасының түбірі+зат есім ... ... cleaning woman, diving board, frying machine, whipping boy, mocking ... V+A ... түбірі+сын есім түбірі: speak-easy;
- D+N моделі-үстеу+зат есім түбірі: output, after-life, after crop, aftermath, out-voter, outcollege, by-election, by-law, ... ... ... ... ... D+A ... есім ... ever-green, ever-young, ever-helpful;
Ағылшын тіліндегі кейбір күрделі сөздердің мағыналары құрамындағы компоненттердің негізгі тура ... ... ... да көп ... ... ... handbag күрделі зат есімі hand (қол) және bag (сөмке) сөздерінен бірігу арқылы жасалған да, қол сөмке деген ... ... Екі ... те өз тура ... ... Осы ... назарға алғанда, ағылшын тіліндегі күрделі сөздердің құрамындағы компоненттердің мағынасы күрделі ... ... ... ... ... әсері болады деген қорытынды жасауға болады. Алайда компоненттердің мағынасы күрделі сөздің жалпы мағынасында дараланып көрініп тұруы ... ... ... ... ... ... күрделі сөз екі сөзден құралса сол екі сөздің аражігі ажырап тұрады ... ... ... ... ... ... екі ... мағына білдеретін сөздер күрделі сөз жасау үшін е ... ... ... сипатқа ие болады. Өйткені күрделі сөздердің мағыналарының тұтастығына ... келу ... ... ... ... ... арқылы жасалған екі немесе бірнеше түбірдің бір ... ... ... ... сөз деп ... ... ... де қарсы келу болып шығады.
Күрделі сөздегі жаңа лексикалық тұтастық жаңа бір ... ... Сол ... мағынаны күрделі сөздің мағынасы деп есептейміз.
Кез-келген жеке сөздегідей күрделі сөзге де мағыналық тұтастық тән. Сөздердегі мағыналық тұтастықтың деңгейі үнемі ... бола ... ... ол ... ... сөздердің жалпы мағынасында оның құрамындағы компонеттерінің жеке мағыналарының көріну деңгейіне байланысты болады. Бұл ... ... жеке ... ... ... біртұтас мағынаға ие болуы тұрақты тіркестердің идиомалану процесі сияқты ... ... ... ... ... басқа бір тұтас мағына құрайтындығымен және компоненттердің бірі ... ... өз ... ... ... ... мағына құрайтындығымен түсіндіруге болады.
Ағылшын тіліндегі күрделі сөздердің бұл сипаты оларды ... ... ... ... ... және компоненттерінің мағыналары сақталмаған күрделі сөздер деп топтастыруға мүмкіндік береді. Мысалы, watchman (қарауыл), chessplayer (шахматшы) күрделі сөздерінің ... ... ... ... ... көрінеді: watch сөзі қазақ тілінде қарау, көру деген ... ... Ал man адам ... сөз. Екеуі бірігіп қарайтын адам деген мағынаны ... ... ... chess - ... және ... ... шахмат ойыншысы деген мағына құралған. Ал blackmail ... chairman ... ... ... ... ... күрделі сөздер туралы бұл тұжырымды жасай алмаймыз. Өйткені blackmail сөзінің құрамындағы black қара, mail хат-хабар ... ... ... ... ... ... ... құралып тұр. Демек, бұл мағына компоненттердің тура мағыналарынан тікелей туындап тұрған жоқ. Бірақ жанама ... ол ... ... ... ... қара ... көптеген ауыспалы мағыналары бар. Сол мағыналардың бірі жағымсыз, ұнамсыз деген мағына. Талданып жатқан күрделі зат есім black қара сөзінің осы ... ... деп ... ... ... ... сөзі ... бір жағымсыз қылықтарға (қылмыстарға) кездейсоқ куәгер болған кісі, қылмысты кісіден қылмысты жасырып жүруі үшін ақы, ... ... ... ... Ағылшын тіліндегі blackmail күрделі сөзіндегі black сөзі жоғарыдағы семантикалық мәндер ... деп ... Сол үшін ... ... сөйлеушілер (ағылшындар) blackmail күрделі сөзін бірден бопса деген мағынада түсінеді. Жоғарыда ... chairman ... ... ... ... ... күрделі сөздер де өз компоненттерінің мағынасынан құралмаған. Бірақ chair сөзінің мағынасының семаларын (мағыналық бөлшектерін) жақсы түсінетін ағылшындар chairman күрделі зат ... де ... ... мәнінде түсінеді. Мылжың адам мәніндегі chatterbox күрделі сөзі де өз компоненттерінің мағынасын сақтамай жасалған күрделі сөздер қатарына ... ... ... ... дегенде күрделі сөздердің құрамындағы компоненттерінің семантикалық мағыналарын ... келе ... ... ... еске ... ... ... ЖҰМЫС ЖАСАУ ӘДІСТЕМЕСІ
Сөздік минимум дегеніміз сөздер қорының белгілі бір ... ... ... ... ... атқаратын сөздік қорын айтамыз.
Арнайы минимум сөздерді іріктеуде, лексикография теориясының маңызы айрықша. Сөздіктің санасы лексикография ... ... ... байланысты. Лексикография теориясының дәрежесімен неғұрлым жоғары болса, сөздіктер де соғұрлым мазмұнды сапалы болмақ.
Қазіргі шетел тілін аударудағы әдістемелер ... ... ... ... ... минимумды ең бірінші экономикалық терминдердің мағынасы түсіндіріледі, екіншіден ол сөздердің қай тілдік сөз екені көрсетіледі.
Аталмыш сөздікте ... ... ... ... ғана шығу ... қай тілдік сөз екені көрсетілген. Мысалы: экономист, экономия ... ... ... ... біреуі - экономика деген сөзден кейін ғана оның этимологиясы жайында түсінік берілген. Мысалы экономика - ... ... ... ... бір ... ... ... мағынасынан қазіргі мағынасының айырмашылығы болса, немесе оны талдау түсіндіру ол сөздің ... ... ... ғана ... ... ... оның аудармасы да беріледі. Мысалы валюта - ... ... ... ... ... жұмыстарының тәжірибелерін ғылыми тұрғыдан қорытындылаудың негізінде және лексикологиялық зерттеулер мен олардың жетістіктерін таяныш ... ... ... ... ... сөздік минимум жасау үшін сөздерді біртіндеп зерттеп, сосын түбірін шығару керек.
Ал енді сөздік минимум жасау үшін әдістемелік құралдар ... ... ... ... ... ... негізінде жасау керек.
Сөздіктердің тіл-тілде бірнеше түрі бар. Олардың әрқайсысы әр түрлі, өзінше қажеттіліктерді өтеу үшін жасалады. Экономика саласына ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
1. Сөздіктердің қазіргі тілде жаппай және жиі ... ... ... оларды талдау жасап, сипаттама беруді мақсат етеді. Мұндай сөздіктер. деп айтады.
2. Сөздіктердің белгілі бір түрі ... ... ... ... сөздерді түгел қамтып сипаттауды мақсат етеді. Мұндай сөздік. Толық сөздік деп аталады.
Сөздіктердің ендігі түрі ... бір ... ... ... ... оның ... бір саласын қамтитын сөздік түрін деп аталады. Сөздіктердің бұл түріне терминологиялық сөздікті жатқызуға болады.
Сөздікте енген әрбір сөздің лексикалық ... ... ... ... оған ... ... Сөзге берілген анықтаманың түсінікті және тұжырымды болуы көзделеді. Кейде ... ... оның ... ... ... Мысалы, аккредиттендірілген сөздің 16 синонимі бар. Сөздің синонимі болмаған жағдайда оның мағынасы түсіндірме сөздердің тізбесі арқылы анықталады. Мысалы, экономист деген ... ... ... ... ... ... анықтама беріледі.
Сонымен экономикалық сөздікті іріктеу жолдарын меңгеру үшін ғалым Комиссаров В.Н. айтқанындай ауыз екі тілді ... ... ... ... ... ой ... Әрине, тілді игеруде құрғақ сөздерді жаттай бергеннен, сөйленер сөздерді ... бір ... ... ... ... ... мағынада қолдана білу маңызды. Ғалым пікірінше, Сөздік қорындағы жемісті жұмыстың маңызды алғы шарты сөздердің мағынасына және де оларды ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ағылшын тіліндегі сөйлем құрылымын түгелдей өзгерту сөздердің қазақ тіліне берілуінің трансформациялық модельдерінің ғылыми ... ... ... ... ... ... ... Аударма бір халықты басқа елдердің мәдениетімен, әдебиетімен, өнерімен таныстыру үшін қызмет етеді. ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың ортасында әділ дәнекер бола білуі оның ең ... ... ... ... ... ... ... түсініктілік сынды талаптармен байланысып жатады. Сондай-ақ, аудармашы екі ... жете ... ... ... ... ... екі бағытта: аударманың көркемдік-эстетикалық жақтарына, бейнеліліктің, айқындықтың бір тілден екінші тілге ... ... баса ... ... бағытта және аударма мәселелерін лингвистикалық тұрғыдан қарастыратын бағытта ... ... және ... тілдері екі түрлі тілдік топқа жататындықтан, ондағы сөздердің сыртқы формаларында да, компоненттік ерекшеліктерінде де ... ... ... ... ... ... қарастыру бағыты аударма жасалатын екі тілді жүйелі түрде салыстыруды-салғастыруды көздейді. Аударма барысында ... ... ... грамматикалық тұрғыдан бейнеленген мағыналар басқа тілде лексикалық және басқа ... ... ... ... Ағылшын және қазақ тіліндегі күрделі сөздерді сөзжасамдық тәсілдерге, сыртқы тұлғасына, белгілі бір сөз ... ... ... ... мен ... ... ... құрамдас сыңарларының тұлғалық, формалық сипатына, жазылу сипатына, екпіннің рөліне, белгілі бір сөйлем құрамындағы синтаксистік қызметіне байланысты қарастырған дұрыс.
* Ағылшын тіліндегі ... ... ... ... ... бір болуына; бірге немесе дефис арқылы жазылуына; семантикалық тұтастығына; морфологиялық және синтаксистік функцияларының бір болуына байланысты ... ... ... ... бір сөз ... қатысты болуы да олардың аударылатын тілдегі баламасын табу үшін ... бере ... ... тіл ... ... ... зерделеу, оның себеп-салдарын айғақтау, ғылыми-теориялық ұстанымдары мен ұғымдық бірліктерін жүйелеу әрі ... ... ... ... ... тілдік мәселелер ретінде күн тәртібіне еніп келеді.
* Қазіргі уақытта аударма теориясында бірнеше үлгі (модель) жасалған. Соның ішінде жағдаяттылық, трансформациялық және ... ... ... ... ... ... орын ... сөз қосу, ауыстыру, түсіріп тастау (опущения), яғни бір компонентін түсіру және т.б. ... бар. ... бір ... ... ... ... қатар қолданыла береді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* Алдашева А.М. ... ... және ... ... - ... ... 1999
* Ахметов Ә. Ғайып болған миллион / Кристи Агата. Әңгімелер. - ... ... ... ... Л.С. ... языковой иерархий и перевод. Тетради переводчика. - М., ... ... Е.В. ... ... и ... ... с русского на английский язык: учеб. пос. - М.: Изд УРАО, 2006
* Гарбовский И.Н. Теория перевода. - М.: Изд. МУ, ... ... А.С. ... и ... национальных слов-реалий в языке художественного произведения и способы их перевода: дисс. ... канд. фил. наук. - ... ... ... В.Н. Слово о переводе: очерки лингвистических учений о переводе. - М.: Международные отношения, ... ... О.Д. ... ... ... языка. - М.: Наука, 1976
* Миньяр-Белоручев Р.К. Общая теория перевода и устный перевод - М.: ... ... ... А. ... ... перевода. - М.: Высшая школа, 1980
* Смирницкий А.И. Лексикология английского языка / Изд. Литературы на иностранных ... ... ... - М., 1956
* ... А.Д. Перевод и лингвистика. - М.: Воениздательство, 1973
* Федоров А.В. Введение в теорию перевода. - М., ... ... А.В. ... ... ... ... - М.: ... школа, 1983
ҚОСЫМША 1

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сызбаларды түзетуге арналған құралдар жайлы ақпарат3 бет
Oнoмастика және аударма53 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
«Өлі жандар» туындысының аударма нұсқалары47 бет
Ілеспе аудармашының міндеттері10 бет
Абай - аудармашы. Абайдың орыс ақын-жазушыларынан аударған аудармалары25 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Абай қара сөздерінің сөйлем құрылымы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь